২. ৰাধসংযুত্তং

১. পঠমৱগ্গো

১. মাৰসুত্তং

১৬০. সাৱত্থিনিদানং. অথ খো আযস্মা ৰাধো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা ৰাধো ভগৱন্তং এতদৱোচ –

‘‘‘মাৰো, মাৰো’তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কিত্তাৱতা নু খো, ভন্তে, মাৰো’’তি? ‘‘ৰূপে খো, ৰাধ, সতি মাৰো ৱা অস্স মাৰেতা ৱা যো ৱা পন মীযতি. তস্মাতিহ ত্ৱং, ৰাধ, ৰূপং মাৰোতি পস্স, মাৰেতাতি পস্স, মীযতীতি পস্স, ৰোগোতি পস্স, গণ্ডোতি পস্স, সল্লন্তি পস্স, অঘন্তি পস্স, অঘভূতন্তি পস্স. যে নং এৱং পস্সন্তি তে সম্মা পস্সন্তি. ৱেদনায সতি… সঞ্ঞায সতি… সঙ্খাৰেসু সতি… ৱিঞ্ঞাণে সতি মাৰো ৱা অস্স মাৰেতা ৱা যো ৱা পন মীযতি. তস্মাতিহ ত্ৱং, ৰাধ, ৱিঞ্ঞাণং মাৰোতি পস্স, মাৰেতাতি পস্স, মীযতীতি পস্স, ৰোগোতি পস্স, গণ্ডোতি পস্স, সল্লন্তি পস্স, অঘন্তি পস্স, অঘভূতন্তি পস্স. যে নং এৱং পস্সন্তি, তে সম্মা পস্সন্তী’’তি.

‘‘সম্মাদস্সনং পন, ভন্তে, কিমত্থিয’’ন্তি? ‘‘সম্মাদস্সনং খো, ৰাধ, নিব্বিদত্থং’’. ‘‘নিব্বিদা পন, ভন্তে, কিমত্থিযা’’তি? ‘‘নিব্বিদা খো, ৰাধ, ৱিৰাগত্থা’’. ‘‘ৱিৰাগো পন, ভন্তে, কিমত্থিযো’’তি? ‘‘ৱিৰাগো খো, ৰাধ, ৱিমুত্তত্থো’’. ‘‘ৱিমুত্তি পন, ভন্তে, কিমত্থিযা’’তি? ‘‘ৱিমুত্তি খো, ৰাধ, নিব্বানত্থা’’. ‘‘নিব্বানং পন, ভন্তে, কিমত্থিয’’ন্তি? ‘‘অচ্চযাসি [অচ্চসৰা (সী. স্যা. কং.), অস্স (পী.), অচ্চযা (ক.)], ৰাধ, পঞ্হং, নাসক্খি পঞ্হস্স পৰিযন্তং গহেতুং. নিব্বানোগধঞ্হি, ৰাধ, ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতি, নিব্বানপৰাযনং নিব্বানপৰিযোসান’’ন্তি. পঠমং.

২. সত্তসুত্তং

১৬১. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা ৰাধো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘‘সত্তো, সত্তো’তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কিত্তাৱতা নু খো, ভন্তে, সত্তোতি ৱুচ্চতী’’তি? ‘‘ৰূপে খো, ৰাধ, যো ছন্দো যো ৰাগো যা নন্দী যা তণ্হা, তত্ৰ সত্তো, তত্ৰ ৱিসত্তো, তস্মা সত্তোতি ৱুচ্চতি. ৱেদনায… সঞ্ঞায… সঙ্খাৰেসু… ৱিঞ্ঞাণে যো ছন্দো যো ৰাগো যা নন্দী যা তণ্হা, তত্ৰ সত্তো, তত্ৰ ৱিসত্তো, তস্মা সত্তোতি ৱুচ্চতি’’.

