১. মগ্গসংযুত্তং
১. অৱিজ্জাৱগ্গো
১. অৱিজ্জাসুত্তং
১. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৱো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –
‘‘অৱিজ্জা, ভিক্খৱে, পুব্বঙ্গমা অকুসলানং ধম্মানং সমাপত্তিযা, অন্ৱদেৱ [অনুদেৱ (সী. পী. ক.)] অহিৰিকং অনোত্তপ্পং. অৱিজ্জাগতস্স, ভিক্খৱে, অৱিদ্দসুনো মিচ্ছাদিট্ঠি পহোতি; মিচ্ছাদিট্ঠিস্স মিচ্ছাসঙ্কপ্পো পহোতি; মিচ্ছাসঙ্কপ্পস্স মিচ্ছাৱাচা পহোতি; মিচ্ছাৱাচস্স মিচ্ছাকম্মন্তো পহোতি; মিচ্ছাকম্মন্তস্স মিচ্ছাআজীৱো পহোতি; মিচ্ছাআজীৱস্স মিচ্ছাৱাযামো পহোতি; মিচ্ছাৱাযামস্স মিচ্ছাসতি পহোতি; মিচ্ছাসতিস্স মিচ্ছাসমাধি পহোতি.
‘‘ৱিজ্জা চ খো, ভিক্খৱে, পুব্বঙ্গমা কুসলানং ধম্মানং সমাপত্তিযা, অন্ৱদেৱ হিৰোত্তপ্পং. ৱিজ্জাগতস্স, ভিক্খৱে, ৱিদ্দসুনো সম্মাদিট্ঠি পহোতি; সম্মাদিট্ঠিস্স সম্মাসঙ্কপ্পো পহোতি; সম্মাসঙ্কপ্পস্স সম্মাৱাচা পহোতি; সম্মাৱাচস্স সম্মাকম্মন্তো পহোতি; সম্মাকম্মন্তস্স সম্মাআজীৱো পহোতি; সম্মাআজীৱস্স সম্মাৱাযামো পহোতি; সম্মাৱাযামস্স সম্মাসতি পহোতি; সম্মাসতিস্স সম্মাসমাধি পহোতী’’তি. পঠমং.
২. উপড্ঢসুত্তং
২. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সক্যেসু ৱিহৰতি নগৰকং নাম [নাগৰকং নাম (সী.), সক্কৰং নাম (স্যা. ক.)] সক্যানং নিগমো. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘উপড্ঢমিদং, ভন্তে, ব্ৰহ্মচৰিযং, যদিদং – কল্যাণমিত্ততা কল্যাণসহাযতা কল্যাণসম্পৱঙ্কতা’’তি.
‘‘মা হেৱং, আনন্দ, মা হেৱং, আনন্দ! সকলমেৱিদং, আনন্দ, ব্ৰহ্মচৰিযং, যদিদং – কল্যাণমিত্ততা কল্যাণসহাযতা কল্যাণসম্পৱঙ্কতা. কল্যাণমিত্তস্সেতং, আনন্দ, ভিক্খুনো পাটিকঙ্খং কল্যাণসহাযস্স কল্যাণসম্পৱঙ্কস্স – অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৱেস্সতি, অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং বহুলীকৰিস্সতি.
‘‘কথঞ্চানন্দ, ভিক্খু কল্যাণমিত্তো কল্যাণসহাযো কল্যাণসম্পৱঙ্কো অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৱেতি, অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং বহুলীকৰোতি? ইধানন্দ, ভিক্খু সম্মাদিট্ঠিং ভাৱেতি ৱিৱেকনিস্সিতং ৱিৰাগনিস্সিতং নিৰোধনিস্সিতং ৱোস্সগ্গপৰিণামিং; সম্মাসঙ্কপ্পং ভাৱেতি ৱিৱেকনিস্সিতং …পে… সম্মাৱাচং ভাৱেতি …পে… সম্মাকম্মন্তং ভাৱেতি…পে… সম্মাআজীৱং ভাৱেতি…পে… সম্মাৱাযামং ভাৱেতি…পে… সম্মাসতিং ভাৱেতি…পে… সম্মাসমাধিং ভাৱেতি ৱিৱেকনিস্সিতং ৱিৰাগনিস্সিতং নিৰোধনিস্সিতং ৱোস্সগ্গপৰিণামিং. এৱং খো, আনন্দ, ভিক্খু কল্যাণমিত্তো কল্যাণসহাযো কল্যাণসম্পৱঙ্কো অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৱেতি, অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং বহুলীকৰোতি.
‘‘তদমিনাপেতং, আনন্দ, পৰিযাযেন ৱেদিতব্বং যথা সকলমেৱিদং ব্ৰহ্মচৰিযং, যদিদং – কল্যাণমিত্ততা কল্যাণসহাযতা কল্যাণসম্পৱঙ্কতা. মমঞ্হি, আনন্দ, কল্যাণমিত্তং আগম্ম জাতিধম্মা সত্তা জাতিযা পৰিমুচ্চন্তি; জৰাধম্মা সত্তা জৰায পৰিমুচ্চন্তি; মৰণধম্মা সত্তা মৰণেন পৰিমুচ্চন্তি; সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসধম্মা সত্তা সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসেহি পৰিমুচ্চন্তি. ইমিনা খো এতং, আনন্দ, পৰিযাযেন ৱেদিতব্বং যথা সকলমেৱিদং ব্ৰহ্মচৰিযং, যদিদং – কল্যাণমিত্ততা কল্যাণসহাযতা কল্যাণসম্পৱঙ্কতা’’তি. দুতিযং.
৩. সাৰিপুত্তসুত্তং
৩. সাৱত্থিনিদানং. অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সকলমিদং, ভন্তে, ব্ৰহ্মচৰিযং, যদিদং – কল্যাণমিত্ততা কল্যাণসহাযতা কল্যাণসম্পৱঙ্কতা’’তি.
‘‘সাধু সাধু, সাৰিপুত্ত! সকলমিদং, সাৰিপুত্ত, ব্ৰহ্মচৰিযং, যদিদং – কল্যাণমিত্ততা কল্যাণসহাযতা কল্যাণসম্পৱঙ্কতা. কল্যাণমিত্তস্সেতং, সাৰিপুত্ত, ভিক্খুনো পাটিকঙ্খং কল্যাণসহাযস্স কল্যাণসম্পৱঙ্কস্স – অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৱেস্সতি, অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং বহুলীকৰিস্সতি. কথঞ্চ, সাৰিপুত্ত, ভিক্খু কল্যাণমিত্তো কল্যাণসহাযো কল্যাণসম্পৱঙ্কো অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৱেতি, অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং বহুলীকৰোতি?
