২. দুতিযৱগ্গো

১. দুগ্গতসুত্তং

১৩৪. একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খু আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৱো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘অনমতগ্গোযং, ভিক্খৱে, সংসাৰো. পুব্বা কোটি ন পঞ্ঞাযতি অৱিজ্জানীৱৰণানং সত্তানং তণ্হাসংযোজনানং সন্ধাৱতং সংসৰতং. যং, ভিক্খৱে, পস্সেয্যাথ দুগ্গতং দুৰূপেতং নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বং – ‘অম্হেহিপি এৱৰূপং পচ্চনুভূতং ইমিনা দীঘেন অদ্ধুনা’তি. তং কিস্স হেতু…পে… যাৱঞ্চিদং, ভিক্খৱে, অলমেৱ সব্বসঙ্খাৰেসু নিব্বিন্দিতুং অলং ৱিৰজ্জিতুং অলং ৱিমুচ্চিতু’’ন্তি. পঠমং.

২. সুখিতসুত্তং

১৩৫. সাৱত্থিযং ৱিহৰতি…পে… ‘‘অনমতগ্গোযং, ভিক্খৱে, সংসাৰো…পে… যং, ভিক্খৱে, পস্সেয্যাথ সুখিতং সুসজ্জিতং, নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বং – ‘অম্হেহিপি এৱৰূপং পচ্চনুভূতং ইমিনা দীঘেন অদ্ধুনা’তি. তং কিস্স হেতু? অনমতগ্গোযং, ভিক্খৱে, সংসাৰো. পুব্বা কোটি ন পঞ্ঞাযতি…পে… অলং ৱিমুচ্চিতু’’ন্তি. দুতিযং.

৩. তিংসমত্তসুত্তং

১৩৬. ৰাজগহে ৱিহৰতি ৱেড়ুৱনে. অথ খো তিংসমত্তা পাৱেয্যকা [পাঠেয্যকা (কত্থচি) ৱিনযপিটকে মহাৱগ্গে কথিনক্খন্ধকেপি] ভিক্খূ সব্বে আৰঞ্ঞিকা সব্বে পিণ্ডপাতিকা সব্বে পংসুকূলিকা সব্বে তেচীৱৰিকা সব্বে সসংযোজনা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. অথ খো ভগৱতো এতদহোসি – ‘‘ইমে খো তিংসমত্তা পাৱেয্যকা ভিক্খূ সব্বে আৰঞ্ঞিকা সব্বে পিণ্ডপাতিকা সব্বে পংসুকূলিকা সব্বে তেচীৱৰিকা সব্বে সসংযোজনা. যংনূনাহং ইমেসং তথা ধম্মং দেসেয্যং যথা নেসং ইমস্মিংযেৱ আসনে অনুপাদায আসৱেহি চিত্তানি ৱিমুচ্চেয্যু’’ন্তি. অথ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৱো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘অনমতগ্গোযং, ভিক্খৱে, সংসাৰো. পুব্বা কোটি ন পঞ্ঞাযতি অৱিজ্জানীৱৰণানং সত্তানং তণ্হাসংযোজনানং সন্ধাৱতং সংসৰতং. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, কতমং নু খো বহুতৰং, যং ৱা ৱো ইমিনা দীঘেন অদ্ধুনা সন্ধাৱতং সংসৰতং সীসচ্ছিন্নানং লোহিতং পস্সন্নং পগ্ঘৰিতং, যং ৱা চতূসু মহাসমুদ্দেসু উদক’’ন্তি? ‘‘যথা খো মযং, ভন্তে, ভগৱতা ধম্মং দেসিতং আজানাম, এতদেৱ, ভন্তে, বহুতৰং, যং নো ইমিনা দীঘেন অদ্ধুনা সন্ধাৱতং সংসৰতং সীসচ্ছিন্নানং লোহিতং পস্সন্নং পগ্ঘৰিতং, ন ত্ৱেৱ চতূসু মহাসমুদ্দেসু উদক’’ন্তি.