‘‘সেয্যথাপি, ৰাধ, কুমাৰকা ৱা কুমাৰিকাযো ৱা পংস্ৱাগাৰকেহি কীড়ন্তি. যাৱকীৱঞ্চ তেসু পংস্ৱাগাৰকেসু অৱিগতৰাগা হোন্তি অৱিগতচ্ছন্দা অৱিগতপেমা অৱিগতপিপাসা অৱিগতপৰিড়াহা অৱিগততণ্হা, তাৱ তানি পংস্ৱাগাৰকানি অল্লীযন্তি কেড়াযন্তি ধনাযন্তি [মনাযন্তি (সী. পী. ক.)] মমাযন্তি. যতো চ খো, ৰাধ, কুমাৰকা ৱা কুমাৰিকাযো ৱা তেসু পংস্ৱাগাৰকেসু ৱিগতৰাগা হোন্তি ৱিগতচ্ছন্দা ৱিগতপেমা ৱিগতপিপাসা ৱিগতপৰিড়াহা ৱিগততণ্হা, অথ খো তানি পংস্ৱাগাৰকানি হত্থেহি চ পাদেহি চ ৱিকিৰন্তি ৱিধমন্তি ৱিদ্ধংসেন্তি ৱিকীড়নিযং [ৱিকীড়নিকং (সী. স্যা. কং. পী.)] কৰোন্তি. এৱমেৱ খো, ৰাধ, তুম্হেপি ৰূপং ৱিকিৰথ ৱিধমথ ৱিদ্ধংসেথ ৱিকীড়নিযং কৰোথ তণ্হাক্খযায পটিপজ্জথ. ৱেদনং ৱিকিৰথ ৱিধমথ ৱিদ্ধংসেথ ৱিকীড়নিযং কৰোথ তণ্হাক্খযায পটিপজ্জথ. সঞ্ঞং… সঙ্খাৰে ৱিকিৰথ ৱিধমথ ৱিদ্ধংসেথ ৱিকীড়নিযং কৰোথ তণ্হাক্খযায পটিপজ্জথ. ৱিঞ্ঞাণং ৱিকিৰথ ৱিধমথ ৱিদ্ধংসেথ ৱিকীড়নিযং কৰোথ তণ্হাক্খযায পটিপজ্জথ. তণ্হাক্খযো হি, ৰাধ, নিব্বান’’ন্তি. দুতিযং.

৩. ভৱনেত্তিসুত্তং

১৬২. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা ৰাধো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘‘ভৱনেত্তিনিৰোধো [ভৱনেত্তি (সী. স্যা. কং. পী.)], ভৱনেত্তিনিৰোধো’তি [ভৱনেত্তীতি (সী. স্যা. কং.)], ভন্তে, ৱুচ্চতি. কতমা নু খো, ভন্তে, ভৱনেত্তি, কতমো ভৱনেত্তিনিৰোধো’’তি? ‘‘ৰূপে খো, ৰাধ, যো ছন্দো যো ৰাগো যা নন্দী যা তণ্হা যে উপযুপাদানা চেতসো অধিট্ঠানাভিনিৱেসানুসযা – অযং ৱুচ্চতি ভৱনেত্তি. তেসং নিৰোধো [নিৰোধা (সী. স্যা. কং. পী.)] ভৱনেত্তিনিৰোধো. ৱেদনায… সঞ্ঞায… সঙ্খাৰেসু … ৱিঞ্ঞাণে যো ছন্দো…পে… অধিট্ঠানাভিনিৱেসানুসযা – অযং ৱুচ্চতি ভৱনেত্তি. তেসং নিৰোধো ভৱনেত্তিনিৰোধো’’তি. ততিযং.