‘‘ইধ, সাৰিপুত্ত, ভিক্খু সম্মাদিট্ঠিং ভাৱেতি ৱিৱেকনিস্সিতং ৱিৰাগনিস্সিতং নিৰোধনিস্সিতং ৱোস্সগ্গপৰিণামিং…পে… সম্মাসমাধিং ভাৱেতি ৱিৱেকনিস্সিতং ৱিৰাগনিস্সিতং নিৰোধনিস্সিতং ৱোস্সগ্গপৰিণামিং. এৱং খো, সাৰিপুত্ত, ভিক্খু কল্যাণমিত্তো কল্যাণসহাযো কল্যাণসম্পৱঙ্কো অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৱেতি, অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং বহুলীকৰোতি.
‘‘তদমিনাপেতং, সাৰিপুত্ত, পৰিযাযেন ৱেদিতব্বং যথা সকলমিদং ব্ৰহ্মচৰিযং, যদিদং – কল্যাণমিত্ততা কল্যাণসহাযতা কল্যাণসম্পৱঙ্কতা. মমঞ্হি, সাৰিপুত্ত, কল্যাণমিত্তং আগম্ম জাতিধম্মা সত্তা জাতিযা পৰিমুচ্চন্তি; জৰাধম্মা সত্তা জৰায পৰিমুচ্চন্তি; মৰণধম্মা সত্তা মৰণেন পৰিমুচ্চন্তি; সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসধম্মা সত্তা সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসেহি পৰিমুচ্চন্তি. ইমিনা খো এতং, সাৰিপুত্ত, পৰিযাযেন ৱেদিতব্বং যথা সকলমিদং ব্ৰহ্মচৰিযং, যদিদং – কল্যাণমিত্ততা কল্যাণসহাযতা কল্যাণসম্পৱঙ্কতা’’তি. ততিযং.
৪. জাণুস্সোণিব্ৰাহ্মণসুত্তং
৪. সাৱত্থিনিদানং. অথ খো আযস্মা আনন্দো পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায সাৱত্থিং পিণ্ডায পাৱিসি. অদ্দসা খো আযস্মা আনন্দো জাণুস্সোণিং ব্ৰাহ্মণং সব্বসেতেন ৱড়ৱাভিৰথেন [ৱড়ভীৰথেন (সী.)] সাৱত্থিযা নিয্যাযন্তং. সেতা সুদং অস্সা যুত্তা হোন্তি সেতালঙ্কাৰা, সেতো ৰথো, সেতপৰিৱাৰো, সেতা ৰস্মিযো, সেতা পতোদলট্ঠি, সেতং ছত্তং, সেতং উণ্হীসং, সেতানি ৱত্থানি, সেতা উপাহনা, সেতায সুদং ৱালবীজনিযা বীজীযতি. তমেনং জনো দিস্ৱা এৱমাহ – ‘‘ব্ৰহ্মং ৱত, ভো, যানং! ব্ৰহ্মযানৰূপং ৱত, ভো’’তি!!
অথ খো আযস্মা আনন্দো সাৱত্থিযং পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ –
‘‘ইধাহং, ভন্তে, পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায সাৱত্থিং পিণ্ডায পাৱিসিং. অদ্দসং খ্ৱাহং, ভন্তে, জাণুস্সোণিং ব্ৰাহ্মণং সব্বসেতেন ৱড়ৱাভিৰথেন সাৱত্থিযা নিয্যাযন্তং. সেতা সুদং অস্সা যুত্তা হোন্তি সেতালঙ্কাৰা, সেতো ৰথো, সেতপৰিৱাৰো, সেতা ৰস্মিযো, সেতা পতোদলট্ঠি, সেতং ছত্তং, সেতং উণ্হীসং, সেতানি ৱত্থানি, সেতা উপাহনা, সেতায সুদং ৱালবীজনিযা বীজীযতি. তমেনং জনো দিস্ৱা এৱমাহ – ‘ব্ৰহ্মং ৱত, ভো, যানং! ব্ৰহ্মযানৰূপং ৱত, ভো’তি!! সক্কা নু খো, ভন্তে, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ব্ৰহ্মযানং পঞ্ঞাপেতু’’ন্তি?
‘‘সক্কা, আনন্দা’’তি ভগৱা অৱোচ – ‘‘ইমস্সেৱ খো এতং, আনন্দ, অৰিযস্স অট্ঠঙ্গিকস্স মগ্গস্স অধিৱচনং – ‘ব্ৰহ্মযানং’ ইতিপি, ‘ধম্মযানং’ ইতিপি, ‘অনুত্তৰো সঙ্গামৱিজযো’ ইতিপী’’তি.
‘‘সম্মাদিট্ঠি, আনন্দ, ভাৱিতা বহুলীকতা ৰাগৱিনযপৰিযোসানা হোতি, দোসৱিনযপৰিযোসানা হোতি, মোহৱিনযপৰিযোসানা হোতি. সম্মাসঙ্কপ্পো, আনন্দ, ভাৱিতো বহুলীকতো ৰাগৱিনযপৰিযোসানো হোতি, দোসৱিনযপৰিযোসানো হোতি, মোহৱিনযপৰিযোসানো হোতি. সম্মাৱাচা, আনন্দ, ভাৱিতা বহুলীকতা ৰাগৱিনযপৰিযোসানা হোতি, দোস…পে… মোহৱিনযপৰিযোসানা হোতি. সম্মাকম্মন্তো, আনন্দ, ভাৱিতো বহুলীকতো ৰাগৱিনযপৰিযোসানো হোতি, দোস… মোহৱিনযপৰিযোসানো হোতি. সম্মাআজীৱো, আনন্দ, ভাৱিতো বহুলীকতো ৰাগৱিনযপৰিযোসানো হোতি, দোস… মোহৱিনযপৰিযোসানো হোতি. সম্মাৱাযামো, আনন্দ, ভাৱিতো বহুলীকতো ৰাগৱিনযপৰিযোসানো হোতি, দোস… মোহৱিনযপৰিযোসানো হোতি. সম্মাসতি, আনন্দ, ভাৱিতা বহুলীকতা ৰাগৱিনযপৰিযোসানা হোতি, দোস… মোহৱিনযপৰিযোসানা হোতি. সম্মাসমাধি, আনন্দ, ভাৱিতো বহুলীকতো ৰাগৱিনযপৰিযোসানো হোতি, দোস… মোহৱিনযপৰিযোসানো হোতি.
‘‘ইমিনা খো এতং, আনন্দ, পৰিযাযেন ৱেদিতব্বং যথা ইমস্সেৱেতং অৰিযস্স অট্ঠঙ্গিকস্স মগ্গস্স অধিৱচনং – ‘ব্ৰহ্মযানং’ ইতিপি, ‘ধম্মযানং’ ইতিপি, ‘অনুত্তৰো সঙ্গামৱিজযো’ ইতিপী’’তি. ইদমৱোচ ভগৱা. ইদং ৱত্ৱান সুগতো অথাপৰং এতদৱোচ সত্থা –
‘‘যস্স সদ্ধা চ পঞ্ঞা চ, ধম্মা যুত্তা সদা ধুৰং;
হিৰী ঈসা মনো যোত্তং, সতি আৰক্খসাৰথি.
