৩. হালিদ্দিকানিসুত্তং

৩. এৱং মে সুতং – একং সমযং আযস্মা মহাকচ্চানো অৱন্তীসু ৱিহৰতি কুৰৰঘৰে [কুলঘৰে (ক.)] পপাতে পব্বতে. অথ খো হালিদ্দিকানি [হালিদ্দকানি (সী.), হলিদ্দিকানি (স্যা.)] গহপতি যেনাযস্মা মহাকচ্চানো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং মহাকচ্চানং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো হালিদ্দিকানি গহপতি আযস্মন্তং মহাকচ্চানং এতদৱোচ – ‘‘ৱুত্তমিদং, ভন্তে, ভগৱতা অট্ঠকৱগ্গিযে মাগণ্ডিযপঞ্হে –

‘‘ওকং পহায অনিকেতসাৰী,

গামে অকুব্বং [অক্ৰুব্বং (ক.)] মুনি সন্থৱানি [সন্ধৱানি (ক.)];

কামেহি ৰিত্তো অপুৰক্খৰানো [অপুৰেক্খৰানো (সী. সুত্তনিপাতেপি) মোগ্গল্লানে ৫-১৩৫ সুত্তম্পি ওলোকেতব্বং],

কথং ন ৱিগ্গয্হ জনেন কযিৰা’’তি.

‘‘ইমস্স নু খো, ভন্তে, ভগৱতা সংখিত্তেন ভাসিতস্স কথং ৱিত্থাৰেন অত্থো দট্ঠব্বো’’তি?

‘‘ৰূপধাতু খো, গহপতি, ৱিঞ্ঞাণস্স ওকো. ৰূপধাতুৰাগৱিনিবন্ধঞ্চ [… ৱিনিবদ্ধঞ্জ (পী. সী. অট্ঠ.)] পন ৱিঞ্ঞাণং ‘ওকসাৰী’তি ৱুচ্চতি. ৱেদনাধাতু খো, গহপতি, ৱিঞ্ঞাণস্স ওকো. ৱেদনাধাতুৰাগৱিনিবন্ধঞ্চ পন ৱিঞ্ঞাণং ‘ওকসাৰী’তি ৱুচ্চতি. সঞ্ঞাধাতু খো, গহপতি, ৱিঞ্ঞাণস্স ওকো. সঞ্ঞাধাতুৰাগৱিনিবন্ধঞ্চ পন ৱিঞ্ঞাণং ‘ওকসাৰী’তি ৱুচ্চতি. সঙ্খাৰধাতু খো, গহপতি, ৱিঞ্ঞাণস্স ওকো. সঙ্খাৰধাতুৰাগৱিনিবন্ধঞ্চ পন ৱিঞ্ঞাণং ‘ওকসাৰী’তি ৱুচ্চতি. এৱং খো, গহপতি, ওকসাৰী হোতি.

‘‘কথঞ্চ, গহপতি, অনোকসাৰী হোতি? ৰূপধাতুযা খো, গহপতি, যো ছন্দো যো ৰাগো যা নন্দী [নন্দি (সী. স্যা. কং. পী.)] যা তণ্হা যে উপযুপাদানা [উপাযুপাদানা (সী. স্যা. কং. পী.)] চেতসো অধিট্ঠানাভিনিৱেসানুসযা তে তথাগতস্স পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱংকতা [অনভাৱকতা (সী. পী.), অনভাৱংগতা (স্যা. কং.)] আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. তস্মা তথাগতো ‘অনোকসাৰী’তি ৱুচ্চতি. ৱেদনাধাতুযা খো, গহপতি… সঞ্ঞাধাতুযা খো, গহপতি… সঙ্খাৰধাতুযা খো, গহপতি… ৱিঞ্ঞাণধাতুযা খো, গহপতি, যো ছন্দো যো ৰাগো যা নন্দী যা তণ্হা যে উপযুপাদানা চেতসো অধিট্ঠানাভিনিৱেসানুসযা তে তথাগতস্স পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. তস্মা তথাগতো ‘অনোকসাৰী’তি ৱুচ্চতি. এৱং খো, গহপতি, অনোকসাৰী হোতি.

‘‘কথঞ্চ, গহপতি, নিকেতসাৰী হোতি? ৰূপনিমিত্তনিকেতৱিসাৰৱিনিবন্ধা খো, গহপতি, ‘নিকেতসাৰী’তি ৱুচ্চতি. সদ্দনিমিত্ত…পে… গন্ধনিমিত্ত… ৰসনিমিত্ত… ফোট্ঠব্বনিমিত্ত… ধম্মনিমিত্তনিকেতৱিসাৰৱিনিবন্ধা খো, গহপতি, ‘নিকেতসাৰী’তি ৱুচ্চতি. এৱং খো, গহপতি, নিকেতসাৰী হোতি.

‘‘কথঞ্চ, গহপতি, অনিকেতসাৰী হোতি? ৰূপনিমিত্তনিকেতৱিসাৰৱিনিবন্ধা খো, গহপতি, তথাগতস্স পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. তস্মা তথাগতো ‘অনিকেতসাৰী’তি ৱুচ্চতি. সদ্দনিমিত্ত… গন্ধনিমিত্ত… ৰসনিমিত্ত… ফোট্ঠব্বনিমিত্ত… ধম্মনিমিত্তনিকেতৱিসাৰৱিনিবন্ধা খো, গহপতি, তথাগতস্স পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৱত্থুকতা অনভাৱংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. তস্মা তথাগতো ‘অনিকেতসাৰী’তি ৱুচ্চতি. এৱং খো, গহপতি, অনিকেতসাৰী হোতি.

