১৫. দিট্ঠিৱগ্গো
১. অজ্ঝত্তসুত্তং
১৫০. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘কিস্মিং নু খো, ভিক্খৱে, সতি, কিং উপাদায উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খ’’ন্তি? ভগৱংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে… ‘‘ৰূপে খো, ভিক্খৱে, সতি ৰূপং উপাদায উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং. ৱেদনায সতি…পে… সঞ্ঞায সতি… সঙ্খাৰেসু সতি… ৱিঞ্ঞাণে সতি ৱিঞ্ঞাণং উপাদায উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খং. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, ৰূপং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱা তং সুখং ৱা’’তি? ‘‘দুক্খং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, অপি নু তং অনুপাদায উপ্পজ্জেয্য অজ্ঝত্তং সুখদুক্খ’’ন্তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘ৱেদনা…পে… সঞ্ঞা… সঙ্খাৰা… ৱিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং, দুক্খং ৱা তং সুখং ৱা’’তি? ‘‘দুক্খং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, অপি নু তং অনুপাদায উপ্পজ্জেয্য অজ্ঝত্তং সুখদুক্খ’’ন্তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘এৱং পস্সং…পে… নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি. পঠমং.
২. এতংমমসুত্তং
১৫১. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘কিস্মিং নু খো, ভিক্খৱে, সতি, কিং উপাদায, কিং অভিনিৱিস্স – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি সমনুপস্সতী’’তি? ভগৱংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে… ‘‘ৰূপে খো, ভিক্খৱে, সতি, ৰূপং উপাদায, ৰূপং অভিনিৱিস্স …পে… ৱিঞ্ঞাণে সতি, ৱিঞ্ঞাণং উপাদায, ৱিঞ্ঞাণং অভিনিৱিস্স – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’তি সমনুপস্সতি. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, ৰূপং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’…পে… ৱিপৰিণামধম্মং, অপি নু তং অনুপাদায এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তাতি সমনুপস্সেয্যাতি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘ৱেদনা… সঞ্ঞা… সঙ্খাৰা… ৱিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চং ভন্তে’’…পে… ৱিপৰিণামধম্মং, অপি নু তং অনুপাদায এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তাতি সমনুপস্সেয্যাতি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘এৱং পস্সং..পে… নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি. দুতিযং.
৩. সোঅত্তাসুত্তং
১৫২. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘কিস্মিং নু খো, ভিক্খৱে, সতি, কিং উপাদায, কিং অভিনিৱিস্স এৱং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘সো অত্তা, সো লোকো, সো পেচ্চ ভৱিস্সামি নিচ্চো ধুৱো সস্সতো অৱিপৰিণামধম্মো’’’তি? ভগৱংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে…. ‘‘ৰূপে খো, ভিক্খৱে, সতি, ৰূপং উপাদায, ৰূপং অভিনিৱিস্স এৱং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘সো অত্তা, সো লোকো, সো পেচ্চ ভৱিস্সামি নিচ্চো ধুৱো সস্সতো অৱিপৰিণামধম্মো’তি. ৱেদনায…পে… সঞ্ঞায… সঙ্খাৰেসু …পে… ৱিঞ্ঞাণে সতি, ৱিঞ্ঞাণং উপাদায, ৱিঞ্ঞাণং অভিনিৱিস্স এৱং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘সো অত্তা, সো লোকো, সো পেচ্চ ভৱিস্সামি নিচ্চো ধুৱো সস্সতো অৱিপৰিণামধম্মো’’’তি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, ৰূপং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং, দুক্খং ৱা তং সুখং ৱা’’তি? ‘‘দুক্খং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, অপি নু তং অনুপাদায এৱং দিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য – ‘সো অত্তা, সো লোকো, সো পেচ্চ ভৱিস্সামি নিচ্চো ধুৱো সস্সতো অৱিপৰিণামধম্মো’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘ৱেদনা… সঞ্ঞা… সঙ্খাৰা… ৱিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱা তং সুখং ৱা’’তি? ‘‘দুক্খং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, অপি নু তং অনুপাদায এৱং দিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য – ‘সো অত্তা সো লোকো, সো পেচ্চ ভৱিস্সামি নিচ্চো ধুৱো সস্সতো অৱিপৰিণামধম্মো’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. এৱং পস্সং…পে… নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানাতীতি. ততিযং.