‘‘সাধু সাধু, ভিক্খৱে, সাধু খো মে তুম্হে, ভিক্খৱে, এৱং ধম্মং দেসিতং আজানাথ. এতদেৱ, ভিক্খৱে, বহুতৰং, যং ৱো ইমিনা দীঘেন অদ্ধুনা সন্ধাৱতং সংসৰতং সীসচ্ছিন্নানং লোহিতং পস্সন্নং পগ্ঘৰিতং, ন ত্ৱেৱ চতূসু মহাসমুদ্দেসু উদকং. দীঘৰত্তং ৱো, ভিক্খৱে, গুন্নং সতং গোভূতানং সীসচ্ছিন্নানং লোহিতং পস্সন্নং পগ্ঘৰিতং, ন ত্ৱেৱ চতূসু মহাসমুদ্দেসু উদকং. দীঘৰত্তং ৱো, ভিক্খৱে, মহিংসানং [মহিসানং (সী. পী.)] সতং মহিংসভূতানং সীসচ্ছিন্নানং লোহিতং পস্সন্নং পগ্ঘৰিতং …পে… দীঘৰত্তং ৱো, ভিক্খৱে, উৰব্ভানং সতং উৰব্ভভূতানং…পে… অজানং সতং অজভূতানং… মিগানং সতং মিগভূতানং… কুক্কুটানং সতং কুক্কুটভূতানং… সূকৰানং সতং সূকৰভূতানং… দীঘৰত্তং ৱো, ভিক্খৱে, চোৰা গামঘাতাতি গহেত্ৱা সীসচ্ছিন্নানং লোহিতং পস্সন্নং পগ্ঘৰিতং. দীঘৰত্তং ৱো, ভিক্খৱে, চোৰা পাৰিপন্থিকাতি গহেত্ৱা সীসচ্ছিন্নানং লোহিতং পস্সন্নং পগ্ঘৰিতং. দীঘৰত্তং ৱো, ভিক্খৱে, চোৰা পাৰদাৰিকাতি গহেত্ৱা সীসচ্ছিন্নানং লোহিতং পস্সন্নং পগ্ঘৰিতং, ন ত্ৱেৱ চতূসু মহাসমুদ্দেসু উদকং. তং কিস্স হেতু? অনমতগ্গোযং, ভিক্খৱে, সংসাৰো…পে… অলং ৱিমুচ্চিতু’’ন্তি.

‘‘ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি. ইমস্মিঞ্চ পন ৱেয্যাকৰণস্মিং ভঞ্ঞমানে তিংসমত্তানং পাৱেয্যকানং ভিক্খূনং অনুপাদায আসৱেহি চিত্তানি ৱিমুচ্চিংসূ’’তি. ততিযং.

৪. মাতুসুত্তং

১৩৭. সাৱত্থিযং ৱিহৰতি…পে… ‘‘অনমতগ্গোযং, ভিক্খৱে, সংসাৰো…পে… ন সো, ভিক্খৱে, সত্তো সুলভৰূপো যো নমাতাভূতপুব্বো ইমিনা দীঘেন অদ্ধুনা. তং কিস্স হেতু? অনমতগ্গোযং, ভিক্খৱে, সংসাৰো…পে… অলং ৱিমুচ্চিতু’’ন্তি. চতুত্থং.

৫. পিতুসুত্তং

১৩৮. সাৱত্থিযং ৱিহৰতি…পে… ‘‘অনমতগ্গোযং, ভিক্খৱে, সংসাৰো…পে… ন সো, ভিক্খৱে, সত্তো সুলভৰূপো যো নপিতাভূতপুব্বো …পে… অলং ৱিমুচ্চিতু’’ন্তি. পঞ্চমং.

৬. ভাতুসুত্তং

১৩৯. সাৱত্থিযং ৱিহৰতি…পে… ‘‘ন সো, ভিক্খৱে, সত্তো সুলভৰূপো যো নভাতাভূতপুব্বো…পে… অলং ৱিমুচ্চিতু’’ন্তি. ছট্ঠং.

৭. ভগিনিসুত্তং

১৪০. সাৱত্থিযং ৱিহৰতি…পে… ‘‘ন সো, ভিক্খৱে, সত্তো সুলভৰূপো যো নভগিনিভূতপুব্বো…পে… অলং ৱিমুচ্চিতু’’ন্তি. সত্তমং.

৮. পুত্তসুত্তং

১৪১. সাৱত্থিযং ৱিহৰতি…পে… ‘‘ন সো, ভিক্খৱে, সত্তো সুলভৰূপো যো নপুত্তভূতপুব্বো…পে… অলং ৱিমুচ্চিতু’’ন্তি. অট্ঠমং.

