২. দুতিযৱগ্গো
১. ইচ্ছানঙ্গলসুত্তং
৯৮৭. একং সমযং ভগৱা ইচ্ছানঙ্গলে ৱিহৰতি ইচ্ছানঙ্গলৱনসণ্ডে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ইচ্ছামহং, ভিক্খৱে, তেমাসং পটিসল্লীযিতুং. নাম্হি কেনচি উপসঙ্কমিতব্বো, অঞ্ঞত্ৰ একেন পিণ্ডপাতনীহাৰকেনা’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা নাস্সুধ কোচি ভগৱন্তং উপসঙ্কমতি, অঞ্ঞত্ৰ একেন পিণ্ডপাতনীহাৰকেন.
অথ খো ভগৱা তস্স তেমাসস্স অচ্চযেন পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘সচে খো, ভিক্খৱে, অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা এৱং পুচ্ছেয্যুং – ‘কতমেনাৱুসো, ৱিহাৰেন সমণো গোতমো ৱস্সাৱাসং বহুলং ৱিহাসী’তি, এৱং পুট্ঠা তুম্হে, ভিক্খৱে, তেসং অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং এৱং ব্যাকৰেয্যাথ – ‘আনাপানস্সতিসমাধিনা খো, আৱুসো, ভগৱা ৱস্সাৱাসং বহুলং ৱিহাসী’তি. ইধাহং, ভিক্খৱে, সতো অস্সসামি, সতো পস্সসামি. দীঘং অস্সসন্তো ‘দীঘং অস্সসামী’তি পজানামি, দীঘং পস্সসন্তো ‘দীঘং পস্সসামী’তি পজানামি; ৰস্সং অস্সসন্তো ‘ৰস্সং অস্সসামী’তি পজানামি, ৰস্সং পস্সসন্তো ‘ৰস্সং পস্সসামী’তি পজানামি; ‘সব্বকাযপ্পটিসংৱেদী অস্সসিস্সামী’তি পজানামি…পে… ‘পটিনিস্সগ্গানুপস্সী অস্সসিস্সামী’তি পজানামি, ‘পটিনিস্সগ্গানুপস্সী পস্সসিস্সামী’তি পজানামি’’.
‘‘যঞ্হি তং, ভিক্খৱে, সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘অৰিযৱিহাৰো’ ইতিপি, ‘ব্ৰহ্মৱিহাৰো’ ইতিপি, ‘তথাগতৱিহাৰো’ ইতিপি. আনাপানস্সতিসমাধিং সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘অৰিযৱিহাৰো’ ইতিপি, ‘ব্ৰহ্মৱিহাৰো’ ইতিপি, ‘তথাগতৱিহাৰো’ ইতিপি. যে তে, ভিক্খৱে, ভিক্খূ সেখা অপ্পত্তমানসা অনুত্তৰং যোগক্খেমং পত্থযমানা ৱিহৰন্তি তেসং আনাপানস্সতিসমাধি ভাৱিতো বহুলীকতো আসৱানং খযায সংৱত্ততি. যে চ খো তে, ভিক্খৱে, ভিক্খূ অৰহন্তো খীণাসৱা ৱুসিতৱন্তো কতকৰণীযা ওহিতভাৰা অনুপ্পত্তসদত্থা পৰিক্খীণভৱসংযোজনা সম্মদঞ্ঞা ৱিমুত্তা তেসং আনাপানস্সতিসমাধি ভাৱিতো বহুলীকতো দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰায চেৱ সংৱত্ততি সতিসম্পজঞ্ঞায চ.
‘‘যঞ্হি তং, ভিক্খৱে, সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘অৰিযৱিহাৰো’ ইতিপি, ‘ব্ৰহ্মৱিহাৰো’ ইতিপি, ‘তথাগতৱিহাৰো’ ইতিপি. আনাপানস্সতিসমাধিং সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘অৰিযৱিহাৰো’ ইতিপি, ‘ব্ৰহ্মৱিহাৰো’ ইতিপি, ‘তথাগতৱিহাৰো’ ইতিপী’’তি. পঠমং.
২. কঙ্খেয্যসুত্তং
৯৮৮. একং সমযং আযস্মা লোমসকংভিযো [লোমসৱঙ্গিসো (সী. পী.)] সক্কেসু ৱিহৰতি কপিলৱত্থুস্মিং নিগ্ৰোধাৰামে. অথ খো মহানামো সক্কো যেনাযস্মা লোমসকংভিযো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং লোমসকংভিযং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো মহানামো সক্কো আযস্মন্তং লোমসকংভিযং এতদৱোচ – ‘‘সো এৱ নু খো, ভন্তে, সেখো ৱিহাৰো সো তথাগতৱিহাৰো, উদাহু অঞ্ঞোৱ [অঞ্ঞো (স্যা. কং. পী. ক.)] সেখো ৱিহাৰো অঞ্ঞো তথাগতৱিহাৰো’’তি?
‘‘ন খো, আৱুসো মহানাম, স্ৱেৱ সেখো ৱিহাৰো, সো তথাগতৱিহাৰো. অঞ্ঞো খো, আৱুসো মহানাম, সেখো ৱিহাৰো, অঞ্ঞো তথাগতৱিহাৰো. যে তে, আৱুসো মহানাম, ভিক্খূ সেখা অপ্পত্তমানসা অনুত্তৰং যোগক্খেমং পত্থযমানা ৱিহৰন্তি, তে পঞ্চ নীৱৰণে পহায ৱিহৰন্তি. কতমে পঞ্চ? কামচ্ছন্দনীৱৰণং পহায ৱিহৰন্তি, ব্যাপাদনীৱৰণং…পে… থিনমিদ্ধনীৱৰণং…পে… উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চনীৱৰণং…পে… ৱিচিকিচ্ছানীৱৰণং পহায ৱিহৰন্তি.
