৫. ৱীথিমুত্তপৰিচ্ছেদো
১. ৱীথিচিত্তৱসেনেৱং, পৱত্তিযমুদীৰিতো.
পৱত্তিসঙ্গহো নাম, সন্ধিযং দানি ৱুচ্চতি.
২. চতস্সো ভূমিযো, চতুব্বিধা পটিসন্ধি, চত্তাৰি কম্মানি, চতুধা মৰণুপ্পত্তি চেতি ৱীথিমুত্তসঙ্গহে চত্তাৰি চতুক্কানি ৱেদিতব্বানি.
ভূমিচতুক্কং
৩. তত্থ অপাযভূমি কামসুগতিভূমি ৰূপাৱচৰভূমি অৰূপাৱচৰভূমি চেতি চতস্সো ভূমিযো নাম.
৪. তাসু নিৰযো তিৰচ্ছানযোনি পেত্তিৱিসযো অসুৰকাযো চেতি অপাযভূমি চতুব্বিধা হোতি.
৫. মনুস্সা চাতুমহাৰাজিকা তাৱতিংসা যামা তুসিতা নিম্মানৰতি পৰনিম্মিতৱসৱত্তী চেতি কামসুগতিভূমি সত্তৱিধা হোতি.
৬. সা পনাযমেকাদসৱিধাপি কামাৱচৰভূমিচ্চেৱ সঙ্খং গচ্ছতি.
৭. ব্ৰহ্মপাৰিসজ্জা ব্ৰহ্মপুৰোহিতা মহাব্ৰহ্মা চেতি পঠমজ্ঝানভূমি.
৮. পৰিত্তাভা অপ্পমাণাভা আভস্সৰা চেতি দুতিযজ্ঝানভূমি.
৯. পৰিত্তসুভা অপ্পমাণসুভা সুভকিণ্হা চেতি ততিযজ্ঝানভূমি.
১০. ৱেহপ্ফলা অসঞ্ঞসত্তা সুদ্ধাৱাসা চেতি চতুত্থজ্ঝানভূমীতি ৰূপাৱচৰভূমি সোড়সৱিধা হোতি.
১১. অৱিহা অতপ্পা সুদস্সা সুদস্সী অকনিট্ঠা চেতি সুদ্ধাৱাসভূমি পঞ্চৱিধা হোতি.
১২. আকাসানঞ্চাযতনভূমি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনভূমি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনভূমি নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনভূমি চেতি অৰূপভূমি চতুব্বিধা হোতি.
১৩. পুথুজ্জনা ন লব্ভন্তি, সুদ্ধাৱাসেসু সব্বথা.
সোতাপন্না চ সকদাগামিনো চাপি পুগ্গলা.
১৪. অৰিযা নোপলব্ভন্তি, অসঞ্ঞাপাযভূমিসু.
সেসট্ঠানেসু লব্ভন্তি, অৰিযানৰিযাপি চ.
ইদমেত্থ ভূমিচতুক্কং.
পটিসন্ধিচতুক্কং
১৫. অপাযপটিসন্ধি কামসুগতিপটিসন্ধি ৰূপাৱচৰপটিসন্ধি অৰূপাৱচৰপটিসন্ধি চেতি চতুব্বিধা পটিসন্ধি নাম.
১৬. তত্থ অকুসলৱিপাকোপেক্খাসহগতসন্তীৰণং অপাযভূমিযং ওক্কন্তিক্খণে পটিসন্ধি হুত্ৱা ততো পৰং ভৱঙ্গং পৰিযোসানে চৱনং হুত্ৱা ৱোচ্ছিজ্জতি, অযমেকাপাযপটিসন্ধি নাম.
১৭. কুসলৱিপাকোপেক্খাসহগতসন্তীৰণং পন কামসুগতিযং মনুস্সানঞ্চেৱ জচ্চন্ধাদীনং ভুম্মস্সিতানঞ্চ ৱিনিপাতিকাসুৰানং পটিসন্ধিভৱঙ্গচুতিৱসেন পৱত্ততি.