৪. পৰিঞ্ঞেয্যসুত্তং

১৬৩. সাৱত্থিনিদানং. আযস্মা ৰাধো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং ৰাধং ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘পৰিঞ্ঞেয্যে চ, ৰাধ, ধম্মে দেসেস্সামি পৰিঞ্ঞঞ্চ পৰিঞ্ঞাতাৱিং পুগ্গলঞ্চ. তং সুণাহি, সাধুকং মনসি কৰোহি; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা ৰাধো ভগৱতো পচ্চস্সোসি. ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘কতমে চ, ৰাধ, পৰিঞ্ঞেয্যা ধম্মা? ৰূপং খো, ৰাধ, পৰিঞ্ঞেয্যো ধম্মো, ৱেদনা পৰিঞ্ঞেয্যো ধম্মো, সঞ্ঞা পৰিঞ্ঞেয্যো ধম্মো, সঙ্খাৰা পৰিঞ্ঞেয্যো ধম্মো, ৱিঞ্ঞাণং পৰিঞ্ঞেয্যো ধম্মো. ইমে ৱুচ্চন্তি, ৰাধ, পৰিঞ্ঞেয্যা ধম্মা. কতমা চ, ৰাধ, পৰিঞ্ঞা? যো খো, ৰাধ, ৰাগক্খযো দোসক্খযো মোহক্খযো – অযং ৱুচ্চতি, ৰাধ, পৰিঞ্ঞা. কতমো চ, ৰাধ, পৰিঞ্ঞাতাৱী পুগ্গলো? ‘অৰহা’তিস্স ৱচনীযং. য্ৱাযং আযস্মা এৱংনামো এৱংগোত্তো – অযং ৱুচ্চতি, ৰাধ, পৰিঞ্ঞাতাৱী পুগ্গলো’’তি. চতুত্থং.

৫. সমণসুত্তং

১৬৪. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং ৰাধং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘পঞ্চিমে, ৰাধ, উপাদানক্খন্ধা. কতমে পঞ্চ? ৰূপুপাদানক্খন্ধো, ৱেদনুপাদানক্খন্ধো, সঞ্ঞুপাদানক্খন্ধো, সঙ্খাৰুপাদানক্খন্ধো, ৱিঞ্ঞাণুপাদানক্খন্ধো. যে হি কেচি, ৰাধ, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা ইমেসং পঞ্চন্নং উপাদানক্খন্ধানং অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং নপ্পজানন্তি; ন মে তে, ৰাধ, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সমণেসু ৱা সমণসম্মতা ব্ৰাহ্মণেসু ৱা ব্ৰাহ্মণসম্মতা, ন চ পন তে আযস্মন্তো সামঞ্ঞত্থং ৱা ব্ৰহ্মঞ্ঞত্থং ৱা দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তি. যে চ খো কেচি, ৰাধ, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা ইমেসং পঞ্চন্নং উপাদানক্খন্ধানং অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং পজানন্তি; তে খো মে, ৰাধ, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সমণেসু চেৱ সমণসম্মতা ব্ৰাহ্মণেসু চ ব্ৰাহ্মণসম্মতা, তে চ পনাযস্মন্তো সামঞ্ঞত্থঞ্চ ব্ৰহ্মঞ্ঞত্থঞ্চ দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তী’’তি. পঞ্চমং.

৬. দুতিযসমণসুত্তং

১৬৫. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং ৰাধং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘পঞ্চিমে, ৰাধ, উপাদানক্খন্ধা. কতমে পঞ্চ? ৰূপুপাদানক্খন্ধো…পে… ৱিঞ্ঞাণুপাদানক্খন্ধো. যে হি কেচি, ৰাধ, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা ইমেসং পঞ্চন্নং উপাদানক্খন্ধানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং নপ্পজানন্তি…পে… সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তী’’তি. ছট্ঠং.

৭. সোতাপন্নসুত্তং

১৬৬. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং ৰাধং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘পঞ্চিমে, ৰাধ, উপাদানক্খন্ধা. কতমে পঞ্চ? ৰূপুপাদানক্খন্ধো…পে… ৱিঞ্ঞাণুপাদানক্খন্ধো. যতো খো, ৰাধ, অৰিযসাৱকো ইমেসং পঞ্চন্নং উপাদানক্খন্ধানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং পজানাতি – অযং ৱুচ্চতি, ৰাধ, অৰিযসাৱকো সোতাপন্নো অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযনো’’তি. সত্তমং.