‘‘যেপি তে, আৱুসো মহানাম, ভিক্খূ সেখা অপ্পত্তমানসা অনুত্তৰং যোগক্খেমং পত্থযমানা ৱিহৰন্তি, তে ইমে পঞ্চ নীৱৰণে পহায ৱিহৰন্তি.
‘‘যে চ খো তে, আৱুসো মহানাম, ভিক্খূ অৰহন্তো খীণাসৱা ৱুসিতৱন্তো কতকৰণীযা ওহিতভাৰা অনুপ্পত্তসদত্থা পৰিক্খীণভৱসংযোজনা সম্মদঞ্ঞা ৱিমুত্তা, তেসং পঞ্চ নীৱৰণা পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱংকতা [অনভাৱকতা (সী. পী.)] আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. কতমে পঞ্চ? কামচ্ছন্দনীৱৰণং পহীনং উচ্ছিন্নমূলং তালাৱত্থুকতং অনভাৱংকতং আযতিং অনুপ্পাদধম্মং; ব্যাপাদনীৱৰণং পহীনং…পে… থিনমিদ্ধনীৱৰণং…পে… উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চনীৱৰণং…পে… ৱিচিকিচ্ছানীৱৰণং পহীনং উচ্ছিন্নমূলং তালাৱত্থুকতং অনভাৱংকতং আযতিং অনুপ্পাদধম্মং.
‘‘যে তে, আৱুসো মহানাম, ভিক্খূ অৰহন্তো খীণাসৱা ৱুসিতৱন্তো কতকৰণীযা ওহিতভাৰা অনুপ্পত্তসদত্থা পৰিক্খীণভৱসংযোজনা সম্মদঞ্ঞা ৱিমুত্তা, তেসং ইমে পঞ্চ নীৱৰণা পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. তদমিনাপেতং, আৱুসো মহানাম, পৰিযাযেন ৱেদিতব্বং যথা – অঞ্ঞোৱ সেখো ৱিহাৰো, অঞ্ঞো তথাগতৱিহাৰো.
‘‘একমিদং, আৱুসো মহানাম, সমযং ভগৱা ইচ্ছানঙ্গলে ৱিহৰতি ইচ্ছানঙ্গলৱনসণ্ডে. তত্ৰ খো, আৱুসো মহানাম, ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘ইচ্ছামহং, ভিক্খৱে, তেমাসং পটিসল্লীযিতুং. নাম্হি কেনচি উপসঙ্কমিতব্বো, অঞ্ঞত্ৰ একেন পিণ্ডপাতনীহাৰকেনা’তি. ‘এৱং, ভন্তে’তি খো, আৱুসো মহানাম, তে ভিক্খূ ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা নাস্সুধ কোচি ভগৱন্তং উপসঙ্কমতি, অঞ্ঞত্ৰ একেন পিণ্ডপাতনীহাৰকেন.
‘‘অথ খো, আৱুসো, ভগৱা তস্স তেমাসস্স অচ্চযেন পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘সচে খো, ভিক্খৱে, অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা এৱং পুচ্ছেয্যুং – কতমেনাৱুসো, ৱিহাৰেন সমণো গোতমো ৱস্সাৱাসং বহুলং ৱিহাসীতি, এৱং পুট্ঠা তুম্হে, ভিক্খৱে, তেসং অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং এৱং ব্যাকৰেয্যাথ – আনাপানস্সতিসমাধিনা খো, আৱুসো, ভগৱা ৱস্সাৱাসং বহুলং ৱিহাসীতি. ইধাহং, ভিক্খৱে, সতো অস্সসামি, সতো পস্সসামি. দীঘং অস্সসন্তো দীঘং অস্সসামীতি পজানামি, দীঘং পস্সসন্তো দীঘং পস্সসামীতি পজানামি…পে… পটিনিস্সগ্গানুপস্সী অস্সসিস্সামীতি পজানামি, পটিনিস্সগ্গানুপস্সী পস্সসিস্সামী’তি পজানামি’’.
‘‘যঞ্হি তং, ভিক্খৱে, সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – অৰিযৱিহাৰো ইতিপি, ব্ৰহ্মৱিহাৰো ইতিপি, তথাগতৱিহাৰো ইতিপি. আনাপানস্সতিসমাধিং সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – অৰিযৱিহাৰো ইতিপি, ব্ৰহ্মৱিহাৰো ইতিপি, তথাগতৱিহাৰো ইতিপি.
‘‘যে তে, ভিক্খৱে, ভিক্খূ সেখা অপ্পত্তমানসা অনুত্তৰং যোগক্খেমং পত্থযমানা ৱিহৰন্তি, তেসং আনাপানস্সতিসমাধি ভাৱিতো বহুলীকতো আসৱানং খযায সংৱত্ততি.
‘‘যে চ খো তে, ভিক্খৱে, ভিক্খূ অৰহন্তো খীণাসৱা ৱুসিতৱন্তো কতকৰণীযা ওহিতভাৰা অনুপ্পত্তসদত্থা পৰিক্খীণভৱসংযোজনা সম্মদঞ্ঞা ৱিমুত্তা, তেসং আনাপানস্সতিসমাধি ভাৱিতো বহুলীকতো দিট্ঠেৱ ধম্মে সুখৱিহাৰায চেৱ সংৱত্ততি সতিসম্পজঞ্ঞায চ.