১৮. মহাৱিপাকানি পন অট্ঠ সব্বত্থাপি কামসুগতিযং পটিসন্ধিভৱঙ্গচুতিৱসেন পৱত্তন্তি.
১৯. ইমা নৱ কামসুগতিপটিসন্ধিযো নাম.
২০. সা পনাযং দসৱিধাপি কামাৱচৰপটিসন্ধিচ্চেৱ সঙ্খং গচ্ছতি.
২১. তেসু চতুন্নং অপাযানং মনুস্সানং ৱিনিপাতিকাসুৰানঞ্চ আযুপ্পমাণগণনায নিযমো নত্থি.
২২. চাতুমহাৰাজিকানং পন দেৱানং দিব্বানি পঞ্চৱস্সসতানি আযুপ্পমাণং, মনুস্সগণনায নৱুতিৱস্সসতসহস্সপ্পমাণং হোতি, ততো চতুগ্গুণং তাৱতিংসানং, ততো চতুগ্গুণং যামানং, ততো চতুগ্গুণং তুসিতানং, ততো চতুগ্গুণং নিম্মানৰতীনং, ততো চতুগ্গুণং পৰনিম্মিতৱসৱত্তীনং.
২৩. নৱসতঞ্চেকৱীস-ৱস্সানং কোটিযো তথা.
ৱস্সসতসহস্সানি, সট্ঠি চ ৱসৱত্তিসু.
২৪. পঠমজ্ঝানৱিপাকং পঠমজ্ঝানভূমিযং পটিসন্ধিভৱঙ্গচুতিৱসেন পৱত্ততি.
২৫. তথা দুতিযজ্ঝানৱিপাকং ততিযজ্ঝানৱিপাকঞ্চ দুতিযজ্ঝানভূমিযং.
২৬. চতুত্থজ্ঝানৱিপাকং ততিযজ্ঝানভূমিযং.
২৭. পঞ্চমজ্ঝানৱিপাকং চতুত্থজ্ঝানভূমিযং.
২৮. অসঞ্ঞসত্তানং পন ৰূপমেৱ পটিসন্ধি হোতি. তথা ততো পৰং পৱত্তিযং চৱনকালে চ ৰূপমেৱ পৱত্তিত্ৱা নিৰুজ্ঝতি, ইমা ছ ৰূপাৱচৰপটিসন্ধিযো নাম.
২৯. তেসু ব্ৰহ্মপাৰিসজ্জানং দেৱানং কপ্পস্স ততিযো ভাগো আযুপ্পমাণং.
৩০. ব্ৰহ্মপুৰোহিতানং উপড্ঢকপ্পো.
৩১. মহাব্ৰহ্মানং একো কপ্পো.
৩২. পৰিত্তাভানং দ্ৱে কপ্পানি.
৩৩. অপ্পমাণাভানং চত্তাৰিকপ্পানি.
৩৪. আভস্সৰানং অট্ঠ কপ্পানি.
৩৫. পৰিত্তসুভানং সোড়স কপ্পানি.
৩৬. অপ্পমাণসুভানং দ্ৱত্তিংস কপ্পানি.
৩৭. সুভকিণ্হানং চতুসট্ঠি কপ্পানি.
৩৮. ৱেহপ্ফলানং অসঞ্ঞসত্তানঞ্চ পঞ্চকপ্পসতানি.
৩৯. অৱিহানং কপ্পসহস্সানি.
৪০. অতপ্পানং দ্ৱে কপ্পসহস্সানি.
৪১. সুদস্সানং চত্তাৰি কপ্পসহস্সানি.
৪২. সুদস্সীনং অট্ঠ কপ্পসহস্সানি.
৪৩. অকনিট্ঠানং সোড়স কপ্পসহস্সানি.
