৯. কম্মট্ঠানপৰিচ্ছেদো

১. সমথৱিপস্সনানং, ভাৱনানমিতো পৰং.

কম্মট্ঠানং পৱক্খামি, দুৱিধম্পি যথাক্কমং.

সমথকম্মট্ঠানং

২. তত্থ সমথসঙ্গহে তাৱ দস কসিণানি, দস অসুভা, দস অনুস্সতিযো, চতস্সো অপ্পমঞ্ঞাযো, একা সঞ্ঞা, একং ৱৱত্থানং, চত্তাৰো আৰুপ্পা চেতি সত্তৱিধেন সমথকম্মট্ঠানসঙ্গহো.

চৰিতভেদো

৩. ৰাগচৰিতা দোসচৰিতা মোহচৰিতা সদ্ধাচৰিতা বুদ্ধিচৰিতা ৱিতক্কচৰিতা চেতি ছব্বিধেন চৰিতসঙ্গহো.

ভাৱনাভেদো

৪. পৰিকম্মভাৱনা উপচাৰভাৱনা অপ্পনাভাৱনা চেতি তিস্সো ভাৱনা.

নিমিত্তভেদো

৫. পৰিকম্মনিমিত্তং উগ্গহনিমিত্তং পটিভাগনিমিত্তঞ্চেতি তীণি নিমিত্তানি চ ৱেদিতব্বানি.

৬. কথং? পথৱীকসিণং আপোকসিণং তেজোকসিণং ৱাযোকসিণং নীলকসিণং পীতকসিণং লোহিতকসিণং ওদাতকসিণং আকাসকসিণং আলোককসিণঞ্চেতি ইমানি দস কসিণানি নাম.

৭. উদ্ধুমাতকং ৱিনীলকং ৱিপুব্বকং ৱিচ্ছিদ্দকং ৱিক্খাযিতকং ৱিক্খিত্তকং হতৱিক্খিত্তকং লোহিতকং পুড়ৱকং অট্ঠিকঞ্চেতি ইমে দস অসুভা নাম.

৮. বুদ্ধানুস্সতি ধম্মানুস্সতি সংঘানুস্সতি সীলানুস্সতি চাগানুস্সতি দেৱতানুস্সতি উপসমানুস্সতি মৰণানুস্সতি কাযগতাসতি আনাপানস্সতি চেতি ইমা দস অনুস্সতিযো নাম.

৯. মেত্তা কৰুণা মুদিতা উপেক্খা চেতি ইমা চতস্সো অপ্পমঞ্ঞাযো নাম, ব্ৰহ্মৱিহাৰোতি চ পৱুচ্চতি.

১০. আহাৰেপটিকূলসঞ্ঞা একা সঞ্ঞা নাম.

১১. চতুধাতুৱৱত্থানং একং ৱৱত্থানং নাম.

১২. আকাসানঞ্চাযতনাদযো চত্তাৰো আৰুপ্পা নামাতি সব্বথাপি সমথনিদ্দেসে চত্তালীস কম্মট্ঠানানি ভৱন্তি.

সপ্পাযভেদো

১৩. চৰিতাসু পন দস অসুভা কাযগতাসতিসঙ্খাতা কোট্ঠাসভাৱনা চ ৰাগচৰিতস্স সপ্পাযা.

১৪. চতস্সো অপ্পমঞ্ঞাযো নীলাদীনি চ চত্তাৰি কসিণানি দোসচৰিতস্স.

১৫. আনাপানং মোহচৰিতস্স ৱিতক্কচৰিতস্স চ,

১৬. বুদ্ধানুস্সতিআদযো ছ সদ্ধাচৰিতস্স.

১৭. মৰণউপসমসঞ্ঞাৱৱত্থানানি বুদ্ধিচৰিতস্স.

