১. চক্খুসুত্তং
১৮৮. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. অথ খো আযস্মা ৰাহুলো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা ৰাহুলো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সাধু মে, ভন্তে, ভগৱা সংখিত্তেন ধম্মং দেসেতু, যমহং ভগৱতো ধম্মং সুত্ৱা একো ৱূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰেয্য’’ন্তি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, ৰাহুল, চক্খুং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱা তং সুখং ৱা’’তি? ‘‘দুক্খং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘সোতং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’…পে…. ‘‘ঘানং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’…পে… ‘‘জিৱ্হা নিচ্চা ৱা অনিচ্চা ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চা, ভন্তে’’…পে… ‘‘কাযো নিচ্চো ৱা অনিচ্চো ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চো, ভন্তে’’ …পে… ‘‘মনো নিচ্চো ৱা অনিচ্চো ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চো, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱা তং সুখং ৱা’’তি? ‘‘দুক্খং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘এৱং পস্সং, ৰাহুল, সুতৱা অৰিযসাৱকো চক্খুস্মিম্পি নিব্বিন্দতি …পে… সোতস্মিম্পি নিব্বিন্দতি… ঘানস্মিম্পি নিব্বিন্দতি… জিৱ্হাযপি নিব্বিন্দতি… কাযস্মিম্পি নিব্বিন্দতি… মনস্মিম্পি নিব্বিন্দতি; নিব্বিন্দং ৱিৰজ্জতি; ৱিৰাগা ৱিমুচ্চতি; ৱিমুত্তস্মিং ৱিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতী’’তি. পঠমং.