‘‘যঞ্হি তং, ভিক্খৱে, সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – অৰিযৱিহাৰো ইতিপি, ব্ৰহ্মৱিহাৰো ইতিপি, তথাগতৱিহাৰো ইতিপি. আনাপানস্সতিসমাধিং সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – অৰিযৱিহাৰো ইতিপি, ব্ৰহ্মৱিহাৰো ইতিপি, তথাগতৱিহাৰো ইতিপী’’তি. ‘‘ইমিনা খো এতং, আৱুসো মহানাম, পৰিযাযেন ৱেদিতব্বং, যথা – অঞ্ঞোৱ সেখো ৱিহাৰো, অঞ্ঞো তথাগতৱিহাৰো’’তি. দুতিযং.
৩. পঠমআনন্দসুত্তং
৯৮৯. সাৱত্থিনিদানং. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অত্থি নু খো, ভন্তে, একধম্মো [একো ধম্মো (সী.)] ভাৱিতো বহুলীকতো চত্তাৰো ধম্মে পৰিপূৰেতি, চত্তাৰো ধম্মা ভাৱিতা বহুলীকতা সত্ত ধম্মে পৰিপূৰেন্তি, সত্ত ধম্মা ভাৱিতা বহুলীকতা দ্ৱে ধম্মে পৰিপূৰেন্তী’’তি?
‘‘অত্থি খো, আনন্দ, একধম্মো ভাৱিতো বহুলীকতো চত্তাৰো ধম্মে পৰিপূৰেতি, চত্তাৰো ধম্মা ভাৱিতা বহুলীকতা সত্ত ধম্মে পৰিপূৰেন্তি, সত্ত ধম্মা ভাৱিতা বহুলীকতা দ্ৱে ধম্মে পৰিপূৰেন্তী’’তি.
‘‘কতমো পন, ভন্তে, একধম্মো [একো ধম্মো (সী.)] ভাৱিতো বহুলীকতো চত্তাৰো ধম্মে পৰিপূৰেতি, চত্তাৰো ধম্মা ভাৱিতা বহুলীকতা সত্ত ধম্মে পৰিপূৰেন্তি, সত্ত ধম্মা ভাৱিতা বহুলীকতা দ্ৱে ধম্মে পৰিপূৰেন্তী’’তি? ‘‘আনাপানস্সতিসমাধি খো, আনন্দ, একধম্মো ভাৱিতো বহুলীকতো চত্তাৰো সতিপট্ঠানে পৰিপূৰেতি, চত্তাৰো সতিপট্ঠানা ভাৱিতা বহুলীকতা সত্ত বোজ্ঝঙ্গে পৰিপূৰেন্তি, সত্ত বোজ্ঝঙ্গা ভাৱিতা বহুলীকতা ৱিজ্জাৱিমুত্তিং পৰিপূৰেন্তি’’.
‘‘কথং ভাৱিতো, আনন্দ, আনাপানস্সতিসমাধি কথং বহুলীকতো চত্তাৰো সতিপট্ঠানে পৰিপূৰেতি? ইধানন্দ, ভিক্খু অৰঞ্ঞগতো ৱা ৰুক্খমূলগতো ৱা সুঞ্ঞাগাৰগতো ৱা নিসীদতি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা উজুং কাযং পণিধায পৰিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৱা. সো সতোৱ অস্সসতি, সতোৱ পস্সসতি. দীঘং ৱা অস্সসন্তো ‘দীঘং অস্সসামী’তি পজানাতি, দীঘং ৱা পস্সসন্তো ‘দীঘং পস্সসামী’তি পজানাতি…পে… ‘পটিনিস্সগ্গানুপস্সী অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি, ‘পটিনিস্সগ্গানুপস্সী পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি’’. ‘‘যস্মিং সমযে, আনন্দ, ভিক্খু দীঘং ৱা অস্সসন্তো ‘দীঘং অস্সসামী’তি পজানাতি, দীঘং ৱা পস্সসন্তো ‘দীঘং পস্সসামী’তি পজানাতি; ৰস্সং ৱা…পে… ‘পস্সম্ভযং কাযসঙ্খাৰং অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি, ‘পস্সম্ভযং কাযসঙ্খাৰং পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি – কাযে কাযানুপস্সী, আনন্দ, ভিক্খু তস্মিং সমযে ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. তং কিস্স হেতু? কাযঞ্ঞতৰাহং, আনন্দ, এতং ৱদামি, যদিদং – অস্সাসপস্সাসং. তস্মাতিহানন্দ, কাযে কাযানুপস্সী ভিক্খু তস্মিং সমযে ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং’’.
‘‘যস্মিং সমযে, আনন্দ, ভিক্খু ‘পীতিপ্পটিসংৱেদী অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি …পে… সুখপ্পটিসংৱেদী…পে… চিত্তসঙ্খাৰপ্পটিসংৱেদী…পে… ‘পস্সম্ভযং চিত্তসঙ্খাৰং অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি, ‘পস্সম্ভযং চিত্তসঙ্খাৰং পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি – ৱেদনাসু ৱেদনানুপস্সী, আনন্দ, ভিক্খু তস্মিং সমযে ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. তং কিস্স হেতু? ৱেদনাঞ্ঞতৰাহং, আনন্দ, এতং ৱদামি, যদিদং – অস্সাসপস্সাসানং সাধুকং মনসিকাৰং. তস্মাতিহানন্দ, ৱেদনাসু ৱেদনানুপস্সী ভিক্খু তস্মিং সমযে ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং.
‘‘যস্মিং সমযে, আনন্দ, ভিক্খু ‘চিত্তপ্পটিসংৱেদী অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি, ‘চিত্তপ্পটিসংৱেদী পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; অভিপ্পমোদযং চিত্তং…পে… সমাদহং চিত্তং…পে… ‘ৱিমোচযং চিত্তং অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি, ‘ৱিমোচযং চিত্তং পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি – চিত্তে চিত্তানুপস্সী, আনন্দ, ভিক্খু তস্মিং সমযে ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. তং কিস্স হেতু? নাহং, আনন্দ, মুট্ঠস্সতিস্স অসম্পজানস্স আনাপানস্সতিসমাধিভাৱনং ৱদামি. তস্মাতিহানন্দ, চিত্তে চিত্তানুপস্সী ভিক্খু তস্মিং সমযে ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং.
