৬. সপ্পঞ্ঞৱগ্গো

১. সগাথকসুত্তং

১০৪৭. ‘‘চতূহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো অৰিযসাৱকো সোতাপন্নো হোতি অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো.

‘‘কতমেহি চতূহি? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ইতিপি সো ভগৱা…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অৰিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো হোতি অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৱত্তনিকেহি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো অৰিযসাৱকো সোতাপন্নো হোতি অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো’’তি. ইদমৱোচ ভগৱা. ইদং ৱত্ৱান সুগতো অথাপৰং এতদৱোচ সত্থা –

‘‘যস্স সদ্ধা তথাগতে, অচলা সুপ্পতিট্ঠিতা;

সীলঞ্চ যস্স কল্যাণং, অৰিযকন্তং পসংসিতং.

‘‘সঙ্ঘে পসাদো যস্সত্থি, উজুভূতঞ্চ দস্সনং;

অদলিদ্দোতি তং আহু, অমোঘং তস্স জীৱিতং.

‘‘তস্মা সদ্ধঞ্চ সীলঞ্চ, পসাদং ধম্মদস্সনং;

অনুযুঞ্জেথ মেধাৱী, সৰং বুদ্ধানসাসন’’ন্তি. পঠমং;

২. ৱস্সংৱুত্থসুত্তং

১০৪৮. একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰো ভিক্খু সাৱত্থিযং ৱস্সংৱুত্থো কপিলৱত্থুং অনুপ্পত্তো হোতি কেনচিদেৱ কৰণীযেন. অস্সোসুং খো কাপিলৱত্থৱা সক্যা – ‘‘অঞ্ঞতৰো কিৰ ভিক্খু সাৱত্থিযং ৱস্সংৱুত্থো কপিলৱত্থুং অনুপ্পত্তো’’তি.

অথ খো কাপিলৱত্থৱা সক্যা যেন সো ভিক্খু তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা তং ভিক্খুং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো কাপিলৱত্থৱা সক্যা তং ভিক্খুং এতদৱোচুং – ‘‘কচ্চি, ভন্তে, ভগৱা অৰোগো চেৱ বলৱা চা’’তি? ‘‘অৰোগো চাৱুসো, ভগৱা বলৱা চা’’তি. ‘‘কচ্চি পন, ভন্তে, সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানা অৰোগা চেৱ বলৱন্তো চা’’তি? ‘‘সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানাপি খো, আৱুসো, অৰোগা চেৱ বলৱন্তো চা’’তি. ‘‘কচ্চি পন, ভন্তে, ভিক্খুসঙ্ঘো অৰোগো চ বলৱা চা’’তি. ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘোপি খো, আৱুসো, অৰোগো চ বলৱা চা’’তি. ‘‘অত্থি পন তে, ভন্তে, কিঞ্চি ইমিনা অন্তৰৱস্সেন ভগৱতো সম্মুখা সুতং সম্মুখা পটিগ্গহিত’’ন্তি? ‘‘সম্মুখা মেতং, আৱুসো, ভগৱতো সুতং সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘অপ্পকা তে, ভিক্খৱে, ভিক্খূ যে আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তি. অথ খো এতেৱ বহুতৰা ভিক্খূ যে পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা ওপপাতিকা তত্থ পৰিনিব্বাযিনো অনাৱত্তিধম্মা তস্মা লোকা’’’তি.

‘‘অপৰম্পি খো মে, আৱুসো, ভগৱতো সম্মুখা সুতং সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘অপ্পকা তে, ভিক্খৱে, ভিক্খূ যে পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা ওপপাতিকা তত্থ পৰিনিব্বাযিনো অনাৱত্তিধম্মা তস্মা লোকা. অথ খো এতেৱ বহুতৰা ভিক্খূ যে তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা ৰাগদোসমোহানং তনুত্তা সকদাগামিনো, সকিদেৱ ইমং লোকং আগন্ত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰিস্সন্তী’’’তি.

‘‘অপৰম্পি খো মে, আৱুসো, ভগৱতো সম্মুখা সুতং সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘অপ্পকা তে, ভিক্খৱে, ভিক্খূ যে তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা ৰাগদোসমোহানং তনুত্তা সকদাগামিনো, সকিদেৱ ইমং লোকং আগন্ত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰিস্সন্তি. অথ খো এতেৱ বহুতৰা ভিক্খূ যে তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা সোতাপন্না অৱিনিপাতধম্মা নিযতা সম্বোধিপৰাযণা’’’তি. দুতিযং.

