২. চেতসিকপৰিচ্ছেদো
সম্পযোগলক্খণং
১. একুপ্পাদনিৰোধা চ, একালম্বণৱত্থুকা.
চেতোযুত্তা দ্ৱিপঞ্ঞাস, ধম্মা চেতসিকা মতা.
অঞ্ঞসমানচেতসিকং
২. কথং? ফস্সো ৱেদনা সঞ্ঞা চেতনা একগ্গতা জীৱিতিন্দ্ৰিযং মনসিকাৰো চেতি সত্তিমে চেতসিকা সব্বচিত্তসাধাৰণা নাম.
৩. ৱিতক্কো ৱিচাৰো অধিমোক্খো ৱীৰিযং পীতি ছন্দো চাতি ছ ইমে চেতসিকা পকিণ্ণকা নাম.
৪. এৱমেতে তেৰস চেতসিকা অঞ্ঞসমানাতি ৱেদিতব্বা.
অকুসলচেতসিকং
৫. মোহো অহিৰিকং অনোত্তপ্পং উদ্ধচ্চং লোভো দিট্ঠি মানো দোসো ইস্সা মচ্ছৰিযং কুক্কুচ্চং থিনং মিদ্ধং ৱিচিকিচ্ছা চেতি চুদ্দসিমে চেতসিকা অকুসলা নাম.
সোভনচেতসিকং
৬. সদ্ধা সতি হিৰী ওত্তপ্পং অলোভো অদোসো তত্ৰমজ্ঝত্ততা কাযপস্সদ্ধি চিত্তপস্সদ্ধি কাযলহুতা চিত্তলহুতা কাযমুদুতা চিত্তমুদুতা কাযকম্মঞ্ঞতা চিত্তকম্মঞ্ঞতা কাযপাগুঞ্ঞতা চিত্তপাগুঞ্ঞতা কাযুজুকতা চিত্তুজুকতা চেতি একূনৱীসতিমে চেতসিকা সোভনসাধাৰণা নাম.
৭. সম্মাৱাচা সম্মাকম্মন্তো সম্মাআজীৱো চেতি তিস্সো ৱিৰতিযো নাম.
৮. কৰুণা মুদিতা অপ্পমঞ্ঞাযো নামাতি সব্বথাপি পঞ্ঞিন্দ্ৰিযেন সদ্ধিং পঞ্চৱীসতিমে চেতসিকা সোভনাতি ৱেদিতব্বা.
৯. এত্তাৱতা চ –
তেৰসঞ্ঞসমানা চ, চুদ্দসাকুসলা তথা;
সোভনা পঞ্চৱীসাতি, দ্ৱিপঞ্ঞাস পৱুচ্চৰে.
সম্পযোগনযো
১০. তেসং চিত্তাৱিযুত্তানং, যথাযোগমিতো পৰং.
চিত্তুপ্পাদেসু পচ্চেকং, সম্পযোগো পৱুচ্চতি.
১১. সত্ত সব্বত্থ যুজ্জন্তি, যথাযোগং পকিণ্ণকা.
চুদ্দসাকুসলেস্ৱেৱ, সোভনেস্ৱেৱ সোভনা.
অঞ্ঞসমানচেতসিকসম্পযোগনযো
১২. কথং? সব্বচিত্তসাধাৰণা তাৱ সত্তিমে চেতসিকা সব্বেসুপি একূননৱুতিচিত্তুপ্পাদেসু লব্ভন্তি.
১৩. পকিণ্ণকেসু পন ৱিতক্কো তাৱ দ্ৱিপঞ্চৱিঞ্ঞাণৱজ্জিতকামাৱচৰচিত্তেসু চেৱ একাদসসু পঠমজ্ঝানচিত্তেসু চেতি পঞ্চপঞ্ঞাসচিত্তেসু উপ্পজ্জতি.
১৪. ৱিচাৰো পন তেসু চেৱ একাদসসু দুতিযজ্ঝানচিত্তেসু চাতি ছসট্ঠিচিত্তেসু.
১৫. অধিমোক্খো দ্ৱিপঞ্চৱিঞ্ঞাণৱিচিকিচ্ছাসহগতৱজ্জিতচিত্তেসু.
১৬. ৱীৰিযং পঞ্চদ্ৱাৰাৱজ্জনদ্ৱিপঞ্চৱিঞ্ঞাণসম্পটিচ্ছনসন্তীৰণৱজ্জিতচিত্তেসু.
১৭. পীতি দোমনস্সুপেক্খাসহগতকাযৱিঞ্ঞাণচতুত্থজ্ঝানৱজ্জিতচিত্তেসু.
১৮. ছন্দো অহেতুকমোমূহৱজ্জিতচিত্তেসূতি.