৪৪. পঠমাৰুপ্পাদিৱিপাকানি পঠমাৰুপ্পাদিভূমীসু যথাক্কমং পটিসন্ধিভৱঙ্গচুতিৱসেন পৱত্তন্তি. ইমা চতস্সো অৰূপপটিসন্ধিযো নাম.
৪৫. তেসু পন আকাসানঞ্চাযতনূপগানং দেৱানং ৱীসতিকপ্পসহস্সানি আযুপ্পমাণং.
৪৬. ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনূপগানং দেৱানং চত্তালীসকপ্পসহস্সানি.
৪৭. আকিঞ্চঞ্ঞাযতনূপগানং দেৱানং সট্ঠিকপ্পসহস্সানি.
৪৮. নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনূপগানং দেৱানং চতুৰাসীতিকপ্পসহস্সানি.
৪৯. পটিসন্ধি ভৱঙ্গঞ্চ, তথা চৱনমানসং.
একমেৱ তথেৱেকৱিসযঞ্চেকজাতিযং.
ইদমেত্থ পটিসন্ধিচতুক্কং.
কম্মচতুক্কং
৫০. জনকং উপত্থম্ভকং উপপীড়কং উপঘাতকঞ্চেতি কিচ্চৱসেন.
৫১. গৰুকং আসন্নং আচিণ্ণং কটত্তাকম্মঞ্চেতি পাকদানপৰিযাযেন.
৫২. দিট্ঠধম্মৱেদনীযং উপপজ্জৱেদনীযং অপৰাপৰিযৱেদনীযং অহোসিকম্মঞ্চেতি পাককালৱসেন চত্তাৰি কম্মানি নাম.
৫৩. তথা অকুসলং কামাৱচৰকুসলং ৰূপাৱচৰকুসলং অৰূপাৱচৰকুসলঞ্চেতি পাকঠানৱসেন.
৫৪. তত্থ অকুসলং কাযকম্মং ৱচীকম্মং মনোকম্মঞ্চেতি কম্মদ্ৱাৰৱসেন তিৱিধং হোতি.
৫৫. কথং? পাণাতিপাতো অদিন্নাদানং কামেসুমিচ্ছাচাৰো চেতি কাযৱিঞ্ঞত্তিসঙ্খাতে কাযদ্ৱাৰে বাহুল্লৱুত্তিতো কাযকম্মং নাম.
৫৬. মুসাৱাদো পিসুণৱাচা ফৰুসৱাচা সম্ফপ্পলাপো চেতি ৱচীৱিঞ্ঞত্তিসঙ্খাতে ৱচীদ্ৱাৰে বাহুল্লৱুত্তিতো ৱচীকম্মং নাম.
৫৭. অভিজ্ঝা ব্যাপাদো মিচ্ছাদিট্ঠি চেতি অঞ্ঞত্ৰাপি ৱিঞ্ঞত্তিযা মনস্মিংযেৱ বাহুল্লৱুত্তিতো মনোকম্মং নাম.
৫৮. তেসু পাণাতিপাতো ফৰুসৱাচা ব্যাপাদো চ দোসমূলেন জাযন্তি.
৫৯. কামেসুমিচ্ছাচাৰো অভিজ্ঝা মিচ্ছাদিট্ঠি চ লোভমূলেন.
৬০. সেসানি চত্তাৰিপি দ্ৱীহি মূলেহি সম্ভৱন্তি.
৬১. চিত্তুপ্পাদৱসেন পনেতং অকুসলং সব্বথাপি দ্ৱাদসৱিধং হোতি.
৬২. কামাৱচৰকুসলম্পি কাযদ্ৱাৰে পৱত্তং কাযকম্মং, ৱচীদ্ৱাৰে পৱত্তং ৱচীকম্মং, মনোদ্ৱাৰে পৱত্তং মনোকম্মঞ্চেতি কম্মদ্ৱাৰৱসেন তিৱিধং হোতি.
