১১. অন্তৱগ্গো
১. অন্তসুত্তং
১০৩. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, অন্তা. কতমে চত্তাৰো? সক্কাযন্তো, সক্কাযসমুদযন্তো, সক্কাযনিৰোধন্তো, সক্কাযনিৰোধগামিনিপ্পটিপদন্তো. কতমো চ, ভিক্খৱে, সক্কাযন্তো? পঞ্চুপাদানক্খন্ধাতিস্স ৱচনীযং. কতমে পঞ্চ? সেয্যথিদং – ৰূপুপাদানক্খন্ধো, ৱেদনুপাদানক্খন্ধো, সঞ্ঞুপাদানক্খন্ধো, সঙ্খাৰুপাদানক্খন্ধো, ৱিঞ্ঞাণুপাদানক্খন্ধো – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সক্কাযন্তো’’.
‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, সক্কাযসমুদযন্তো? যাযং তণ্হা পোনোভৱিকা নন্দিৰাগসহগতা তত্ৰতত্ৰাভিনন্দিনী, সেয্যথিদং – কামতণ্হা, ভৱতণ্হা, ৱিভৱতণ্হা. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সক্কাযসমুদযন্তো.
‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, সক্কাযনিৰোধন্তো? যো তস্সাযেৱ তণ্হায অসেসৱিৰাগনিৰোধো চাগো পটিনিস্সগ্গো মুত্তি অনালযো – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সক্কাযনিৰোধন্তো.
‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, সক্কাযনিৰোধগামিনিপ্পটিপদন্তো? অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো. সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি, সম্মাসঙ্কপ্পো, সম্মাৱাচা, সম্মাকম্মন্তো, সম্মাআজীৱো, সম্মাৱাযামো, সম্মাসতি, সম্মাসমাধি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সক্কাযনিৰোধগামিনিপ্পটিপদন্তো. ইমে খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰো অন্তা’’তি. পঠমং.
২. দুক্খসুত্তং
১০৪. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘দুক্খঞ্চ ৱো, ভিক্খৱে, দেসেস্সামি দুক্খসমুদযঞ্চ দুক্খনিৰোধঞ্চ দুক্খনিৰোধগামিনিঞ্চ পটিপদং. তং সুণাথ. কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, দুক্খং? পঞ্চুপাদানক্খন্ধাতিস্স ৱচনীযং. কতমে পঞ্চ? সেয্যথিদং – ৰূপুপাদানক্খন্ধো…পে… ৱিঞ্ঞাণুপাদানক্খন্ধো. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, দুক্খং. কতমো চ, ভিক্খৱে, দুক্খসমুদযো? যাযং তণ্হা পোনোভৱিকা…পে… কামতণ্হা, ভৱতণ্হা, ৱিভৱতণ্হা – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, দুক্খসমুদযো. কতমো চ, ভিক্খৱে, দুক্খনিৰোধো? যো তস্সাযেৱ তণ্হায অসেসৱিৰাগনিৰোধো চাগো পটিনিস্সগ্গো মুত্তি অনালযো – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, দুক্খনিৰোধো. কতমা চ, ভিক্খৱে, দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা? অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো. সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’’তি. দুতিযং.
৩. সক্কাযসুত্তং
১০৫. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘সক্কাযঞ্চ ৱো, ভিক্খৱে, দেসেস্সামি সক্কাযসমুদযঞ্চ সক্কাযনিৰোধঞ্চ সক্কাযনিৰোধগামিনিঞ্চ পটিপদং. তং সুণাথ. কতমো চ, ভিক্খৱে, সক্কাযো? পঞ্চুপাদানক্খন্ধাতিস্স ৱচনীযং. কতমে পঞ্চ? সেয্যথিদং – ৰূপুপাদানক্খন্ধো, ৱেদনুপাদানক্খন্ধো, সঞ্ঞুপাদানক্খন্ধো, সঙ্খাৰুপাদানক্খন্ধো, ৱিঞ্ঞাণুপাদানক্খন্ধো. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সক্কাযো. কতমো চ, ভিক্খৱে, সক্কাযসমুদযো? যাযং তণ্হা পোনোভৱিকা…পে… কামতণ্হা, ভৱতণ্হা, ৱিভৱতণ্হা – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সক্কাযসমুদযো. কতমো চ, ভিক্খৱে, সক্কাযনিৰোধো? যো তস্সাযেৱ তণ্হায…পে… অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সক্কাযনিৰোধো. কতমা চ, ভিক্খৱে, সক্কাযনিৰোধগামিনী পটিপদা? অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো. সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সক্কাযনিৰোধগামিনী পটিপদা’’তি. ততিযং.
৪. পৰিঞ্ঞেয্যসুত্তং
১০৬. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘পৰিঞ্ঞেয্যে চ, ভিক্খৱে, ধম্মে দেসেস্সামি পৰিঞ্ঞঞ্চ পৰিঞ্ঞাতাৱিঞ্চ পুগ্গলং. তং সুণাথ. কতমে চ, ভিক্খৱে, পৰিঞ্ঞেয্যা ধম্মা? ৰূপং, ভিক্খৱে, পৰিঞ্ঞেয্যো ধম্মো. ৱেদনা…পে… সঞ্ঞা… সঙ্খাৰা… ৱিঞ্ঞাণং পৰিঞ্ঞেয্যো ধম্মো. ইমে ৱুচ্চন্তি, ভিক্খৱে, পৰিঞ্ঞেয্যা ধম্মা. কতমা চ, ভিক্খৱে, পৰিঞ্ঞা? ৰাগক্খযো, দোসক্খযো, মোহক্খযো – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, পৰিঞ্ঞা. কতমো চ, ভিক্খৱে, পৰিঞ্ঞাতাৱী পুগ্গলো? অৰহাতিস্স ৱচনীযং. য্ৱাযং আযস্মা এৱংনামো এৱংগোত্তো – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, পৰিঞ্ঞাতাৱী পুগ্গলো’’তি. চতুত্থং.