১৯. তে পন চিত্তুপ্পাদা যথাক্কমং –
ছসট্ঠি পঞ্চপঞ্ঞাস, একাদস চ সোড়স;
সত্ততি ৱীসতি চেৱ, পকিণ্ণকৱিৱজ্জিতা.
পঞ্চপঞ্ঞাস ছসট্ঠিট্ঠসত্ততি তিসত্ততি;
একপঞ্ঞাস চেকূনসত্ততি সপকিণ্ণকা.
অকুসলচেতসিকসম্পযোগনযো
২০. অকুসলেসু পন মোহো অহিৰিকং অনোত্তপ্পং উদ্ধচ্চঞ্চাতি চত্তাৰোমে চেতসিকা সব্বাকুসলসাধাৰণা নাম, সব্বেসুপি দ্ৱাদসা কুসলেসু লব্ভন্তি.
২১. লোভো অট্ঠসু লোভসহগতচিত্তেস্ৱেৱ লব্ভতি.
২২. দিট্ঠি চতূসু দিট্ঠিগতসম্পযুত্তেসু.
২৩. মানো চতূসু দিট্ঠিগতৱিপ্পযুত্তেসু.
২৪. দোসো ইস্সা মচ্ছৰিযং কুক্কুচ্চঞ্চাতি দ্ৱীসু পটিঘসম্পযুত্তচিত্তেসু.
২৫. থিনমিদ্ধং পঞ্চসু সসঙ্খাৰিকচিত্তেসু.
২৬. ৱিচিকিচ্ছা ৱিচিকিচ্ছাসহগতচিত্তেযেৱাতি.
২৭. সব্বাপুঞ্ঞেসু চত্তাৰো,
লোভমূলে তযো গতা;
দোসমূলেসু চত্তাৰো,
সসঙ্খাৰে দ্ৱযং তথা.
ৱিচিকিচ্ছা ৱিচিকিচ্ছা-চিত্তে চাতি চতুদ্দস;
দ্ৱাদসাকুলেস্ৱেৱ, সম্পযুজ্জন্তি পঞ্চধা.
সোভনচেতসিকসম্পযোগনযো
২৮. সোভনেসু পন সোভনসাধাৰণা তাৱ একূনৱীসতিমে চেতসিকা সব্বেসুপি একূনসট্ঠিসোভনচিত্তেসু সংৱিজ্জন্তি.
২৯. ৱিৰতিযো পন তিস্সোপি লোকুত্তৰচিত্তেসু সব্বথাপি নিযতা একতোৱ লব্ভন্তি, লোকিযেসু পন কামাৱচৰকুসলেস্ৱেৱ কদাচি সন্দিস্সন্তি ৱিসুং ৱিসুং.
৩০. অপ্পমঞ্ঞাযো পন দ্ৱাদসসু পঞ্চমজ্ঝানৱজ্জিতমহগ্গতচিত্তেসু চেৱ কামাৱচৰকুসলেসু চ সহেতুককামাৱচৰকিৰিযচিত্তেসু চাতি অট্ঠৱীসতিচিত্তেস্ৱেৱ কদাচি নানা হুত্ৱা জাযন্তি, উপেক্খাসহগতেসু পনেত্থ কৰুণামুদিতা ন সন্তীতি কেচি ৱদন্তি.
৩১. পঞ্ঞা পন দ্ৱাদসসু ঞাণসম্পযুত্তকামাৱচৰচিত্তেসু চেৱ সব্বেসুপি পঞ্চতিংসমহগ্গতলোকুত্তৰচিত্তেসু চাতি সত্তচত্তালীসচিত্তেসু সম্পযোগং গচ্ছতীতি.
৩২. একূনৱীসতি ধম্মা, জাযন্তেকূনসট্ঠিসু.
তযো সোড়সচিত্তেসু, অট্ঠৱীসতিযং দ্ৱযং.
পঞ্ঞা পকাসিতা, সত্তচত্তালীসৱিধেসুপি;
সম্পযুত্তা চতুধেৱং, সোভনেস্ৱেৱ সোভনা.
৩৩. ইস্সামচ্ছেৰকুক্কুচ্চ-ৱিৰতিকৰুণাদযো.
নানা কদাচি মানো চ, থিন মিদ্ধং তথা সহ.
৩৪. যথাৱুত্তানুসাৰেন, সেসা নিযতযোগিনো.
সঙ্গহঞ্চ পৱক্খামি, তেসং দানি যথাৰহং.
সঙ্গহনযো
৩৫. ছত্তিংসানুত্তৰে ধম্মা, পঞ্চতিংস মহগ্গতে.
অট্ঠতিংসাপি লব্ভন্তি, কামাৱচৰসোভনে.
সত্তৱীসতিপুঞ্ঞম্হি, দ্ৱাদসাহেতুকেতি চ;
যথাসম্ভৱযোগেন, পঞ্চধা তত্থ সঙ্গহো.
