৩. পকিণ্ণকপৰিচ্ছেদো
১. সম্পযুত্তা যথাযোগং, তেপঞ্ঞাস সভাৱতো.
চিত্তচেতসিকা ধম্মা, তেসং দানি যথাৰহং.
২. ৱেদনাহেতুতো কিচ্চদ্ৱাৰালম্বণৱত্থুতো.
চিত্তুপ্পাদৱসেনেৱ, সঙ্গহো নাম নীযতে.
ৱেদনাসঙ্গহো
৩. তত্থ ৱেদনাসঙ্গহে তাৱ তিৱিধা ৱেদনা সুখং দুক্খং অদুক্খমসুখা চেতি, সুখং দুক্খং সোমনস্সং দোমনস্সং উপেক্খাতি চ ভেদেন পন পঞ্চধা হোতি.
৪. তত্থ সুখসহগতং কুসলৱিপাকং কাযৱিঞ্ঞাণমেকমেৱ, তথা দুক্খসহগতং অকুসলৱিপাকং.
৫. সোমনস্সসহগতচিত্তানি পন লোভমূলানি চত্তাৰি, দ্ৱাদস কামাৱচৰসোভনানি, সুখসন্তীৰণহসনানি চ দ্ৱেতি অট্ঠাৰস কামাৱচৰসোমনস্সসহগতচিত্তানি চেৱ পঠমদুতিযততিযচতুত্থজ্ঝানসঙ্খাতানি চতুচত্তালীস মহগ্গতলোকুত্তৰচিত্তানি চেতি দ্ৱাসট্ঠিৱিধানি ভৱন্তি.
৬. দোমনস্সসহগতচিত্তানি পন দ্ৱে পটিঘসম্পযুত্তচিত্তানেৱ.
৭. সেসানি সব্বানিপি পঞ্চপঞ্ঞাস উপেক্খাসহগতচিত্তানেৱাতি.
৮. সুখং দুক্খমুপেক্খাতি, তিৱিধা তত্থ ৱেদনা.
সোমনস্সং দোমনস্সমিতিভেদেন পঞ্চধা.
৯. সুখমেকত্থ দুক্খঞ্চ, দোমনস্সং দ্ৱযে ঠিতং.
দ্ৱাসট্ঠীসু সোমনস্সং, পঞ্চপঞ্ঞাসকেতৰা.
হেতুসঙ্গহো
১০. হেতুসঙ্গহে হেতূ নাম লোভো দোসো মোহো অলোভো অদোসো অমোহো চাতি ছব্বিধা ভৱন্তি.
১১. তত্থ পঞ্চদ্ৱাৰাৱজ্জনদ্ৱিপঞ্চৱিঞ্ঞাণসম্পটিচ্ছনসন্তীৰণৱোট্ঠব্বনহসনৱসেন অহেতুকচিত্তানি নাম.
১২. সেসানি সব্বানিপি একসত্ততি চিত্তানি সহেতুকানেৱ.
১৩. তত্থাপি দ্ৱে মোমূহচিত্তানি একহেতুকানি.
১৪. সেসানি দস অকুসলচিত্তানি চেৱ ঞাণৱিপ্পযুত্তানি দ্ৱাদস কামাৱচৰসোভনানি চেতি দ্ৱাৱীসতি দ্ৱিহেতুকচিত্তানি.
১৫. দ্ৱাদস ঞাণসম্পযুত্তকামাৱচৰসোভনানি চেৱ পঞ্চতিংস মহগ্গতলোকুত্তৰচিত্তানি চেতি সত্তচত্তালীস তিহেতুকচিত্তানীতি.
১৬. লোভো দোসো চ মোহো চ,
হেতূ অকুসলা তযো;
অলোভাদোসামোহো চ,
কুসলাব্যাকতা তথা.
১৭. অহেতুকাট্ঠাৰসেকহেতুকা দ্ৱে দ্ৱাৱীসতি.
দ্ৱিহেতুকা মতা সত্তচত্তালীসতিহেতুকা.