৫. সমণসুত্তং
১০৭. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, উপাদানক্খন্ধা. কতমে পঞ্চ? সেয্যথিদং – ৰূপুপাদানক্খন্ধো…পে… ৱিঞ্ঞাণুপাদানক্খন্ধো. যে হি কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা ইমেসং পঞ্চন্নং উপাদানক্খন্ধানং অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং নপ্পজানন্তি…পে… পজানন্তি, সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তী’’তি. পঞ্চমং.
৬. দুতিযসমণসুত্তং
১০৮. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, উপাদানক্খন্ধা. কতমে পঞ্চ? সেয্যথিদং – ৰূপুপাদানক্খন্ধো, ৱেদনুপাদানক্খন্ধো, সঞ্ঞুপাদানক্খন্ধো, সঙ্খাৰুপাদানক্খন্ধো, ৱিঞ্ঞাণুপাদানক্খন্ধো. যে হি কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা ইমেসং পঞ্চন্নং উপাদানক্খন্ধানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং নপ্পজানন্তি…পে… পজানন্তি, সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তী’’তি. ছট্ঠং.
৭. সোতাপন্নসুত্তং
১০৯. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, উপাদানক্খন্ধা. কতমে পঞ্চ? সেয্যথিদং – ৰূপুপাদানক্খন্ধো…পে… ৱিঞ্ঞাণুপাদানক্খন্ধো. যতো খো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো ইমেসং পঞ্চন্নং উপাদানক্খন্ধানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং পজানাতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো সোতাপন্নো অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযনো’’তি. সত্তমং.
৮. অৰহন্তসুত্তং
১১০. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, উপাদানক্খন্ধা. কতমে পঞ্চ? সেয্যথিদং – ৰূপুপাদানক্খন্ধো…পে… ৱিঞ্ঞাণুপাদানক্খন্ধো. যতো খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ইমেসং পঞ্চন্নং উপাদানক্খন্ধানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ অস্সাদঞ্চ আদীনৱঞ্চ নিস্সৰণঞ্চ যথাভূতং ৱিদিত্ৱা অনুপাদাৱিমুত্তো হোতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ভিক্খু অৰহং খীণাসৱো ৱুসিতৱা কতকৰণীযো ওহিতভাৰো অনুপ্পত্তসদত্থো পৰিক্খীণভৱসংযোজনো সম্মদঞ্ঞাৱিমুত্তো’’তি. অট্ঠমং.
৯. ছন্দপ্পহানসুত্তং
১১১. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘ৰূপে, ভিক্খৱে, যো ছন্দো যো ৰাগো যা নন্দী যা তণ্হা, তং পজহথ. এৱং তং ৰূপং পহীনং ভৱিস্সতি উচ্ছিন্নমূলং তালাৱত্থুকতং অনভাৱংকতং আযতিং অনুপ্পাদধম্মং. ৱেদনায…পে… সঞ্ঞায… সঙ্খাৰেসু… ৱিঞ্ঞাণে যো ছন্দো যো ৰাগো যা নন্দী যা তণ্হা, তং পজহথ. এৱং তং ৱিঞ্ঞাণং পহীনং ভৱিস্সতি উচ্ছিন্নমূলং তালাৱত্থুকতং অনভাৱংকতং আযতিং অনুপ্পাদধম্ম’’ন্তি. নৱমং.
১০. দুতিযছন্দপ্পহানসুত্তং
১১২. সাৱত্থিনিদানং. ‘‘ৰূপে, ভিক্খৱে, যো ছন্দো যো ৰাগো যা নন্দী যা তণ্হা যে উপযুপাদানা চেতসো অধিট্ঠানাভিনিৱেসানুসযা, তে পজহথ. এৱং তং ৰূপং পহীনং ভৱিস্সতি উচ্ছিন্নমূলং…পে… ৱেদনায… সঞ্ঞায… সঙ্খাৰেসু যো ছন্দো…পে… এৱং তে সঙ্খাৰা পহীনা ভৱিস্সন্তি উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. ৱিঞ্ঞাণে যো ছন্দো যো ৰাগো যা নন্দী যা তণ্হা যে উপযুপাদানা চেতসো অধিট্ঠানাভিনিৱেসানুসযা, তে পজহথ. এৱং তং ৱিঞ্ঞাণং পহীনং ভৱিস্সতি উচ্ছিন্নমূলং তালাৱত্থুকতং অনভাৱংকতং আযতিং অনুপ্পাদধম্ম’’ন্তি. দসমং.
অন্তৱগ্গো একাদসমো.
তস্সুদ্দানং –
অন্তো দুক্খঞ্চ সক্কাযো, পৰিঞ্ঞেয্যা সমণা দুৱে;
সোতাপন্নো অৰহা চ, দুৱে চ ছন্দপ্পহানাতি.