‘‘ৰথো সীলপৰিক্খাৰো, ঝানক্খো চক্কৱীৰিযো;
উপেক্খা ধুৰসমাধি, অনিচ্ছা পৰিৱাৰণং.
‘‘অব্যাপাদো অৱিহিংসা, ৱিৱেকো যস্স আৱুধং;
তিতিক্খা চম্মসন্নাহো [ৱম্মসন্নাহো (সী.)], যোগক্খেমায ৱত্ততি.
‘‘এতদত্তনি সম্ভূতং, ব্ৰহ্মযানং অনুত্তৰং;
নিয্যন্তি ধীৰা লোকম্হা, অঞ্ঞদত্থু জযং জয’’ন্তি. চতুত্থং;
৫. কিমত্থিযসুত্তং
৫. সাৱত্থিনিদানং. অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু…পে… একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৱন্তং এতদৱোচুং –
‘‘ইধ নো, ভন্তে, অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা অম্হে এৱং পুচ্ছন্তি – ‘কিমত্থিযং, আৱুসো, সমণে গোতমে ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’তি? এৱং পুট্ঠা মযং, ভন্তে, তেসং অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং এৱং ব্যাকৰোম – ‘দুক্খস্স খো, আৱুসো, পৰিঞ্ঞত্থং ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতী’তি. কচ্চি মযং, ভন্তে, এৱং পুট্ঠা এৱং ব্যাকৰমানা ৱুত্তৱাদিনো চেৱ ভগৱতো হোম, ন চ ভগৱন্তং অভূতেন অব্ভাচিক্খাম, ধম্মস্স চানুধম্মং ব্যাকৰোম, ন চ কোচি সহধম্মিকো ৱাদানুৱাদো গাৰয্হং ঠানং আগচ্ছতী’’তি?
‘‘তগ্ঘ তুম্হে, ভিক্খৱে, এৱং পুট্ঠা এৱং ব্যাকৰমানা ৱুত্তৱাদিনো চেৱ মে হোথ, ন চ মং অভূতেন অব্ভাচিক্খথ, ধম্মস্স চানুধম্মং ব্যাকৰোথ, ন চ কোচি সহধম্মিকো ৱাদানুৱাদো গাৰয্হং ঠানং আগচ্ছতি. দুক্খস্স হি পৰিঞ্ঞত্থং মযি ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতি. সচে ৱো, ভিক্খৱে, অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা এৱং পুচ্ছেয্যুং – ‘অত্থি পনাৱুসো, মগ্গো, অত্থি পটিপদা এতস্স দুক্খস্স পৰিঞ্ঞাযা’তি, এৱং পুট্ঠা তুম্হে, ভিক্খৱে, তেসং অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং এৱং ব্যাকৰেয্যাথ – ‘অত্থি খো, আৱুসো, মগ্গো, অত্থি পটিপদা এতস্স দুক্খস্স পৰিঞ্ঞাযা’’’তি.
‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, মগ্গো, কতমা পটিপদা এতস্স দুক্খস্স পৰিঞ্ঞাযাতি? অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি. অযং, ভিক্খৱে, মগ্গো, অযং পটিপদা এতস্স দুক্খস্স পৰিঞ্ঞাযাতি. এৱং পুট্ঠা তুম্হে, ভিক্খৱে, তেসং অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং এৱং ব্যাকৰেয্যাথা’’তি. পঞ্চমং.
৬. পঠমঅঞ্ঞতৰভিক্খুসুত্তং
৬. সাৱত্থিনিদানং. অথ খো অঞ্ঞতৰো ভিক্খু যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি…পে… একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘‘ব্ৰহ্মচৰিযং, ব্ৰহ্মচৰিয’ন্তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কতমং নু খো, ভন্তে, ব্ৰহ্মচৰিযং, কতমং ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসান’’ন্তি?
‘‘অযমেৱ খো, ভিক্খু, অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ব্ৰহ্মচৰিযং, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি. যো খো, ভিক্খু, ৰাগক্খযো দোসক্খযো মোহক্খযো – ইদং ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসান’’ন্তি. ছট্ঠং.
৭. দুতিযঅঞ্ঞতৰভিক্খুসুত্তং
৭. সাৱত্থিনিদানং. অথ খো অঞ্ঞতৰো ভিক্খু যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি…পে… একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ –
‘‘‘ৰাগৱিনযো দোসৱিনযো মোহৱিনযো’তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কিস্স নু খো এতং, ভন্তে, অধিৱচনং – ‘ৰাগৱিনযো দোসৱিনযো মোহৱিনযো’’’তি? ‘‘নিব্বানধাতুযা খো এতং, ভিক্খু, অধিৱচনং – ‘ৰাগৱিনযো দোসৱিনযো মোহৱিনযো’তি. আসৱানং খযো তেন ৱুচ্চতী’’তি.
এৱং ৱুত্তে সো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘‘অমতং, অমত’ন্তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কতমং নু খো, ভন্তে, অমতং, কতমো অমতগামিমগ্গো’’তি? ‘‘যো খো, ভিক্খু, ৰাগক্খযো দোসক্খযো মোহক্খযো – ইদং ৱুচ্চতি অমতং. অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো অমতগামিমগ্গো, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধী’’তি. সত্তমং.
৮. ৱিভঙ্গসুত্তং
৮. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘অৰিযং ৱো, ভিক্খৱে, অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং দেসেস্সামি ৱিভজিস্সামি. তং সুণাথ, সাধুকং মনসি কৰোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –
‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো? সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি.
‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, সম্মাদিট্ঠি? যং খো, ভিক্খৱে, দুক্খে ঞাণং, দুক্খসমুদযে ঞাণং, দুক্খনিৰোধে ঞাণং, দুক্খনিৰোধগামিনিযা পটিপদায ঞাণং – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সম্মাদিট্ঠি.
‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, সম্মাসঙ্কপ্পো? যো খো, ভিক্খৱে, নেক্খম্মসঙ্কপ্পো, অব্যাপাদসঙ্কপ্পো, অৱিহিংসাসঙ্কপ্পো – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সম্মাসঙ্কপ্পো.
‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, সম্মাৱাচা? যা খো, ভিক্খৱে, মুসাৱাদা ৱেৰমণী, পিসুণায ৱাচায ৱেৰমণী, ফৰুসায ৱাচায ৱেৰমণী, সম্ফপ্পলাপা ৱেৰমণী – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সম্মাৱাচা.
‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, সম্মাকম্মন্তো? যা খো, ভিক্খৱে, পাণাতিপাতা ৱেৰমণী, অদিন্নাদানা ৱেৰমণী, অব্ৰহ্মচৰিযা ৱেৰমণী – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সম্মাকম্মন্তো.
‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, সম্মাআজীৱো? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো মিচ্ছাআজীৱং পহায সম্মাআজীৱেন জীৱিতং কপ্পেতি – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সম্মাআজীৱো.
‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, সম্মাৱাযামো? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৱাযমতি ৱীৰিযং আৰভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি, উপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায ছন্দং জনেতি…পে… অনুপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং উপ্পাদায ছন্দং জনেতি…পে… উপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং ঠিতিযা অসম্মোসায ভিয্যোভাৱায ৱেপুল্লায ভাৱনায পাৰিপূৰিযা ছন্দং জনেতি ৱাযমতি ৱীৰিযং আৰভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সম্মাৱাযামো.
‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, সম্মাসতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু কাযে কাযানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং; ৱেদনাসু ৱেদনানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং; চিত্তে চিত্তানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং; ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সম্মাসতি.
‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, সম্মাসমাধি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৱং অৱিতক্কং অৱিচাৰং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. পীতিযা চ ৱিৰাগা উপেক্খকো চ ৱিহৰতি সতো চ সম্পজানো, সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৱেদেতি, যং তং অৰিযা আচিক্খন্তি – ‘উপেক্খকো সতিমা সুখৱিহাৰী’তি ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৱ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপাৰিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সম্মাসমাধী’’তি. অট্ঠমং.
৯. সূকসুত্তং
৯. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, সালিসূকং ৱা যৱসূকং ৱা মিচ্ছাপণিহিতং হত্থেন ৱা পাদেন ৱা অক্কন্তং হত্থং ৱা পাদং ৱা ভিন্দিস্সতি [ভেচ্ছতি (ক.)], লোহিতং ৱা উপ্পাদেস্সতীতি – নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. তং কিস্স হেতু? মিচ্ছাপণিহিতত্তা, ভিক্খৱে, সূকস্স. এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, সো ৱত ভিক্খু মিচ্ছাপণিহিতায দিট্ঠিযা মিচ্ছাপণিহিতায মগ্গভাৱনায অৱিজ্জং ভিন্দিস্সতি, ৱিজ্জং উপ্পাদেস্সতি, নিব্বানং সচ্ছিকৰিস্সতীতি – নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. তং কিস্স হেতু? মিচ্ছাপণিহিতত্তা, ভিক্খৱে, দিট্ঠিযা.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, সালিসূকং ৱা যৱসূকং ৱা সম্মাপণিহিতং হত্থেন ৱা পাদেন ৱা অক্কন্তং হত্থং ৱা পাদং ৱা ভিন্দিস্সতি, লোহিতং ৱা উপ্পাদেস্সতীতি – ঠানমেতং ৱিজ্জতি. তং কিস্স হেতু? সম্মাপণিহিতত্তা, ভিক্খৱে, সূকস্স. এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, সো ৱত ভিক্খু সম্মাপণিহিতায দিট্ঠিযা সম্মাপণিহিতায মগ্গভাৱনায অৱিজ্জং ভিন্দিস্সতি, ৱিজ্জং উপ্পাদেস্সতি, নিব্বানং সচ্ছিকৰিস্সতীতি – ঠানমেতং ৱিজ্জতি. তং কিস্স হেতু? সম্মাপণিহিতত্তা, ভিক্খৱে, দিট্ঠিযা.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সম্মাপণিহিতায দিট্ঠিযা সম্মাপণিহিতায মগ্গভাৱনায অৱিজ্জং ভিন্দতি, ৱিজ্জং উপ্পাদেতি, নিব্বানং সচ্ছিকৰোতীতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সম্মাদিট্ঠিং ভাৱেতি ৱিৱেকনিস্সিতং ৱিৰাগনিস্সিতং নিৰোধনিস্সিতং ৱোস্সগ্গপৰিণামিং…পে… সম্মাসমাধিং ভাৱেতি ৱিৱেকনিস্সিতং ৱিৰাগনিস্সিতং নিৰোধনিস্সিতং ৱোস্সগ্গপৰিণামিং. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সম্মাপণিহিতায দিট্ঠিযা সম্মাপণিহিতায মগ্গভাৱনায অৱিজ্জং ভিন্দতি, ৱিজ্জং উপ্পাদেতি, নিব্বানং সচ্ছিকৰোতী’’তি. নৱমং.
১০. নন্দিযসুত্তং
১০. সাৱত্থিনিদানং. অথ খো নন্দিযো পৰিব্বাজকো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো নন্দিযো পৰিব্বাজকো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কতি নু খো, ভো গোতম, ধম্মা ভাৱিতা বহুলীকতা নিব্বানঙ্গমা হোন্তি নিব্বানপৰাযনা নিব্বানপৰিযোসানা’’তি?
‘‘অট্ঠিমে খো, নন্দিয, ধম্মা ভাৱিতা বহুলীকতা নিব্বানঙ্গমা হোন্তি নিব্বানপৰাযনা নিব্বানপৰিযোসানা. কতমে অট্ঠ? সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি. ইমে খো, নন্দিয, অট্ঠ ধম্মা ভাৱিতা বহুলীকতা নিব্বানঙ্গমা হোন্তি নিব্বানপৰাযনা নিব্বানপৰিযোসানা’’তি. এৱং ৱুত্তে নন্দিযো পৰিব্বাজকো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কন্তং, ভো গোতম, অভিক্কন্তং, ভো গোতম …পে… উপাসকং মং ভৱং গোতমো ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গত’’ন্তি. দসমং.
অৱিজ্জাৱগ্গো পঠমো.
তস্সুদ্দানং –
অৱিজ্জঞ্চ উপড্ঢঞ্চ, সাৰিপুত্তো চ ব্ৰাহ্মণো;
কিমত্থিযো চ দ্ৱে ভিক্খূ, ৱিভঙ্গো সূকনন্দিযাতি.
২. ৱিহাৰৱগ্গো
১. পঠমৱিহাৰসুত্তং
১১. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘ইচ্ছামহং, ভিক্খৱে, অড্ঢমাসং পটিসল্লিযিতুং. নম্হি কেনচি উপসঙ্কমিতব্বো, অঞ্ঞত্ৰ একেন পিণ্ডপাতনীহাৰকেনা’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা নাস্সুধ কোচি ভগৱন্তং উপসঙ্কমতি, অঞ্ঞত্ৰ একেন পিণ্ডপাতনীহাৰকেন.
