১. চিত্তপৰিচ্ছেদো

ভূমিভেদচিত্তং

৩. তত্থ চিত্তং তাৱ চতুব্বিধং হোতি কামাৱচৰং ৰূপাৱচৰং অৰূপাৱচৰং লোকুত্তৰঞ্চেতি.

অকুসলচিত্তং

৪. তত্থ কতমং কামাৱচৰং? সোমনস্সসহগতং দিট্ঠিগতসম্পযুত্তং অসঙ্খাৰিকমেকং, সসঙ্খাৰিকমেকং, সোমনস্সসহগতং দিট্ঠিগতৱিপ্পযুত্তং অসঙ্খাৰিকমেকং, সসঙ্খাৰিকমেকং, উপেক্খাসহগতং দিট্ঠিগতসম্পযুত্তং অসঙ্খাৰিকমেকং, সসঙ্খাৰিকমেকং, উপেক্খাসহগতং দিট্ঠিগতৱিপ্পযুত্তং অসঙ্খাৰিকমেকং, সসঙ্খাৰিকমেকন্তি ইমানি অট্ঠপি লোভসহগতচিত্তানি নাম.

৫. দোমনস্সসহগতং পটিঘসম্পযুত্তং অসঙ্খাৰিকমেকং, সসঙ্খাৰিকমেকন্তি ইমানি দ্ৱেপি পটিঘসম্পযুত্তচিত্তানি নাম.

৬. উপেক্খাসহগতং ৱিচিকিচ্ছাসম্পযুত্তমেকং, উপেক্খাসহগতং উদ্ধচ্চসম্পযুত্তমেকন্তি ইমানি দ্ৱেপি মোমূহচিত্তানি নাম.

৭. ইচ্চেৱং সব্বথাপি দ্ৱাদসাকুসলচিত্তানি সমত্তানি.

৮. অট্ঠধা লোভমূলানি, দোসমূলানি চ দ্ৱিধা.

মোহমূলানি চ দ্ৱেতি, দ্ৱাদসাকুসলা সিযুং.

অহেতুকচিত্তং

৯. উপেক্খাসহগতং চক্খুৱিঞ্ঞাণং, তথা সোতৱিঞ্ঞাণং, ঘানৱিঞ্ঞাণং, জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং, দুক্খসহগতং কাযৱিঞ্ঞাণং, উপেক্খাসহগতং সম্পটিচ্ছনচিত্তং, উপেক্খাসহগতং সন্তীৰণচিত্তঞ্চেতি ইমানি সত্তপি অকুসলৱিপাকচিত্তানি নাম.

১০. উপেক্খাসহগতং কুসলৱিপাকং চক্খুৱিঞ্ঞাণং, তথা সোতৱিঞ্ঞাণং, ঘানৱিঞ্ঞাণং, জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং, সুখসহগতং কাযৱিঞ্ঞাণং, উপেক্খাসহগতং সম্পটিচ্ছনচিত্তং, সোমনস্সসহগতং সন্তীৰণচিত্তং, উপেক্খাসহগতং সন্তীৰণচিত্তঞ্চেতি ইমানি অট্ঠপি কুসলৱিপাকাহেতুকচিত্তানি নাম.

১১. উপেক্খাসহগতং পঞ্চদ্ৱাৰাৱজ্জনচিত্তং, তথা মনোদ্ৱাৰাৱজ্জনচিত্তং, সোমনস্সসহগতং হসিতুপ্পাদচিত্তঞ্চেতি ইমানি তীণিপি অহেতুককিৰিযচিত্তানি নাম.

১২. ইচ্চেৱ সব্বথাপি অট্ঠাৰসাহেতুকচিত্তানি সমত্তানি.

১৩. সত্তাকুসলপাকানি, পুঞ্ঞপাকানি অট্ঠধা.

ক্ৰিযচিত্তানি তীণীতি, অট্ঠাৰস অহেতুকা.

সোভনচিত্তং

১৪. পাপাহেতুকমুত্তানি, সোভনানীতি ৱুচ্চৰে.

একূনসট্ঠি চিত্তানি, অথেকনৱুতীপি ৱা.

কামাৱচৰসোভনচিত্তং

১৫. সোমনস্সসহগতং ঞাণসম্পযুত্তং অসঙ্খাৰিকমেকং, সসঙ্খাৰিকমেকং, সোমনস্সসহগতং ঞাণৱিপ্পযুত্তং অসঙ্খাৰিকমেকং, সসঙ্খাৰিকমেকং, উপেক্খাসহগতং ঞাণসম্পযুত্তং অসঙ্খাৰিকমেকং, সসঙ্খাৰিকমেকং. উপেক্খাসহগতং ঞাণৱিপ্পযুত্তং অসঙ্খাৰিকমেকং, সসঙ্খাৰিকমেকন্তি ইমানি অট্ঠপি কামাৱচৰকুসলচিত্তানি নাম.

