৪. নতুম্হাকংৱগ্গো
১. নতুম্হাকংসুত্তং
৩৩. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘যং, ভিক্খৱে, ন তুম্হাকং, তং পজহথ. তং ৱো পহীনং হিতায সুখায ভৱিস্সতি. কিঞ্চ, ভিক্খৱে, ন তুম্হাকং? ৰূপং, ভিক্খৱে, ন তুম্হাকং, তং পজহথ. তং ৱো পহীনং হিতায সুখায ভৱিস্সতি. ৱেদনা ন তুম্হাকং, তং পজহথ. সা ৱো পহীনা হিতায সুখায ভৱিস্সতি. সঞ্ঞা ন তুম্হাকং… সঙ্খাৰা ন তুম্হাকং, তে পজহথ. তে ৱো পহীনা হিতায সুখায ভৱিস্সন্তি. ৱিঞ্ঞাণং ন তুম্হাকং, তং পজহথ. তং ৱো পহীনং হিতায সুখায ভৱিস্সতি’’.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, যং ইমস্মিং জেতৱনে তিণকট্ঠসাখাপলাসং তং জনো হৰেয্য ৱা ডহেয্য ৱা যথাপচ্চযং ৱা কৰেয্য. অপি নু তুম্হাকং এৱমস্স – ‘অম্হে জনো হৰতি ৱা ডহতি ৱা যথাপচ্চযং ৱা কৰোতী’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিস্স হেতু’’? ‘‘ন হি নো এতং, ভন্তে, অত্তা ৱা অত্তনিযং ৱা’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, ৰূপং ন তুম্হাকং, তং পজহথ. তং ৱো পহীনং হিতায সুখায ভৱিস্সতি. ৱেদনা ন তুম্হাকং, তং পজহথ. সা ৱো পহীনা হিতায সুখায ভৱিস্সতি. সঞ্ঞা ন তুম্হাকং… সঙ্খাৰা ন তুম্হাকং… ৱিঞ্ঞাণং ন তুম্হাকং, তং পজহথ. তং ৱো পহীনং হিতায সুখায ভৱিস্সতী’’তি. পঠমং.
২. দুতিযনতুম্হাকংসুত্তং
৩৪. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘যং, ভিক্খৱে, ন তুম্হাকং, তং পজহথ. তং ৱো পহীনং হিতায সুখায ভৱিস্সতি. কিঞ্চ, ভিক্খৱে, ন তুম্হাকং? ৰূপং, ভিক্খৱে, ন তুম্হাকং, তং পজহথ. তং ৱো পহীনং হিতায সুখায ভৱিস্সতি. ৱেদনা ন তুম্হাকং… সঞ্ঞা ন তুম্হাকং… সঙ্খাৰা ন তুম্হাকং… ৱিঞ্ঞাণং ন তুম্হাকং, তং পজহথ. তং ৱো পহীনং হিতায সুখায ভৱিস্সতি. যং, ভিক্খৱে, ন তুম্হাকং তং পজহথ. তং ৱো পহীনং হিতায সুখায ভৱিস্সতী’’তি. দুতিযং.
৩. অঞ্ঞতৰভিক্খুসুত্তং
৩৫. সাৱত্থিনিদানং. অথ খো অঞ্ঞতৰো ভিক্খু যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সাধু মে, ভন্তে, ভগৱা সংখিত্তেন ধম্মং দেসেতু; যমহং ভগৱতো ধম্মং সুত্ৱা একো ৱূপকট্ঠো, অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰেয্য’’ন্তি. ‘‘যং খো, ভিক্খু, অনুসেতি, তেন সঙ্খং গচ্ছতি; যং নানুসেতি, ন তেন সঙ্খং গচ্ছতী’’তি. ‘‘অঞ্ঞাতং, ভগৱা; অঞ্ঞাতং, সুগতা’’তি.