১৮. সেসানি পন সব্বানিপি কম্মট্ঠানানি সব্বেসম্পি সপ্পাযানি, তত্থাপি কসিণেসু পুথুলং মোহচৰিতস্স, খুদ্দকং ৱিতক্কচৰিতস্সেৱাতি.

অযমেত্থ সপ্পাযভেদো.

ভাৱনাভেদো

১৯. ভাৱনাসু সব্বত্থাপি পৰিকম্মভাৱনা লব্ভতেৱ, বুদ্ধানুস্সতিআদীসু অট্ঠসু সঞ্ঞাৱৱত্থানেসু চাতি দসসুকম্মট্ঠানেসু উপচাৰভাৱনাৱ সম্পজ্জতি, নত্থি অপ্পনা.

২০. সেসেসু পন সমতিংসকম্মট্ঠানেসু অপ্পনাভাৱনাপি সম্পজ্জতি.

২১. তত্থাপি দস কসিণানি আনাপানঞ্চ পঞ্চকজ্ঝানিকানি.

২২. দস অসুভা কাযগতাসতি চ পঠমজ্ঝানিকা.

২৩. মেত্তাদযো তযো চতুক্কজ্ঝানিকা.

২৪. উপেক্খা পঞ্চমজ্ঝানিকাতি ছব্বীসতি ৰূপাৱচৰজ্ঝানিকানি কম্মট্ঠানানি.

২৫. চত্তাৰো পন আৰুপ্পা আৰুপ্পজ্ঝানিকাতি.

অযমেত্থ ভাৱনাভেদো.

গোচৰভেদো

২৬. নিমিত্তেসু পন পৰিকম্মনিমিত্তং উগ্গহনিমিত্তঞ্চ সব্বত্থাপি যথাৰহং পৰিযাযেন লব্ভন্তেৱ.

২৭. পটিভাগনিমিত্তং পন কসিণাসুভকোট্ঠাসআনাপানেস্ৱেৱ লব্ভতি, তত্থ হি পটিভাগনিমিত্তমাৰব্ভ উপচাৰসমাধি অপ্পনাসমাধি চ পৱত্তন্তি.

২৮. কথং? আদিকম্মিকস্স হি পথৱীমণ্ডলাদীসু নিমিত্তং উগ্গণ্হন্তস্স তমাৰম্মণং পৰিকম্মনিমিত্তন্তি পৱুচ্চতি, সা চ ভাৱনা পৰিকম্মভাৱনা নাম.

২৯. যদা পন তং নিমিত্তং চিত্তেন সমুগ্গহিতং হোতি, চক্খুনা পস্সন্তস্সেৱ মনোদ্ৱাৰস্স আপাথমাগতং, তদা তমেৱাৰম্মণং উগ্গহনিমিত্তং নাম, সা চ ভাৱনা সমাধিযতি.

৩০. তথা সমাহিতস্স পনেতস্স ততো পৰং তস্মিং উগ্গহনিমিত্তে পৰিকম্মসমাধিনা ভাৱনমনুযুঞ্জন্তস্স যদা তপ্পটিভাগং ৱত্থুধম্মৱিমুচ্চিতং পঞ্ঞত্তিসঙ্খাতং ভাৱনামযমাৰম্মণং চিত্তে সন্নিসন্নং সমপ্পিতং হোতি, তদা তং পটিভাগনিমিত্তং সমুপ্পন্নন্তি পৱুচ্চতি.

৩১. ততো পট্ঠায পৰিপন্থৱিপ্পহীনা কামাৱচৰসমাধিসঙ্খাতা উপচাৰভাৱনা নিপ্ফন্না নাম হোতি.

৩২. ততো পৰং তমেৱ পৰিভাগনিমিত্তং উপচাৰসমাধিনা সমাসেৱন্তস্স ৰূপাৱচৰপঠমজ্ঝানমপ্পেতি.