১৬. সোমনস্সসহগতং ঞাণসম্পযুত্তং অসঙ্খাৰিকমেকং, সসঙ্খাৰিকমেকং, সোমনস্সসহগতং ঞাণৱিপ্পযুত্তং অসঙ্খাৰিকমেকং, সসঙ্খাৰিকমেকং, উপেক্খাসহগতং ঞাণসম্পযুত্তং অসঙ্খাৰিকমেকং, সসঙ্খাৰিকমেকং, উপেক্খাসহগতং ঞাণৱিপ্পযুত্তং অসঙ্খাৰিকমেকং, সসঙ্খাৰিকমেকন্তি ইমানি অট্ঠপি সহেতুককামাৱচৰৱিপাকচিত্তানি নাম.

১৭. সোমস্সসহগতং ঞাণসম্পযুত্তং অসঙ্খাৰিকমেকং, সসঙ্খাৰিকমেকং, সোমনস্সসহগতং ঞাণৱিপ্পযুত্তং অসঙ্খাৰিকমেকং, সসঙ্খাৰিকমেকং, উপেক্খাসহগতং ঞাণসম্পযুত্তং অসঙ্খাৰিকমেকং, সসঙ্খাৰিকমেকং, উপেক্খাসহগতং ঞাণৱিপ্পযুত্তং অসঙ্খাৰিকমেকং, সসঙ্খাৰিকমেকন্তি ইমানি অট্ঠপি সহেতুককামাৱচৰকিৰিযচিত্তানি নাম.

১৮. ইচ্চেৱং সব্বথাপি চতুৱীসতি সহেতুককামাৱচৰকুসলৱিপাককিৰিযচিত্তানি সমত্তানি.

১৯. ৱেদনাঞাণসঙ্খাৰভেদেন চতুৱীসতি.

সহেতুকামাৱচৰপুঞ্ঞপাকক্ৰিযা মতা.

২০. কামে তেৱীস পাকানি, পুঞ্ঞাপুঞ্ঞানি ৱীসতি.

একাদস ক্ৰিযা চেতি, চতুপঞ্ঞাস সব্বথা.

ৰূপাৱচৰচিত্তং

২১. ৱিতক্কৱিচাৰপীতিসুখেকগ্গতাসহিতং পঠমজ্ঝানকুসলচিত্তং, ৱিচাৰপীতিসুখেকগ্গতাসহিতং দুতিযজ্ঝানকুসলচিত্তং, পীতিসুখেকগ্গতাসহিতং ততিযজ্ঝানকুসলচিত্তং, সুখেকগ্গতাসহিতং চতুত্থজ্ঝানকুসলচিত্তং, উপেক্খেকগ্গতাসহিতং পঞ্চমজ্ঝানকুসলচিত্তঞ্চেতি ইমানি পঞ্চপি ৰূপাৱচৰকুসলচিত্তানি নাম.

২২. ৱিতক্কৱিচাৰপীতিসুখেকগ্গতাসহিতং পঠমজ্ঝানৱিপাকচিত্তং, ৱিচাৰপীতিসুখেকগ্গতাসহিতং দুতিযজ্ঝানৱিপাকচিত্তং, পীতিসুখেকগ্গতাসহিতং ততিযজ্ঝানৱিপাকচিত্তং, সুখেকগ্গতাসহিতং চতুত্থজ্ঝানৱিপাকচিত্তং, উপেক্খেকগ্গতাসহিতং পঞ্চমজ্ঝানৱিপাকচিত্তঞ্চেতি ইমানি পঞ্চপি ৰূপাৱচৰৱিপাকচিত্তানি নাম.

২৩. ৱিতক্কৱিচাৰপীতিসুখেকগ্গতাসহিতং পঠমজ্ঝানকিৰিযচিত্তং, ৱিচাৰপীতিসুখেকগ্গতাসহিতং দুতিযজ্ঝানকিৰিযচিত্তং, পীতিসুখেকগ্গতাসহিতং ততিযজ্ঝানকিৰিযচিত্তং, সুখেকগ্গতাসহিতং চতুত্থজ্ঝানকিৰিযচিত্তং, উপেক্খেকগ্গতাসহিতং পঞ্চমজ্ঝানকিৰিযচিত্তঞ্চেতি ইমানি পঞ্চপি ৰূপাৱচৰকিৰিযচিত্তানি নাম.

২৪. ইচ্চেৱং সব্বথাপি পন্নৰস ৰূপাৱচৰকুসলৱিপাককিৰিযচিত্তানি সমত্তানি.

২৫. পঞ্চধা ঝানভেদেন, ৰূপাৱচৰমানসং.

পুঞ্ঞপাকক্ৰিযাভেদা, তং পঞ্চদসধা ভৱে.

অৰূপাৱচৰচিত্তং

২৬. আকাসানঞ্চাযতনকুসলচিত্তং, ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনকুসলচিত্তং, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনকুসলচিত্তং, নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনকুসলচিত্তঞ্চেতি ইমানি চত্তাৰিপি অৰূপাৱচৰকুসলচিত্তানি নাম.

