৮. মহাদিট্ঠিসুত্তং
২১৩. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘কিস্মিং নু খো, ভিক্খৱে, সতি, কিং উপাদায, কিং অভিনিৱিস্স এৱং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘সত্তিমে কাযা অকটা, অকটৱিধা, অনিম্মিতা, অনিম্মাতা, ৱঞ্ঝা, কূটট্ঠা, এসিকট্ঠাযিট্ঠিতা; তে ন ইঞ্জন্তি, ন ৱিপৰিণমন্তি [ন ৱিপৰিণামেন্তি (পী. ক.)], ন অঞ্ঞমঞ্ঞং ব্যাবাধেন্তি; নালং অঞ্ঞমঞ্ঞস্স সুখায ৱা দুক্খায ৱা সুখদুক্খায ৱা. কতমে সত্ত? পথৱীকাযো, আপোকাযো, তেজোকাযো, ৱাযোকাযো, সুখে, দুক্খে, জীৱে সত্তমে. ইমে সত্ত [জীৱে. সত্তিমে (বহূসু)] কাযা অকটা, অকটৱিধা, অনিম্মিতা, অনিম্মাতা, ৱঞ্ঝা, কূটট্ঠা এসিকট্ঠাযিট্ঠিতা; তে ন ইঞ্জন্তি, ন ৱিপৰিণমন্তি, ন অঞ্ঞমঞ্ঞং ব্যাবাধেন্তি; নালং অঞ্ঞমঞ্ঞস্স সুখায ৱা দুক্খায ৱা সুখদুক্খায ৱা. যোপি তিণ্হেন সত্থেন সীসং ছিন্দতি, ন সোপি কঞ্চি [ন কোচি কঞ্চি (সী. স্যা. কং.), ন কোচি তং (পী. ক.)] জীৱিতা ৱোৰোপেতি; সত্তন্নংত্ৱেৱ কাযানমন্তৰেন সত্থং ৱিৱৰমনুপৱিসতি [ৱিৱৰমনুপততি (কত্থচি) দীঘমজ্ঝিমেসুপি]. চুদ্দস খো পনিমানি যোনিপমুখসতসহস্সানি সট্ঠি চ সতানি ছ চ সতানি পঞ্চ চ কম্মুনো সতানি পঞ্চ চ কম্মানি, তীণি চ কম্মানি, কম্মে চ অড্ঢকম্মে চ দ্ৱট্ঠিপটিপদা, দ্ৱট্ঠন্তৰকপ্পা, ছড়াভিজাতিযো, অট্ঠপুৰিসভূমিযো, একূনপঞ্ঞাস আজীৱকসতে, একূনপঞ্ঞাস পৰিব্বাজকসতে, একূনপঞ্ঞাস নাগৱাসসতে, ৱীসে ইন্দ্ৰিযসতে, তিংসে নিৰযসতে, ছত্তিংসৰজোধাতুযো, সত্ত সঞ্ঞীগব্ভা, সত্ত অসঞ্ঞীগব্ভা, সত্ত নিগণ্ঠিগব্ভা, সত্ত দেৱা, সত্ত মানুসা, সত্ত পেসাচা, সত্ত সৰা, সত্ত পৱুটা [সপুটা (ক.), পৱুধা (পী.)], সত্ত পপাতা, সত্ত চ পপাতসতানি, সত্ত সুপিনা, সত্ত সুপিনসতানি, চুল্লাসীতি মহাকপ্পিনো [মহাকপ্পুনো (সী. পী.)] সতসহস্সানি, যানি বালে চ পণ্ডিতে চ সন্ধাৱিত্ৱা সংসৰিত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰিস্সন্তি. তত্থ নত্থি ইমিনাহং সীলেন ৱা ৱতেন ৱা তপেন ৱা ব্ৰহ্মচৰিযেন ৱা অপৰিপক্কং ৱা কম্মং পৰিপাচেস্সামি; পৰিপক্কং ৱা কম্মং ফুস্স ফুস্স ব্যন্তীকৰিস্সামীতি হেৱং নত্থি দোণমিতে সুখদুক্খে পৰিযন্তকতে সংসাৰে, নত্থি হাযনৱড্ঢনে, নত্থি উক্কংসাৱকংসে. সেয্যথাপি নাম সুত্তগুড়ে খিত্তে নিব্বেঠিযমানমেৱ পলেতি; এৱমেৱ বালে চ পণ্ডিতে চ নিব্বেঠিযমানা সুখদুক্খং পলেন্তী’’’তি?
ভগৱংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে… ‘‘ৰূপে খো, ভিক্খৱে, সতি, ৰূপং উপাদায, ৰূপং অভিনিৱিস্স এৱং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘সত্তিমে কাযা অকটা, অকটৱিধা…পে… সুখদুক্খং পলেন্তী’তি. ৱেদনায সতি…পে… সঞ্ঞায সতি… সঙ্খাৰেসু সতি… ৱিঞ্ঞাণে সতি, ৱিঞ্ঞাণং উপাদায, ৱিঞ্ঞাণং অভিনিৱিস্স এৱং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘সত্তিমে কাযা অকটা, অকটৱিধা…পে… সুখদুক্খং পলেন্তী’’’তি. ‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, ৰূপং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’…পে… ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, অপি নু তং অনুপাদায এৱং দিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য – ‘সত্তিমে কাযা অকটা অকটৱিধা…পে… সুখদুক্খং পলেন্তী’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘যম্পিদং দিট্ঠং সুতং মুতং ৱিঞ্ঞাতং পত্তং পৰিযেসিতং অনুৱিচৰিতং মনসা তম্পি নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে…পে… অপি নু তং অনুপাদায এৱং দিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য – ‘সত্তিমে কাযা অকটা অকটৱিধা…পে… নিব্বেঠিযমানা সুখদুক্খং পলেন্তী’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘যতো খো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকস্স ইমেসু চ ঠানেসু কঙ্খা পহীনা হোতি, দুক্খেপিস্স কঙ্খা পহীনা হোতি…পে… দুক্খনিৰোধগামিনিযা পটিপদাযপিস্স কঙ্খা পহীনা হোতি – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো সোতাপন্নো অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযনো’’তি. অট্ঠমং.