৮. অৰহন্তসুত্তং

১৬৭. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং ৰাধং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘পঞ্চিমে, ৰাধ, উপাদানক্খন্ধা. কতমে পঞ্চ? ৰূপুপাদানক্খন্ধো…পে… ৱিঞ্ঞাণুপাদানক্খন্ধো. যতো খো, ৰাধ, ভিক্খু ইমেসং পঞ্চন্নং উপাদানক্খন্ধানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং ৱিদিত্ৱা অনুপাদাৱিমুত্তো হোতি – অযং ৱুচ্চতি, ৰাধ, অৰহং খীণাসৱো ৱুসিতৱা কতকৰণীযো ওহিতভাৰো অনুপ্পত্তসদত্থো পৰিক্খীণভৱসংযোজনো সম্মদঞ্ঞাৱিমুত্তো’’তি. অট্ঠমং.

৯. ছন্দৰাগসুত্তং

১৬৮. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং ৰাধং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘ৰূপে খো, ৰাধ, যো ছন্দো যো ৰাগো যা নন্দী যা তণ্হা, তং পজহথ. এৱং তং ৰূপং পহীনং ভৱিস্সতি উচ্ছিন্নমূলং তালাৱত্থুকতং অনভাৱংকতং আযতিং অনুপ্পাদধম্মং. ৱেদনায যো ছন্দো যো ৰাগো যা নন্দী যা তণ্হা, তং পজহথ. এৱং সা ৱেদনা পহীনা ভৱিস্সতি উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. সঞ্ঞায… সঙ্খাৰেসু যো ছন্দো যো ৰাগো যা নন্দী যা তণ্হা, তং পজহথ. এৱং তে সঙ্খাৰা পহীনা ভৱিস্সন্তি উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. ৱিঞ্ঞাণে যো ছন্দো যো ৰাগো যা নন্দী যা তণ্হা, তং পজহথ. এৱং তং ৱিঞ্ঞাণং পহীনং ভৱিস্সতি…পে… অনুপ্পাদধম্ম’’ন্তি. নৱমং.

১০. দুতিযছন্দৰাগসুত্তং

১৬৯. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং ৰাধং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘ৰূপে খো, ৰাধ, যো ছন্দো যো ৰাগো যা নন্দী যা তণ্হা যে উপযুপাদানা চেতসো অধিট্ঠানাভিনিৱেসানুসযা, তে পজহথ. এৱং তং ৰূপং পহীনং ভৱিস্সতি উচ্ছিন্নমূলং তালাৱত্থুকতং অনভাৱংকতং আযতিং অনুপ্পাদধম্মং. ৱেদনায যো ছন্দো যো ৰাগো যা নন্দী যা তণ্হা যে উপযুপাদানা চেতসো অধিট্ঠানাভিনিৱেসানুসযা, তে পজহথ. এৱং সা ৱেদনা পহীনা ভৱিস্সতি উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. সঞ্ঞায… সঙ্খাৰেসু যো ছন্দো যো ৰাগো যা নন্দী যা তণ্হা যে উপযুপাদানা চেতসো অধিট্ঠানাভিনিৱেসানুসযা, তে পজহথ. এৱং তে সঙ্খাৰা পহীনা ভৱিস্সন্তি উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. ৱিঞ্ঞাণে যো ছন্দো যো ৰাগো যা নন্দী যা তণ্হা যে উপযুপাদানা চেতসো অধিট্ঠানাভিনিৱেসানুসযা, তে পজহথ. এৱং তং ৱিঞ্ঞাণং পহীনং ভৱিস্সতি উচ্ছিন্নমূলং তালাৱত্থুকতং অনভাৱংকতং আযতিং অনুপ্পাদধম্ম’’ন্তি. দসমং.

ৰাধসংযুত্তস্স পঠমো ৱগ্গো.