৩. ধম্মদিন্নসুত্তং

১০৪৯. একং সমযং ভগৱা বাৰাণসিযং ৱিহৰতি ইসিপতনে মিগদাযে. অথ খো ধম্মদিন্নো উপাসকো পঞ্চহি উপাসকসতেহি সদ্ধিং যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো ধম্মদিন্নো উপাসকো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ওৱদতু নো, ভন্তে, ভগৱা; অনুসাসতু নো, ভন্তে, ভগৱা যং অম্হাকং অস্স দীঘৰত্তং হিতায সুখাযা’’তি.

‘‘তস্মাতিহ ৱো, ধম্মদিন্নং, এৱং সিক্খিতব্বং – ‘যে তে সুত্তন্তা তথাগতভাসিতা গম্ভীৰা গম্ভীৰত্থা লোকুত্তৰা সুঞ্ঞতপটিসংযুত্তা তে কালেন কালং উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সামা’তি. এৱঞ্হি ৱো, ধম্মদিন্ন, সিক্খিতব্ব’’ন্তি. ‘‘ন খো নেতং, ভন্তে, সুকৰং অম্হেহি পুত্তসম্বাধসযনং অজ্ঝাৱসন্তেহি কাসিকচন্দনং পচ্চনুভোন্তেহি মালাগন্ধৱিলেপনং ধাৰযন্তেহি জাতৰূপৰজতং সাদিযন্তেহি – যে তে সুত্তন্তা তথাগতভাসিতা গম্ভীৰা গম্ভীৰত্থা লোকুত্তৰা সুঞ্ঞতপটিসংযুত্তা তে কালেন কালং উপসম্পজ্জ ৱিহৰিতুং. তেসং নো, ভন্তে, ভগৱা অম্হাকং পঞ্চসু সিক্খাপদেসু ঠিতানং উত্তৰিধম্মং দেসেতূ’’তি.

‘‘তস্মাতিহ ৱো, ধম্মদিন্ন, এৱং সিক্খিতব্বং – ‘বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতা ভৱিস্সাম – ইতিপি সো ভগৱা…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অৰিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতা ভৱিস্সাম অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৱত্তনিকেহী’তি. এৱঞ্হি ৱো, ধম্মদিন্ন, সিক্খিতব্ব’’ন্তি.

‘‘যানিমানি, ভন্তে, ভগৱতা চত্তাৰি সোতাপত্তিযঙ্গানি দেসিতানি, সংৱিজ্জন্তে তে ধম্মা অম্হেসু, মযঞ্চ তেসু ধম্মেসু সন্দিস্সাম. মযঞ্হি ভন্তে, বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতা – ইতিপি সো ভগৱা…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অৰিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতা অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৱত্তনিকেহী’’তি. ‘‘লাভা ৱো, ধম্মদিন্ন, সুলদ্ধং ৱো, ধম্মদিন্ন! সোতাপত্তিফলং তুম্হেহি ব্যাকত’’ন্তি. ততিযং.

৪. গিলানসুত্তং

১০৫০. একং সমযং ভগৱা সক্কেসু ৱিহৰতি কপিলৱত্থুস্মিং নিগ্ৰোধাৰামে. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা ভিক্খূ ভগৱতো চীৱৰকম্মং কৰোন্তি – ‘‘নিট্ঠিতচীৱৰো ভগৱা তেমাসচ্চযেন চাৰিকং পক্কমিস্সতী’’তি. অস্সোসি খো মহানামো সক্কো – ‘‘সম্বহুলা কিৰ ভিক্খূ ভগৱতো চীৱৰকম্মং কৰোন্তি – ‘নিট্ঠিতচীৱৰো ভগৱা তেমাসচ্চযেন চাৰিকং পক্কমিস্সতী’’’তি. অথ খো মহানামো সক্কো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো মহানামো সক্কো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সুতমেতং, ভন্তে – ‘সম্বহুলা কিৰ ভিক্খূ ভগৱতো চীৱৰকম্মং কৰোন্তি – নিট্ঠিতচীৱৰো ভগৱা তেমাসচ্চযেন চাৰিকং পক্কমিস্সতী’তি. ন খো নেতং [ন খো তে এতং (সী. পী.)], ভন্তে, ভগৱতো সম্মুখা সুতং সম্মুখা পটিগ্গহিতং সপ্পঞ্ঞেন উপাসকেন সপ্পঞ্ঞো উপাসকো আবাধিকো দুক্খিতো বাড়্হগিলানো ওৱদিতব্বো’’তি.