৬৩. তথা দানসীলভাৱনাৱসেন.
৬৪. চিত্তুপ্পাদৱসেন পনেতং অট্ঠৱিধং হোতি.
৬৫. দানসীলভাৱনাপচাযনৱেয্যাৱচ্চপত্তিদানপত্তানুমোদনধম্মস্সৱনধম্মদেসনা দিট্ঠিজুকম্মৱসেন দসৱিধং হোতি.
৬৬. তং পনেতং ৱীসতিৱিধম্পি কামাৱচৰকম্মমিচ্চেৱ সঙ্খং গচ্ছতি.
৬৭. ৰূপাৱচৰকুসলং পন মনোকম্মমেৱ, তঞ্চ ভাৱনামযং অপ্পনাপ্পত্তং, ঝানঙ্গভেদেন পঞ্চৱিধং হোতি.
৬৮. তথা অৰূপাৱচৰকুসলঞ্চ মনোকম্মং, তম্পি ভাৱনামযং অপ্পনাপ্পত্তং. আৰম্মণভেদেন চতুব্বিধং হোতি.
৬৯. এত্থাকুসলকম্মমুদ্ধচ্চৰহিতং অপাযভূমিযং পটিসন্ধিং জনেতি, পৱত্তিযং পন সব্বম্পি দ্ৱাদসৱিধং সত্তাকুসলপাকানি সব্বত্থাপি কামলোকে ৰূপলোকে চ যথাৰহং ৱিপচ্চতি.
৭০. কামাৱচৰকুসলম্পি কামসুগতিযমেৱ পটিসন্ধিং জনেতি, তথা পৱত্তিযঞ্চ মহাৱিপাকানি, অহেতুকৱিপাকানি পন অট্ঠপি সব্বত্থাপি কামলোকে ৰূপলোকে চ যথাৰহং ৱিপচ্চতি.
৭১. তত্থাপি তিহেতুকমুক্কট্ঠং কুসলং তিহেতুকং পটিসন্ধিং দত্ৱা পৱত্তে সোড়স ৱিপাকানি ৱিপচ্চতি.
৭২. তিহেতুকমোমকং দ্ৱিহেতুকমুক্কট্ঠঞ্চ কুসলং দ্ৱিহেতুকং পটিসন্ধিং দত্ৱা পৱত্তে তিহেতুকৰহিতানি দ্ৱাদস ৱিপাকানি ৱিপচ্চতি.
৭৩. দ্ৱিহেতুকমোমকং পন কুসলং অহেতুকমেৱ পটিসন্ধিং দেতি, পৱত্তে চ অহেতুকৱিপাকানেৱ ৱিপচ্চতি.
৭৪. অসঙ্খাৰং সসঙ্খাৰ-ৱিপাকানি ন পচ্চতি.
সসঙ্খাৰমসঙ্খাৰ-ৱিপাকানীতি কেচন.
তেসং দ্ৱাদস পাকানি, দসাট্ঠ চ যথাক্কমং;
যথাৱুত্তানুসাৰেন যথাসম্ভৱমুদ্দিসে.
৭৫. ৰূপাৱচৰকুসলং পন পঠমজ্ঝানং পৰিত্তং ভাৱেত্ৱা ব্ৰহ্মপাৰিসজ্জেসু উপ্পজ্জতি.
৭৬. তদেৱ মজ্ঝিমং ভাৱেত্ৱা ব্ৰহ্মপুৰোহিতেসু.
৭৭. পণীতং ভাৱেত্ৱা মহাব্ৰহ্মেসু.
৭৮. তথা দুতিযজ্ঝানং ততিযজ্ঝানঞ্চ পৰিত্তং ভাৱেত্ৱা পৰিত্তাভেসু.
৭৯. মজ্ঝিমং ভাৱেত্ৱা অপ্পমাণাভেসু.