তস্সুদ্দানং –

মাৰো সত্তো ভৱনেত্তি, পৰিঞ্ঞেয্যা সমণা দুৱে;

সোতাপন্নো অৰহা চ, ছন্দৰাগাপৰে দুৱেতি.

২. দুতিযৱগ্গো

১. মাৰসুত্তং

১৭০. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা ৰাধো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘‘মাৰো, মাৰো’তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কতমো নু খো, ভন্তে, মাৰো’’তি? ‘‘ৰূপং খো, ৰাধ, মাৰো, ৱেদনা মাৰো, সঞ্ঞা মাৰো, সঙ্খাৰা মাৰো, ৱিঞ্ঞাণং মাৰো. এৱং পস্সং, ৰাধ, সুতৱা অৰিযসাৱকো ৰূপস্মিম্পি নিব্বিন্দতি, ৱেদনাযপি নিব্বিন্দতি, সঞ্ঞাযপি নিব্বিন্দতি, সঙ্খাৰেসুপি নিব্বিন্দতি, ৱিঞ্ঞাণস্মিম্পি নিব্বিন্দতি. নিব্বিন্দং ৱিৰজ্জতি; ৱিৰাগা ৱিমুচ্চতি. ৱিমুত্তস্মিং ৱিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতী’’তি. পঠমং.

২. মাৰধম্মসুত্তং

১৭১. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা ৰাধো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘‘মাৰধম্মো, মাৰধম্মো’তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কতমো নু খো, ভন্তে, মাৰধম্মো’’তি? ‘‘ৰূপং খো, ৰাধ, মাৰধম্মো, ৱেদনা মাৰধম্মো, সঞ্ঞা মাৰধম্মো, সঙ্খাৰা মাৰধম্মো, ৱিঞ্ঞাণং মাৰধম্মো. এৱং পস্সং…পে… নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি. দুতিযং.

৩. অনিচ্চসুত্তং

১৭২. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা ৰাধো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘‘অনিচ্চং, অনিচ্চ’ন্তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কতমং নু খো, ভন্তে, অনিচ্চ’’ন্তি? ‘‘ৰূপং খো, ৰাধ, অনিচ্চং, ৱেদনা অনিচ্চা, সঞ্ঞা অনিচ্চা, সঙ্খাৰা অনিচ্চা, ৱিঞ্ঞাণং অনিচ্চং. এৱং পস্সং…পে… নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি. ততিযং.

৪. অনিচ্চধম্মসুত্তং

১৭৩. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা ৰাধো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘‘অনিচ্চধম্মো, অনিচ্চধম্মো’তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কতমো নু খো, ভন্তে, অনিচ্চধম্মো’’তি? ‘‘ৰূপং খো, ৰাধ, অনিচ্চধম্মো, ৱেদনা অনিচ্চধম্মো, সঞ্ঞা অনিচ্চধম্মো, সঙ্খাৰা অনিচ্চধম্মো, ৱিঞ্ঞাণং অনিচ্চধম্মো. এৱং পস্সং…পে… নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি. চতুত্থং.

৫. দুক্খসুত্তং

১৭৪. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা ৰাধো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘‘দুক্খং, দুক্খ’ন্তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কতমং নু খো, ভন্তে, দুক্খ’’ন্তি? ‘‘ৰূপং খো, ৰাধ, দুক্খং, ৱেদনা দুক্খা, সঞ্ঞা দুক্খা, সঙ্খাৰা দুক্খা, ৱিঞ্ঞাণং দুক্খং. এৱং পস্সং…পে… নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি. পঞ্চমং.

৬. দুক্খধম্মসুত্তং

১৭৫. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা ৰাধো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘‘দুক্খধম্মো, দুক্খধম্মো’তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কতমো নু খো, ভন্তে, দুক্খধম্মো’’তি? ‘‘ৰূপং খো, ৰাধ, দুক্খধম্মো, ৱেদনা দুক্খধম্মো, সঞ্ঞা দুক্খধম্মো, সঙ্খাৰা দুক্খধম্মো, ৱিঞ্ঞাণং দুক্খধম্মো. এৱং পস্সং…পে… নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি. ছট্ঠং.