‘‘সপ্পঞ্ঞেন মহানাম, উপাসকেন সপ্পঞ্ঞো উপাসকো আবাধিকো দুক্খিতো বাড়্হগিলানো চতূহি অস্সাসনীযেহি ধম্মেহি অস্সাসেতব্বো – ‘অস্সাসতাযস্মা – অত্থাযস্মতো বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদো ইতিপি সো ভগৱা…পে… সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱাতি. অস্সাসতাযস্মা – অত্থাযস্মতো ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অৰিযকন্তানি সীলানি অখণ্ডানি…পে… সমাধিসংৱত্তনিকানী’’’তি.

‘‘সপ্পঞ্ঞেন, মহানাম, উপাসকেন সপ্পঞ্ঞো উপাসকো আবাধিকো দুক্খিতো বাড়্হগিলানো ইমেহি চতূহি অস্সাসনীযেহি ধম্মেহি অস্সাসেত্ৱা এৱমস্স ৱচনীযো – ‘অত্থাযস্মতো মাতাপিতূসু অপেক্খা’তি? সো চে এৱং ৱদেয্য – ‘অত্থি মে মাতাপিতূসু অপেক্খা’তি, সো এৱমস্স ৱচনীযো – ‘আযস্মা খো মাৰিসো মৰণধম্মো. সচে পাযস্মা মাতাপিতূসু অপেক্খং কৰিস্সতি, মৰিস্সতেৱ; নো চে পাযস্মা মাতাপিতূসু অপেক্খং কৰিস্সতি, মৰিস্সতেৱ. সাধাযস্মা, যা তে মাতাপিতূসু অপেক্খা তং পজহা’’’তি.

‘‘সো চে এৱং ৱদেয্য – ‘যা মে মাতাপিতূসু অপেক্খা সা পহীনা’তি, সো এৱমস্স ৱচনীযো – ‘অত্থি পনাযস্মতো পুত্তদাৰেসু অপেক্খা’তি? সো চে এৱং ৱদেয্য – ‘অত্থি মে পুত্তদাৰেসু অপেক্খা’তি, সো এৱমস্স ৱচনীযো – ‘আযস্মা খো মাৰিসো মৰণধম্মো. সচে পাযস্মা পুত্তদাৰেসু অপেক্খং কৰিস্সতি, মৰিস্সতেৱ; নো চে পাযস্মা পুত্তদাৰেসু অপেক্খং কৰিস্সতি, মৰিস্সতেৱ. সাধাযস্মা, যা তে পুত্তদাৰেসু অপেক্খা তং পজহা’’’তি.

‘‘সো চে এৱং ৱদেয্য – ‘যা মে পুত্তদাৰেসু অপেক্খা সা পহীনা’তি, সো এৱমস্স ৱচনীযো – ‘অত্থি পনাযস্মতো মানুসকেসু পঞ্চসু কামগুণেসু অপেক্খা’তি? সো চে এৱং ৱদেয্য – ‘অত্থি মে মানুসকেসু পঞ্চসু কামগুণেসু অপেক্খা’তি, সো এৱমস্স ৱচনীযো – ‘মানুসকেহি খো, আৱুসো, কামেহি দিব্বা কামা অভিক্কন্ততৰা চ পণীততৰা চ. সাধাযস্মা, মানুসকেহি কামেহি চিত্তং ৱুট্ঠাপেত্ৱা চাতুমহাৰাজিকেসু [চাতুম্মহাৰাজিকেসু (সী. স্যা. কং. পী.)] দেৱেসু চিত্তং অধিমোচেহী’’’তি.

‘‘সো চে এৱং ৱদেয্য – ‘মানুসকেহি মে কামেহি চিত্তং ৱুট্ঠিতং, চাতুমহাৰাজিকেসু দেৱেসু চিত্তং অধিমোচিত’ন্তি, সো এৱমস্স ৱচনীযো – ‘চাতুমহাৰাজিকেহি খো, আৱুসো, দেৱেহি তাৱতিংসা দেৱা অভিক্কন্ততৰা চ পণীততৰা চ. সাধাযস্মা, চাতুমহাৰাজিকেহি দেৱেহি চিত্তং ৱুট্ঠাপেত্ৱা তাৱতিংসেসু দেৱেসু চিত্তং অধিমোচেহী’’’তি.