কিচ্চসঙ্গহো
১৮. কিচ্চসঙ্গহে কিচ্চানি নাম পটিসন্ধিভৱঙ্গাৱজ্জনদস্সনসৱনঘাযনসাযনফুসনসম্পটিচ্ছনসন্তীৰণৱোট্ঠব্বনজৱনতদাৰম্মণচুতিৱসেন চুদ্দসৱিধানি ভৱন্তি.
১৯. পটিসন্ধিভৱঙ্গাৱজ্জনপঞ্চৱিঞ্ঞাণঠানাদিৱসেন পন তেসং দসধা ঠানভেদো ৱেদিতব্বো.
২০. তত্থ দ্ৱে উপেক্খাসহগতসন্তীৰণানি চেৱ অট্ঠ মহাৱিপাকানি চ নৱ ৰূপাৰূপৱিপাকানি চেতি একূনৱীসতি চিত্তানি পটিসন্ধিভৱঙ্গচুতিকিচ্চানি নাম.
২১. আৱজ্জনকিচ্চানি পন দ্ৱে.
২২. তথা দস্সনসৱনঘাযনসাযনফুসনসম্পটিচ্ছনকিচ্চানি চ.
২৩. তীণি সন্তীৰণকিচ্চানি.
২৪. মনোদ্ৱাৰাৱজ্জনমেৱ পঞ্চদ্ৱাৰে ৱোট্ঠব্বনকিচ্চং সাধেতি.
২৫. আৱজ্জনদ্ৱযৱজ্জিতানি কুসলাকুসলফলকিৰিযচিত্তানি পঞ্চপঞ্ঞাস জৱনকিচ্চানি.
২৬. অট্ঠ মহাৱিপাকানি চেৱ সন্তীৰণত্তযঞ্চেতি একাদস তদাৰম্মণকিচ্চানি.
২৭. তেসু পন দ্ৱে উপেক্খাসহগতসন্তীৰণচিত্তানি পটিসন্ধিভৱঙ্গচুতিতদাৰম্মণসন্তীৰণৱসেন পঞ্চকিচ্চানি নাম.
২৮. মহাৱিপাকানি অট্ঠ পটিসন্ধিভৱঙ্গচুতিতদাৰম্মণৱসেন চতুকিচ্চানি নাম.
২৯. মহগ্গতৱিপাকানি নৱ পটিসন্ধিভৱঙ্গচুতিৱসেন তিকিচ্চানি নাম.
৩০. সোমনস্সসন্তীৰণং সন্তীৰণতদাৰম্মণৱসেন দুকিচ্চং.
৩১. তথা ৱোট্ঠব্বনং ৱোট্ঠব্বনাৱজ্জনৱসেন.
৩২. সেসানি পন সব্বানিপি জৱনমনোধাতুত্তিকদ্ৱিপঞ্চৱিঞ্ঞাণানি যথাসম্ভৱমেককিচ্চানীতি.
৩৩. পটিসন্ধাদযো নাম, কিচ্চভেদেন চুদ্দস.
দসধা ঠানভেদেন, চিত্তুপ্পাদা পকাসিতা.
৩৪. অট্ঠসট্ঠি তথা দ্ৱে চ, নৱাট্ঠ দ্ৱে যথাক্কমং.
একদ্ৱিতিচতুপঞ্চকিচ্চঠানানি নিদ্দিসে.
দ্ৱাৰসঙ্গহো
৩৫. দ্ৱাৰসঙ্গহে দ্ৱাৰানি নাম চক্খুদ্ৱাৰং সোতদ্ৱাৰং ঘানদ্ৱাৰং জিৱ্হাদ্ৱাৰং কাযদ্ৱাৰং মনোদ্ৱাৰঞ্চেতি ছব্বিধানি ভৱন্তি.
৩৬. তত্থ চক্খুমেৱ চক্খুদ্ৱাৰং.
৩৭. তথা সোতাদযো সোতদ্ৱাৰাদীনি.
৩৮. মনোদ্ৱাৰং পন ভৱঙ্গন্তি পৱুচ্চতি.