৩৩. ততো পৰং তমেৱ পঠমজ্ঝানং আৱজ্জনং সমাপজ্জনং অধিট্ঠানং ৱুট্ঠানং পচ্চৱেক্খণা চেতি ইমাহি পঞ্চহি ৱসিতাহি ৱসীভূতং কত্ৱা ৱিতক্কাদিকমোড়াৰিকঙ্গং পহানায ৱিচাৰাদিসুখুমঙ্গুপত্তিযা পদহতো যথাক্কমং দুতিযজ্ঝানাদযো যথাৰহমপ্পেন্তি.

৩৪. ইচ্চেৱং পথৱীকসিণাদীসু দ্ৱাৱীসতিকম্মট্ঠানেসু পটিভাগনিমিত্তমুপলব্ভতি.

৩৫. অৱসেসেসু পন অপ্পমঞ্ঞা সত্তপঞ্ঞত্তিযং পৱত্তন্তি.

৩৬. আকাসৱজ্জিতকসিণেসু পন যং কিঞ্চি কসিণং উগ্ঘাটেত্ৱা লদ্ধমাকাসং অনন্তৱসেন পৰিকম্মং কৰোন্তস্স পঠমাৰুপ্পমপ্পেতি.

৩৭. তমেৱ পঠমাৰুপ্পৱিঞ্ঞাণং অনন্তৱসেন পৰিকম্মং কৰোন্তস্স দুতিযাৰুপ্পমপ্পেতি.

৩৮. তমেৱ পঠমাৰুপ্পৱিঞ্ঞাণাভাৱং পন ‘‘নত্থি কিঞ্চী’’তি পৰিকম্মং কৰোন্তস্স ততিযাৰুপ্পমপ্পেতি.

৩৯. ততিযাৰুপ্পং ‘‘সন্তমেতং, পণীতমেত’’ন্তি পৰিকম্মং কৰোন্তস্স চতুত্থাৰুপ্পমপ্পেতি.

৪০. অৱসেসেসু চ দসসু কম্মট্ঠানেসু বুদ্ধগুণাদিকমাৰম্মণমাৰব্ভ পৰিকম্মং কত্ৱা তস্মিং নিমিত্তে সাধুকমুগ্গহিতে তত্থেৱ পৰিকম্মঞ্চ সমাধিযতি, উপচাৰো চ সম্পজ্জতি.

৪১. অভিঞ্ঞাৱসেন পৱত্তমানং পন ৰূপাৱচৰপঞ্চমজ্ঝানং অভিঞ্ঞাপাদকপঞ্চমজ্ঝানা ৱুট্ঠহিত্ৱা অধিট্ঠেয্যাদিকমাৱজ্জেত্ৱা পৰিকম্মং কৰোন্তস্স ৰূপাদীসু আৰম্মণেসু যথাৰহমপ্পেতি.

৪২. অভিঞ্ঞা চ নাম –

ইদ্ধিৱিধং দিব্বসোতং, পৰচিত্তৱিজাননা;

পুব্বেনিৱাসানুস্সতি, দিব্বচক্খূতি পঞ্চধা.

অযমেত্থ গোচৰভেদো.

নিট্ঠিতো চ সমথকম্মট্ঠাননযো.

ৱিপস্সনাকম্মট্ঠানং

ৱিসুদ্ধিভেদো

৪৩. ৱিপস্সনাকম্মট্ঠানে পন সীলৱিসুদ্ধি চিত্তৱিসুদ্ধি দিট্ঠিৱিসুদ্ধি কঙ্খাৱিতৰণৱিসুদ্ধি মগ্গামগ্গঞাণদস্সনৱিসুদ্ধি পটিপদাঞাণদস্সনৱিসুদ্ধি ঞাণদস্সনৱিসুদ্ধি চেতি সত্তৱিধেন ৱিসুদ্ধিসঙ্গহো.

৪৪. অনিচ্চলক্খণং দুক্খলক্খণং অনত্তলক্খণঞ্চেতি তীণি লক্খণানি.

