২. দুতিযৱগ্গো

১. মাৰসুত্তং

১৭০. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা ৰাধো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘‘মাৰো, মাৰো’তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কতমো নু খো, ভন্তে, মাৰো’’তি? ‘‘ৰূপং খো, ৰাধ, মাৰো, ৱেদনা মাৰো, সঞ্ঞা মাৰো, সঙ্খাৰা মাৰো, ৱিঞ্ঞাণং মাৰো. এৱং পস্সং, ৰাধ, সুতৱা অৰিযসাৱকো ৰূপস্মিম্পি নিব্বিন্দতি, ৱেদনাযপি নিব্বিন্দতি, সঞ্ঞাযপি নিব্বিন্দতি, সঙ্খাৰেসুপি নিব্বিন্দতি, ৱিঞ্ঞাণস্মিম্পি নিব্বিন্দতি. নিব্বিন্দং ৱিৰজ্জতি; ৱিৰাগা ৱিমুচ্চতি. ৱিমুত্তস্মিং ৱিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতী’’তি. পঠমং.

২. মাৰধম্মসুত্তং

১৭১. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা ৰাধো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘‘মাৰধম্মো, মাৰধম্মো’তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কতমো নু খো, ভন্তে, মাৰধম্মো’’তি? ‘‘ৰূপং খো, ৰাধ, মাৰধম্মো, ৱেদনা মাৰধম্মো, সঞ্ঞা মাৰধম্মো, সঙ্খাৰা মাৰধম্মো, ৱিঞ্ঞাণং মাৰধম্মো. এৱং পস্সং…পে… নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি. দুতিযং.

৩. অনিচ্চসুত্তং

১৭২. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা ৰাধো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘‘অনিচ্চং, অনিচ্চ’ন্তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কতমং নু খো, ভন্তে, অনিচ্চ’’ন্তি? ‘‘ৰূপং খো, ৰাধ, অনিচ্চং, ৱেদনা অনিচ্চা, সঞ্ঞা অনিচ্চা, সঙ্খাৰা অনিচ্চা, ৱিঞ্ঞাণং অনিচ্চং. এৱং পস্সং…পে… নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি. ততিযং.

৪. অনিচ্চধম্মসুত্তং

১৭৩. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা ৰাধো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘‘অনিচ্চধম্মো, অনিচ্চধম্মো’তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কতমো নু খো, ভন্তে, অনিচ্চধম্মো’’তি? ‘‘ৰূপং খো, ৰাধ, অনিচ্চধম্মো, ৱেদনা অনিচ্চধম্মো, সঞ্ঞা অনিচ্চধম্মো, সঙ্খাৰা অনিচ্চধম্মো, ৱিঞ্ঞাণং অনিচ্চধম্মো. এৱং পস্সং…পে… নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি. চতুত্থং.

৫. দুক্খসুত্তং

১৭৪. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা ৰাধো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘‘দুক্খং, দুক্খ’ন্তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কতমং নু খো, ভন্তে, দুক্খ’’ন্তি? ‘‘ৰূপং খো, ৰাধ, দুক্খং, ৱেদনা দুক্খা, সঞ্ঞা দুক্খা, সঙ্খাৰা দুক্খা, ৱিঞ্ঞাণং দুক্খং. এৱং পস্সং…পে… নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি. পঞ্চমং.

৬. দুক্খধম্মসুত্তং

১৭৫. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা ৰাধো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘‘দুক্খধম্মো, দুক্খধম্মো’তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কতমো নু খো, ভন্তে, দুক্খধম্মো’’তি? ‘‘ৰূপং খো, ৰাধ, দুক্খধম্মো, ৱেদনা দুক্খধম্মো, সঞ্ঞা দুক্খধম্মো, সঙ্খাৰা দুক্খধম্মো, ৱিঞ্ঞাণং দুক্খধম্মো. এৱং পস্সং…পে… নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি. ছট্ঠং.

