৬. কুণ্ডলিযসুত্তং

১৮৭. একং সমযং ভগৱা সাকেতে ৱিহৰতি অঞ্জনৱনে মিগদাযে. অথ খো কুণ্ডলিযো পৰিব্বাজকো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো কুণ্ডলিযো পৰিব্বাজকো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অহমস্মি, ভো গোতম, আৰামনিস্সযী [আৰামনিসাদী (সী.), আৰামনিযাদী (স্যা.)] পৰিসাৱচৰো. তস্স ময্হং, ভো গোতম, পচ্ছাভত্তং ভুত্তপাতৰাসস্স অযমাচাৰো [অযমাহাৰো (স্যা. ক.)] হোতি – আৰামেন আৰামং উয্যানেন উয্যানং অনুচঙ্কমামি অনুৱিচৰামি. সো তত্থ পস্সামি একে সমণব্ৰাহ্মণে ইতিৱাদপ্পমোক্খানিসংসঞ্চেৱ কথং কথেন্তে উপাৰম্ভানিসংসঞ্চ – ‘ভৱং পন গোতমো কিমানিসংসো ৱিহৰতী’’’তি? ‘‘ৱিজ্জাৱিমুত্তিফলানিসংসো খো, কুণ্ডলিয, তথাগতো ৱিহৰতী’’তি.

‘‘কতমে পন, ভো গোতম, ধম্মা ভাৱিতা বহুলীকতা ৱিজ্জাৱিমুত্তিং পৰিপূৰেন্তী’’তি? ‘‘সত্ত খো, কুণ্ডলিয, বোজ্ঝঙ্গা ভাৱিতা বহুলীকতা ৱিজ্জাৱিমুত্তিং পৰিপূৰেন্তী’’তি. ‘‘কতমে পন, ভো গোতম, ধম্মা ভাৱিতা বহুলীকতা সত্ত বোজ্ঝঙ্গে পৰিপূৰেন্তী’’তি? ‘‘চত্তাৰো খো, কুণ্ডলিয, সতিপট্ঠানা ভাৱিতা বহুলীকতা সত্ত বোজ্ঝঙ্গে পৰিপূৰেন্তী’’তি. ‘‘কতমে পন, ভো গোতম, ধম্মা ভাৱিতা, বহুলীকতা চত্তাৰো সতিপট্ঠানে পৰিপূৰেন্তী’’তি? ‘‘তীণি খো, কুণ্ডলিয, সুচৰিতানি ভাৱিতানি বহুলীকতানি চত্তাৰো সতিপট্ঠানে পৰিপূৰেন্তী’’তি. ‘‘কতমে পন, ভো গোতম, ধম্মা ভাৱিতা বহুলীকতা তীণি সুচৰিতানি পৰিপূৰেন্তী’’তি? ‘‘ইন্দ্ৰিযসংৱৰো খো, কুণ্ডলিয, ভাৱিতো বহুলীকতো তীণি সুচৰিতানি পৰিপূৰেতী’’তি.

‘‘কথং ভাৱিতো চ, কুণ্ডলিয, ইন্দ্ৰিযসংৱৰো কথং বহুলীকতো তীণি সুচৰিতানি পৰিপূৰেতীতি? ইধ, কুণ্ডলিয, ভিক্খু চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা মনাপং নাভিজ্ঝতি নাভিহংসতি, ন ৰাগং জনেতি. তস্স ঠিতো চ কাযো হোতি, ঠিতং চিত্তং অজ্ঝত্তং সুসণ্ঠিতং সুৱিমুত্তং. চক্খুনা খো পনেৱ ৰূপং দিস্ৱা অমনাপং ন মঙ্কু হোতি অপ্পতিট্ঠিতচিত্তো অদীনমানসো অব্যাপন্নচেতসো. তস্স ঠিতো চ কাযো হোতি ঠিতং চিত্তং অজ্ঝত্তং সুসণ্ঠিতং সুৱিমুত্তং.

‘‘পুন চপৰং, কুণ্ডলিয, ভিক্খু সোতেন সদ্দং সুত্ৱা…পে… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৱা… জিৱ্হায ৰসং সাযিত্ৱা… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৱা…পে… মনসা ধম্মং ৱিঞ্ঞায মনাপং নাভিজ্ঝতি নাভিহংসতি, ন ৰাগং জনেতি. তস্স ঠিতো চ কাযো হোতি, ঠিতং চিত্তং অজ্ঝত্তং সুসণ্ঠিতং সুৱিমুত্তং. মনসা খো পনেৱ ধম্মং ৱিঞ্ঞায অমনাপং ন মঙ্কু হোতি অপ্পতিট্ঠিতচিত্তো অদীনমানসো অব্যাপন্নচেতসো. তস্স ঠিতো চ কাযো হোতি, ঠিতং চিত্তং অজ্ঝত্তং সুসণ্ঠিতং সুৱিমুত্তং.