৪৫. অনিচ্চানুপস্সনা দুক্খানুপস্সনা অনত্তানুপস্সনা চেতি তিস্সো অনুপস্সনা.

৪৬. সম্মসনঞাণং উদযব্বযঞাণং ভঙ্গঞাণং ভযঞাণং আদীনৱঞাণং নিব্বিদাঞাণং মুচ্চিতুকম্যতাঞাণং পটিসঙ্খাঞাণং সঙ্খাৰুপেক্খাঞাণং অনুলোমঞাণঞ্চেতি দস ৱিপস্সনাঞাণানি.

৪৭. সুঞ্ঞতো ৱিমোক্খো, অনিমিত্তো ৱিমোক্খো, অপ্পণিহিতো ৱিমোক্খো চেতি তযো ৱিমোক্খা.

৪৮. সুঞ্ঞতানুপস্সনা অনিমিত্তানুপস্সনা অপ্পণিহিতানুপস্সানা চেতি তীণি ৱিমোক্খমুখানি চ ৱেদিতব্বানি.

৪৯. কথং? পাতিমোক্খসংৱৰসীলং ইন্দ্ৰিযসংৱৰসীলং আজীৱপাৰিসুদ্ধিসীলং পচ্চযসন্নিস্সিতসীলঞ্চেতি চতুপাৰিসুদ্ধিসীলং সীলৱিসুদ্ধি নাম.

৫০. উপচাৰসমাধি অপ্পনাসমাধি চেতি দুৱিধোপি সমাধি চিত্তৱিসুদ্ধি নাম.

৫১. লক্খণৰসপচ্চুপট্ঠানপদট্ঠানৱসেন নামৰূপ পৰিগ্গহো দিট্ঠিৱিসুদ্ধি নাম.

৫২. তেসমেৱ চ নামৰূপানং পচ্চযপৰিগ্গহো কঙ্খাৱিতৰণৱিসুদ্ধি নাম.

৫৩. ততো পৰং পন তথাপৰিগ্গহিতেসু সপ্পচ্চযেসু তেভূমকসঙ্খাৰেসু অতীতাদিভেদভিন্নেসু খন্ধাদিনযমাৰব্ভ কলাপৱসেন সঙ্খিপিত্ৱা ‘‘অনিচ্চং খযট্ঠেন, দুক্খং ভযট্ঠেন, অনত্তা অসাৰকট্ঠেনা’’তি অদ্ধানৱসেন সন্ততিৱসেন খণৱসেন ৱা সম্মসনঞাণেন লক্খণত্তযং সম্মসন্তস্স তেস্ৱেৱ পচ্চযৱসেন খণৱসেন চ উদযব্বযঞাণেন উদযব্বযং সমনুপস্সন্তস্স চ –

‘‘ওভাসো পীতি পস্সদ্ধি, অধিমোক্খো চ পগ্গহো;

সুখং ঞাণমুপট্ঠানমুপেক্খা চ নিকন্তি চে’’তি. –

ওভাসাদিৱিপস্সনুপক্কিলেসপৰিপন্থপৰিগ্গহৱসেন মগ্গামগ্গলক্খণৱৱত্থানং মগ্গামগ্গঞাণদস্সনৱিসুদ্ধি নাম.

৫৪. তথা পৰিপন্থৱিমুত্তস্স পন তস্স উদযব্বযঞাণতো পট্ঠায যা ৱানুলোমা তিলক্খণং ৱিপস্সনাপৰম্পৰায পটিপজ্জন্তস্স নৱ ৱিপস্সনাঞাণানি পটিপদাঞাণদস্সনৱিসুদ্ধি নাম.