৮০. পণীতং ভাৱেত্ৱা আভস্সৰেসু.
৮১. চতুত্থজ্ঝানং পৰিত্তং ভাৱেত্ৱা পৰিত্তসুভেসু.
৮২. মজ্ঝিমং ভাৱেত্ৱা অপ্পমাণসুভেসু.
৮৩. পণীতং ভাৱেত্ৱা সুভকিণ্হেসু.
৮৪. পঞ্চমজ্ঝানং ভাৱেত্ৱা ৱেহপ্ফলেসু.
৮৫. তদেৱ সঞ্ঞাৱিৰাগং ভাৱেত্ৱা অসঞ্ঞসত্তেসু.
৮৬. অনাগামিনো পন সুদ্ধাৱাসেসু উপ্পজ্জন্তি.
৮৭. অৰূপাৱচৰকুসলঞ্চ যথাক্কমং ভাৱেত্ৱা আৰুপ্পেসু উপ্পজ্জন্তীতি.
৮৮. ইত্থং মহগ্গতং পুঞ্ঞং, যথাভূমিৱৱত্থিতং.
জনেতি সদিসং পাকং, পটিসন্ধিপৱত্তিযং.
ইদমেত্থ কম্মচতুক্কং.
চুতিপটিসন্ধিক্কমো
৮৯. আযুক্খযেন কম্মক্খযেন উভযক্খযেন উপচ্ছেদককম্মুনা চেতি চতুধা মৰণুপ্পত্তি নাম.
৯০. তথা চ মৰন্তানং পন মৰণকালে যথাৰহং অভিমুখীভূতং ভৱন্তৰে পটিসন্ধিজনকং কম্মং ৱা, তংকম্মকৰণকালে ৰূপাদিকমুপলদ্ধপুব্বমুপকৰণভূতঞ্চ কম্মনিমিত্তং ৱা, অনন্তৰমুপ্পজ্জমানভৱে উপলভিতব্বমুপভোগভূতঞ্চ গতিনিমিত্তং ৱা কম্মবলেন ছন্নং দ্ৱাৰানং অঞ্ঞতৰস্মিং পচ্চুপট্ঠাতি, ততো পৰং তমেৱ তথোপট্ঠিতং আৰম্মণং আৰব্ভ ৱিপচ্চমানককম্মানুৰূপং পৰিসুদ্ধং উপক্কিলিট্ঠং ৱা উপলভিতব্বভৱানুৰূপং তত্থোণতংৱ চিত্তসন্তানং অভিণ্হং পৱত্ততি বাহুল্লেন, তমেৱ ৱা পন জনকভূতং কম্মং অভিনৱকৰণৱসেন দ্ৱাৰপ্পত্তং হোতি.
৯১. পচ্চাসন্নমৰণস্স তস্স ৱীথিচিত্তাৱসানে ভৱঙ্গক্খযে ৱা চৱনৱসেন পচ্চুপ্পন্নভৱপৰিযোসানভূতং চুতিচিত্তং উপ্পজ্জিত্ৱা নিৰুজ্ঝতি, তস্মিং নিৰুদ্ধাৱসানে তস্সানন্তৰমেৱ তথাগহিতং আৰম্মণং আৰব্ভ সৱত্থুকং অৱত্থুকমেৱ ৱা যথাৰহং অৱিজ্জানুসযপৰিক্খিত্তেন তণ্হানুসযমূলকেন সঙ্খাৰেন জনিযমানং সম্পযুত্তেহি পৰিগ্গয্হমানং সহজাতানমধিট্ঠানভাৱেন পুব্বঙ্গমভূতং ভৱন্তৰপটিসন্ধানৱসেন পটিসন্ধিসঙ্খাতং মানসং উপ্পজ্জমানমেৱ পতিট্ঠাতি ভৱন্তৰে.
