৪. নন্দকোৱাদসুত্তং
৩৯৮. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. অথ খো মহাপজাপতিগোতমী পঞ্চমত্তেহি ভিক্খুনিসতেহি সদ্ধিং যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতা খো মহাপজাপতিগোতমী ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ওৱদতু, ভন্তে, ভগৱা ভিক্খুনিযো; অনুসাসতু, ভন্তে, ভগৱা ভিক্খুনিযো; কৰোতু, ভন্তে, ভগৱা ভিক্খুনীনং ধম্মিং কথ’’ন্তি [ধম্মিকথন্তি (স্যা. কং. ক.)].
তেন খো পন সমযেন থেৰা ভিক্খূ ভিক্খুনিযো ওৱদন্তি পৰিযাযেন. আযস্মা নন্দকো ন ইচ্ছতি ভিক্খুনিযো ওৱদিতুং পৰিযাযেন. অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘কস্স নু খো, আনন্দ, অজ্জ পৰিযাযো ভিক্খুনিযো ওৱদিতুং পৰিযাযেনা’’তি? ‘‘সব্বেহেৱ, ভন্তে, কতো [নন্দকস্স ভন্তে (সী. পী.)] পৰিযাযো ভিক্খুনিযো ওৱদিতুং পৰিযাযেন. অযং, ভন্তে, আযস্মা নন্দকো ন ইচ্ছতি ভিক্খুনিযো ওৱদিতুং পৰিযাযেনা’’তি.
অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং নন্দকং আমন্তেসি – ‘‘ওৱদ, নন্দক, ভিক্খুনিযো; অনুসাস, নন্দক, ভিক্খুনিযো; কৰোহি ত্ৱং, ব্ৰাহ্মণ, ভিক্খুনীনং ধম্মিং কথ’’ন্তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা নন্দকো ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায সাৱত্থিং পিণ্ডায পাৱিসি. সাৱত্থিযং পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো অত্তদুতিযো যেন ৰাজকাৰামো তেনুপসঙ্কমি. অদ্দসংসু খো তা ভিক্খুনিযো আযস্মন্তং নন্দকং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং. দিস্ৱান আসনং পঞ্ঞাপেসুং, উদকঞ্চ পাদানং উপট্ঠপেসুং. নিসীদি খো আযস্মা নন্দকো পঞ্ঞত্তে আসনে. নিসজ্জ পাদে পক্খালেসি. তাপি খো ভিক্খুনিযো আযস্মন্তং নন্দকং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তা ভিক্খুনিযো আযস্মা নন্দকো এতদৱোচ – ‘‘পটিপুচ্ছকথা খো, ভগিনিযো, ভৱিস্সতি. তত্থ আজানন্তীহি – ‘আজানামা’ তিস্স ৱচনীযং, ন আজানন্তীহি – ‘ন আজানামা’ তিস্স ৱচনীযং. যস্সা ৱা পনস্স কঙ্খা ৱা ৱিমতি ৱা অহমেৱ তত্থ পটিপুচ্ছিতব্বো – ‘ইদং, ভন্তে, কথং; ইমস্স ক্ৱত্থো’’’তি? ‘‘এত্তকেনপি মযং, ভন্তে, অয্যস্স নন্দকস্স অত্তমনা অভিৰদ্ধা [অভিনন্দাম (স্যা. কং.)] যং নো অয্যো নন্দকো পৱাৰেতী’’তি.
৩৯৯. ‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভগিনিযো, চক্খু নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱা তং সুখং ৱা’’তি? ‘‘দুক্খং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভগিনিযো, সোতং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে…পে… ঘানং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’… ‘‘জিৱ্হা নিচ্চা ৱা অনিচ্চা ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চা, ভন্তে’’… ‘‘কাযো নিচ্চো ৱা অনিচ্চো ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চো, ভন্তে’’… ‘‘মনো নিচ্চো ৱা অনিচ্চো ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চো, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱা তং সুখং ৱা’’তি? ‘‘দুক্খং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিস্স হেতু’’? ‘‘পুব্বেৱ নো এতং, ভন্তে, যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠং – ‘ইতিপিমে ছ অজ্ঝত্তিকা আযতনা অনিচ্চা’’’তি. ‘‘সাধু, সাধু, ভগিনিযো! এৱঞ্হেতং, ভগিনিযো, হোতি অৰিযসাৱকস্স যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতো’’.
৪০০. ‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভগিনিযো, ৰূপা নিচ্চা ৱা অনিচ্চা ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চা, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱা তং সুখং ৱা’’তি? ‘‘দুক্খং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভগিনিযো, সদ্দা নিচ্চা ৱা অনিচ্চা ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চা, ভন্তে…পে… গন্ধা নিচ্চা ৱা অনিচ্চা ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চা, ভন্তে’’… ‘‘ৰসা নিচ্চা ৱা অনিচ্চা ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চা, ভন্তে’’… ‘‘ফোট্ঠব্বা নিচ্চা ৱা অনিচ্চা ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চা, ভন্তে’’… ‘‘ধম্মা নিচ্চা ৱা অনিচ্চা ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চা, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱা তং সুখং ৱা’’তি? ‘‘দুক্খং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিস্স হেতু’’? ‘‘পুব্বেৱ নো এতং, ভন্তে, যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠং – ‘ইতিপিমে ছ বাহিৰা আযতনা অনিচ্চা’’’তি. ‘‘সাধু, সাধু, ভগিনিযো! এৱঞ্হেতং, ভগিনিযো, হোতি অৰিযসাৱকস্স যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতো’’.