অথ খো ভগৱা তস্স অড্ঢমাসস্স অচ্চযেন পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘যেন স্ৱাহং, ভিক্খৱে, ৱিহাৰেন পঠমাভিসম্বুদ্ধো ৱিহৰামি, তস্স পদেসেন ৱিহাসিং. সো এৱং পজানামি – ‘মিচ্ছাদিট্ঠিপচ্চযাপি ৱেদযিতং; সম্মাদিট্ঠিপচ্চযাপি ৱেদযিতং…পে… মিচ্ছাসমাধিপচ্চযাপি ৱেদযিতং; সম্মাসমাধিপচ্চযাপি ৱেদযিতং; ছন্দপচ্চযাপি ৱেদযিতং; ৱিতক্কপচ্চযাপি ৱেদযিতং; সঞ্ঞাপচ্চযাপি ৱেদযিতং; ছন্দো চ অৱূপসন্তো হোতি, ৱিতক্কো চ অৱূপসন্তো হোতি, সঞ্ঞা চ অৱূপসন্তা হোতি, তপ্পচ্চযাপি ৱেদযিতং; ছন্দো চ ৱূপসন্তো হোতি, ৱিতক্কো চ ৱূপসন্তো হোতি, সঞ্ঞা চ ৱূপসন্তা হোতি, তপ্পচ্চযাপি ৱেদযিতং; অপ্পত্তস্স পত্তিযা অত্থি আযামং [ৱাযামং (সী. স্যা.)], তস্মিম্পি ঠানে অনুপ্পত্তে তপ্পচ্চযাপি ৱেদযিত’’’ন্তি. পঠমং.
২. দুতিযৱিহাৰসুত্তং
১২. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘ইচ্ছামহং, ভিক্খৱে, তেমাসং পটিসল্লিযিতুং. নম্হি কেনচি উপসঙ্কমিতব্বো, অঞ্ঞত্ৰ একেন পিণ্ডপাতনীহাৰকেনা’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা নাস্সুধ কোচি ভগৱন্তং উপসঙ্কমতি, অঞ্ঞত্ৰ একেন পিণ্ডপাতনীহাৰকেন.
অথ খো ভগৱা তস্স তেমাসস্স অচ্চযেন পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘যেন স্ৱাহং, ভিক্খৱে, ৱিহাৰেন পঠমাভিসম্বুদ্ধো ৱিহৰামি, তস্স পদেসেন ৱিহাসিং. সো এৱং পজানামি – ‘মিচ্ছাদিট্ঠিপচ্চযাপি ৱেদযিতং; মিচ্ছাদিট্ঠিৱূপসমপচ্চযাপি ৱেদযিতং; সম্মাদিট্ঠিপচ্চযাপি ৱেদযিতং; সম্মাদিট্ঠিৱূপসমপচ্চযাপি ৱেদযিতং…পে… মিচ্ছাসমাধিপচ্চযাপি ৱেদযিতং; মিচ্ছাসমাধিৱূপসমপচ্চযাপি ৱেদযিতং, সম্মাসমাধিপচ্চযাপি ৱেদযিতং; সম্মাসমাধিৱূপসমপচ্চযাপি ৱেদযিতং; ছন্দপচ্চযাপি ৱেদযিতং; ছন্দৱূপসমপচ্চযাপি ৱেদযিতং; ৱিতক্কপচ্চযাপি ৱেদযিতং; ৱিতক্কৱূপসমপচ্চযাপি ৱেদযিতং; সঞ্ঞাপচ্চযাপি ৱেদযিতং; সঞ্ঞাৱূপসমপচ্চযাপি ৱেদযিতং; ছন্দো চ অৱূপসন্তো হোতি, ৱিতক্কো চ অৱূপসন্তো হোতি, সঞ্ঞা চ অৱূপসন্তা হোতি, তপ্পচ্চযাপি ৱেদযিতং; ছন্দো চ ৱূপসন্তো হোতি, ৱিতক্কো চ ৱূপসন্তো হোতি, সঞ্ঞা চ ৱূপসন্তা হোতি, তপ্পচ্চযাপি ৱেদযিতং; অপ্পত্তস্স পত্তিযা অত্থি আযামং [ৱাযামং (সী. স্যা.)], তস্মিম্পি ঠানে অনুপ্পত্তে তপ্পচ্চযাপি ৱেদযিত’’’ন্তি. দুতিযং.
৩. সেক্খসুত্তং
১৩. সাৱত্থিনিদানং. অথ খো অঞ্ঞতৰো ভিক্খু যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি…পে… একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘‘সেক্খো, সেক্খো’তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কিত্তাৱতা নু খো, ভন্তে, সেক্খো হোতী’’তি?
‘‘ইধ, ভিক্খু, সেক্খায সম্মাদিট্ঠিযা সমন্নাগতো হোতি…পে… সেক্খেন সম্মাসমাধিনা সমন্নাগতো হোতি. এত্তাৱতা খো, ভিক্খু, সেক্খো হোতী’’তি. ততিযং.
৪. পঠমউপ্পাদসুত্তং
১৪. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘অট্ঠিমে, ভিক্খৱে, ধম্মা ভাৱিতা বহুলীকতা অনুপ্পন্না উপ্পজ্জন্তি, নাঞ্ঞত্ৰ তথাগতস্স পাতুভাৱা অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স. কতমে অট্ঠ? সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি. ইমে খো, ভিক্খৱে, অট্ঠ ধম্মা ভাৱিতা বহুলীকতা অনুপ্পন্না উপ্পজ্জন্তি, নাঞ্ঞত্ৰ তথাগতস্স পাতুভাৱা অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্সা’’তি. চতুত্থং.
৫. দুতিযউপ্পাদসুত্তং
১৫. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘অট্ঠিমে, ভিক্খৱে, ধম্মা ভাৱিতা বহুলীকতা অনুপ্পন্না উপ্পজ্জন্তি, নাঞ্ঞত্ৰ সুগতৱিনযা. কতমে অট্ঠ? সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি. ইমে খো, ভিক্খৱে, অট্ঠ ধম্মা ভাৱিতা বহুলীকতা অনুপ্পন্না উপ্পজ্জন্তি, নাঞ্ঞত্ৰ সুগতৱিনযা’’তি. পঞ্চমং.
৬. পঠমপৰিসুদ্ধসুত্তং
১৬. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘অট্ঠিমে, ভিক্খৱে, ধম্মা পৰিসুদ্ধা পৰিযোদাতা অনঙ্গণা ৱিগতূপক্কিলেসা অনুপ্পন্না উপ্পজ্জন্তি, নাঞ্ঞত্ৰ তথাগতস্স পাতুভাৱা অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স. কতমে অট্ঠ? সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি. ইমে খো, ভিক্খৱে, অট্ঠ ধম্মা পৰিসুদ্ধা পৰিযোদাতা অনঙ্গণা ৱিগতূপক্কিলেসা অনুপ্পন্না উপ্পজ্জন্তি, নাঞ্ঞত্ৰ তথাগতস্স পাতুভাৱা অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্সা’’তি. ছট্ঠং.
৭. দুতিযপৰিসুদ্ধসুত্তং
১৭. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘অট্ঠিমে, ভিক্খৱে, ধম্মা পৰিসুদ্ধা পৰিযোদাতা অনঙ্গণা ৱিগতূপক্কিলেসা অনুপ্পন্না উপ্পজ্জন্তি, নাঞ্ঞত্ৰ সুগতৱিনযা. কতমে অট্ঠ? সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি. ইমে খো, ভিক্খৱে, অট্ঠ ধম্মা পৰিসুদ্ধা পৰিযোদাতা অনঙ্গণা ৱিগতূপক্কিলেসা অনুপ্পন্না উপ্পজ্জন্তি, নাঞ্ঞত্ৰ সুগতৱিনযা’’তি. সত্তমং.