‘‘যথা কথং পন ত্ৱং, ভিক্খু, মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং আজানাসী’’তি? ‘‘ৰূপং চে, ভন্তে, অনুসেতি তেন সঙ্খং গচ্ছতি. ৱেদনং চে অনুসেতি তেন সঙ্খং গচ্ছতি. সঞ্ঞং চে অনুসেতি তেন সঙ্খং গচ্ছতি. সঙ্খাৰে চে অনুসেতি তেন সঙ্খং গচ্ছতি. ৱিঞ্ঞাণং চে অনুসেতি তেন সঙ্খং গচ্ছতি. ৰূপং চে, ভন্তে, নানুসেতি ন তেন সঙ্খং গচ্ছতি. ৱেদনং চে… সঞ্ঞং চে… সঙ্খাৰে চে… ৱিঞ্ঞাণং চে নানুসেতি ন তেন সঙ্খং গচ্ছতি. ইমস্স খ্ৱাহং, ভন্তে, ভগৱতা সংখিত্তেন ভাসিতস্স এৱং ৱিত্থাৰেন অত্থং আজানামী’’তি.
‘‘সাধু সাধু, ভিক্খু! সাধু খো ত্ৱং, ভিক্খু, মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং আজানাসি. ৰূপং চে, ভিক্খু, অনুসেতি তেন সঙ্খং গচ্ছতি. ৱেদনং চে… সঞ্ঞং চে… সঙ্খাৰে চে… ৱিঞ্ঞাণং চে অনুসেতি তেন সঙ্খং গচ্ছতি. ৰূপং চে, ভিক্খু, নানুসেতি ন তেন সঙ্খং গচ্ছতি. ৱেদনং চে… সঞ্ঞং চে… সঙ্খাৰে চে… ৱিঞ্ঞাণং চে নানুসেতি ন তেন সঙ্খং গচ্ছতি. ইমস্স খো, ভিক্খু, মযা সংখিত্তেন, ভাসিতস্স এৱং ৱিত্থাৰেন অত্থো দট্ঠব্বো’’তি.
অথ খো সো ভিক্খু ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি.
অথ খো সো ভিক্খু একো ৱূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰন্তো নচিৰস্সেৱ – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৱ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজন্তি তদনুত্তৰং – ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহাসি. ‘‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’’তি অব্ভঞ্ঞাসি. অঞ্ঞতৰো চ পন সো ভিক্খু অৰহতং অহোসীতি. ততিযং.
৪. দুতিযঅঞ্ঞতৰভিক্খুসুত্তং
৩৬. সাৱত্থিনিদানং. অথ খো অঞ্ঞতৰো ভিক্খু যেন ভগৱা…পে… একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সাধু মে, ভন্তে, ভগৱা সংখিত্তেন ধম্মং দেসেতু যমহং ভগৱতো ধম্মং সুত্ৱা একো ৱূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰেয্য’’ন্তি. ‘‘যং খো, ভিক্খু, অনুসেতি তং অনুমীযতি; যং অনুমীযতি তেন সঙ্খং গচ্ছতি. যং নানুসেতি ন তং অনুমীযতি; যং নানুমীযতি ন তেন সঙ্খং গচ্ছতী’’তি. ‘‘অঞ্ঞাতং, ভগৱা; অঞ্ঞাতং, সুগতা’’তি.
‘‘যথা কথং পন ত্ৱং, ভিক্খু, মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং আজানাসী’’তি? ‘‘ৰূপং চে, ভন্তে, অনুসেতি তং অনুমীযতি; যং অনুমীযতি তেন সঙ্খং গচ্ছতি. ৱেদনং চে অনুসেতি… সঞ্ঞং চে অনুসেতি… সঙ্খাৰে চে অনুসেতি… ৱিঞ্ঞাণং চে অনুসেতি তং অনুমীযতি; যং অনুমীযতি তেন সঙ্খং গচ্ছতি. ৰূপং চে, ভন্তে, নানুসেতি ন তং অনুমীযতি; যং নানুমীযতি ন তেন সঙ্খং গচ্ছতি. ৱেদনং চে নানুসেতি… সঞ্ঞং চে নানুসেতি… সঙ্খাৰে চে নানুসেতি… ৱিঞ্ঞাণং চে নানুসেতি ন তং অনুমীযতি; যং নানুমীযতি ন তেন সঙ্খং গচ্ছতি. ইমস্স খ্ৱাহং, ভন্তে, ভগৱতা সংখিত্তেন ভাসিতস্স এৱং ৱিত্থাৰেন অত্থং আজানামী’’তি.
