৩. চন্দূপমসুত্তং
১৪৬. সাৱত্থিযং ৱিহৰতি…পে… ‘‘চন্দূপমা, ভিক্খৱে, কুলানি উপসঙ্কমথ – অপকস্সেৱ কাযং, অপকস্স চিত্তং, নিচ্চনৱকা কুলেসু অপ্পগব্ভা [অপ্পগব্বা (ক.)]. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, পুৰিসো জৰুদপানং ৱা ওলোকেয্য পব্বতৱিসমং ৱা নদীৱিদুগ্গং ৱা – অপকস্সেৱ কাযং, অপকস্স চিত্তং; এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, চন্দূপমা কুলানি উপসঙ্কমথ – অপকস্সেৱ কাযং, অপকস্স চিত্তং, নিচ্চনৱকা কুলেসু অপ্পগব্ভা’’.
‘‘কস্সপো, ভিক্খৱে, চন্দূপমো কুলানি উপসঙ্কমতি – অপকস্সেৱ কাযং, অপকস্স চিত্তং, নিচ্চনৱকো কুলেসু অপ্পগব্ভো. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, কথংৰূপো ভিক্খু অৰহতি কুলানি উপসঙ্কমিতু’’ন্তি? ‘‘ভগৱংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা ভগৱংনেত্তিকা ভগৱংপটিসৰণা. সাধু ৱত, ভন্তে, ভগৱন্তংযেৱ পটিভাতু এতস্স ভাসিতস্স অত্থো. ভগৱতো সুত্ৱা ভিক্খূ ধাৰেস্সন্তী’’তি.
অথ খো ভগৱা আকাসে পাণিং চালেসি. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, অযং আকাসে পাণি ন সজ্জতি ন গয্হতি ন বজ্ঝতি; এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, যস্স কস্সচি ভিক্খুনো কুলানি উপসঙ্কমতো কুলেসু চিত্তং ন সজ্জতি ন গয্হতি ন বজ্ঝতি – ‘লভন্তু লাভকামা, পুঞ্ঞকামা কৰোন্তু পুঞ্ঞানী’তি; যথাসকেন লাভেন অত্তমনো হোতি সুমনো, এৱং পৰেসং লাভেন অত্তমনো হোতি সুমনো; এৱৰূপো খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু অৰহতি কুলানি উপসঙ্কমিতুং.
‘‘কস্সপস্স, ভিক্খৱে, কুলানি উপসঙ্কমতো কুলেসু চিত্তং ন সজ্জতি ন গয্হতি ন বজ্ঝতি – ‘লভন্তু লাভকামা, পুঞ্ঞকামা কৰোন্তু পুঞ্ঞানী’তি; যথাসকেন লাভেন অত্তমনো হোতি সুমনো; এৱং পৰেসং লাভেন অত্তমনো হোতি সুমনো.
‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, কথংৰূপস্স ভিক্খুনো অপৰিসুদ্ধা ধম্মদেসনা হোতি, কথংৰূপস্স ভিক্খুনো পৰিসুদ্ধা ধম্মদেসনা হোতী’’তি? ‘‘ভগৱংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা ভগৱংনেত্তিকা ভগৱংপটিসৰণা. সাধু ৱত, ভন্তে, ভগৱন্তংযেৱ পটিভাতু এতস্স ভাসিতস্স অত্থো. ভগৱতো সুত্ৱা ভিক্খূ ধাৰেস্সন্তী’’তি. ‘‘তেন হি, ভিক্খৱে, সুণাথ, সাধুকং মনসি কৰোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –
‘‘যো হি কোচি, ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱংচিত্তো পৰেসং ধম্মং দেসেতি – ‘অহো ৱত মে ধম্মং সুণেয্যুং, সুত্ৱা চ পন ধম্মং পসীদেয্যুং, পসন্না চ মে পসন্নাকাৰং কৰেয্যু’ন্তি; এৱৰূপস্স খো, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অপৰিসুদ্ধা ধম্মদেসনা হোতি.
‘‘যো চ খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱংচিত্তো পৰেসং ধম্মং দেসেতি – ‘স্ৱাক্খাতো ভগৱতা ধম্মো সন্দিট্ঠিকো অকালিকো এহিপস্সিকো ওপনেয্যিকো পচ্চত্তং ৱেদিতব্বো ৱিঞ্ঞূহীতি [ৱিঞ্ঞূহি (?)]. অহো, ৱত মে ধম্মং সুণেয্যুং, সুত্ৱা চ পন ধম্মং আজানেয্যুং, আজানিত্ৱা চ পন তথত্তায পটিপজ্জেয্যু’ন্তি. ইতি ধম্মসুধম্মতং পটিচ্চ পৰেসং ধম্মং দেসেতি, কাৰুঞ্ঞং পটিচ্চ অনুদ্দযং [অনুদযং (বহূসু) দ্ৱিত্তকাৰণং পন গৱেসিতব্বং] পটিচ্চ অনুকম্পং উপাদায পৰেসং ধম্মং দেসেতি. এৱৰূপস্স খো, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো পৰিসুদ্ধা ধম্মদেসনা হোতি.
‘‘কস্সপো, ভিক্খৱে, এৱংচিত্তো পৰেসং ধম্মং দেসেতি – ‘স্ৱাক্খাতো ভগৱতা ধম্মো সন্দিট্ঠিকো অকালিকো এহিপস্সিকো ওপনেয্যিকো পচ্চত্তং ৱেদিতব্বো ৱিঞ্ঞূহীতি. অহো, ৱত মে ধম্মং সুণেয্যুং, সুত্ৱা চ পন ধম্মং আজানেয্যুং, আজানিত্ৱা চ পন তথত্তায পটিপজ্জেয্যু’ন্তি. ইতি ধম্মসুধম্মতং পটিচ্চ পৰেসং ধম্মং দেসেতি, কাৰুঞ্ঞং পটিচ্চ অনুদ্দযং পটিচ্চ অনুকম্পং উপাদায পৰেসং ধম্মং দেসেতি. কস্সপেন ৱা হি ৱো, ভিক্খৱে, ওৱদিস্সামি যো ৱা পনস্স কস্সপসদিসো, ওৱদিতেহি চ পন ৱো তথত্তায পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি. ততিযং.