৩৯. তত্থ পঞ্চদ্ৱাৰাৱজ্জনচক্খুৱিঞ্ঞাণসম্পটিচ্ছনসন্তীৰণৱোট্ঠব্বনকামাৱচৰজৱনতদাৰম্মণৱসেন ছচত্তালীস চিত্তানি চক্খুদ্ৱাৰে যথাৰহং উপ্পজ্জন্তি, তথা পঞ্চদ্ৱাৰাৱজ্জনসোতৱিঞ্ঞাণাদিৱসেন সোতদ্ৱাৰাদীসুপি ছচত্তালীসেৱ ভৱন্তীতি সব্বথাপি পঞ্চদ্ৱাৰে চতুপঞ্ঞাস চিত্তানি কামাৱচৰানেৱ.
৪০. মনোদ্ৱাৰে পন মনোদ্ৱাৰাৱজ্জনপঞ্চপঞ্ঞাসজৱনতদাৰম্মণৱসেন সত্তসট্ঠি চিত্তানি ভৱন্তি.
৪১. একূনৱীসতি পটিসন্ধিভৱঙ্গচুতিৱসেন দ্ৱাৰৱিমুত্তানি.
৪২. তেসু পন পঞ্চৱিঞ্ঞাণানি চেৱ মহগ্গতলোকুত্তৰজৱনানি চেতি ছত্তিংস যথাৰহমেকদ্ৱাৰিকচিত্তানি নাম.
৪৩. মনোধাতুত্তিকং পন পঞ্চদ্ৱাৰিকং.
৪৪. সুখসন্তীৰণৱোট্ঠব্বনকামাৱচৰজৱনানি ছদ্ৱাৰিকচিত্তানি.
৪৫. উপেক্খাসহগতসন্তীৰণমহাৱিপাকানি ছদ্ৱাৰিকানি চেৱ দ্ৱাৰৱিমুত্তানি চ.
৪৬. মহগ্গতৱিপাকানি দ্ৱাৰৱিমুত্তানেৱাতি.
৪৭. একদ্ৱাৰিকচিত্তানি, পঞ্চছদ্ৱাৰিকানি চ.
ছদ্ৱাৰিকৱিমুত্তানি, ৱিমুত্তানি চ সব্বথা.
ছত্তিংসতি তথা তীণি, একতিংস যথাক্কমং;
দসধা নৱধা চেতি, পঞ্চধা পৰিদীপযে.
আলম্বণসঙ্গহো
৪৮. আলম্বণসঙ্গহে আৰম্মণানি নাম ৰূপাৰম্মণং সদ্দাৰম্মণং গন্ধাৰম্মণং ৰসাৰম্মণং ফোট্ঠব্বাৰম্মণং ধম্মাৰম্মণঞ্চেতি ছব্বিধানি ভৱন্তি.
৪৯. তত্থ ৰূপমেৱ ৰূপাৰম্মণং, তথা সদ্দাদযো সদ্দাৰম্মণাদীনি.
৫০. ধম্মাৰম্মণং পন পসাদসুখুমৰূপচিত্তচেতসিকনিব্বানপঞ্ঞত্তিৱসেন ছধা সঙ্গয্হতি.
৫১. তত্থ চক্খুদ্ৱাৰিকচিত্তানং সব্বেসম্পি ৰূপমেৱ আৰম্মণং, তঞ্চ পচ্চুপ্পন্নং. তথা সোতদ্ৱাৰিকচিত্তাদীনম্পি সদ্দাদীনি, তানি চ পচ্চুপ্পন্নানিযেৱ.
৫২. মনোদ্ৱাৰিকচিত্তানং পন ছব্বিধম্পি পচ্চুপ্পন্নমতীতং অনাগতং কালৱিমুত্তঞ্চ যথাৰহমাৰম্মণং হোতি.
৫৩. দ্ৱাৰৱিমুত্তানঞ্চ পটিসন্ধিভৱঙ্গচুতিসঙ্খাতানং ছব্বিধম্পি যথাসম্ভৱং যেভুয্যেন ভৱন্তৰে ছদ্ৱাৰগ্গহিতং পচ্চুপ্পন্নমতীতং পঞ্ঞত্তিভূতং ৱা কম্মকম্মনিমিত্তগতিনিমিত্তসম্মতং আৰম্মণং হোতি.