লোকুত্তৰচিত্তসঙ্গহনযো
৩৬. কথং? লোকুত্তৰেসু তাৱ অট্ঠসু পঠমজ্ঝানিকচিত্তেসু অঞ্ঞসমানা তেৰস চেতসিকা, অপ্পমঞ্ঞাৱজ্জিতা তেৱীসতি সোভনচেতসিকা চেতি ছত্তিংস ধম্মা সঙ্গহং গচ্ছন্তি, তথা দুতিযজ্ঝানিকচিত্তেসু ৱিতক্কৱজ্জা, ততিযজ্ঝানিকচিত্তেসু ৱিতক্কৱিচাৰৱজ্জা, চতুত্থজ্ঝানিকচিত্তেসু ৱিতক্কৱিচাৰপীতিৱজ্জা, পঞ্চমজ্ঝানিকচিত্তেসুপি উপেক্খাসহগতা তে এৱ সঙ্গয্হন্তীতি সব্বথাপি অট্ঠসু লোকুত্তৰচিত্তেসু পঞ্চকজ্ঝানৱসেন পঞ্চধাৱ সঙ্গহো হোতীতি.
৩৭. ছত্তিংস পঞ্চতিংস চ, চতুত্তিংস যথাক্কমং.
তেত্তিংসদ্ৱযমিচ্চেৱং, পঞ্চধানুত্তৰে ঠিতা.
মহগ্গতচিত্তসঙ্গহনযো
৩৮. মহগ্গতেসু পন তীসু পঠমজ্ঝানিকচিত্তেসু তাৱ অঞ্ঞসমানা তেৰস চেতসিকা, ৱিৰতিত্তযৱজ্জিতা দ্ৱাৱীসতি সোভনচেতসিকা চেতি পঞ্চতিংস ধম্মা সঙ্গহং গচ্ছন্তি, কৰুণামুদিতা পনেত্থ পচ্চেকমেৱ যোজেতব্বা, তথা দুতিযজ্ঝানিকচিত্তেসু ৱিতক্কৱজ্জা, ততিযজ্ঝানিকচিত্তেসু ৱিতক্কৱিচাৰৱজ্জা, চতুত্থজ্ঝানিকচিত্তেসু ৱিতক্কৱিচাৰপীতিৱজ্জা, পঞ্চমজ্ঝানিকচিত্তেসু পন পন্নৰসসু অপ্পমঞ্ঞাযো ন লব্ভন্তীতি সব্বথাপি সত্তৱীসতিমহগ্গতচিত্তেসু পঞ্চকজ্ঝানৱসেন পঞ্চধাৱ সঙ্গহো হোতীতি.
৩৯. পঞ্চতিংস চতুত্তিংস, তেত্তিংস চ যথাক্কমং.
বাত্তিংস চেৱ তিংসেতি, পঞ্চধাৱ মহগ্গতে.
কামাৱচৰসোভনচিত্তসঙ্গহনযো
৪০. কামাৱচৰসোভনেসু পন কুসলেসু তাৱ পঠমদ্ৱযে অঞ্ঞসমানা তেৰস চেতসিকা, পঞ্চৱীসতি সোভনচেতসিকা চেতি অট্ঠতিংস ধম্মা সঙ্গহং গচ্ছন্তি, অপ্পমঞ্ঞাৱিৰতিযো পনেত্থ পঞ্চপি পচ্চেকমেৱ যোজেতব্বা, তথা দুতিযদ্ৱযে ঞাণৱজ্জিতা, ততিযদ্ৱযে ঞাণসম্পযুত্তা পীতিৱজ্জিতা, চতুত্থদ্ৱযে ঞাণপীতিৱজ্জিতা তে এৱ সঙ্গয্হন্তি. কিৰিযচিত্তেসুপি ৱিৰতিৱজ্জিতা তথেৱ চতূসুপি দুকেসু চতুধাৱ সঙ্গয্হন্তি. তথা ৱিপাকেসু চ অপ্পমঞ্ঞাৱিৰতিৱজ্জিতা তে এৱ সঙ্গয্হন্তীতি সব্বথাপি চতুৱীসতিকামাৱচৰসোভনচিত্তেসু দুকৱসেন দ্ৱাদসধাৱ সঙ্গহো হোতীতি.
৪১. অট্ঠতিংস সত্ততিংস, দ্ৱযং ছত্তিংসকং সুভে.
পঞ্চতিংস চতুত্তিংস, দ্ৱযং তেত্তিংসকং ক্ৰিযে;
তেত্তিংস পাকে বাত্তিংস, দ্ৱযেকতিংসকং ভৱে;
সহেতুকামাৱচৰপুঞ্ঞ-পাকক্ৰিযামনে.
৪২. নৱিজ্জন্তেত্থ ৱিৰতী, ক্ৰিযেসু চ মহগ্গতে.