‘‘যতো খো, কুণ্ডলিয, ভিক্খুনো চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা মনাপামনাপেসু ৰূপেসু ঠিতো চ কাযো হোতি, ঠিতং চিত্তং অজ্ঝত্তং সুসণ্ঠিতং সুৱিমুত্তং. সোতেন সদ্দং সুত্ৱা…পে… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৱা…পে… জিৱ্হায ৰসং সাযিত্ৱা…পে… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৱা…পে… মনসা ধম্মং ৱিঞ্ঞায মনাপামনাপেসু ধম্মেসু ঠিতো চ কাযো হোতি, ঠিতং চিত্তং অজ্ঝত্তং সুসণ্ঠিতং সুৱিমুত্তং. এৱং ভাৱিতো খো, কুণ্ডলিয, ইন্দ্ৰিযসংৱৰো এৱং বহুলীকতো তীণি সুচৰিতানি পৰিপূৰেতি.

‘‘কথং ভাৱিতানি চ, কুণ্ডলিয, তীণি সুচৰিতানি কথং বহুলীকতানি চত্তাৰো সতিপট্ঠানে পৰিপূৰেন্তি? ইধ, কুণ্ডলিয, ভিক্খু কাযদুচ্চৰিতং পহায কাযসুচৰিতং ভাৱেতি, ৱচীদুচ্চৰিতং পহায ৱচীসুচৰিতং ভাৱেতি, মনোদুচ্চৰিতং পহায মনোসুচৰিতং ভাৱেতি. এৱং ভাৱিতানি খো, কুণ্ডলিয, তীণি সুচৰিতানি এৱং বহুলীকতানি চত্তাৰো সতিপট্ঠানে পৰিপূৰেন্তি.

‘‘কথং ভাৱিতা চ, কুণ্ডলিয, চত্তাৰো সতিপট্ঠানা কথং বহুলীকতা সত্ত বোজ্ঝঙ্গে পৰিপূৰেন্তি? ইধ, কুণ্ডলিয, ভিক্খু কাযে কাযানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং; ৱেদনাসু…পে… ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. এৱং ভাৱিতা খো, কুণ্ডলিয, চত্তাৰো সতিপট্ঠানা এৱং বহুলীকতা সত্ত বোজ্ঝঙ্গে পৰিপূৰেন্তি.

‘‘কথং ভাৱিতা চ, কুণ্ডলিয, সত্ত বোজ্ঝঙ্গা কথং বহুলীকতা ৱিজ্জাৱিমুত্তিং পৰিপূৰেন্তি? ইধ, কুণ্ডলিয, ভিক্খু সতিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেতি ৱিৱেকনিস্সিতং ৱিৰাগনিস্সিতং নিৰোধনিস্সিতং ৱোস্সগ্গপৰিণামিং…পে… উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেতি ৱিৱেকনিস্সিতং ৱিৰাগনিস্সিতং নিৰোধনিস্সিতং ৱোস্সগ্গপৰিণামিং. এৱং ভাৱিতা খো, কুণ্ডলিয, সত্ত বোজ্ঝঙ্গা এৱং বহুলীকতা ৱিজ্জাৱিমুত্তিং পৰিপূৰেন্তী’’তি.

এৱং ৱুত্তে কুণ্ডলিযো পৰিব্বাজকো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কন্তং, ভো গোতম, অভিক্কন্তং, ভো গোতম! সেয্যথাপি, ভো গোতম, নিক্কুজ্জিতং ৱা উক্কুজ্জেয্য, পটিচ্ছন্নং ৱা ৱিৱৰেয্য, মূড়্হস্স ৱা মগ্গং আচিক্খেয্য, অন্ধকাৰে ৱা তেলপজ্জোতং ধাৰেয্য, চক্খুমন্তো ৰূপানি দক্খন্তীতি; এৱমেৱ ভোতা গোতমেন অনেকপৰিযাযেন ধম্মো পকাসিতো. এসাহং ভৱন্তং গোতমং সৰণং গচ্ছামি ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. উপাসকং মং ভৱং গোতমো ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গত’’ন্তি. ছট্ঠং.