‘‘সাধু সাধু, ভিক্খু! সাধু খো ত্ৱং, ভিক্খু, মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং আজানাসি. ৰূপং চে, ভিক্খু, অনুসেতি তং অনুমীযতি; যং অনুমীযতি তেন সঙ্খং গচ্ছতি. ৱেদনং চে, ভিক্খু… সঞ্ঞং চে, ভিক্খু… সঙ্খাৰে চে, ভিক্খু… ৱিঞ্ঞাণং চে, ভিক্খু, অনুসেতি তং অনুমীযতি; যং অনুমীযতি তেন সঙ্খং গচ্ছতি. ৰূপং চে, ভিক্খু, নানুসেতি ন তং অনুমীযতি; যং নানুমীযতি ন তেন সঙ্খং গচ্ছতি. ৱেদনং চে নানুসেতি… সঞ্ঞং চে নানুসেতি… সঙ্খাৰে চে নানুসেতি… ৱিঞ্ঞাণং চে নানুসেতি ন তং অনুমীযতি; যং নানুমীযতি ন তেন সঙ্খং গচ্ছতি. ইমস্স খো, ভিক্খু, মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স এৱং ৱিত্থাৰেন অত্থো দট্ঠব্বো’’তি…পে… অঞ্ঞতৰো চ পন সো ভিক্খু অৰহতং অহোসীতি. চতুত্থং.
৫. আনন্দসুত্তং
৩৭. সাৱত্থিনিদানং. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং আনন্দং ভগৱা এতদৱোচ –
‘‘সচে তং, আনন্দ, এৱং পুচ্ছেয্যুং – ‘কতমেসং, আৱুসো আনন্দ, ধম্মানং উপ্পাদো পঞ্ঞাযতি, ৱযো পঞ্ঞাযতি, ঠিতস্স [ঠিতানং (স্যা. কং. পী. ক.)] অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতী’তি? এৱং পুট্ঠো ত্ৱং, আনন্দ, কিন্তি ব্যাকৰেয্যাসী’’তি? ‘‘সচে মং, ভন্তে, এৱং পুচ্ছেয্যুং – ‘কতমেসং, আৱুসো আনন্দ, ধম্মানং উপ্পাদো পঞ্ঞাযতি, ৱযো পঞ্ঞাযতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতী’তি? এৱং পুট্ঠোহং, ভন্তে, এৱং ব্যাকৰেয্যং – ‘ৰূপস্স খো, আৱুসো, উপ্পাদো পঞ্ঞাযতি, ৱযো পঞ্ঞাযতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতি. ৱেদনায… সঞ্ঞায… সঙ্খাৰানং… ৱিঞ্ঞাণস্স উপ্পাদো পঞ্ঞাযতি, ৱযো পঞ্ঞাযতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতি. ইমেসং খো, আৱুসো, ধম্মানং উপ্পাদো পঞ্ঞাযতি, ৱযো পঞ্ঞাযতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতী’তি. এৱং পুট্ঠোহং, ভন্তে, এৱং ব্যাকৰেয্য’’ন্তি.