‘‘সো চে এৱং ৱদেয্য – ‘চাতুমহাৰাজিকেহি মে দেৱেহি চিত্তং ৱুট্ঠিতং, তাৱতিংসেসু দেৱেসু চিত্তং অধিমোচিত’ন্তি, সো এৱমস্স ৱচনীযো – ‘তাৱতিংসেহি খো, আৱুসো, দেৱেহি যামা দেৱা…পে… তুসিতা দেৱা…পে… নিম্মানৰতী দেৱা…পে… পৰনিম্মিতৱসৱত্তী দেৱা…পে… পৰনিম্মিতৱসৱত্তীহি খো, আৱুসো, দেৱেহি ব্ৰহ্মলোকো অভিক্কন্ততৰো চ পণীততৰো চ. সাধাযস্মা, পৰনিম্মিতৱসৱত্তীহি দেৱেহি চিত্তং ৱুট্ঠাপেত্ৱা ব্ৰহ্মলোকে চিত্তং অধিমোচেহী’তি. সো চে এৱং ৱদেয্য – ‘পৰনিম্মিতৱসৱত্তীহি মে দেৱেহি চিত্তং ৱুট্ঠিতং, ব্ৰহ্মলোকে চিত্তং অধিমোচিত’ন্তি, সো এৱমস্স ৱচনীযো – ‘ব্ৰহ্মলোকোপি খো, আৱুসো, অনিচ্চো অদ্ধুৱো সক্কাযপৰিযাপন্নো. সাধাযস্মা, ব্ৰহ্মলোকা চিত্তং ৱুট্ঠাপেত্ৱা সক্কাযনিৰোধে চিত্তং উপসংহৰাহী’’’তি.

‘‘সো চে এৱং ৱদেয্য – ‘ব্ৰহ্মলোকা মে চিত্তং ৱুট্ঠিতং, সক্কাযনিৰোধে চিত্তং উপসংহৰামী’তি; এৱং ৱিমুত্তচিত্তস্স খো, মহানাম, উপাসকস্স আসৱা [ৱস্সসত (সী. স্যা.)] ৱিমুত্তচিত্তেন ভিক্খুনা ন কিঞ্চি নানাকৰণং ৱদামি, যদিদং – ৱিমুত্তিযা ৱিমুত্ত’’ন্তি. চতুত্থং.

৫. সোতাপত্তিফলসুত্তং

১০৫১. ‘‘চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, ধম্মা ভাৱিতা বহুলীকতা সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায সংৱত্তন্তি. কতমে চত্তাৰো? সপ্পুৰিসসংসেৱো, সদ্ধম্মস্সৱনং, যোনিসোমনসিকাৰো, ধম্মানুধম্মপ্পটিপত্তি – ইমে খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰো ধম্মা ভাৱিতা বহুলীকতা সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায সংৱত্তন্তী’’তি. পঞ্চমং.

৬. সকদাগামিফলসুত্তং

১০৫২. ‘‘চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, ধম্মা ভাৱিতা বহুলীকতা সকদাগামিফলসচ্ছিকিৰিযায সংৱত্তন্তি. কতমে চত্তাৰো? …পে… সংৱত্তন্তী’’তি. ছট্ঠং.

৭. অনাগামিফলসুত্তং

১০৫৩. …পে… অনাগামিফলসচ্ছিকিৰিযায…পে… সংৱত্তন্তী’’তি. সত্তমং.

৮. অৰহত্তফলসুত্তং

১০৫৪. …পে… অৰহত্তফলসচ্ছিকিৰিযায…পে… সংৱত্তন্তী’’তি. অট্ঠমং.

৯. পঞ্ঞাপটিলাভসুত্তং

১০৫৫. …পে… পঞ্ঞাপটিলাভায…পে… সংৱত্তন্তী’’তি. নৱমং.

১০. পঞ্ঞাৱুদ্ধিসুত্তং

১০৫৬. …পে… পঞ্ঞাৱুদ্ধিযা …পে… সংৱত্তন্তী’’তি. দসমং.

১১. পঞ্ঞাৱেপুল্লসুত্তং

১০৫৭. …পে…. পঞ্ঞাৱেপুল্লায…পে… সংৱত্তন্তী’’তি. একাদসমং.

সপ্পঞ্ঞৱগ্গো ছট্ঠো.

তস্সুদ্দানং –

সগাথকং ৱস্সংৱুত্থং, ধম্মদিন্নঞ্চ গিলানং;

চতুৰো ফলা পটিলাভো, ৱুদ্ধি ৱেপুল্লতায চাতি.