৬. ৰূপপৰিচ্ছেদো
১. এত্তাৱতা ৱিভত্তা হি, সপ্পভেদপ্পৱত্তিকা.
চিত্তচেতসিকা ধম্মা, ৰূপং দানি পৱুচ্চতি.
২. সমুদ্দেসা ৱিভাগা চ, সমুট্ঠানা কলাপতো.
পৱত্তিক্কমতো চেতি, পঞ্চধা তত্থ সঙ্গহো.
ৰূপসমুদ্দেসো
৩. চত্তাৰি মহাভূতানি, চতুন্নঞ্চ মহাভূতানং উপাদাযৰূপন্তি দুৱিধম্পেতং ৰূপং একাদসৱিধেন সঙ্গহং গচ্ছতি.
৪. কথং? পথৱীধাতু আপোধাতু তেজোধাতু ৱাযোধাতু ভূতৰূপং নাম.
৫. চক্খু সোতং ঘানং জিৱ্হা কাযো পসাদৰূপং নাম.
৬. ৰূপং সদ্দো গন্ধো ৰসো আপোধাতুৱিৱজ্জিতং ভূতত্তযসঙ্খাতং ফোট্ঠব্বং গোচৰৰূপং নাম.
৭. ইত্থত্তং পুৰিসত্তং ভাৱৰূপং নাম.
৮. হদযৱত্থু হদযৰূপং নাম.
৯. জীৱিতিন্দ্ৰিযং জীৱিতৰূপং নাম.
১০. কবড়ীকাৰো আহাৰো আহাৰৰূপং নাম.
১১. ইতি চ অট্ঠাৰসৱিধম্পেতং ৰূপং সভাৱৰূপং সলক্খণৰূপং নিপ্ফন্নৰূপং ৰূপৰূপং সম্মসনৰূপন্তি চ সঙ্গহং গচ্ছতি.
১২. আকাসধাতু পৰিচ্ছেদৰূপং নাম.
১৩. কাযৱিঞ্ঞত্তি ৱচীৱিঞ্ঞত্তি ৱিঞ্ঞত্তিৰূপং নাম.
১৪. ৰূপস্স লহুতা মুদুতা কম্মঞ্ঞতা ৱিঞ্ঞত্তিদ্ৱযং ৱিকাৰৰূপং নাম.
১৫. ৰূপস্স উপচযো সন্ততি জৰতা অনিচ্চতা লক্খণৰূপং নাম.
১৬. জাতিৰূপমেৱ পনেত্থ উপচযসন্ততিনামেন পৱুচ্চতীতি একাদসৱিধম্পেতং ৰূপং অট্ঠৱীসতিৱিধং হোতি সৰূপৱসেন.
১৭. কথং –
ভূতপ্পসাদৱিসযা, ভাৱো হদযমিচ্চপি;
জীৱিতাহাৰৰূপেহি, অট্ঠাৰসৱিধং তথা.
পৰিচ্ছেদো চ ৱিঞ্ঞত্তি, ৱিকাৰো লক্খণন্তি চ;
অনিপ্ফন্না দস চেতি, অট্ঠৱীসৱিধং ভৱে.
অযমেত্থ ৰূপসমুদ্দেসো.
ৰূপৱিভাগো
১৮. সব্বঞ্চ পনেতং ৰূপং অহেতুকং সপ্পচ্চযং সাসৱং সঙ্খতং লোকিযং কামাৱচৰং অনাৰম্মণং অপ্পহাতব্বমেৱাতি একৱিধম্পি অজ্ঝত্তিকবাহিৰাদিৱসেন বহুধা ভেদং গচ্ছতি.
১৯. কথং? পসাদসঙ্খাতং পঞ্চৱিধম্পি অজ্ঝত্তিকৰূপং নাম, ইতৰং বাহিৰৰূপং.
২০. পসাদহদযসঙ্খাতং ছব্বিধম্পি ৱত্থুৰূপং নাম, ইতৰং অৱত্থুৰূপং.
২১. পসাদৱিঞ্ঞত্তিসঙ্খাতং সত্তৱিধম্পি দ্ৱাৰৰূপং নাম, ইতৰং অদ্ৱাৰৰূপং.