‘‘সাধু সাধু, আনন্দ! ৰূপস্স খো, আনন্দ, উপ্পাদো পঞ্ঞাযতি, ৱযো পঞ্ঞাযতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতি. ৱেদনায… সঞ্ঞায… সঙ্খাৰানং… ৱিঞ্ঞাণস্স উপ্পাদো পঞ্ঞাযতি, ৱযো পঞ্ঞাযতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতি. ইমেসং খো, আনন্দ, ধম্মানং উপ্পাদো পঞ্ঞাযতি, ৱযো পঞ্ঞাযতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতীতি. এৱং পুট্ঠো ত্ৱং, আনন্দ, এৱং ব্যাকৰেয্যাসী’’তি. পঞ্চমং.
৬. দুতিযআনন্দসুত্তং
৩৮. সাৱত্থিনিদানং. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং আনন্দং ভগৱা এতদৱোচ –
‘‘সচে তং, আনন্দ, এৱং পুচ্ছেয্যুং – ‘কতমেসং, আৱুসো আনন্দ, ধম্মানং উপ্পাদো পঞ্ঞাযিত্থ, ৱযো পঞ্ঞাযিত্থ, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযিত্থ? কতমেসং ধম্মানং উপ্পাদো পঞ্ঞাযিস্সতি, ৱযো পঞ্ঞাযিস্সতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযিস্সতি? কতমেসং ধম্মানং উপ্পাদো পঞ্ঞাযতি, ৱযো পঞ্ঞাযতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতী’তি? এৱং পুট্ঠো ত্ৱং, আনন্দ, কিন্তি ব্যাকৰেয্যাসী’’তি? ‘‘সচে মং, ভন্তে, এৱং পুচ্ছেয্যুং – ‘কতমেসং, আৱুসো আনন্দ, ধম্মানং উপ্পাদো পঞ্ঞাযিত্থ, ৱযো পঞ্ঞাযিত্থ, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযিত্থ? কতমেসং ধম্মানং উপ্পাদো পঞ্ঞাযিস্সতি, ৱযো পঞ্ঞাযিস্সতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযিস্সতি? কতমেসং ধম্মানং উপ্পাদো পঞ্ঞাযতি, ৱযো পঞ্ঞাযতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতী’তি? এৱং পুট্ঠোহং, ভন্তে, এৱং ব্যাকৰেয্যং – ‘যং খো, আৱুসো, ৰূপং অতীতং নিৰুদ্ধং ৱিপৰিণতং; তস্স উপ্পাদো পঞ্ঞাযিত্থ, ৱযো পঞ্ঞাযিত্থ, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযিত্থ. যা ৱেদনা অতীতা নিৰুদ্ধা ৱিপৰিণতা; তস্সা উপ্পাদো পঞ্ঞাযিত্থ, ৱযো পঞ্ঞাযিত্থ, ঠিতায অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযিত্থ. যা সঞ্ঞা… যে সঙ্খাৰা অতীতা নিৰুদ্ধা ৱিপৰিণতা; তেসং উপ্পাদো পঞ্ঞাযিত্থ, ৱযো পঞ্ঞাযিত্থ, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযিত্থ. যং ৱিঞ্ঞাণং অতীতং নিৰুদ্ধং ৱিপৰিণতং; তস্স উপ্পাদো পঞ্ঞাযিত্থ, ৱযো পঞ্ঞাযিত্থ, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযিত্থ. ইমেসং খো, আৱুসো, ধম্মানং উপ্পাদো পঞ্ঞাযিত্থ, ৱযো পঞ্ঞাযিত্থ, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযিত্থ’’’.