৭. অনত্তসুত্তং

১৭৬. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা ৰাধো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘‘অনত্তা, অনত্তা’তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কতমো নু খো, ভন্তে, অনত্তা’’তি? ‘‘ৰূপং খো, ৰাধ, অনত্তা, ৱেদনা অনত্তা, সঞ্ঞা অনত্তা, সঙ্খাৰা অনত্তা, ৱিঞ্ঞাণং অনত্তা. এৱং পস্সং…পে… নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি. সত্তমং.

৮. অনত্তধম্মসুত্তং

১৭৭. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা ৰাধো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘‘অনত্তধম্মো, অনত্তধম্মো’তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কতমো নু খো, ভন্তে, অনত্তধম্মো’’তি? ‘‘ৰূপং খো, ৰাধ, অনত্তধম্মো, ৱেদনা অনত্তধম্মো, সঞ্ঞা অনত্তধম্মো, সঙ্খাৰা অনত্তধম্মো, ৱিঞ্ঞাণং অনত্তধম্মো. এৱং পস্সং…পে… নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি. অট্ঠমং.

৯.খযধম্মসুত্তং

১৭৮. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা ৰাধো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘‘খযধম্মো, খযধম্মো’তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কতমো নু খো, ভন্তে, খযধম্মো’’তি? ‘‘ৰূপং খো, ৰাধ, খযধম্মো, ৱেদনা খযধম্মো, সঞ্ঞা খযধম্মো, সঙ্খাৰা খযধম্মো, ৱিঞ্ঞাণং খযধম্মো. এৱং পস্সং…পে… নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি. নৱমং.

১০. ৱযধম্মসুত্তং

১৭৯. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা ৰাধো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘‘ৱযধম্মো, ৱযধম্মো’তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কতমো নু খো, ভন্তে, ৱযধম্মো’’তি? ‘‘ৰূপং খো, ৰাধ, ৱযধম্মো, ৱেদনা ৱযধম্মো, সঞ্ঞা ৱযধম্মো, সঙ্খাৰা ৱযধম্মো, ৱিঞ্ঞাণং ৱযধম্মো. এৱং পস্সং…পে… নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি. দসমং.

১১. সমুদযধম্মসুত্তং

১৮০. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা ৰাধো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘‘সমুদযধম্মো, সমুদযধম্মো’তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কতমো নু খো, ভন্তে, সমুদযধম্মো’’তি? ‘‘ৰূপং খো, ৰাধ, সমুদযধম্মো, ৱেদনা সমুদযধম্মো, সঞ্ঞা সমুদযধম্মো, সঙ্খাৰা সমুদযধম্মো, ৱিঞ্ঞাণং সমুদযধম্মো. এৱং পস্সং…পে… নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি. একাদসমং.

১২. নিৰোধধম্মসুত্তং

১৮১. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা ৰাধো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘‘নিৰোধধম্মো, নিৰোধধম্মো’তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কতমো নু খো, ভন্তে, নিৰোধধম্মো’’তি? ‘‘ৰূপং খো, ৰাধ, নিৰোধধম্মো, ৱেদনা নিৰোধধম্মো, সঞ্ঞা নিৰোধধম্মো, সঙ্খাৰা নিৰোধধম্মো, ৱিঞ্ঞাণং নিৰোধধম্মো. এৱং পস্সং…পে… নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি. দ্ৱাদসমং.

ৰাধসংযুত্তস্স দুতিযো ৱগ্গো.

তস্সুদ্দানং –

মাৰো চ মাৰধম্মো চ, অনিচ্চেন অপৰে দুৱে;

দুক্খেন চ দুৱে ৱুত্তা, অনত্তেন [অনত্তেহি (সী. স্যা. কং.)] তথেৱ চ;

খযৱযসমুদযং, নিৰোধধম্মেন দ্ৱাদসাতি.