৭. অনত্তসুত্তং

১৭৬. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা ৰাধো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘‘অনত্তা, অনত্তা’তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কতমো নু খো, ভন্তে, অনত্তা’’তি? ‘‘ৰূপং খো, ৰাধ, অনত্তা, ৱেদনা অনত্তা, সঞ্ঞা অনত্তা, সঙ্খাৰা অনত্তা, ৱিঞ্ঞাণং অনত্তা. এৱং পস্সং…পে… নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি. সত্তমং.

৮. অনত্তধম্মসুত্তং

১৭৭. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা ৰাধো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘‘অনত্তধম্মো, অনত্তধম্মো’তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কতমো নু খো, ভন্তে, অনত্তধম্মো’’তি? ‘‘ৰূপং খো, ৰাধ, অনত্তধম্মো, ৱেদনা অনত্তধম্মো, সঞ্ঞা অনত্তধম্মো, সঙ্খাৰা অনত্তধম্মো, ৱিঞ্ঞাণং অনত্তধম্মো. এৱং পস্সং…পে… নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি. অট্ঠমং.

৯.খযধম্মসুত্তং

১৭৮. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা ৰাধো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘‘খযধম্মো, খযধম্মো’তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কতমো নু খো, ভন্তে, খযধম্মো’’তি? ‘‘ৰূপং খো, ৰাধ, খযধম্মো, ৱেদনা খযধম্মো, সঞ্ঞা খযধম্মো, সঙ্খাৰা খযধম্মো, ৱিঞ্ঞাণং খযধম্মো. এৱং পস্সং…পে… নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি. নৱমং.

১০. ৱযধম্মসুত্তং

১৭৯. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা ৰাধো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘‘ৱযধম্মো, ৱযধম্মো’তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কতমো নু খো, ভন্তে, ৱযধম্মো’’তি? ‘‘ৰূপং খো, ৰাধ, ৱযধম্মো, ৱেদনা ৱযধম্মো, সঞ্ঞা ৱযধম্মো, সঙ্খাৰা ৱযধম্মো, ৱিঞ্ঞাণং ৱযধম্মো. এৱং পস্সং…পে… নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি. দসমং.

১১. সমুদযধম্মসুত্তং

১৮০. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা ৰাধো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘‘সমুদযধম্মো, সমুদযধম্মো’তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কতমো নু খো, ভন্তে, সমুদযধম্মো’’তি? ‘‘ৰূপং খো, ৰাধ, সমুদযধম্মো, ৱেদনা সমুদযধম্মো, সঞ্ঞা সমুদযধম্মো, সঙ্খাৰা সমুদযধম্মো, ৱিঞ্ঞাণং সমুদযধম্মো. এৱং পস্সং…পে… নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি. একাদসমং.

১২. নিৰোধধম্মসুত্তং

১৮১. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা ৰাধো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘‘নিৰোধধম্মো, নিৰোধধম্মো’তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কতমো নু খো, ভন্তে, নিৰোধধম্মো’’তি? ‘‘ৰূপং খো, ৰাধ, নিৰোধধম্মো, ৱেদনা নিৰোধধম্মো, সঞ্ঞা নিৰোধধম্মো, সঙ্খাৰা নিৰোধধম্মো, ৱিঞ্ঞাণং নিৰোধধম্মো. এৱং পস্সং…পে… নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি. দ্ৱাদসমং.

ৰাধসংযুত্তস্স দুতিযো ৱগ্গো.

তস্সুদ্দানং –

মাৰো চ মাৰধম্মো চ, অনিচ্চেন অপৰে দুৱে;

দুক্খেন চ দুৱে ৱুত্তা, অনত্তেন [অনত্তেহি (সী. স্যা. কং.)] তথেৱ চ;

খযৱযসমুদযং, নিৰোধধম্মেন দ্ৱাদসাতি.