‘‘যং খো, আৱুসো, ৰূপং অজাতং অপাতুভূতং; তস্স উপ্পাদো পঞ্ঞাযিস্সতি, ৱযো পঞ্ঞাযিস্সতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযিস্সতি. যা ৱেদনা অজাতা অপাতুভূতা; তস্সা উপ্পাদো পঞ্ঞাযিস্সতি, ৱযো পঞ্ঞাযিস্সতি, ঠিতায অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযিস্সতি. যা সঞ্ঞা…পে… যে সঙ্খাৰা অজাতা অপাতুভূতা; তেসং উপ্পাদো পঞ্ঞাযিস্সতি, ৱযো পঞ্ঞাযিস্সতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযিস্সতি. যং ৱিঞ্ঞাণং অজাতং অপাতুভূতং; তস্স উপ্পাদো পঞ্ঞাযিস্সতি, ৱযো পঞ্ঞাযিস্সতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযিস্সতি. ইমেসং খো, আৱুসো, ধম্মানং উপ্পাদো পঞ্ঞাযিস্সতি, ৱযো পঞ্ঞাযিস্সতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযিস্সতি.
‘‘যং খো, আৱুসো, ৰূপং জাতং পাতুভূতং; তস্স উপ্পাদো পঞ্ঞাযতি, ৱযো পঞ্ঞাযতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতি. যা ৱেদনা জাতা পাতুভূতা…পে… যা সঞ্ঞা… যে সঙ্খাৰা জাতা পাতুভূতা; তেসং উপ্পাদো পঞ্ঞাযতি, ৱযো পঞ্ঞাযতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতি. যং ৱিঞ্ঞাণং জাতং পাতুভূতং তস্স উপ্পাদো পঞ্ঞাযতি, ৱযো পঞ্ঞাযতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতি. ইমেসং খো, আৱুসো, ধম্মানং উপ্পাদো পঞ্ঞাযতি, ৱযো পঞ্ঞাযতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতী’তি. এৱং পুট্ঠোহং, ভন্তে, এৱং ব্যাকৰেয্য’’ন্তি.
‘‘সাধু, সাধু, আনন্দ! যং খো, আনন্দ, ৰূপং অতীতং নিৰুদ্ধং ৱিপৰিণতং; তস্স উপ্পাদো পঞ্ঞাযিত্থ, ৱযো পঞ্ঞাযিত্থ, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযিত্থ. যা ৱেদনা … যা সঞ্ঞা… যে সঙ্খাৰা… যং ৱিঞ্ঞাণং অতীতং নিৰুদ্ধং ৱিপৰিণতং; তস্স উপ্পাদো পঞ্ঞাযিত্থ, ৱযো পঞ্ঞাযিত্থ, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযিত্থ. ইমেসং খো, আনন্দ, ধম্মানং উপ্পাদো পঞ্ঞাযিত্থ, ৱযো পঞ্ঞাযিত্থ, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযিত্থ.
‘‘যং খো, আনন্দ, ৰূপং অজাতং অপাতুভূতং; তস্স উপ্পাদো পঞ্ঞাযিস্সতি, ৱযো পঞ্ঞাযিস্সতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযিস্সতি. যা ৱেদনা… যা সঞ্ঞা… যে সঙ্খাৰা… যং ৱিঞ্ঞাণং অজাতং অপাতুভূতং; তস্স উপ্পাদো পঞ্ঞাযিস্সতি, ৱযো পঞ্ঞাযিস্সতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযিস্সতি. ইমেসং খো, আনন্দ, ধম্মানং উপ্পাদো পঞ্ঞাযিস্সতি, ৱযো পঞ্ঞাযিস্সতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযিস্সতি.
‘‘যং খো, আনন্দ, ৰূপং জাতং পাতুভূতং; তস্স উপ্পাদো পঞ্ঞাযতি, ৱযো পঞ্ঞাযতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতি. যা ৱেদনা জাতা পাতুভূতা… যা সঞ্ঞা… যে সঙ্খাৰা… যং ৱিঞ্ঞাণং জাতং পাতুভূতং; তস্স উপ্পাদো পঞ্ঞাযতি, ৱযো পঞ্ঞাযতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতি. ইমেসং খো, আনন্দ, ধম্মানং উপ্পাদো পঞ্ঞাযতি, ৱযো পঞ্ঞাযতি, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতীতি. এৱং পুট্ঠো ত্ৱং, আনন্দ, এৱং ব্যাকৰেয্যাসী’’তি. ছট্ঠং.