‘‘যস্মিং সমযে, আনন্দ, ভিক্খু অনিচ্চানুপস্সী…পে… ৱিৰাগানুপস্সী…পে… নিৰোধানুপস্সী…পে… ‘পটিনিস্সগ্গানুপস্সী অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি, ‘পটিনিস্সগ্গানুপস্সী পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি – ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী, আনন্দ, ভিক্খু তস্মিং সমযে ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. সো যং তং হোতি অভিজ্ঝাদোমনস্সানং পহানং তং পঞ্ঞায দিস্ৱা সাধুকং অজ্ঝুপেক্খিতা হোতি. তস্মাতিহানন্দ, ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ভিক্খু তস্মিং সমযে ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং.
‘‘এৱং ভাৱিতো খো, আনন্দ, আনাপানস্সতিসমাধি এৱং বহুলীকতো চত্তাৰো সতিপট্ঠানে পৰিপূৰেতি.
‘‘কথং ভাৱিতা চানন্দ, চত্তাৰো সতিপট্ঠানা কথং বহুলীকতা সত্ত বোজ্ঝঙ্গে পৰিপূৰেন্তি? যস্মিং সমযে, আনন্দ, ভিক্খু কাযে কাযানুপস্সী ৱিহৰতি – উপট্ঠিতাস্স [উপট্ঠিতস্সতি (পী. ক.)] তস্মিং সমযে ভিক্খুনো [তস্মিং সমযে আনন্দ ভিক্খুনো (পী. ক.), তস্মিং সমযে (ম. নি. ৩.১৪৯)] সতি হোতি অসম্মুট্ঠা. যস্মিং সমযে, আনন্দ, ভিক্খুনো উপট্ঠিতা সতি হোতি অসম্মুট্ঠা – সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো তস্মিং সমযে ভিক্খুনো আৰদ্ধো হোতি, সতিসম্বোজ্ঝঙ্গং তস্মিং সমযে ভিক্খু ভাৱেতি, সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো তস্মিং সমযে ভিক্খুনো ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছতি.
‘‘সো তথা সতো ৱিহৰন্তো তং ধম্মং পঞ্ঞায পৱিচিনতি পৱিচৰতি পৰিৱীমংসমাপজ্জতি. যস্মিং সমযে, আনন্দ, ভিক্খু তথা সতো ৱিহৰন্তো তং ধম্মং পঞ্ঞায পৱিচিনতি পৱিচৰতি পৰিৱীমংসমাপজ্জতি – ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো তস্মিং সমযে ভিক্খুনো আৰদ্ধো হোতি, ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গং তস্মিং সমযে ভিক্খু ভাৱেতি, ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো তস্মিং সমযে ভিক্খুনো ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছতি.
‘‘তস্স তং ধম্মং পঞ্ঞায পৱিচিনতো পৱিচৰতো পৰিৱীমংসমাপজ্জতো আৰদ্ধং হোতি ৱীৰিযং অসল্লীনং. যস্মিং সমযে, আনন্দ, ভিক্খুনো তং ধম্মং পঞ্ঞায পৱিচিনতো পৱিচৰতো পৰিৱীমংসমাপজ্জতো আৰদ্ধং হোতি ৱীৰিযং অসল্লীনং – ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গো তস্মিং সমযে ভিক্খুনো আৰদ্ধো হোতি, ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গং তস্মিং সমযে ভিক্খু ভাৱেতি, ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গো তস্মিং সমযে ভিক্খুনো ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছতি.
‘‘আৰদ্ধৱীৰিযস্স উপ্পজ্জতি পীতি নিৰামিসা. যস্মিং সমযে, আনন্দ, ভিক্খুনো আৰদ্ধৱীৰিযস্স উপ্পজ্জতি পীতি নিৰামিসা – পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গো তস্মিং সমযে ভিক্খুনো আৰদ্ধো হোতি, পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গং তস্মিং সমযে ভিক্খু ভাৱেতি, পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গো তস্মিং সমযে ভিক্খুনো ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছতি.
‘‘পীতিমনস্স কাযোপি পস্সম্ভতি, চিত্তম্পি পস্সম্ভতি. যস্মিং সমযে, আনন্দ, ভিক্খুনো পীতিমনস্স কাযোপি পস্সম্ভতি, চিত্তম্পি পস্সম্ভতি – পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গো তস্মিং সমযে ভিক্খুনো আৰদ্ধো হোতি, পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গং তস্মিং সমযে ভিক্খু ভাৱেতি, পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গো তস্মিং সমযে ভিক্খুনো ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছতি.
‘‘পস্সদ্ধকাযস্স সুখিনো চিত্তং সমাধিযতি. যস্মিং সমযে, আনন্দ, ভিক্খুনো পস্সদ্ধকাযস্স সুখিনো চিত্তং সমাধিযতি – সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গো তস্মিং সমযে ভিক্খুনো আৰদ্ধো হোতি, সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গং তস্মিং সমযে ভিক্খু ভাৱেতি, সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গো তস্মিং সমযে ভিক্খুনো ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছতি.
‘‘সো তথাসমাহিতং চিত্তং সাধুকং অজ্ঝুপেক্খিতা হোতি. যস্মিং সমযে, আনন্দ, ভিক্খু তথাসমাহিতং চিত্তং সাধুকং অজ্ঝুপেক্খিতা হোতি – উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো তস্মিং সমযে ভিক্খুনো আৰদ্ধো হোতি, উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গং তস্মিং সমযে ভিক্খু ভাৱেতি, উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো তস্মিং সমযে ভিক্খুনো ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছতি.