২২. পসাদভাৱজীৱিতসঙ্খাতং অট্ঠৱিধম্পি ইন্দ্ৰিযৰূপং নাম, ইতৰং অনিন্দ্ৰিযৰূপং.
২৩. পসাদৱিসযসঙ্খাতং দ্ৱাদসৱিধম্পি ওড়াৰিকৰূপং সন্তিকেৰূপং, সপ্পটিঘৰূপঞ্চ, ইতৰং সুখুমৰূপং দূৰেৰূপং অপ্পটিঘৰূপঞ্চ.
২৪. কম্মজং উপাদিন্নৰূপং, ইতৰং অনুপাদিন্নৰূপং.
২৫. ৰূপাযতনং সনিদস্সনৰূপং, ইতৰং অনিদস্সনৰূপং.
২৬. চক্খাদিদ্ৱযং অসম্পত্তৱসেন, ঘানাদিত্তযং সম্পত্তৱসেনাতি পঞ্চৱিধম্পি গোচৰগ্গাহিকৰূপং, ইতৰং অগোচৰগ্গাহিকৰূপং.
২৭. ৱণ্ণো গন্ধো ৰসো ওজা ভূতচতুক্কঞ্চেতি অট্ঠৱিধম্পি অৱিনিব্ভোগৰূপং, ইতৰং ৱিনিব্ভোগৰূপং.
২৮. ইচ্চেৱমট্ঠৱীসতি-ৱিধম্পি চ ৱিচক্খণা.
অজ্ঝত্তিকাদিভেদেন, ৱিভজন্তি যথাৰহং.
অযমেত্থ ৰূপৱিভাগো.
ৰূপসমুট্ঠাননযো
২৯. কম্মং চিত্তং উতু আহাৰো চেতি চত্তাৰি ৰূপসমুট্ঠানানি নাম.
৩০. তত্থ কামাৱচৰং ৰূপাৱচৰঞ্চেতি পঞ্চৱীসতিৱিধম্পি কুসলাকুসলকম্মমভিসঙ্খতং অজ্ঝত্তিকসন্তানে কম্মসমুট্ঠানৰূপং পটিসন্ধিমুপাদায খণে খণে সমুট্ঠাপেতি.
৩১. অৰূপৱিপাকদ্ৱিপঞ্চৱিঞ্ঞাণৱজ্জিতং পঞ্চসত্ততিৱিধম্পি চিত্তং চিত্তসমুট্ঠানৰূপং পঠমভৱঙ্গমুপাদায জাযন্তমেৱ সমুট্ঠাপেতি.
৩২. তত্থ অপ্পনাজৱনং ইৰিযাপথম্পি সন্নামেতি.
৩৩. ৱোট্ঠব্বনকামাৱচৰজৱনাভিঞ্ঞা পন ৱিঞ্ঞত্তিম্পি সমুট্ঠাপেন্তি.
৩৪. সোমনস্সজৱনানি পনেত্থ তেৰস হসনম্পি জনেন্তি.
৩৫. সীতুণ্হোতুসমঞ্ঞাতা তেজোধাতু ঠিতিপ্পত্তাৱ উতুসমুট্ঠানৰূপং অজ্ঝত্তঞ্চ বহিদ্ধা চ যথাৰহং সমুট্ঠাপেতি.
৩৬. ওজাসঙ্খাতো আহাৰো আহাৰসমুট্ঠানৰূপং অজ্ঝোহৰণকালে ঠানপ্পত্তোৱ সমুট্ঠাপেতি.
৩৭. তত্থ হদযইন্দ্ৰিযৰূপানি কম্মজানেৱ.
৩৮. ৱিঞ্ঞত্তিদ্ৱযং চিত্তজমেৱ.
৩৯. সদ্দো চিত্তোতুজো.
৪০. লহুতাদিত্তযং উতুচিত্তাহাৰেহি সম্ভোতি.
৪১. অৱিনিব্ভোগৰূপানি চেৱ আকাসধাতু চ. চতূহি সম্ভূতানি.
৪২. লক্খণৰূপানি ন কুতোচি জাযন্তি.
৪৩. অট্ঠাৰস পন্নৰস, তেৰস দ্ৱাদসাতি চ.
কম্মচিত্তোতুকাহাৰ-জানি হোন্তি যথাক্কমং.
৪৪. জাযমানাদিৰূপানং, সভাৱত্তা হি কেৱলং.