৯২. মৰণাসন্নৱীথিযং পনেত্থ মন্দপ্পৱত্তানি পঞ্চেৱ জৱনানি পাটিকঙ্খিতব্বানি, তস্মা যদি পচ্চুপ্পন্নাৰম্মণেসু আপাথগতেসু ধৰন্তেস্ৱেৱ মৰণং হোতি, তদা পটিসন্ধিভৱঙ্গানম্পি পচ্চুপ্পন্নাৰম্মণতা লব্ভতীতি কত্ৱা কামাৱচৰপটিসন্ধিযা ছদ্ৱাৰগ্গহিতং কম্মনিমিত্তং গতিনিমিত্তঞ্চ পচ্চুপ্পন্নমতীতাৰম্মণং উপলব্ভতি, কম্মং পন অতীতমেৱ, তঞ্চ মনোদ্ৱাৰগ্গহিতং, তানি পন সব্বানিপি পৰিত্তধম্মভূতানেৱাৰম্মণানি.
৯৩. ৰূপাৱচৰপটিসন্ধিযা পন পঞ্ঞত্তিভূতং কম্মনিমিত্তমেৱাৰম্মণং হোতি.
৯৪. তথা অৰূপপটিসন্ধিযা চ মহগ্গতভূতং পঞ্ঞত্তিভূতঞ্চ কম্মনিমিত্তমেৱ যথাৰহমাৰম্মণং হোতি.
৯৫. অসঞ্ঞসত্তানং পন জীৱিতনৱকমেৱ পটিসন্ধিভাৱেন পতিট্ঠাতি, তস্মা তে ৰূপপটিসন্ধিকা নাম.
৯৬. অৰূপা অৰূপপটিসন্ধিকা.
৯৭. সেসা ৰূপাৰূপপটিসন্ধিকা.
৯৮. আৰুপ্পচুতিযা হোন্তি, হেট্ঠিমাৰুপ্পৱজ্জিতা.
পৰমাৰুপ্পসন্ধী চ, তথা কামতিহেতুকা.
ৰূপাৱচৰচুতিযা, অহেতুৰহিতা সিযুং;
সব্বা কামতিহেতুম্হা, কামেস্ৱেৱ পনেতৰা.
অযমেত্থ চুতিপটিসন্ধিক্কমো.
৯৯. ইচ্চেৱং গহিতপটিসন্ধিকানং পন পটিসন্ধিনিৰোধানন্তৰতো পভুতি তমেৱাৰম্মণমাৰব্ভ তদেৱ চিত্তং যাৱ চুতিচিত্তুপ্পাদা অসতি ৱীথিচিত্তুপ্পাদে ভৱস্স অঙ্গভাৱেন ভৱঙ্গসন্ততিসঙ্খাতং মানসং অব্বোচ্ছিন্নং নদীসোতো ৱিয পৱত্ততি.
১০০. পৰিযোসানে চ চৱনৱসেন চুতিচিত্তং হুত্ৱা নিৰুজ্ঝতি.
১০১. ততো পৰঞ্চ পটিসন্ধাদযো ৰথচক্কমিৱ যথাক্কমং এৱ পৰিৱত্তন্তা পৱত্তন্তি.
১০২. পটিসন্ধিভৱঙ্গৱীথিযো, চুতিচেহ তথা ভৱন্তৰে.
পুন সন্ধি ভৱঙ্গমিচ্চযং, পৰিৱত্ততি চিত্তসন্ততি.
পটিসঙ্খাযপনেতমদ্ধুৱং, অধিগন্ত্ৱা পদমচ্চুতং বুধা;
সুসমুচ্ছিন্নসিনেহবন্ধনা, সমমেস্সন্তি চিৰায সুব্বতা.
ইতি অভিধম্মত্থসঙ্গহে ৱীথিমুত্তসঙ্গহৱিভাগো নাম
পঞ্চমো পৰিচ্ছেদো.