‘‘যস্মিং সমযে, আনন্দ, ভিক্খু ৱেদনাসু…পে… চিত্তে…পে… ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৱিহৰতি – উপট্ঠিতাস্স তস্মিং সমযে ভিক্খুনো সতি হোতি অসম্মুট্ঠা. যস্মিং সমযে, আনন্দ, ভিক্খুনো উপট্ঠিতা সতি হোতি অসম্মুট্ঠা – সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো তস্মিং সমযে ভিক্খুনো আৰদ্ধো হোতি, সতিসম্বোজ্ঝঙ্গং তস্মিং সমযে ভিক্খু ভাৱেতি, সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো তস্মিং সমযে ভিক্খুনো ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছতি. (যথা পঠমং সতিপট্ঠানং, এৱং ৱিত্থাৰেতব্বং).
‘‘সো তথাসমাহিতং চিত্তং সাধুকং অজ্ঝুপেক্খিতা হোতি. যস্মিং সমযে, আনন্দ, ভিক্খু তথাসমাহিতং চিত্তং সাধুকং অজ্ঝুপেক্খিতা হোতি – উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো তস্মিং সমযে ভিক্খুনো আৰদ্ধো হোতি, উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গং তস্মিং সমযে ভিক্খু ভাৱেতি, উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো তস্মিং সমযে ভিক্খুনো ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছতি. এৱং ভাৱিতা খো, আনন্দ, চত্তাৰো সতিপট্ঠানা এৱং বহুলীকতা সত্ত বোজ্ঝঙ্গে পৰিপূৰেন্তি.
‘‘কথং ভাৱিতা, আনন্দ, সত্ত বোজ্ঝঙ্গা কথং বহুলীকতা ৱিজ্জাৱিমুত্তিং পৰিপূৰেন্তি? ইধানন্দ, ভিক্খু সতিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেতি ৱিৱেকনিস্সিতং ৱিৰাগনিস্সিতং নিৰোধনিস্সিতং ৱোস্সগ্গপৰিণামিং, ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেতি …পে… উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেতি ৱিৱেকনিস্সিতং ৱিৰাগনিস্সিতং নিৰোধনিস্সিতং ৱোস্সগ্গপৰিণামিং. এৱং ভাৱিতা খো, আনন্দ, সত্ত বোজ্ঝঙ্গা এৱং বহুলীকতা ৱিজ্জাৱিমুত্তিং পৰিপূৰেন্তী’’তি. ততিযং.
৪. দুতিযআনন্দসুত্তং
৯৯০. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং আনন্দং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘অত্থি নু খো, আনন্দ, একধম্মো ভাৱিতো বহুলীকতো চত্তাৰো ধম্মে পৰিপূৰেতি, চত্তাৰো ধম্মা ভাৱিতা বহুলীকতা, সত্ত ধম্মে পৰিপূৰেন্তি, সত্ত ধম্মা ভাৱিতা বহুলীকতা দ্ৱে ধম্মে পৰিপূৰেন্তী’’তি. ভগৱংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে… ‘‘অত্থানন্দ, একধম্মো ভাৱিতো বহুলীকতো চত্তাৰো ধম্মে পৰিপূৰেতি, চত্তাৰো ধম্মা ভাৱিতা বহুলীকতা সত্ত ধম্মে পৰিপূৰেন্তি, সত্ত ধম্মা ভাৱিতা বহুলীকতা দ্ৱে ধম্মে পৰিপূৰেন্তি.
‘‘কতমো চানন্দ, একধম্মো ভাৱিতো বহুলীকতো চত্তাৰো ধম্মে পৰিপূৰেতি, চত্তাৰো ধম্মা ভাৱিতা বহুলীকতা সত্ত ধম্মে পৰিপূৰেন্তি, সত্ত ধম্মা ভাৱিতা বহুলীকতা দ্ৱে ধম্মে পৰিপূৰেন্তি? আনাপানস্সতিসমাধি, আনন্দ, একধম্মো ভাৱিতো বহুলীকতো চত্তাৰো সতিপট্ঠানে পৰিপূৰেতি, চত্তাৰো সতিপট্ঠানা ভাৱিতা বহুলীকতা সত্ত বোজ্ঝঙ্গে পৰিপূৰেন্তি, সত্ত বোজ্ঝঙ্গা ভাৱিতা বহুলীকতা ৱিজ্জাৱিমুত্তিং পৰিপূৰেন্তী’’তি. ‘‘কথং ভাৱিতো চানন্দ, আনাপানস্সতিসমাধি, কথং বহুলীকতো চত্তাৰো সতিপট্ঠানে পৰিপূৰেতি? ইধানন্দ, ভিক্খু অৰঞ্ঞগতো ৱা…পে… এৱং ভাৱিতা খো, আনন্দ, সত্ত বোজ্ঝঙ্গা এৱং বহুলীকতা ৱিজ্জাৱিমুত্তিং পৰিপূৰেন্তী’’তি. চতুত্থং.
৫. পঠমভিক্খুসুত্তং
৯৯১. অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘অত্থি নু খো, ভন্তে, একধম্মো ভাৱিতো বহুলীকতো চত্তাৰো ধম্মে পৰিপূৰেতি, চত্তাৰো ধম্মা ভাৱিতা বহুলীকতা সত্ত ধম্মে পৰিপূৰেন্তি, সত্ত ধম্মা ভাৱিতা বহুলীকতা দ্ৱে ধম্মে পৰিপূৰেন্তী’’তি? ‘‘অত্থি খো, ভিক্খৱে, একধম্মো ভাৱিতো বহুলীকতো চত্তাৰো ধম্মে পৰিপূৰেতি, চত্তাৰো ধম্মা ভাৱিতা বহুলীকতা সত্ত ধম্মে পৰিপূৰেন্তি, সত্ত ধম্মা ভাৱিতা বহুলীকতা দ্ৱে ধম্মে পৰিপূৰেন্তী’’তি.