৩. আযাচনৱগ্গো

১-১১. মাৰাদিসুত্তএকাদসকং

১৮২. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা ৰাধো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সাধু মে, ভন্তে, ভগৱা সংখিত্তেন ধম্মং দেসেতু, যমহং ভগৱতো ধম্মং সুত্ৱা একো ৱূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰেয্য’’ন্তি.

‘‘যো খো, ৰাধ, মাৰো; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো, ৰাগো পহাতব্বো, ছন্দৰাগো পহাতব্বো [সীহড়পোত্থকে পন ‘‘তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বোতি একং সুত্তং, তত্ৰ তে ৰাগো পহাতব্বোতি একং সুত্তং, তত্ৰ তে ছন্দৰাগো পহাতব্বোতি একং সুত্ত’’ন্তি এৱং ৱিসুং ৱিসুং তীণি সুত্তানি ৱিভজিত্ৱা দস্সিতানি. এৱমুপৰিসুত্তেসুপি]. কো চ, ৰাধ, মাৰো? ৰূপং খো, ৰাধ, মাৰো; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো, ৰাগো পহাতব্বো, ছন্দৰাগো পহাতব্বো [সীহড়পোত্থকে পন ‘‘তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বোতি একং সুত্তং, তত্ৰ তে ৰাগো পহাতব্বোতি একং সুত্তং, তত্ৰ তে ছন্দৰাগো পহাতব্বোতি একং সুত্ত’’ন্তি এৱং ৱিসুং ৱিসুং তীণি সুত্তানি ৱিভজিত্ৱা দস্সিতানি. এৱমুপৰিসুত্তেসুপি]. ৱেদনা মাৰো; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো…পে… সঞ্ঞা মাৰো; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো…পে… সঙ্খাৰা মাৰো; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো…পে… ৱিঞ্ঞাণং মাৰো; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো…পে… যো খো, ৰাধ, মাৰো; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো, ৰাগো পহাতব্বো, ছন্দৰাগো পহাতব্বো’’তি.

১৮৩. যো খো, ৰাধ, মাৰধম্মো; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো, ৰাগো পহাতব্বো, ছন্দৰাগো পহাতব্বো…পে….

১৮৪. যং খো, ৰাধ, অনিচ্চং…পে….

১৮৫. যো খো, ৰাধ, অনিচ্চধম্মো…পে….

১৮৬. যং খো, ৰাধ, দুক্খং…পে….

১৮৭. যো খো, ৰাধ, দুক্খধম্মো…পে….

১৮৮. যো খো, ৰাধ, অনত্তা…পে….

১৮৯. যো খো, ৰাধ, অনত্তধম্মো…পে….

১৯০. যো খো, ৰাধ, খযধম্মো…পে….

১৯১. যো খো, ৰাধ, ৱযধম্মো…পে….

১৯২. যো খো, ৰাধ, সমুদযধম্মো; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো, ৰাগো পহাতব্বো, ছন্দৰাগো পহাতব্বো…পে….

১২. নিৰোধধম্মসুত্তং

১৯৩. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা ৰাধো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সাধু মে, ভন্তে, ভগৱা সংখিত্তেন ধম্মং দেসেতু, যমহং ভগৱতো ধম্মং সুত্ৱা একো ৱূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰেয্য’’ন্তি.