৮. পঠমকুক্কুটাৰামসুত্তং
১৮. এৱং মে সুতং – একং সমযং আযস্মা চ আনন্দো আযস্মা চ ভদ্দো পাটলিপুত্তে ৱিহৰন্তি কুক্কুটাৰামে. অথ খো আযস্মা ভদ্দো সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মতা আনন্দেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা ভদ্দো আযস্মন্তং আনন্দং এতদৱোচ –
‘‘‘অব্ৰহ্মচৰিযং, অব্ৰহ্মচৰিয’ন্তি, আৱুসো আনন্দ, ৱুচ্চতি. কতমং নু খো, আৱুসো, অব্ৰহ্মচৰিয’’ন্তি? ‘‘সাধু সাধু, আৱুসো ভদ্দ! ভদ্দকো খো তে, আৱুসো ভদ্দ, উম্মঙ্গো, ভদ্দকং পটিভানং, কল্যাণী পৰিপুচ্ছা. এৱঞ্হি ত্ৱং, আৱুসো ভদ্দ, পুচ্ছসি – ‘অব্ৰহ্মচৰিযং, অব্ৰহ্মচৰিযন্তি, আৱুসো আনন্দ, ৱুচ্চতি. কতমং নু খো, আৱুসো, অব্ৰহ্মচৰিয’’’ন্তি? ‘‘এৱমাৱুসো’’তি. ‘‘অযমেৱ খো, আৱুসো, অট্ঠঙ্গিকো মিচ্ছামগ্গো অব্ৰহ্মচৰিযং, সেয্যথিদং – মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… মিচ্ছাসমাধী’’তি. অট্ঠমং.
৯. দুতিযকুক্কুটাৰামসুত্তং
১৯. পাটলিপুত্তনিদানং. ‘‘‘ব্ৰহ্মচৰিযং, ব্ৰহ্মচৰিয’ন্তি, আৱুসো আনন্দ, ৱুচ্চতি. কতমং নু খো, আৱুসো, ব্ৰহ্মচৰিযং, কতমং ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসান’’ন্তি? ‘‘সাধু সাধু, আৱুসো ভদ্দ! ভদ্দকো খো তে, আৱুসো ভদ্দ, উম্মঙ্গো, ভদ্দকং পটিভানং, কল্যাণী পৰিপুচ্ছা. এৱঞ্হি ত্ৱং, আৱুসো ভদ্দ, পুচ্ছসি – ‘ব্ৰহ্মচৰিযং, ব্ৰহ্মচৰিযন্তি, আৱুসো আনন্দ, ৱুচ্চতি. কতমং নু খো, আৱুসো, ব্ৰহ্মচৰিযং, কতমং ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসান’’’ন্তি? ‘‘এৱমাৱুসো’’তি. ‘‘অযমেৱ খো, আৱুসো, অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ব্ৰহ্মচৰিযং, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি. যো খো, আৱুসো, ৰাগক্খযো দোসক্খযো মোহক্খযো – ইদং ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসান’’ন্তি. নৱমং.
১০. ততিযকুক্কুটাৰামসুত্তং
২০. পাটলিপুত্তনিদানং. ‘‘‘ব্ৰহ্মচৰিযং, ব্ৰহ্মচৰিয’ন্তি, আৱুসো আনন্দ, ৱুচ্চতি. কতমং নু খো, আৱুসো, ব্ৰহ্মচৰিযং, কতমো ব্ৰহ্মচাৰী, কতমং ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসান’’ন্তি? ‘‘সাধু সাধু, আৱুসো ভদ্দ! ভদ্দকো খো তে, আৱুসো ভদ্দ, উম্মঙ্গো, ভদ্দকং পটিভানং, কল্যাণী পৰিপুচ্ছা. এৱঞ্হি ত্ৱং, আৱুসো ভদ্দ, পুচ্ছসি – ‘ব্ৰহ্মচৰিযং, ব্ৰহ্মচৰিযন্তি, আৱুসো আনন্দ, ৱুচ্চতি. কতমং নু খো, আৱুসো, ব্ৰহ্মচৰিযং, কতমো ব্ৰহ্মচাৰী, কতমং ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসান’’’ন্তি? ‘‘এৱমাৱুসো’’তি. ‘‘অযমেৱ খো, আৱুসো, অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ব্ৰহ্মচৰিযং, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি. যো খো, আৱুসো, ইমিনা অৰিযেন অট্ঠঙ্গিকেন মগ্গেন সমন্নাগতো – অযং ৱুচ্চতি ব্ৰহ্মচাৰী. যো খো, আৱুসো, ৰাগক্খযো দোসক্খযো মোহক্খযো – ইদং ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসান’’ন্তি. দসমং.
তীণি সুত্তন্তানি একনিদানানি.ৱিহাৰৱগ্গো দুতিযো.
তস্সুদ্দানং –
দ্ৱে ৱিহাৰা চ সেক্খো চ, উপ্পাদা অপৰে দুৱে;
পৰিসুদ্ধেন দ্ৱে ৱুত্তা, কুক্কুটাৰামেন তযোতি.
৩. মিচ্ছত্তৱগ্গো
১. মিচ্ছত্তসুত্তং
২১. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘মিচ্ছত্তঞ্চ ৱো, ভিক্খৱে, দেসেস্সামি, সম্মত্তঞ্চ. তং সুণাথ. কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, মিচ্ছত্তং? সেয্যথিদং – মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… মিচ্ছাসমাধি. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, মিচ্ছত্তং. কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, সম্মত্তং? সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সম্মত্ত’’ন্তি. পঠমং.
২. অকুসলধম্মসুত্তং
২২. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘অকুসলে চ খো, ভিক্খৱে, ধম্মে দেসেস্সামি, কুসলে চ ধম্মে. তং সুণাথ. কতমে চ, ভিক্খৱে, অকুসলা ধম্মা? সেয্যথিদং – মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… মিচ্ছাসমাধি. ইমে ৱুচ্চন্তি, ভিক্খৱে, অকুসলা ধম্মা. কতমে চ, ভিক্খৱে, কুসলা ধম্মা? সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি. ইমে ৱুচ্চন্তি, ভিক্খৱে, কুসলা ধম্মা’’তি. দুতিযং.
৩. পঠমপটিপদাসুত্তং
২৩. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘মিচ্ছাপটিপদঞ্চ ৱো, ভিক্খৱে, দেসেস্সামি, সম্মাপটিপদঞ্চ. তং সুণাথ. কতমা চ, ভিক্খৱে, মিচ্ছাপটিপদা? সেয্যথিদং – মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… মিচ্ছাসমাধি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, মিচ্ছাপটিপদা. কতমা চ, ভিক্খৱে, সম্মাপটিপদা? সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সম্মাপটিপদা’’তি. ততিযং.