৫৪. তেসু চক্খুৱিঞ্ঞাণাদীনি যথাক্কমং ৰূপাদিএকেকাৰম্মণানেৱ.
৫৫. মনোধাতুত্তিকং পন ৰূপাদিপঞ্চাৰম্মণং.
৫৬. সেসানি কামাৱচৰৱিপাকানি হসনচিত্তঞ্চেতি সব্বথাপি কামাৱচৰাৰম্মণানেৱ.
৫৭. অকুসলানি চেৱ ঞাণৱিপ্পযুত্তকামাৱচৰজৱনানি চেতি লোকুত্তৰৱজ্জিতসব্বাৰম্মণানি.
৫৮. ঞাণসম্পযুত্তকামাৱচৰকুসলানি চেৱ পঞ্চমজ্ঝানসঙ্খাতং অভিঞ্ঞাকুসলঞ্চেতি অৰহত্তমগ্গফলৱজ্জিতসব্বাৰম্মণানি.
৫৯. ঞাণসম্পযুত্তকামাৱচৰকিৰিযানি চেৱ কিৰিযাভিঞ্ঞাৱোট্ঠব্বনঞ্চেতি সব্বথাপি সব্বাৰম্মণানি.
৬০. আৰুপ্পেসু দুতিযচতুত্থানি মহগ্গতাৰম্মণানি.
৬১. সেসানি মহগ্গতচিত্তানি সব্বানিপি পঞ্ঞত্তাৰম্মণানি.
৬২. লোকুত্তৰচিত্তানি নিব্বানাৰম্মণানীতি.
৬৩. পঞ্চৱীস পৰিত্তম্হি, ছ চিত্তানি মহগ্গতে.
একৱীসতি ৱোহাৰে, অট্ঠ নিব্বানগোচৰে.
ৱীসানুত্তৰমুত্তম্হি, অগ্গমগ্গফলুজ্ঝিতে;
পঞ্চ সব্বত্থ ছচ্চেতি, সত্তধা তত্থ সঙ্গহো.
ৱত্থুসঙ্গহো
৬৪. ৱত্থুসঙ্গহে ৱত্থূনি নাম চক্খুসোতঘানজিৱ্হাকাযহদযৱত্থু চেতি ছব্বিধানি ভৱন্তি.
৬৫. তানি কামলোকে সব্বানিপি লব্ভন্তি.
৬৬. ৰূপলোকে পন ঘানাদিত্তযং নত্থি.
৬৭. অৰূপলোকে পন সব্বানিপি ন সংৱিজ্জন্তি.
৬৮. তত্থ পঞ্চৱিঞ্ঞাণধাতুযো যথাক্কমং একন্তেন পঞ্চ পসাদৱত্থূনি নিস্সাযেৱ পৱত্তন্তি.
৬৯. পঞ্চদ্ৱাৰাৱজ্জনসম্পটিচ্ছনসঙ্খাতা পন মনোধাতু চ হদযং নিস্সিতাযেৱ পৱত্তন্তি.
৭০. অৱসেসা পন মনোৱিঞ্ঞাণধাতুসঙ্খাতা চ সন্তীৰণমহাৱিপাকপটিঘদ্ৱযপঠমমগ্গহসনৰূপাৱচৰৱসেন হদযং নিস্সাযেৱ পৱত্তন্তি.
৭১. অৱসেসা কুসলাকুসলকিৰিযানুত্তৰৱসেন পন নিস্সায ৱা অনিস্সায ৱা.
৭২. আৰুপ্পৱিপাকৱসেন হদযং অনিস্সাযেৱাতি.
৭৩. ছৱত্থুং নিস্সিতা কামে, সত্ত ৰূপে চতুব্বিধা.
তিৱত্থুং নিস্সিতাৰুপ্পে, ধাত্ৱেকা নিস্সিতা মতা.
৭৪. তেচত্তালীস নিস্সায, দ্ৱেচত্তালীস জাযৰে.
নিস্সায চ অনিস্সায, পাকাৰুপ্পা অনিস্সিতা.
ইতি অভিধম্মত্থসঙ্গহে পকিণ্ণকসঙ্গহৱিভাগো নাম
ততিযো পৰিচ্ছেদো.