‘‘যো খো, ৰাধ, নিৰোধধম্মো; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো, ৰাগো পহাতব্বো, ছন্দৰাগো পহাতব্বো. কো চ, ৰাধ, নিৰোধধম্মো? ৰূপং খো, ৰাধ, নিৰোধধম্মো; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো…পে… ৱেদনা নিৰোধধম্মো; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো…পে… সঞ্ঞা নিৰোধধম্মো; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো…পে… সঙ্খাৰা নিৰোধধম্মো; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো…পে… ৱিঞ্ঞাণং নিৰোধধম্মো; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো…পে… যো খো, ৰাধ, নিৰোধধম্মো; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো, ৰাগো পহাতব্বো, ছন্দৰাগো পহাতব্বো’’তি [সীহড়পোত্থকে পন ইমস্মিং ৱগ্গে ছত্তিংস সুত্তানি ৱিভত্তানি একেকং সুত্তং তীণি তীণি কত্ৱা, এৱং চতুত্থৱগ্গেপি].

আযাচনৱগ্গো ততিযো.

তস্সুদ্দানং –

মাৰো চ মাৰধম্মো চ, অনিচ্চেন অপৰে দুৱে;

দুক্খেন চ দুৱে ৱুত্তা, অনত্তেন তথেৱ চ;

খযৱযসমুদযং, নিৰোধধম্মেন দ্ৱাদসাতি.

৪. উপনিসিন্নৱগ্গো

১-১১. মাৰাদিসুত্তএকাদসকং

১৯৪. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং ৰাধং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘যো খো, ৰাধ, মাৰো; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো, ৰাগো পহাতব্বো, ছন্দৰাগো পহাতব্বো. কো চ, ৰাধ, মাৰো? ৰূপং খো, ৰাধ, মাৰো; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো…পে… ৱিঞ্ঞাণং মাৰো; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো…পে… যো খো, ৰাধ, মাৰো; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো, ৰাগো পহাতব্বো, ছন্দৰাগো পহাতব্বো’’তি.

১৯৫. যো খো, ৰাধ, মাৰধম্মো; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো, ৰাগো পহাতব্বো, ছন্দৰাগো পহাতব্বো…পে….

১৯৬. যং খো, ৰাধ, অনিচ্চং…পে….

১৯৭. যো খো, ৰাধ, অনিচ্চধম্মো…পে….

১৯৮. যং খো, ৰাধ, দুক্খং…পে….

১৯৯. যো খো, ৰাধ, দুক্খধম্মো…পে….

২০০. যো খো, ৰাধ, অনত্তা…পে….

২০১. যো খো, ৰাধ, অনত্তধম্মো…পে….

২০২. যো খো, ৰাধ, খযধম্মো…পে….

২০৩. যো খো, ৰাধ, ৱযধম্মো…পে….

২০৪. যো খো, ৰাধ, সমুদযধম্মো; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো, ৰাগো পহাতব্বো, ছন্দৰাগো পহাতব্বো…পে….

১২. নিৰোধধম্মসুত্তং

২০৫. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং ৰাধং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘যো খো, ৰাধ, নিৰোধধম্মো; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো, ৰাগো পহাতব্বো, ছন্দৰাগো পহাতব্বো. কো চ, ৰাধ, নিৰোধধম্মো? ৰূপং খো, ৰাধ, নিৰোধধম্মো; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো, ৰাগো পহাতব্বো, ছন্দৰাগো পহাতব্বো. ৱেদনা…পে… সঞ্ঞা…পে… সঙ্খাৰা…পে… ৱিঞ্ঞাণং নিৰোধধম্মো; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো, ৰাগো পহাতব্বো, ছন্দৰাগো পহাতব্বো. যো খো, ৰাধ, নিৰোধধম্মো; তত্ৰ তে ছন্দো পহাতব্বো, ৰাগো পহাতব্বো, ছন্দৰাগো পহাতব্বো’’তি.

উপনিসিন্নৱগ্গো চতুত্থো.

তস্সুদ্দানং –

মাৰো চ মাৰধম্মো চ, অনিচ্চেন অপৰে দুৱে;

দুক্খেন চ দুৱে ৱুত্তা, অনত্তেন তথেৱ চ;

খযৱযসমুদযং, নিৰোধধম্মেন দ্ৱাদসাতি.

ৰাধসংযুত্তং সমত্তং.