৪. নোচমেসিযাসুত্তং
১৫৩. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘কিস্মিং নু খো, ভিক্খৱে, সতি, কিং উপাদায, কিং অভিনিৱিস্স এৱং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘নো চস্সং, নো চ মে সিযা, নাভৱিস্স, ন মে ভৱিস্সতী’’’তি? ভগৱংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে… ‘‘ৰূপে খো, ভিক্খৱে, সতি, ৰূপং উপাদায, ৰূপং অভিনিৱিস্স এৱং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘নো চস্সং, নো চ মে সিযা, নাভৱিস্স, ন মে ভৱিস্সতী’তি. ৱেদনায সতি… সঞ্ঞায সতি… সঙ্খাৰেসু সতি… ৱিঞ্ঞাণে সতি, ৱিঞ্ঞাণং উপাদায, ৱিঞ্ঞাণং অভিনিৱিস্স, এৱং দিট্ঠি উপ্পজ্জতি – ‘নো চস্সং, নো চ মে সিযা, নাভৱিস্স, ন মে ভৱিস্সতী’তি. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, ৰূপং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং, দুক্খং ৱা তং সুখং ৱা’’তি? ‘‘দুক্খং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, অপি নু তং অনুপাদায এৱং দিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য – ‘নো চস্সং, নো চ মে সিযা, নাভৱিস্স, ন মে ভৱিস্সতী’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘ৱেদনা… সঞ্ঞা… সঙ্খাৰা… ৱিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং, দুক্খং ৱা তং সুখং ৱা’’তি? ‘‘দুক্খং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, অপি নু তং অনুপাদায এৱং দিট্ঠি উপ্পজ্জেয্য – ‘নো চস্সং, নো চ মে সিযা, নাভৱিস্স, ন মে ভৱিস্সতী’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘এৱং পস্সং…পে… নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি. চতুত্থং.
৫. মিচ্ছাদিট্ঠিসুত্তং
১৫৪. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘কিস্মিং নু খো, ভিক্খৱে, সতি, কিং উপাদায, কিং অভিনিৱিস্স মিচ্ছাদিট্ঠি উপ্পজ্জতী’’তি? ভগৱংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে… ‘‘ৰূপে খো, ভিক্খৱে, সতি, ৰূপং উপাদায, ৰূপং অভিনিৱিস্স মিচ্ছাদিট্ঠি উপ্পজ্জতি. ৱেদনায সতি… মিচ্ছাদিট্ঠি উপ্পজ্জতি. সঞ্ঞায সতি… সঙ্খাৰেসু সতি… ৱিঞ্ঞাণে সতি, ৱিঞ্ঞাণং উপাদায, ৱিঞ্ঞাণং অভিনিৱিস্স মিচ্ছাদিট্ঠি উপ্পজ্জতি. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, ৰূপং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং…পে… অপি নু তং অনুপাদায মিচ্ছাদিট্ঠি উপ্পজ্জেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘ৱেদনা… সঞ্ঞা… সঙ্খাৰা… ৱিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং, দুক্খং ৱা তং সুখং ৱা’’তি? ‘‘দুক্খং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, অপি নু তং অনুপাদায মিচ্ছাদিট্ঠি উপ্পজ্জেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘এৱং পস্সং…পে… নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি.‘পঞ্চমং.
৬. সক্কাযদিট্ঠিসুত্তং
১৫৫. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘কিস্মিং নু খো, ভিক্খৱে, সতি, কিং উপাদায, কিং অভিনিৱিস্স সক্কাযদিট্ঠি উপ্পজ্জতী’’তি? ভগৱংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে… ‘‘ৰূপে খো, ভিক্খৱে, সতি, ৰূপং উপাদায, ৰূপং অভিনিৱিস্স সক্কাযদিট্ঠি উপ্পজ্জতি. ৱেদনায সতি… সঞ্ঞায সতি… সঙ্খাৰেসু সতি… ৱিঞ্ঞাণে সতি, ৱিঞ্ঞাণং উপাদায, ৱিঞ্ঞাণং অভিনিৱিস্স সক্কাযদিট্ঠি উপ্পজ্জতি. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, ৰূপং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং…পে… অপি নু তং অনুপাদায সক্কাযদিট্ঠি উপ্পজ্জেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘ৱেদনা… সঞ্ঞা… সঙ্খাৰা… ৱিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং…পে… অপি নু তং অনুপাদায সক্কাযদিট্ঠি উপ্পজ্জেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘এৱং পস্সং…পে… নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি. ছট্ঠং.
৭. অত্তানুদিট্ঠিসুত্তং
১৫৬. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘কিস্মিং নু খো, ভিক্খৱে, সতি, কিং উপাদায, কিং অভিনিৱিস্স অত্তানুদিট্ঠি উপ্পজ্জতী’’তি? ভগৱংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে… ‘‘ৰূপে খো, ভিক্খৱে, সতি, ৰূপং উপাদায, ৰূপং অভিনিৱিস্স অত্তানুদিট্ঠি উপ্পজ্জতি. ৱেদনায সতি… সঞ্ঞায সতি… সঙ্খাৰেসু সতি… ৱিঞ্ঞাণে সতি, ৱিঞ্ঞাণং উপাদায, ৱিঞ্ঞাণং অভিনিৱিস্স অত্তানুদিট্ঠি উপ্পজ্জতি. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, ৰূপং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং…পে… অপি নু তং অনুপাদায অত্তানুদিট্ঠি উপ্পজ্জেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘ৱেদনা… সঞ্ঞা… সঙ্খাৰা… ৱিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং…পে… অপি নু তং অনুপাদায অত্তানুদিট্ঠি উপ্পজ্জেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘এৱং পস্সং…পে… নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি. সত্তমং.