‘‘কথঞ্চ, গহপতি, গামে সন্থৱজাতো [সন্ধৱজাতো (ক.)] হোতি? ইধ, গহপতি, একচ্চো গিহীহি [গিহি (ক.)] সংসট্ঠো ৱিহৰতি সহনন্দী সহসোকী, সুখিতেসু সুখিতো, দুক্খিতেসু দুক্খিতো, উপ্পন্নেসু কিচ্চকৰণীযেসু অত্তনা তেসু যোগং আপজ্জতি. এৱং খো, গহপতি, গামে সন্থৱজাতো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, গহপতি, গামে ন সন্থৱজাতো হোতি? ইধ, গহপতি, ভিক্খু গিহীহি [গিহি (ক.)] অসংসট্ঠো ৱিহৰতি ন সহনন্দী ন সহসোকী ন সুখিতেসু সুখিতো ন দুক্খিতেসু দুক্খিতো, উপ্পন্নেসু কিচ্চকৰণীযেসু ন অত্তনা তেসু যোগং আপজ্জতি. এৱং খো, গহপতি, গামে ন সন্থৱজাতো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, গহপতি, কামেহি অৰিত্তো হোতি? ইধ, গহপতি, একচ্চো কামেসু অৱিগতৰাগো হোতি অৱিগতছন্দো অৱিগতপেমো অৱিগতপিপাসো অৱিগতপৰিড়াহো অৱিগততণ্হো. এৱং খো, গহপতি, কামেহি অৰিত্তো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, গহপতি, কামেহি ৰিত্তো হোতি? ইধ, গহপতি, একচ্চো কামেসু ৱিগতৰাগো হোতি ৱিগতছন্দো ৱিগতপেমো ৱিগতপিপাসো ৱিগতপৰিড়াহো ৱিগততণ্হো. এৱং খো, গহপতি, কামেহি ৰিত্তো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, গহপতি, পুৰক্খৰানো হোতি? ইধ, গহপতি, একচ্চস্স এৱং হোতি – ‘এৱংৰূপো সিযং অনাগতমদ্ধানং, এৱংৱেদনো সিযং অনাগতমদ্ধানং, এৱংসঞ্ঞো সিযং অনাগতমদ্ধানং, এৱংসঙ্খাৰো সিযং অনাগতমদ্ধানং, এৱংৱিঞ্ঞাণো সিযং অনাগতমদ্ধান’ন্তি. এৱং খো, গহপতি, পুৰক্খৰানো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, গহপতি, অপুৰক্খৰানো হোতি? ইধ, গহপতি, একচ্চস্স ন এৱং হোতি – ‘এৱংৰূপো সিযং অনাগতমদ্ধানং, এৱংৱেদনো সিযং অনাগতমদ্ধানং, এৱংসঞ্ঞো সিযং অনাগতমদ্ধানং, এৱংসঙ্খাৰো সিযং অনাগতমদ্ধানং, এৱংৱিঞ্ঞাণো সিযং অনাগতমদ্ধান’ন্তি. এৱং খো, গহপতি, অপুৰক্খৰানো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, গহপতি, কথং ৱিগ্গয্হ জনেন কত্তা হোতি? ইধ, গহপতি, একচ্চো এৱৰূপিং কথং কত্তা হোতি – ‘ন ত্ৱং ইমং ধম্মৱিনযং আজানাসি; অহং ইমং ধম্মৱিনযং আজানামি. কিং ত্ৱং ইমং ধম্মৱিনযং আজানিস্সসি? মিচ্ছাপটিপন্নো ত্ৱমসি; অহমস্মি সম্মাপটিপন্নো. পুৰে ৱচনীযং পচ্ছা অৱচ; পচ্ছা ৱচনীযং পুৰে অৱচ. সহিতং মে, অসহিতং তে. অধিচিণ্ণং তে ৱিপৰাৱত্তং. আৰোপিতো তে ৱাদো; চৰ ৱাদপ্পমোক্খায. নিগ্গহিতোসি; নিব্বেঠেহি ৱা সচে পহোসী’তি. এৱং খো, গহপতি, কথং ৱিগ্গয্হ জনেন কত্তা হোতি.

‘‘কথঞ্চ, গহপতি, কথং ন ৱিগ্গয্হ জনেন কত্তা হোতি? ইধ, গহপতি, ভিক্খু ন এৱৰূপিং কথং কত্তা হোতি – ‘ন ত্ৱং ইমং ধম্মৱিনযং আজানাসি…পে… নিব্বেঠেহি ৱা সচে পহোসী’তি. এৱং খো, গহপতি, কথং ন ৱিগ্গয্হ জনেন কত্তা হোতি.

‘‘ইতি খো, গহপতি, যং তং ৱুত্তং ভগৱতা অট্ঠকৱগ্গিযে মাগণ্ডিযপঞ্হে –

‘‘ওকং পহায অনিকেতসাৰী,

গামে অকুব্বং মুনিসন্থৱানি;

কামেহি ৰিত্তো অপুৰক্খৰানো,

কথং ন ৱিগ্গয্হ জনেন কযিৰা’’তি.

‘‘ইমস্স খো, গহপতি, ভগৱতা সংখিত্তেন ভাসিতস্স এৱং ৱিত্থাৰেন অত্থো দট্ঠব্বো’’তি. ততিযং.