‘‘কতমো পন, ভন্তে, একধম্মো ভাৱিতো বহুলীকতো চত্তাৰো ধম্মে পৰিপূৰেতি, চত্তাৰো ধম্মা ভাৱিতা বহুলীকতা সত্ত ধম্মে পৰিপূৰেন্তি, সত্ত ধম্মা ভাৱিতা বহুলীকতা দ্ৱে ধম্মে পৰিপূৰেন্তী’’তি? ‘‘আনাপানস্সতিসমাধি খো, ভিক্খৱে, একধম্মো ভাৱিতো বহুলীকতো চত্তাৰো সতিপট্ঠানে পৰিপূৰেতি, চত্তাৰো সতিপট্ঠানা ভাৱিতা বহুলীকতা সত্ত বোজ্ঝঙ্গে পৰিপূৰেন্তি, সত্ত বোজ্ঝঙ্গা ভাৱিতা বহুলীকতা ৱিজ্জাৱিমুত্তিং পৰিপূৰেন্তী’’তি.
‘‘কথং ভাৱিতো চ, ভিক্খৱে, আনাপানস্সতিসমাধি কথং বহুলীকতো চত্তাৰো সতিপট্ঠানে পৰিপূৰেতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অৰঞ্ঞগতো ৱা…পে… এৱং ভাৱিতা খো, ভিক্খৱে, সত্ত বোজ্ঝঙ্গা এৱং বহুলীকতা ৱিজ্জাৱিমুত্তিং পৰিপূৰেন্তী’’তি. পঞ্চমং.
৬. দুতিযভিক্খুসুত্তং
৯৯২. অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নে খো তে ভিক্খূ ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘অত্থি নু খো, ভিক্খৱে, একধম্মো ভাৱিতো বহুলীকতো চত্তাৰো ধম্মে পৰিপূৰেতি, চত্তাৰো ধম্মা ভাৱিতা বহুলীকতা সত্ত ধম্মে পৰিপূৰেন্তি, সত্ত ধম্মা ভাৱিতা বহুলীকতা দ্ৱে ধম্মে পৰিপূৰেন্তী’’তি? ‘‘ভগৱংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে… ভগৱতো সুত্ৱা ভিক্খূ ধাৰেস্সন্তী’’তি. ‘‘অত্থি, ভিক্খৱে, একধম্মো ভাৱিতো বহুলীকতো চত্তাৰো ধম্মে পৰিপূৰেতি, চত্তাৰো ধম্মা ভাৱিতা বহুলীকতা সত্ত ধম্মে পৰিপূৰেন্তি, সত্ত ধম্মা ভাৱিতা বহুলীকতা দ্ৱে ধম্মে পৰিপূৰেন্তি’’.
‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, একধম্মো ভাৱিতো বহুলীকতো চত্তাৰো ধম্মে পৰিপূৰেতি, চত্তাৰো ধম্মা ভাৱিতা বহুলীকতা সত্ত ধম্মে পৰিপূৰেন্তি, সত্ত ধম্মা ভাৱিতা বহুলীকতা দ্ৱে ধম্মে পৰিপূৰেন্তি? আনাপানস্সতিসমাধি, ভিক্খৱে, একধম্মো ভাৱিতো বহুলীকতো চত্তাৰো সতিপট্ঠানে পৰিপূৰেতি, চত্তাৰো সতিপট্ঠানা ভাৱিতা বহুলীকতা সত্ত বোজ্ঝঙ্গে পৰিপূৰেন্তি, সত্ত বোজ্ঝঙ্গা ভাৱিতা বহুলীকতা ৱিজ্জাৱিমুত্তিং পৰিপূৰেন্তীতি.
‘‘কথং ভাৱিতো চ, ভিক্খৱে, আনাপানস্সতিসমাধি কথং বহুলীকতো চত্তাৰো সতিপট্ঠানে পৰিপূৰেতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অৰঞ্ঞগতো ৱা ৰুক্খমূলগতো ৱা সুঞ্ঞাগাৰগতো ৱা নিসীদতি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা উজুং কাযং পণিধায পৰিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৱা. সো সতোৱ অস্সসতি, সতোৱ পস্সসতি…পে… ‘পটিনিস্সগ্গানুপস্সী অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি, ‘পটিনিস্সগ্গানুপস্সী পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি’’.
‘‘যস্মিং সমযে, ভিক্খৱে, ভিক্খু দীঘং ৱা অস্সসন্তো ‘দীঘং অস্সসামী’তি পজানাতি, দীঘং ৱা পস্সসন্তো ‘দীঘং পস্সসামী’তি পজানাতি, ৰস্সং ৱা অস্সসন্তো ‘ৰস্সং অস্সসামী’তি পজানাতি…পে… সব্বকাযপ্পটিসংৱেদী…পে… ‘পস্সম্ভযং কাযসঙ্খাৰং অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি, ‘পস্সম্ভযং কাযসঙ্খাৰং পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি – কাযে কাযানুপস্সী, ভিক্খৱে, ভিক্খু তস্মিং সমযে ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. তং কিস্স হেতু? কাযঞ্ঞতৰাহং, ভিক্খৱে, এতং ৱদামি, যদিদং – অস্সাসপস্সাসং. তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, কাযে কাযানুপস্সী ভিক্খু তস্মিং সমযে ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং.