৫৫. তস্সেৱং পটিপজ্জন্তস্স পন ৱিপস্সনাপৰিপাকমাগম্ম ‘‘ইদানি অপ্পনা উপ্পজ্জিস্সতী’’তি ভৱঙ্গং ৱোচ্ছিজ্জিত্ৱা উপ্পন্নমনোদ্ৱাৰাৱজ্জনানন্তৰং দ্ৱে তীণি ৱিপস্সনাচিত্তানি যং কিঞ্চি অনিচ্চাদিলক্খণমাৰব্ভ পৰিকম্মোপচাৰানুলোমনামেন পৱত্তন্তি.

৫৬. যা সিখাপ্পত্তা, সা সানুলোমা সঙ্খাৰুপেক্খা ৱুট্ঠানগামিনিৱিপস্সনাতি চ পৱুচ্চতি.

৫৭. ততো পৰং গোত্ৰভুচিত্তং নিব্বানমালম্বিত্ৱা পুথুজ্জনগোত্তমভিভৱন্তং, অৰিযগোত্তমভিসম্ভোন্তঞ্চ পৱত্ততি.

৫৮. তস্সানন্তৰমেৱ মগ্গো দুক্খসচ্চং পৰিজানন্তো সমুদযসচ্চং পজহন্তো, নিৰোধসচ্চং সচ্ছিকৰোন্তো, মগ্গসচ্চং ভাৱনাৱসেন অপ্পনাৱীথিমোতৰতি.

৫৯. ততো পৰং দ্ৱে তীণি ফলচিত্তানি পৱত্তিত্ৱা ভৱঙ্গপাতোৱ হোতি, পুন ভৱঙ্গং ৱোচ্ছিন্দিত্ৱা পচ্চৱেক্খণঞাণানি পৱত্তন্তি.

৬০. মগ্গং ফলঞ্চ নিব্বানং, পচ্চৱেক্খতি পণ্ডিতো.

হীনে কিলেসে সেসে চ, পচ্চৱেক্খতি ৱান ৱা.

ছব্বিসুদ্ধিকমেনেৱং, ভাৱেতব্বো চতুব্বিধো;

ঞাণদস্সনৱিসুদ্ধি, নাম মগ্গো পৱুচ্চতি.

অযমেত্থ ৱিসুদ্ধিভেদো.

ৱিমোক্খভেদো

৬১. তত্থ অনত্তানুপস্সনা অত্তাভিনিৱেসং মুঞ্চন্তী সুঞ্ঞতানুপস্সনা নাম ৱিমোক্খমুখং হোতি.

৬২. অনিচ্চানুপস্সনা ৱিপল্লাসনিমিত্তং মুঞ্চন্তী অনিমিত্তানুপস্সনা নাম.

৬৩. দুক্খানুপস্সনা তণ্হাপণিধিং মুঞ্চন্তী অপ্পণিহিতানুপস্সনা নাম.

৬৪. তস্মা যদি ৱুট্ঠানগামিনিৱিপস্সনা অনত্ততো ৱিপস্সতি, সুঞ্ঞতো ৱিমোক্খো নাম হোতি মগ্গো.

৬৫. যদি অনিচ্চতো ৱিপস্সতি, অনিমিত্তো ৱিমোক্খো নাম.

৬৬. যদি দুক্খতো ৱিপস্সতি, অপ্পণিহিতো ৱিমোক্খো নামাতি চ মগ্গো ৱিপস্সনাগমনৱসেন তীণি নামানি লভতি, তথা ফলঞ্চ মগ্গাগমনৱসেন মগ্গৱীথিযং.

৬৭. ফলসমাপত্তিৱীথিযং পন যথাৱুত্তনযেন ৱিপস্সন্তানং যথাসকফলমুপ্পজ্জমানম্পি ৱিপস্সনাগমনৱসেনেৱ সুঞ্ঞতাদিৱিমোক্খোতি চ পৱুচ্চতি, আৰম্মণৱসেন পন সৰসৱসেন চ নামত্তযং সব্বত্থ সব্বেসম্পি সমমেৱ চ.

অযমেত্থ ৱিমোক্খভেদো.