লক্খণানি ন জাযন্তি, কেহিচীতি পকাসিতং.
অযমেত্থ ৰূপসমুট্ঠাননযো.
কলাপযোজনা
৪৫. একুপ্পাদা একনিৰোধা একনিস্সযা সহৱুত্তিনো একৱীসতি ৰূপকলাপা নাম.
৪৬. তত্থ জীৱিতং অৱিনিব্ভোগৰূপঞ্চ চক্খুনা সহ চক্খুদসকন্তি পৱুচ্চতি. তথা সোতাদীহি সদ্ধিং সোতদসকং ঘানদসকং জিৱ্হাদসকং কাযদসকং ইত্থিভাৱদসকং পুম্ভাৱদসকং ৱত্থুদসকঞ্চেতি যথাক্কমং যোজেতব্বং. অৱিনিব্ভোগৰূপমেৱ জীৱিতেন সহ জীৱিতনৱকন্তি পৱুচ্চতি. ইমে নৱ কম্মসমুট্ঠানকলাপা.
৪৭. অৱিনিব্ভোগৰূপং পন সুদ্ধট্ঠকং, তদেৱ কাযৱিঞ্ঞত্তিযা সহ কাযৱিঞ্ঞত্তিনৱকং, ৱচীৱিঞ্ঞত্তিসদ্দেহি সহ ৱচীৱিঞ্ঞত্তিদসকং, লহুতাদীহি সদ্ধিং লহুতাদেকাদসকং, কাযৱিঞ্ঞত্তিলহুতাদিদ্ৱাদসকং, ৱচীৱিঞ্ঞত্তিসদ্দলহুতাদিতেৰসকঞ্চেতি ছ চিত্তসমুট্ঠানকলাপা.
৪৮. সুদ্ধট্ঠকং সদ্দনৱকং লহুতাদেকাদসকং সদ্দলহুতাদিদ্ৱাদসকঞ্চেতি চত্তাৰো উতুসমুট্ঠানকলাপা.
৪৯. সুদ্ধট্ঠকং লহুতাদেকাদসকঞ্চেতি দ্ৱেআহাৰসমুট্ঠানকলাপা.
৫০. তত্থ সুদ্ধট্ঠকং সদ্দনৱকঞ্চেতি দ্ৱে উতুসমুট্ঠানকলাপা বহিদ্ধাপি লব্ভন্তি, অৱসেসা পন সব্বেপি অজ্ঝত্তিকমেৱাতি.
৫১. কম্মচিত্তোতুকাহাৰ-সমুট্ঠানা যথাক্কমং.
নৱ ছ চতুৰো দ্ৱেতি, কলাপা একৱীসতি.
কলাপানং পৰিচ্ছেদ-লক্খণত্তা ৱিচক্খণা;
ন কলাপঙ্গমিচ্চাহু, আকাসং লক্খণানি চ.
অযমেত্থ কলাপযোজনা.
ৰূপপৱত্তিক্কমো
৫২. সব্বানিপি পনেতানি ৰূপানি কামলোকে যথাৰহং অনূনানি পৱত্তিযং উপলব্ভন্তি.
৫৩. পটিসন্ধিযং পন সংসেদজানঞ্চেৱ ওপপাতিকানঞ্চ চক্খুসোতঘানজিৱ্হাকাযভাৱৱত্থুদসকসঙ্খাতানি সত্ত দসকানি পাতুভৱন্তি উক্কট্ঠৱসেন, ওমকৱসেন পন চক্খুসোতঘানভাৱদসকানি কদাচিপি ন লব্ভন্তি, তস্মা তেসং ৱসেন কলাপহানি ৱেদিতব্বা.
৫৪. গব্ভসেয্যকসত্তানং পন কাযভাৱৱত্থুদসকসঙ্খাতানি তীণি দসকানি পাতুভৱন্তি, তত্থাপি ভাৱদসকং কদাচি ন লব্ভতি, ততো পৰং পৱত্তিকালে কমেন চক্খুদসকাদীনি চ পাতুভৱন্তি.