৪. দুতিযপটিপদাসুত্তং
২৪. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘গিহিনো ৱাহং, ভিক্খৱে, পব্বজিতস্স ৱা মিচ্ছাপটিপদং ন ৱণ্ণেমি. গিহি ৱা, ভিক্খৱে, পব্বজিতো ৱা মিচ্ছাপটিপন্নো মিচ্ছাপটিপত্তাধিকৰণহেতু নাৰাধকো হোতি ঞাযং ধম্মং কুসলং’’.
‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, মিচ্ছাপটিপদা? সেয্যথিদং – মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… মিচ্ছাসমাধি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, মিচ্ছাপটিপদা. গিহিনো ৱাহং, ভিক্খৱে, পব্বজিতস্স ৱা মিচ্ছাপটিপদং ন ৱণ্ণেমি. গিহি ৱা, ভিক্খৱে, পব্বজিতো ৱা মিচ্ছাপটিপন্নো মিচ্ছাপটিপত্তাধিকৰণহেতু নাৰাধকো হোতি ঞাযং ধম্মং কুসলং.
‘‘গিহিনো ৱাহং, ভিক্খৱে, পব্বজিতস্স ৱা সম্মাপটিপদং ৱণ্ণেমি. গিহি ৱা, ভিক্খৱে, পব্বজিতো ৱা সম্মাপটিপন্নো সম্মাপটিপত্তাধিকৰণহেতু আৰাধকো হোতি ঞাযং ধম্মং কুসলং. কতমা চ, ভিক্খৱে, সম্মাপটিপদা? সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সম্মাপটিপদা. গিহিনো ৱাহং, ভিক্খৱে, পব্বজিতস্স ৱা সম্মাপটিপদং ৱণ্ণেমি. গিহি ৱা, ভিক্খৱে, পব্বজিতো ৱা সম্মাপটিপন্নো সম্মাপটিপত্তাধিকৰণহেতু আৰাধকো হোতি ঞাযং ধম্মং কুসল’’ন্তি. চতুত্থং.
৫. পঠমঅসপ্পুৰিসসুত্তং
২৫. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘অসপ্পুৰিসঞ্চ ৱো, ভিক্খৱে, দেসেস্সামি, সপ্পুৰিসঞ্চ. তং সুণাথ. কতমো চ, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসো? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো মিচ্ছাদিট্ঠিকো হোতি, মিচ্ছাসঙ্কপ্পো, মিচ্ছাৱাচো, মিচ্ছাকম্মন্তো, মিচ্ছাআজীৱো, মিচ্ছাৱাযামো, মিচ্ছাসতি, মিচ্ছাসমাধি – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসো’’.
‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, সপ্পুৰিসো? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো সম্মাদিট্ঠিকো হোতি, সম্মাসঙ্কপ্পো, সম্মাৱাচো, সম্মাকম্মন্তো, সম্মাআজীৱো, সম্মাৱাযামো, সম্মাসতি, সম্মাসমাধি – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সপ্পুৰিসো’’তি. পঞ্চমং.
৬. দুতিযঅসপ্পুৰিসসুত্তং
২৬. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘অসপ্পুৰিসঞ্চ ৱো, ভিক্খৱে, দেসেস্সামি, অসপ্পুৰিসেন অসপ্পুৰিসতৰঞ্চ. সপ্পুৰিসঞ্চ ৱো, ভিক্খৱে, দেসেস্সামি সপ্পুৰিসেন সপ্পুৰিসতৰঞ্চ. তং সুণাথ. কতমো চ, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসো? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো মিচ্ছাদিট্ঠিকো হোতি…পে… মিচ্ছাসমাধি – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসো’’.
‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসেন অসপ্পুৰিসতৰো? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো মিচ্ছাদিট্ঠিকো হোতি…পে… মিচ্ছাসমাধি, মিচ্ছাঞাণী, মিচ্ছাৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসেন অসপ্পুৰিসতৰো.
‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, সপ্পুৰিসো? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো সম্মাদিট্ঠিকো হোতি…পে… সম্মাসমাধি – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সপ্পুৰিসো.
‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, সপ্পুৰিসেন সপ্পুৰিসতৰো? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো সম্মাদিট্ঠিকো হোতি…পে… সম্মাসমাধি, সম্মাঞাণী, সম্মাৱিমুত্তি – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সপ্পুৰিসেন সপ্পুৰিসতৰো’’তি. ছট্ঠং.
৭. কুম্ভসুত্তং
২৭. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, কুম্ভো অনাধাৰো সুপ্পৱত্তিযো হোতি, সাধাৰো দুপ্পৱত্তিযো হোতি; এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, চিত্তং অনাধাৰং সুপ্পৱত্তিযং হোতি, সাধাৰং দুপ্পৱত্তিযং হোতি. কো চ, ভিক্খৱে, চিত্তস্স আধাৰো? অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি. অযং চিত্তস্স আধাৰো. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, কুম্ভো অনাধাৰো সুপ্পৱত্তিযো হোতি, সাধাৰো দুপ্পৱত্তিযো হোতি; এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, চিত্তং অনাধাৰং সুপ্পৱত্তিযং হোতি, সাধাৰং দুপ্পৱত্তিযং হোতী’’তি. সত্তমং.
৮. সমাধিসুত্তং
২৮. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘অৰিযং ৱো, ভিক্খৱে, সম্মাসমাধিং দেসেস্সামি সউপনিসং সপৰিক্খাৰং. তং সুণাথ. কতমো চ, ভিক্খৱে, অৰিযো সম্মাসমাধি সউপনিসো সপৰিক্খাৰো? সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসতি [সম্মাসমাধি (সী. স্যা. কং. ক.)]. যা খো, ভিক্খৱে, ইমেহি সত্তহঙ্গেহি চিত্তস্স একগ্গতা সপৰিক্খাৰতা [সপৰিক্খতা (সী. পী.)] – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, অৰিযো সম্মাসমাধি সউপনিসো ইতিপি সপৰিক্খাৰো ইতিপী’’তি. অট্ঠমং.
৯. ৱেদনাসুত্তং
২৯. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘তিস্সো ইমা, ভিক্খৱে, ৱেদনা. কতমা তিস্সো? সুখা ৱেদনা, দুক্খা ৱেদনা, অদুক্খমসুখা ৱেদনা – ইমা খো, ভিক্খৱে, তিস্সো ৱেদনা. ইমাসং খো, ভিক্খৱে, তিস্সন্নং ৱেদনানং পৰিঞ্ঞায অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ভাৱেতব্বো. কতমো অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো? সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি. ইমাসং খো, ভিক্খৱে, তিস্সন্নং ৱেদনানং পৰিঞ্ঞায অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ভাৱেতব্বো’’তি. নৱমং.