৮. অভিনিৱেসসুত্তং
১৫৭. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘কিস্মিং নু খো, ভিক্খৱে, সতি, কিং উপাদায, কিং অভিনিৱিস্স উপ্পজ্জন্তি সংযোজনাভিনিৱেসৱিনিবন্ধা’’তি? ভগৱংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে… ‘‘ৰূপে খো, ভিক্খৱে, সতি, ৰূপং উপাদায, ৰূপং অভিনিৱিস্স উপ্পজ্জন্তি সংযোজনাভিনিৱেসৱিনিবন্ধা. ৱেদনায সতি… সঞ্ঞায সতি… সঙ্খাৰেসু সতি… ৱিঞ্ঞাণে সতি, ৱিঞ্ঞাণং উপাদায, ৱিঞ্ঞাণং অভিনিৱিস্স উপ্পজ্জন্তি সংযোজনাভিনিৱেসৱিনিবন্ধা. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, ৰূপং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং…পে… অপি নু তং অনুপাদায উপ্পজ্জেয্যুং সংযোজনাভিনিৱেসৱিনিবন্ধা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’…পে… ‘‘এৱং পস্সং…পে… নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি. অট্ঠমং.
৯. দুতিযঅভিনিৱেসসুত্তং
১৫৮. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘কিস্মিং নু খো, ভিক্খৱে, সতি, কিং উপাদায, কিং অভিনিৱিস্স উপ্পজ্জন্তি সংযোজনাভিনিৱেসৱিনিবন্ধাজ্ঝোসানা’’তি? [ৱিনিবন্ধা অজ্ঝোসানাতি (সী. ক.)] ভগৱংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে… ‘‘ৰূপে খো, ভিক্খৱে, সতি, ৰূপং উপাদায, ৰূপং অভিনিৱিস্স উপ্পজ্জন্তি সংযোজনাভিনিৱেসৱিনিবন্ধাজ্ঝোসানা. ৱেদনায সতি … সঞ্ঞায সতি… সঙ্খাৰেসু সতি… ৱিঞ্ঞাণে সতি, ৱিঞ্ঞাণং উপাদায, ৱিঞ্ঞাণং অভিনিৱিস্স উপ্পজ্জন্তি সংযোজনাভিনিৱেসৱিনিবন্ধাজ্ঝোসানা. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, ৰূপং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং…পে… অপি নু তং অনুপাদায উপ্পজ্জেয্যুং সংযোজনাভিনিৱেসৱিনিবন্ধাজ্ঝোসানা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’…পে… ‘‘এৱং পস্সং…পে… নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি. নৱমং.
১০. আনন্দসুত্তং
১৫৯. সাৱত্থিনিদানং. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা…পে… ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সাধু মে, ভন্তে, ভগৱা সংখিত্তেন ধম্মং দেসেতু, যমহং ভগৱতো ধম্মং সুত্ৱা একো ৱূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰেয্য’’ন্তি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, আনন্দ, ৰূপং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং, দুক্খং ৱা তং সুখং ৱা’’তি? ‘‘দুক্খং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘ৱেদনা… সঞ্ঞা… সঙ্খাৰা… ৱিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং, দুক্খং ৱা তং সুখং ৱা’’তি? ‘‘দুক্খং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’ [নো হেতং ভন্তে. তস্মাতিহানন্দ যং কিঞ্চি ৰূপং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং…পে… দট্ঠব্বং. (সী. স্যা. কং. পী.)]. ‘‘এৱং পস্সং…পে… নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানাতী’’তি. দসমং.
দিট্ঠিৱগ্গো পঞ্চদসমো.
তস্সুদ্দানং –
অজ্ঝত্তিকং এতংমম, সোঅত্তা নোচমেসিযা;
মিচ্ছাসক্কাযত্তানু দ্ৱে, অভিনিৱেসা আনন্দেনাতি.
উপৰিপণ্ণাসকো সমত্তো.
তস্স উপৰিপণ্ণাসকস্স ৱগ্গুদ্দানং –
অন্তো ধম্মকথিকা ৱিজ্জা, কুক্কুড়ং দিট্ঠিপঞ্চমং;
ততিযো পণ্ণাসকো ৱুত্তো, নিপাতোতি পৱুচ্চতীতি [নিপাতো তেন ৱুচ্চতীতি (সী. স্যা. কং.)].
খন্ধসংযুত্তং সমত্তং.