২৭. আকাসানঞ্চাযতনৱিপাকচিত্তং, ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনৱিপাকচিত্তং, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনৱিপাকচিত্তং, নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনৱিপাকচিত্তঞ্চেতি ইমানি চত্তাৰিপি অৰূপাৱচৰৱিপাকচিত্তানি নাম.

২৮. আকাসানঞ্চাযতনকিৰিযচিত্তং, ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনকিৰিযচিত্তং, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনকিৰিযচিত্তং, নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনকিৰিযচিত্তঞ্চেতি ইমানি চত্তাৰিপি অৰূপাৱচৰকিৰিযচিত্তানি নাম.

২৯. ইচ্চেৱং সব্বথাপি দ্ৱাদস অৰূপাৱচৰকুসলৱিপাককিৰিযচিত্তানি সমত্তানি.

৩০. আলম্বণপ্পভেদেন, চতুধাৰুপ্পমানসং.

পুঞ্ঞপাকক্ৰিযাভেদা, পুন দ্ৱাদসধা ঠিতং.

লোকুত্তৰচিত্তং

৩১. সোতাপত্তিমগ্গচিত্তং, সকদাগামিমগ্গচিত্তং, অনাগামিমগ্গচিত্তং, অৰহত্তমগ্গচিত্তঞ্চেতি ইমানি চত্তাৰিপি লোকুত্তৰকুসলচিত্তানি নাম.

৩২. সোতাপত্তিফলচিত্তং, সকদাগামিফলচিত্তং, অনাগামিফলচিত্তং, অৰহত্তফলচিত্তঞ্চেতি ইমানি চত্তাৰিপি লোকুত্তৰৱিপাকচিত্তানি নাম.

৩৩. ইচ্চেৱং সব্বথাপি অট্ঠ লোকুত্তৰকুসলৱিপাকচিত্তানি সমত্তানি.

৩৪. চতুমগ্গপ্পভেদেন, চতুধা কুসলং তথা.

পাকং তস্স ফলত্তাতি, অট্ঠধানুত্তৰং মতং.

চিত্তগণনসঙ্গহো

৩৫. দ্ৱাদসাকুসলানেৱং, কুসলানেকৱীসতি.

ছত্তিংসেৱ ৱিপাকানি, ক্ৰিযচিত্তানি ৱীসতি.

৩৬. চতুপঞ্ঞাসধা কামে, ৰূপে পন্নৰসীৰযে.

চিত্তানি দ্ৱাদসাৰুপ্পে, অট্ঠধানুত্তৰে তথা.

৩৭. ইত্থমেকূননৱুতিপভেদং পন মানসং.

একৱীসসতং ৱাথ, ৱিভজন্তি ৱিচক্খণা.

ৱিত্থাৰগণনা

৩৮. কথমেকূননৱুতিৱিধং চিত্তং একৱীসসতং হোতি? ৱিতক্কৱিচাৰপীতিসুখেকগ্গতাসহিতং পঠমজ্ঝানসোতাপত্তিমগ্গচিত্তং, ৱিচাৰপীতিসুখেকগ্গতাসহিতং দুতিযজ্ঝানসোতাপত্তিমগ্গচিত্তং, পীতিসুখেকগ্গতাসহিতং ততিযজ্ঝানসোতাপত্তিমগ্গচিত্তং, সুখেকগ্গতাসহিতং চতুত্থজ্ঝানসোতাপত্তিমগ্গচিত্তং, উপেক্খেকগ্গতাসহিতং পঞ্চমজ্ঝানসোতাপত্তিমগ্গচিত্তঞ্চেতি ইমানি পঞ্চপি সোতাপত্তিমগ্গচিত্তানি নাম.

৩৯. তথা সকদাগামিমগ্গঅনাগামিমগ্গঅৰহত্তমগ্গচিত্তঞ্চেতি সমৱীসতি মগ্গচিত্তানি.

৪০. তথা ফলচিত্তানি চেতি সমচত্তালীস লোকুত্তৰচিত্তানি ভৱন্তীতি.

৪১. ঝানঙ্গযোগভেদেন, কত্ৱেকেকন্তু পঞ্চধা.

ৱুচ্চতানুত্তৰং চিত্তং, চত্তালীসৱিধন্তি চ.

৪২. যথা চ ৰূপাৱচৰং, গয্হতানুত্তৰং তথা.

পঠমাদিঝানভেদে, আৰুপ্পঞ্চাপি পঞ্চমে.

একাদসৱিধং তস্মা, পঠমাদিকমীৰিতং;

ঝানমেকেকমন্তে তু, তেৱীসতিৱিধং ভৱে.

৪৩. সত্ততিংসৱিধং পুঞ্ঞং, দ্ৱিপঞ্ঞাসৱিধং তথা.

পাকমিচ্চাহু চিত্তানি, একৱীসসতং বুধা.

ইতি অভিধম্মত্থসঙ্গহে চিত্তসঙ্গহৱিভাগো নাম

পঠমো পৰিচ্ছেদো.