৫৫. ইচ্চেৱং পটিসন্ধিমুপাদায কম্মসমুট্ঠানা, দুতিযচিত্তমুপাদায চিত্তসমুট্ঠানা, ঠিতিকালমুপাদায উতুসমুট্ঠানা, ওজাফৰণমুপাদায আহাৰসমুট্ঠানা চেতি চতুসমুট্ঠানৰূপকলাপসন্ততি কামলোকে দীপজালা ৱিয, নদীসোতো ৱিয চ যাৱতাযুকমব্বোচ্ছিন্না পৱত্ততি.
৫৬. মৰণকালে পন চুতিচিত্তোপৰিসত্তৰসমচিত্তস্স ঠিতিকালমুপাদায কম্মজৰূপানি ন উপ্পজ্জন্তি, পুৰেতৰমুপ্পন্নানি চ কম্মজৰূপানি চুতিচিত্তসমকালমেৱ পৱত্তিত্ৱা নিৰুজ্ঝন্তি, ততো পৰং চিত্তজাহাৰজৰূপঞ্চ ৱোচ্ছিজ্জতি, ততো পৰং উতুসমুট্ঠানৰূপপৰম্পৰা যাৱ মতকড়েৱৰসঙ্খাতা পৱত্তন্তি.
৫৭. ইচ্চেৱং মতসত্তানং, পুনদেৱ ভৱন্তৰে.
পটিসন্ধিমুপাদায, তথা ৰূপং পৱত্ততি.
৫৮. ৰূপলোকে পন ঘানজিৱ্হাকাযভাৱদসকানি চ আহাৰজকলাপানি চ ন লব্ভন্তি, তস্মা তেসং পটিসন্ধিকালে চক্খুসোতৱত্থুৱসেন তীণি দসকানি জীৱিতনৱকঞ্চেতি চত্তাৰো কম্মসমুট্ঠানকলাপা, পৱত্তিযং চিত্তোতুসমুট্ঠানা চ লব্ভন্তি.
৫৯. অসঞ্ঞসত্তানং পন চক্খুসোতৱত্থুসদ্দাপি ন লব্ভন্তি, তথা সব্বানিপি চিত্তজৰূপানি, তস্মা তেসং পটিসন্ধিকালে জীৱিতনৱকমেৱ, পৱত্তিযঞ্চ সদ্দৱজ্জিতং উতুসমুট্ঠানৰূপং অতিৰিচ্ছতি.
৬০. ইচ্চেৱং কামৰূপাসঞ্ঞীসঙ্খাতেসু তীসু ঠানেসু পটিসন্ধিপৱত্তিৱসেন দুৱিধা ৰূপপ্পৱত্তি ৱেদিতব্বা.
৬১. অট্ঠৱীসতি কামেসু, হোন্তি তেৱীস ৰূপিসু.
সত্তৰসেৱ সঞ্ঞীনং, অৰূপে নত্থি কিঞ্চিপি.
সদ্দো ৱিকাৰো জৰতা, মৰণঞ্চোপপত্তিযং;
ন লব্ভন্তি পৱত্তে তু, ন কিঞ্চিপি ন লব্ভতি.
অযমেত্থ ৰূপপৱত্তিক্কমো.
নিব্বানভেদো
৬২. নিব্বানং পন লোকুত্তৰসঙ্খাতং চতুমগ্গঞাণেন সচ্ছিকাতব্বং মগ্গফলানমাৰম্মণভূতং ৱানসঙ্খাতায তণ্হায নিক্খন্তত্তা নিব্বানন্তি পৱুচ্চতি.
৬৩. তদেতং সভাৱতো একৱিধম্পি সউপাদিসেসনিব্বানধাতু অনুপাদিসেসনিব্বানধাতু চেতি দুৱিধং হোতি কাৰণপৰিযাযেন.
৬৪. তথা সুঞ্ঞতং অনিমিত্তং অপ্পণিহিতঞ্চেতি তিৱিধং হোতি আকাৰভেদেন.
৬৫. পদমচ্চুতমচ্চন্তং, অসঙ্খতমনুত্তৰং.
নিব্বানমিতি ভাসন্তি, ৱানমুত্তা মহেসযো.
ইতি চিত্তং চেতসিকং, ৰূপং নিব্বানমিচ্চপি;
পৰমত্থং পকাসেন্তি, চতুধাৱ তথাগতা.
ইতি অভিধম্মত্থসঙ্গহে ৰূপসঙ্গহৱিভাগো নাম
ছট্ঠো পৰিচ্ছেদো.