১০. উত্তিযসুত্তং
৩০. সাৱত্থিনিদানং. অথ খো আযস্মা উত্তিযো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি…পে… একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা উত্তিযো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইধ ময্হং, ভন্তে, ৰহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদি – ‘পঞ্চ কামগুণা ৱুত্তা ভগৱতা. কতমে নু খো পঞ্চ কামগুণা ৱুত্তা ভগৱতা’’’তি? ‘‘সাধু সাধু, উত্তিয! পঞ্চিমে খো, উত্তিয, কামগুণা ৱুত্তা মযা. কতমে পঞ্চ? চক্খুৱিঞ্ঞেয্যা ৰূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযৰূপা কামূপসংহিতা ৰজনীযা, সোতৱিঞ্ঞেয্যা সদ্দা…পে… ঘানৱিঞ্ঞেয্যা গন্ধা… জিৱ্হাৱিঞ্ঞেয্যা ৰসা… কাযৱিঞ্ঞেয্যা ফোট্ঠব্বা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযৰূপা কামূপসংহিতা ৰজনীযা – ইমে খো, উত্তিয, পঞ্চ কামগুণা ৱুত্তা মযা. ইমেসং খো, উত্তিয, পঞ্চন্নং কামগুণানং পহানায অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ভাৱেতব্বো. কতমো অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো? সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি. ইমেসং খো, উত্তিয, পঞ্চন্নং কামগুণানং পহানায অযং অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ভাৱেতব্বো’’তি. দসমং.
মিচ্ছত্তৱগ্গো ততিযো.
তস্সুদ্দানং –
মিচ্ছত্তং অকুসলং ধম্মং, দুৱে পটিপদাপি চ;
অসপ্পুৰিসেন দ্ৱে কুম্ভো, সমাধি ৱেদনুত্তিযেনাতি.
৪. পটিপত্তিৱগ্গো
১. পঠমপটিপত্তিসুত্তং
৩১. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘মিচ্ছাপটিপত্তিঞ্চ ৱো, ভিক্খৱে, দেসেস্সামি, সম্মাপটিপত্তিঞ্চ. তং সুণাথ. কতমা চ, ভিক্খৱে, মিচ্ছাপটিপত্তি? সেয্যথিদং – মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… মিচ্ছাসমাধি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, মিচ্ছাপটিপত্তি. কতমা চ, ভিক্খৱে, সম্মাপটিপত্তি? সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সম্মাপটিপত্তী’’তি. পঠমং.
২. দুতিযপটিপত্তিসুত্তং
৩২. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘মিচ্ছাপটিপন্নঞ্চ ৱো, ভিক্খৱে, দেসেস্সামি, সম্মাপটিপন্নঞ্চ. তং সুণাথ. কতমো চ, ভিক্খৱে, মিচ্ছাপটিপন্নো? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো মিচ্ছাদিট্ঠিকো হোতি…পে… মিচ্ছাসমাধি – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, মিচ্ছাপটিপন্নো. কতমো চ, ভিক্খৱে, সম্মাপটিপন্নো? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো সম্মাদিট্ঠিকো হোতি…পে… সম্মাসমাধি – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সম্মাপটিপন্নো’’তি. দুতিযং.
৩. ৱিৰদ্ধসুত্তং
৩৩. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘যেসং কেসঞ্চি, ভিক্খৱে, অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ৱিৰদ্ধো, ৱিৰদ্ধো তেসং অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো সম্মা দুক্খক্খযগামী. যেসং কেসঞ্চি, ভিক্খৱে, অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো আৰদ্ধো, আৰদ্ধো তেসং অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো সম্মা দুক্খক্খযগামী. কতমো চ, ভিক্খৱে, অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো? সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি. যেসং কেসঞ্চি, ভিক্খৱে, অযং অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ৱিৰদ্ধো, ৱিৰদ্ধো তেসং অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো সম্মা দুক্খক্খযগামী. যেসং কেসঞ্চি, ভিক্খৱে, অযং অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো আৰদ্ধো, আৰদ্ধো তেসং অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো সম্মা দুক্খক্খযগামী’’তি. ততিযং.
৪. পাৰঙ্গমসুত্তং
৩৪. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘অট্ঠিমে, ভিক্খৱে, ধম্মা ভাৱিতা বহুলীকতা অপাৰা পাৰং গমনায সংৱত্তন্তি. কতমে অট্ঠ? সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি. ইমে খো, ভিক্খৱে, অট্ঠ ধম্মা ভাৱিতা বহুলীকতা অপাৰা পাৰং গমনায সংৱত্তন্তী’’তি.
ইদমৱোচ ভগৱা. ইদং ৱত্ৱান সুগতো অথাপৰং এতদৱোচ সত্থা –
‘‘অপ্পকা তে মনুস্সেসু, যে জনা পাৰগামিনো;
অথাযং ইতৰা পজা, তীৰমেৱানুধাৱতি.
‘‘যে চ খো সম্মদক্খাতে, ধম্মে ধম্মানুৱত্তিনো;
তে জনা পাৰমেস্সন্তি, মচ্চুধেয্যং সুদুত্তৰং.
‘‘কণ্হং ধম্মং ৱিপ্পহায, সুক্কং ভাৱেথ পণ্ডিতো;
ওকা অনোকমাগম্ম, ৱিৱেকে যত্থ দূৰমং.
‘‘তত্ৰাভিৰতিমিচ্ছেয্য, হিত্ৱা কামে অকিঞ্চনো;
পৰিযোদপেয্য অত্তানং, চিত্তক্লেসেহি পণ্ডিতো.
‘‘যেসং সম্বোধিযঙ্গেসু, সম্মা চিত্তং সুভাৱিতং;
আদানপটিনিস্সগ্গে, অনুপাদায যে ৰতা;
খীণাসৱা জুতিমন্তো, তে লোকে পৰিনিব্বুতা’’তি. চতুত্থং;
৫. পঠমসামঞ্ঞসুত্তং
৩৫. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘সামঞ্ঞঞ্চ ৱো, ভিক্খৱে, দেসেস্সামি, সামঞ্ঞফলানি চ. তং সুণাথ. কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, সামঞ্ঞং? অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সামঞ্ঞং. কতমানি চ, ভিক্খৱে, সামঞ্ঞফলানি? সোতাপত্তিফলং, সকদাগামিফলং, অনাগামিফলং, অৰহত্তফলং – ইমানি ৱুচ্চন্তি, ভিক্খৱে, সামঞ্ঞফলানী’’তি. পঞ্চমং.
৬. দুতিযসামঞ্ঞসুত্তং
৩৬. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘সামঞ্ঞঞ্চ ৱো, ভিক্খৱে, দেসেস্সামি, সামঞ্ঞত্থঞ্চ. তং সুণাথ. কতমঞ্চ খো, ভিক্খৱে, সামঞ্ঞং? অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সামঞ্ঞং. কতমো চ, ভিক্খৱে, সামঞ্ঞত্থো? যো খো, ভিক্খৱে, ৰাগক্খযো দোসক্খযো মোহক্খযো – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সামঞ্ঞত্থো’’তি. ছট্ঠং.