‘‘যস্মিং সমযে, ভিক্খৱে, ভিক্খু পীতিপ্পটিসংৱেদী…পে… সুখপ্পটিসংৱেদী…পে… চিত্তসঙ্খাৰপ্পটিসংৱেদী…পে… ‘পস্সম্ভযং চিত্তসঙ্খাৰং অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি, ‘পস্সম্ভযং চিত্তসঙ্খাৰং পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি – ৱেদনাসু ৱেদনানুপস্সী, ভিক্খৱে, ভিক্খু তস্মিং সমযে ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. তং কিস্স হেতু? ৱেদনাঞ্ঞতৰাহং, ভিক্খৱে, এতং ৱদামি, যদিদং – অস্সাসপস্সাসানং সাধুকং মনসিকাৰং. তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, ৱেদনাসু ৱেদনানুপস্সী ভিক্খু তস্মিং সমযে ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং.
‘‘যস্মিং সমযে, ভিক্খৱে, ভিক্খু চিত্তপ্পটিসংৱেদী…পে… অভিপ্পমোদযং চিত্তং…পে… ‘সমাদহং চিত্তং অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি, ‘সমাদহং চিত্তং পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি; ‘ৱিমোচযং চিত্তং অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি, ‘ৱিমোচযং চিত্তং পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি – চিত্তে চিত্তানুপস্সী, ভিক্খৱে, ভিক্খু তস্মিং সমযে ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. তং কিস্স হেতু? নাহং, ভিক্খৱে, মুট্ঠস্সতিস্স অসম্পজানস্স আনাপানস্সতিসমাধিভাৱনং ৱদামি. তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, চিত্তে চিত্তানুপস্সী ভিক্খু তস্মিং সমযে ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং.
‘‘যস্মিং সমযে, ভিক্খৱে, ভিক্খু অনিচ্চানুপস্সী…পে… ৱিৰাগানুপস্সী…পে… নিৰোধানুপস্সী…পে… ‘পটিনিস্সগ্গানুপস্সী অস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি, ‘পটিনিস্সগ্গানুপস্সী পস্সসিস্সামী’তি সিক্খতি – ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী, ভিক্খৱে, ভিক্খু তস্মিং সমযে ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. সো যং তং হোতি অভিজ্ঝাদোমনস্সানং পহানং তং পঞ্ঞায দিস্ৱা সাধুকং অজ্ঝুপেক্খিতা হোতি. তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ভিক্খু তস্মিং সমযে ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং.
‘‘এৱং ভাৱিতো খো, ভিক্খৱে, আনাপানস্সতিসমাধি এৱং বহুলীকতো চত্তাৰো সতিপট্ঠানে পৰিপূৰেতি.
‘‘কথং ভাৱিতা চ, ভিক্খৱে, চত্তাৰো সতিপট্ঠানা কথং বহুলীকতা সত্ত বোজ্ঝঙ্গে পৰিপূৰেন্তি? যস্মিং সমযে, ভিক্খৱে, ভিক্খু কাযে কাযানুপস্সী ৱিহৰতি – উপট্ঠিতাস্স তস্মিং সমযে ভিক্খুনো সতি হোতি অসম্মুট্ঠা. যস্মিং সমযে, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো উপট্ঠিতা সতি হোতি অসম্মুট্ঠা – সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো তস্মিং সমযে ভিক্খুনো আৰদ্ধো হোতি, সতিসম্বোজ্ঝঙ্গং তস্মিং সমযে ভিক্খু ভাৱেতি, সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো তস্মিং সমযে ভিক্খুনো ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছতি.
‘‘সো তথা সতো ৱিহৰন্তো তং ধম্মং পঞ্ঞায পৱিচিনতি পৱিচৰতি পৰিৱীমংসমাপজ্জতি. যস্মিং সমযে, ভিক্খৱে, ভিক্খু তথা সতো ৱিহৰন্তো তং ধম্মং পঞ্ঞায পৱিচিনতি পৱিচৰতি পৰিৱীমংসমাপজ্জতি – ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো তস্মিং সমযে ভিক্খুনো আৰদ্ধো হোতি, ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গং তস্মিং সমযে ভিক্খু ভাৱেতি, ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো তস্মিং সমযে ভিক্খুনো ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছতি.
‘‘তস্স তং ধম্মং পঞ্ঞায পৱিচিনতো পৱিচৰতো পৰিৱীমংসমাপজ্জতো আৰদ্ধং হোতি ৱীৰিযং অসল্লীনং. যস্মিং সমযে, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো তং ধম্মং পঞ্ঞায পৱিচিনতো পৱিচৰতো পৰিৱীমংসমাপজ্জতো আৰদ্ধং হোতি ৱীৰিযং অসল্লীনং – ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গো তস্মিং সমযে ভিক্খুনো আৰদ্ধো হোতি, ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গং তস্মিং সমযে ভিক্খু ভাৱেতি, ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গো তস্মিং সমযে ভিক্খুনো ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছতি.
‘‘আৰদ্ধৱীৰিযস্স উপ্পজ্জতি পীতি নিৰামিসা. যস্মিং সমযে, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো আৰদ্ধৱীৰিযস্স উপ্পজ্জতি পীতি নিৰামিসা – পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গো তস্মিং সমযে ভিক্খুনো আৰদ্ধো হোতি, পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গং তস্মিং সমযে ভিক্খু ভাৱেতি, পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গো তস্মিং সমযে ভিক্খুনো ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছতি.
‘‘পীতিমনস্স কাযোপি পস্সম্ভতি, চিত্তম্পি পস্সম্ভতি. যস্মিং সমযে, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো পীতিমনস্স কাযোপি পস্সম্ভতি, চিত্তম্পি পস্সম্ভতি – পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গো তস্মিং সমযে ভিক্খুনো আৰদ্ধো হোতি, পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গং তস্মিং সমযে ভিক্খু ভাৱেতি, পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গো তস্মিং সমযে ভিক্খুনো ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছতি.