পুগ্গলভেদো

৬৮. এত্থ পন সোতাপত্তিমগ্গং ভাৱেত্ৱা দিট্ঠিৱিচিকিচ্ছাপহানেন পহীনাপাযগমনো সত্তক্খত্তুপৰমো সোতাপন্নো নাম হোতি.

৬৯. সকদাগামিমগ্গং ভাৱেত্ৱা ৰাগদোসমোহানং তনুকৰত্তা সকদাগামী নাম হোতি সকিদেৱ ইমং লোকং আগন্ত্ৱা.

৭০. অনাগামিমগ্গং ভাৱেত্ৱা কামৰাগব্যাপাদানমনৱসেসপ্পহানেন অনাগামী নাম হোতি অনাগন্ত্ৱা ইত্থত্তং.

৭১. অৰহত্তমগ্গং ভাৱেত্ৱা অনৱসেসকিলেসপ্পহানেন অৰহা নাম হোতি খীণাসৱো লোকে অগ্গদক্খিণেয্যোতি.

অযমেত্থ পুগ্গলভেদো.

সমাপত্তিভেদো

৭২. ফলসমাপত্তিৱীথিযং পনেত্থ সব্বেসম্পি যথাসকফলৱসেন সাধাৰণাৱ.

৭৩. নিৰোধসমাপত্তিসমাপজ্জনং পন অনাগামীনঞ্চেৱ অৰহন্তানঞ্চ লব্ভতি, তত্থ যথাক্কমং পঠমজ্ঝানাদিমহগ্গতসমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৱা ৱুট্ঠায তত্থ গতে সঙ্খাৰধম্মে তত্থ তত্থেৱ ৱিপস্সন্তো যাৱ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং গন্ত্ৱা ততো পৰং অধিট্ঠেয্যাদিকং পুব্বকিচ্চং কত্ৱা নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমাপজ্জতি, তস্স দ্ৱিন্নং অপ্পনাজৱনানং পৰতো ৱোচ্ছিজ্জতি চিত্তসন্ততি, ততো নিৰোধসমাপন্নো নাম হোতি.

৭৪. ৱুট্ঠানকালে পন অনাগামিনো অনাগামিফলচিত্তং, অৰহতো অৰহত্তফলচিত্তং একৱাৰমেৱ পৱত্তিত্ৱা ভৱঙ্গপাতো হোতি, ততো পৰং পচ্চৱেক্খণঞাণং পৱত্ততি.

অযমেত্থ সমাপত্তিভেদো.

নিট্ঠিতো চ ৱিপস্সনাকম্মট্ঠাননযো.

উয্যোজনং

৭৫. ভাৱেতব্বং পনিচ্চেৱং, ভাৱনাদ্ৱযমুত্তমং.

পটিপত্তিৰসস্সাদং, পত্থযন্তেন সাসনেতি.

ইতি অভিধম্মত্থসঙ্গহে কম্মট্ঠানসঙ্গহৱিভাগো নাম

নৱমো পৰিচ্ছেদো.

নিগমনং

(ক) চাৰিত্তসোভিতৱিসালকুলোদযেন,

সদ্ধাভিৱুড্ঢপৰিসুদ্ধগুণোদযেন;

নম্পৱ্হযেন পণিধায পৰানুকম্পং,

যং পত্থিতং পকৰণং পৰিনিট্ঠিতং তং.

(খ) পুঞ্ঞেন তেন ৱিপুলেন তু মূলসোমং;

ধঞ্ঞাধিৱাসমুদিতোদিতমাযুকন্তং;

পঞ্ঞাৱদাতগুণসোভিতলজ্জিভিক্খূ,

মঞ্ঞন্তু পুঞ্ঞৱিভৱোদযমঙ্গলায.

ইতি অনুৰুদ্ধাচৰিযেন ৰচিতং

অভিধম্মত্থসঙ্গহং নাম পকৰণং.

নমো তস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স.