৯. ধীতুসুত্তং

১৪২. সাৱত্থিযং ৱিহৰতি…পে… ‘‘অনমতগ্গোযং, ভিক্খৱে, সংসাৰো. পুব্বা কোটি ন পঞ্ঞাযতি অৱিজ্জানীৱৰণানং সত্তানং তণ্হাসংযোজনানং সন্ধাৱতং সংসৰতং. ন সো, ভিক্খৱে, সত্তো সুলভৰূপো যো ন ধীতাভূতপুব্বো ইমিনা দীঘেন অদ্ধুনা. তং কিস্স হেতু? অনমতগ্গোযং, ভিক্খৱে, সংসাৰো. পুব্বা কোটি ন পঞ্ঞাযতি অৱিজ্জানীৱৰণানং সত্তানং তণ্হাসংযোজনানং সন্ধাৱতং সংসৰতং. এৱং দীঘৰত্তং ৱো, ভিক্খৱে, দুক্খং পচ্চনুভূতং তিব্বং পচ্চনুভূতং ব্যসনং পচ্চনুভূতং, কটসী ৱড্ঢিতা. যাৱঞ্চিদং, ভিক্খৱে, অলমেৱ সব্বসঙ্খাৰেসু নিব্বিন্দিতুং, অলং ৱিৰজ্জিতুং, অলং ৱিমুচ্চিতু’’ন্তি. নৱমং.

১০. ৱেপুল্লপব্বতসুত্তং

১৪৩. একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি গিজ্ঝকূটে পব্বতে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৱো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘অনমতগ্গোযং, ভিক্খৱে, সংসাৰো. পুব্বা কোটি ন পঞ্ঞাযতি অৱিজ্জানীৱৰণানং সত্তানং তণ্হাসংযোজনানং সন্ধাৱতং সংসৰতং. ভূতপুব্বং, ভিক্খৱে, ইমস্স ৱেপুল্লস্স পব্বতস্স ‘পাচীনৱংসো’ত্ৱেৱ সমঞ্ঞা উদপাদি. তেন খো পন, ভিক্খৱে, সমযেন মনুস্সানং ‘তিৱৰা’ত্ৱেৱ সমঞ্ঞা উদপাদি. তিৱৰানং, ভিক্খৱে, মনুস্সানং চত্তাৰীস ৱস্সসহস্সানি আযুপ্পমাণং অহোসি. তিৱৰা, ভিক্খৱে, মনুস্সা পাচীনৱংসং পব্বতং চতূহেন আৰোহন্তি, চতূহেন ওৰোহন্তি. তেন খো পন, ভিক্খৱে, সমযেন ককুসন্ধো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে উপ্পন্নো হোতি. ককুসন্ধস্স, ভিক্খৱে, ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স ৱিধুৰসঞ্জীৱং নাম সাৱকযুগং অহোসি অগ্গং ভদ্দযুগং. পস্সথ, ভিক্খৱে, সা চেৱিমস্স পব্বতস্স সমঞ্ঞা অন্তৰহিতা, তে চ মনুস্সা কালঙ্কতা, সো চ ভগৱা পৰিনিব্বুতো. এৱং অনিচ্চা, ভিক্খৱে, সঙ্খাৰা; এৱং অদ্ধুৱা, ভিক্খৱে, সঙ্খাৰা; এৱং অনস্সাসিকা, ভিক্খৱে, সঙ্খাৰা. যাৱঞ্চিদং, ভিক্খৱে, অলমেৱ সব্বসঙ্খাৰেসু নিব্বিন্দিতুং, অলং ৱিৰজ্জিতুং, অলং ৱিমুচ্চিতুং.

‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৱে, ইমস্স ৱেপুল্লস্স পব্বতস্স ‘ৱঙ্ককো’ত্ৱেৱ সমঞ্ঞা উদপাদি. তেন খো পন, ভিক্খৱে, সমযেন মনুস্সানং ‘ৰোহিতস্সা’ত্ৱেৱ সমঞ্ঞা উদপাদি. ৰোহিতস্সানং, ভিক্খৱে, মনুস্সানং তিংসৱস্সসহস্সানি আযুপ্পমাণং অহোসি. ৰোহিতস্সা, ভিক্খৱে, মনুস্সা ৱঙ্ককং পব্বতং তীহেন আৰোহন্তি, তীহেন ওৰোহন্তি. তেন খো পন, ভিক্খৱে, সমযেন কোণাগমনো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে উপ্পন্নো হোতি. কোণাগমনস্স, ভিক্খৱে, ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স ভিয্যোসুত্তৰং নাম সাৱকযুগং অহোসি অগ্গং ভদ্দযুগং. পস্সথ, ভিক্খৱে, সা চেৱিমস্স পব্বতস্স সমঞ্ঞা অন্তৰহিতা, তে চ মনুস্সা কালঙ্কতা, সো চ ভগৱা পৰিনিব্বুতো. এৱং অনিচ্চা, ভিক্খৱে, সঙ্খাৰা…পে… অলং ৱিমুচ্চিতুং.

‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৱে, ইমস্স ৱেপুল্লস্স পব্বতস্স ‘সুপস্সো’ত্ৱেৱ [সুফস্সোত্ৱেৱ (সী.)] সমঞ্ঞা উদপাদি. তেন খো পন, ভিক্খৱে, সমযেন মনুস্সানং ‘সুপ্পিযা’ত্ৱেৱ [অপ্পিযাত্ৱেৱ (সী.)] সমঞ্ঞা উদপাদি. সুপ্পিযানং, ভিক্খৱে, মনুস্সানং ৱীসতিৱস্সসহস্সানি আযুপ্পমাণং অহোসি. সুপ্পিযা, ভিক্খৱে, মনুস্সা সুপস্সং পব্বতং দ্ৱীহেন আৰোহন্তি, দ্ৱীহেন ওৰোহন্তি. তেন খো পন, ভিক্খৱে, সমযেন কস্সপো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে উপ্পন্নো হোতি. কস্সপস্স, ভিক্খৱে, ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স তিস্সভাৰদ্ৱাজং নাম সাৱকযুগং অহোসি অগ্গং ভদ্দযুগং. পস্সথ, ভিক্খৱে, সা চেৱিমস্স পব্বতস্স সমঞ্ঞা অন্তৰহিতা, তে চ মনুস্সা কালঙ্কতা, সো চ ভগৱা পৰিনিব্বুতো. এৱং অনিচ্চা, ভিক্খৱে, সঙ্খাৰা; এৱং অদ্ধুৱা, ভিক্খৱে, সঙ্খাৰা…পে… অলং ৱিমুচ্চিতুং.

‘‘এতৰহি খো পন, ভিক্খৱে, ইমস্স ৱেপুল্লস্স পব্বতস্স ‘ৱেপুল্লো’ত্ৱেৱ সমঞ্ঞা উদপাদি. এতৰহি খো পন, ভিক্খৱে, ইমেসং মনুস্সানং ‘মাগধকা’ত্ৱেৱ সমঞ্ঞা উদপাদি. মাগধকানং, ভিক্খৱে, মনুস্সানং অপ্পকং আযুপ্পমাণং পৰিত্তং লহুকং [লহুসং (সী.)]; যো চিৰং জীৱতি সো ৱস্সসতং অপ্পং ৱা ভিয্যো. মাগধকা, ভিক্খৱে, মনুস্সা ৱেপুল্লং পব্বতং মুহুত্তেন আৰোহন্তি মুহুত্তেন ওৰোহন্তি. এতৰহি খো পনাহং, ভিক্খৱে, অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে উপ্পন্নো. ময্হং খো পন, ভিক্খৱে, সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানং নাম সাৱকযুগং অগ্গং ভদ্দযুগং. ভৱিস্সতি, ভিক্খৱে, সো সমযো যা অযঞ্চেৱিমস্স পব্বতস্স সমঞ্ঞা অন্তৰধাযিস্সতি, ইমে চ মনুস্সা কালং কৰিস্সন্তি, অহঞ্চ পৰিনিব্বাযিস্সামি. এৱং অনিচ্চা, ভিক্খৱে, সঙ্খাৰা; এৱং অদ্ধুৱা, ভিক্খৱে, সঙ্খাৰা; এৱং অনস্সাসিকা, ভিক্খৱে, সঙ্খাৰা. যাৱঞ্চিদং, ভিক্খৱে, অলমেৱ সব্বসঙ্খাৰেসু নিব্বিন্দিতুং, অলং ৱিৰজ্জিতুং, অলং ৱিমুচ্চিতু’’ন্তি.

ইদমৱোচ ভগৱা. ইদং ৱত্ৱান সুগতো অথাপৰং এতদৱোচ সত্থা –

‘‘পাচীনৱংসো তিৱৰানং, ৰোহিতস্সান ৱঙ্ককো;

সুপ্পিযানং সুপস্সোতি, মাগধানঞ্চ ৱেপুল্লো.

‘‘অনিচ্চা ৱত সঙ্খাৰা, উপ্পাদৱযধম্মিনো;

উপ্পজ্জিত্ৱা নিৰুজ্ঝন্তি, তেসং ৱূপসমো সুখো’’তি. দসমং;

দুতিযো ৱগ্গো.

তস্সুদ্দানং –

দুগ্গতং সুখিতঞ্চেৱ, তিংস মাতাপিতেন চ;

ভাতা ভগিনী পুত্তো চ, ধীতা ৱেপুল্লপব্বতং.

অনমতগ্গসংযুত্তং সমত্তং.