অনুত্তৰে অপ্পমঞ্ঞা, কামপাকে দ্ৱযং তথা;
অনুত্তৰে ঝানধম্মা, অপ্পমঞ্ঞা চ মজ্ঝিমে;
ৱিৰতী ঞাণপীতী চ, পৰিত্তেসু ৱিসেসকা.
অকুসলচিত্তসঙ্গহনযো
৪৩. অকুসলেসু পন লোভমূলেসু তাৱ পঠমে অসঙ্খাৰিকে অঞ্ঞসমানা তেৰস চেতসিকা, অকুসলসাধাৰণা চত্তাৰো চাতি সত্তৰস লোভদিট্ঠীহি সদ্ধিং একূনৱীসতি ধম্মা সঙ্গহং গচ্ছন্তি.
৪৪. তথেৱ দুতিযে অসঙ্খাৰিকে লোভমানেন.
৪৫. ততিযে তথেৱ পীতিৱজ্জিতা লোভদিট্ঠীহি সহ অট্ঠাৰস.
৪৬. চতুত্থে তথেৱ লোভমানেন.
৪৭. পঞ্চমে পন পটিঘসম্পযুত্তে অসঙ্খাৰিকে দোসো ইস্সা মচ্ছৰিযং কুক্কুচ্চঞ্চাতি চতূহি সদ্ধিং পীতিৱজ্জিতা তে এৱ ৱীসতি ধম্মা সঙ্গয্হন্তি, ইস্সামচ্ছৰিযকুক্কুচ্চানি পনেত্থ পচ্চেকমেৱ যোজেতব্বানি.
৪৮. সসঙ্খাৰিকপঞ্চকেপি তথেৱ থিনমিদ্ধেন ৱিসেসেত্ৱা যোজেতব্বা.
৪৯. ছন্দপীতিৱজ্জিতা পন অঞ্ঞসমানা একাদস, অকুসলসাধাৰণা চত্তাৰো চাতি পন্নৰস ধম্মা উদ্ধচ্চসহগতে সম্পযুজ্জন্তি.
৫০. ৱিচিকিচ্ছাসহগতচিত্তে চ অধিমোক্খৱিৰহিতা ৱিচিকিচ্ছাসহগতা তথেৱ পন্নৰস ধম্মা সমুপলব্ভন্তীতি সব্বথাপি দ্ৱাদসাকুসলচিত্তুপ্পাদেসু পচ্চেকং যোজিযমানাপি গণনৱসেন সত্তধাৱ সঙ্গহিতা ভৱন্তীতি.
৫১. একূনৱীসাট্ঠাৰস, ৱীসেকৱীস ৱীসতি.
দ্ৱাৱীস পন্নৰসেতি, সত্তধা কুসলেঠিতা.
৫২. সাধাৰণা চ চত্তাৰো, সমানা চ দসাপৰে.
চুদ্দসেতে পৱুচ্চন্তি, সব্বাকুসলযোগিনো.
অহেতুকচিত্তসঙ্গহনযো
৫৩. অহেতুকেসু পন হসনচিত্তে তাৱ ছন্দৱজ্জিতা অঞ্ঞসমানা দ্ৱাদস ধম্মা সঙ্গহং গচ্ছন্তি.
৫৪. তথা ৱোট্ঠব্বনে ছন্দপীতিৱজ্জিতা.
৫৫. সুখসন্তীৰণে ছন্দৱীৰিযৱজ্জিতা.
৫৬. মনোধাতুত্তিকাহেতুকপটিসন্ধিযুগড়ে ছন্দপীতিৱীৰিযৱজ্জিতা.
৫৭. দ্ৱিপঞ্চৱিঞ্ঞাণে পকিণ্ণকৱজ্জিতা তেযেৱ সঙ্গয্হন্তীতি সব্বথাপি অট্ঠাৰসসু অহেতুকেসু গণনৱসেন চতুধাৱ সঙ্গহো হোতীতি.
৫৮. দ্ৱাদসেকাদস দস, সত্ত চাতি চতুব্বিধো.
অট্ঠাৰসাহেতুকেসু, চিত্তুপ্পাদেসু সঙ্গহো.
৫৯. অহেতুকেসু সব্বত্থ, সত্ত সেসা যথাৰহং.
ইতি ৱিত্থাৰতো ৱুত্তো, তেত্তিংসৱিধসঙ্গহো.
৬০. ইত্থং চিত্তাৱিযুত্তানং, সম্পযোগঞ্চ সঙ্গহং.
ঞত্ৱা ভেদং যথাযোগং, চিত্তেন সমমুদ্দিসে.
ইতি অভিধম্মত্থসঙ্গহে চেতসিকসঙ্গহৱিভাগো নাম
দুতিযো পৰিচ্ছেদো.