‘‘পস্সদ্ধকাযস্স সুখিনো চিত্তং সমাধিযতি. যস্মিং সমযে, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো পস্সদ্ধকাযস্স সুখিনো চিত্তং সমাধিযতি – সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গো তস্মিং সমযে ভিক্খুনো আৰদ্ধো হোতি, সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গং তস্মিং সমযে ভিক্খু ভাৱেতি, সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গো তস্মিং সমযে ভিক্খুনো ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছতি.
‘‘সো তথাসমাহিতং চিত্তং সাধুকং অজ্ঝুপেক্খিতা হোতি. যস্মিং সমযে, ভিক্খৱে, ভিক্খু তথাসমাহিতং চিত্তং সাধুকং অজ্ঝুপেক্খিতা হোতি – উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো তস্মিং সমযে ভিক্খুনো আৰদ্ধো হোতি, উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গং তস্মিং সমযে ভিক্খু ভাৱেতি, উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো তস্মিং সমযে ভিক্খুনো ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছতি.
‘‘যস্মিং সমযে, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱেদনাসু…পে… চিত্তে…পে… ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৱিহৰতি – উপট্ঠিতাস্স তস্মিং সমযে ভিক্খুনো সতি হোতি অসম্মুট্ঠা. যস্মিং সমযে, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো উপট্ঠিতা সতি হোতি অসম্মুট্ঠা – সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো তস্মিং সমযে ভিক্খুনো আৰদ্ধো হোতি, সতিসম্বোজ্ঝঙ্গং তস্মিং সমযে ভিক্খু ভাৱেতি – সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো তস্মিং সমযে ভিক্খুনো ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছতি…পে….
সো তথাসমাহিতং চিত্তং সাধুকং অজ্ঝুপেক্খিতা হোতি. যস্মিং সমযে, ভিক্খৱে, ভিক্খু তথাসমাহিতং চিত্তং সাধুকং অজ্ঝুপেক্খিতা হোতি – উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো তস্মিং সমযে ভিক্খুনো আৰদ্ধো হোতি, উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গং তস্মিং সমযে ভিক্খু ভাৱেতি, উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গো তস্মিং সমযে ভিক্খুনো ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছতি. এৱং ভাৱিতা খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰো সতিপট্ঠানা এৱং বহুলীকতা সত্ত বোজ্ঝঙ্গে পৰিপূৰেন্তি.
‘‘কথং ভাৱিতা চ, ভিক্খৱে, সত্ত বোজ্ঝঙ্গা কথং বহুলীকতা ৱিজ্জাৱিমুত্তিং পৰিপূৰেন্তি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সতিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেতি ৱিৱেকনিস্সিতং ৱিৰাগনিস্সিতং নিৰোধনিস্সিতং ৱোস্সগ্গপৰিণামিং; ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেতি ৱিৱেকনিস্সিতং ৱিৰাগনিস্সিতং নিৰোধনিস্সিতং ৱোস্সগ্গপৰিণামিং…পে… উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেতি ৱিৱেকনিস্সিতং ৱিৰাগনিস্সিতং নিৰোধনিস্সিতং ৱোস্সগ্গপৰিণামিং. এৱং ভাৱিতা খো, ভিক্খৱে, সত্ত বোজ্ঝঙ্গা এৱং বহুলীকতা ৱিজ্জাৱিমুত্তিং পৰিপূৰেন্তী’’তি. ছট্ঠং.
৭. সংযোজনপ্পহানসুত্তং
৯৯৩. আনাপানস্সতিসমাধি, ভিক্খৱে, ভাৱিতো বহুলীকতো সংযোজনপ্পহানায সংৱত্ততি…পে…. সত্তমং.
৮. অনুসযসমুগ্ঘাতসুত্তং
৯৯৪. …অনুসযসমুগ্ঘাতায সংৱত্ততি…. অট্ঠমং.
৯. অদ্ধানপৰিঞ্ঞাসুত্তং
৯৯৫. …অদ্ধানপৰিঞ্ঞায সংৱত্ততি…. নৱমং.
১০. আসৱক্খযসুত্তং
৯৯৬. আসৱানং খযায সংৱত্ততি. কথং ভাৱিতো চ, ভিক্খৱে, আনাপানস্সতিসমাধি কথং বহুলীকতো সংযোজনপ্পহানায সংৱত্ততি… অনুসযসমুগ্ঘাতায সংৱত্ততি… অদ্ধানপৰিঞ্ঞায সংৱত্ততি… আসৱানং খযায সংৱত্ততি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অৰঞ্ঞগতো ৱা ৰুক্খমূলগতো ৱা…পে. … পটিনিস্সগ্গানুপস্সী অস্সসিস্সামীতি সিক্খতি, পটিনিস্সগ্গানুপস্সী পস্সসিস্সামীতি সিক্খতি. এৱং ভাৱিতো খো, ভিক্খৱে, আনাপানস্সতিসমাধি এৱং বহুলীকতো সংযোজনপ্পহানায সংৱত্ততি…পে… অনুসযসমুগ্ঘাতায সংৱত্ততি…পে… অদ্ধানপৰিঞ্ঞায সংৱত্ততি…পে… আসৱানং খযায সংৱত্ততীতি. দসমং.
দুতিযো ৱগ্গো.
তস্সুদ্দানং –
ইচ্ছানঙ্গলং কঙ্খেয্যং, আনন্দা অপৰে দুৱে;
ভিক্খূ সংযোজনানুসযা, অদ্ধানং আসৱক্খযন্তি.
আনাপানসংযুত্তং দসমং.