৭. অনুধম্মসুত্তং
৩৯. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নস্স, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অযমনুধম্মো হোতি যং ৰূপে নিব্বিদাবহুলো [নিব্বিদাবহুলং (পী. ক.)] ৱিহৰেয্য, ৱেদনায নিব্বিদাবহুলো ৱিহৰেয্য, সঞ্ঞা নিব্বিদাবহুলো ৱিহৰেয্য, সঙ্খাৰেসু নিব্বিদাবহুলো ৱিহৰেয্য, ৱিঞ্ঞাণে নিব্বিদাবহুলো ৱিহৰেয্য. যো ৰূপে নিব্বিদাবহুলো ৱিহৰন্তো, ৱেদনায… সঞ্ঞায… সঙ্খাৰেসু নিব্বিদাবহুলো ৱিহৰন্তো, ৱিঞ্ঞাণে নিব্বিদাবহুলো ৱিহৰন্তো ৰূপং পৰিজানাতি, ৱেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খাৰে… ৱিঞ্ঞাণং পৰিজানাতি, সো ৰূপং পৰিজানং, ৱেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খাৰে… ৱিঞ্ঞাণং পৰিজানং পৰিমুচ্চতি ৰূপম্হা, পৰিমুচ্চতি ৱেদনা, পৰিমুচ্চতি সঞ্ঞায, পৰিমুচ্চতি সঙ্খাৰেহি, পৰিমুচ্চতি ৱিঞ্ঞাণম্হা, পৰিমুচ্চতি জাতিযা জৰামৰণেন সোকেহি পৰিদেৱেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি, পৰিমুচ্চতি দুক্খস্মাতি ৱদামী’’তি. সত্তমং.
৮. দুতিযঅনুধম্মসুত্তং
৪০. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নস্স, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অযমনুধম্মো হোতি যং ৰূপে অনিচ্চানুপস্সী ৱিহৰেয্য…পে… পৰিমুচ্চতি দুক্খস্মাতি ৱদামী’’তি. অট্ঠমং.
৯. ততিযঅনুধম্মসুত্তং
৪১. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নস্স, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অযমনুধম্মো হোতি যং ৰূপে দুক্খানুপস্সী ৱিহৰেয্য…পে… পৰিমুচ্চতি দুক্খস্মাতি ৱদামী’’তি. নৱমং.
১০. চতুত্থঅনুধম্মসুত্তং
৪২. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নস্স, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অযমনুধম্মো হোতি যং ৰূপে অনত্তানুপস্সী ৱিহৰেয্য, ৱেদনায… সঞ্ঞায… সঙ্খাৰেসু… ৱিঞ্ঞাণে অনত্তানুপস্সী ৱিহৰেয্য. যো ৰূপে অনত্তানুপস্সী ৱিহৰন্তো…পে… ৰূপং পৰিজানাতি, ৱেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খাৰে… ৱিঞ্ঞাণং পৰিজানাতি, সো ৰূপং পৰিজানং, ৱেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খাৰে… ৱিঞ্ঞাণং পৰিজানং পৰিমুচ্চতি ৰূপম্হা, পৰিমুচ্চতি ৱেদনায, পৰিমুচ্চতি সঞ্ঞায, পৰিমুচ্চতি সঙ্খাৰেহি, পৰিমুচ্চতি ৱিঞ্ঞাণম্হা, পৰিমুচ্চতি জাতিযা জৰামৰণেন সোকেহি পৰিদেৱেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি, পৰিমুচ্চতি দুক্খস্মাতি ৱদামী’’তি. দসমং.
নতুম্হাকংৱগ্গো চতুত্থো.
তস্সুদ্দানং –
নতুম্হাকেন দ্ৱে ৱুত্তা, ভিক্খূহি অপৰে দুৱে;
আনন্দেন চ দ্ৱে ৱুত্তা, অনুধম্মেহি দ্ৱে দুকাতি.