৪০১. ‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভগিনিযো, চক্খুৱিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱা তং সুখং ৱা’’তি? ‘‘দুক্খং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভগিনিযো, সোতৱিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে…পে… ঘানৱিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’… ‘‘জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’… ‘‘কাযৱিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’… ‘‘মনোৱিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱা তং সুখং ৱাতি’’? ‘‘দুক্খং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিস্স হেতু’’? ‘‘পুব্বেৱ নো এতং, ভন্তে, যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠং – ‘ইতিপিমে ছ ৱিঞ্ঞাণকাযা অনিচ্চা’’’তি. ‘‘সাধু, সাধু, ভগিনিযো! এৱঞ্হেতং, ভগিনিযো, হোতি অৰিযসাৱকস্স যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতো’’.
৪০২. ‘‘সেয্যথাপি, ভগিনিযো, তেলপ্পদীপস্স ঝাযতো তেলম্পি অনিচ্চং ৱিপৰিণামধম্মং, ৱট্টিপি অনিচ্চা ৱিপৰিণামধম্মা, অচ্চিপি অনিচ্চা ৱিপৰিণামধম্মা, আভাপি অনিচ্চা ৱিপৰিণামধম্মা. যো নু খো, ভগিনিযো, এৱং ৱদেয্য – ‘অমুস্স তেলপ্পদীপস্স ঝাযতো তেলম্পি অনিচ্চং ৱিপৰিণামধম্মং, ৱট্টিপি অনিচ্চা ৱিপৰিণামধম্মা, অচ্চিপি অনিচ্চা ৱিপৰিণামধম্মা; যা চ খ্ৱাস্স আভা সা নিচ্চা ধুৱা সস্সতা অৱিপৰিণামধম্মা’তি; সম্মা নু খো সো, ভগিনিযো, ৱদমানো ৱদেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিস্স হেতু’’? ‘‘অমুস্স হি, ভন্তে, তেলপ্পদীপস্স ঝাযতো তেলম্পি অনিচ্চং ৱিপৰিণামধম্মং, ৱট্টিপি অনিচ্চা ৱিপৰিণামধম্মা, অচ্চিপি অনিচ্চা ৱিপৰিণামধম্মা; পগেৱস্স আভা অনিচ্চা ৱিপৰিণামধম্মা’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, ভগিনিযো, যো নু খো এৱং ৱদেয্য – ‘ছ খোমে অজ্ঝত্তিকা আযতনা অনিচ্চা [অনিচ্চা ৱিপৰিণামধম্মা (?)]; যঞ্চ খো ছ অজ্ঝত্তিকে আযতনে পটিচ্চ পটিসংৱেদেতি সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তং নিচ্চং ধুৱং সস্সতং অৱিপৰিণামধম্ম’ন্তি; সম্মা নু খো সো, ভগিনিযো, ৱদমানো ৱদেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিস্স হেতু’’? ‘‘তজ্জং তজ্জং, ভন্তে, পচ্চযং পটিচ্চ তজ্জা তজ্জা ৱেদনা উপ্পজ্জন্তি. তজ্জস্স তজ্জস্স পচ্চযস্স নিৰোধা তজ্জা তজ্জা ৱেদনা নিৰুজ্ঝন্তী’’তি. ‘‘সাধু, সাধু, ভগিনিযো! এৱঞ্হেতং, ভগিনিযো, হোতি অৰিযসাৱকস্স যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতো’’.
৪০৩. ‘‘সেয্যথাপি, ভগিনিযো, মহতো ৰুক্খস্স তিট্ঠতো সাৰৱতো মূলম্পি অনিচ্চং ৱিপৰিণামধম্মং, খন্ধোপি অনিচ্চো ৱিপৰিণামধম্মো, সাখাপলাসম্পি অনিচ্চং ৱিপৰিণামধম্মং, ছাযাপি অনিচ্চা ৱিপৰিণামধম্মা. যো নু খো, ভগিনিযো, এৱং ৱদেয্য – ‘অমুস্স মহতো ৰুক্খস্স তিট্ঠতো সাৰৱতো মূলম্পি অনিচ্চং ৱিপৰিণামধম্মং, খন্ধোপি অনিচ্চো ৱিপৰিণামধম্মো, সাখাপলাসম্পি অনিচ্চং ৱিপৰিণামধম্মং, যা চ খ্ৱাস্স ছাযা সা নিচ্চা ধুৱা সস্সতা অৱিপৰিণামধম্মা’তি; সম্মা নু খো সো, ভগিনিযো, ৱদমানো ৱদেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিস্স হেতু’’? ‘‘অমুস্স হি, ভন্তে, মহতো ৰুক্খস্স তিট্ঠতো সাৰৱতো মূলম্পি অনিচ্চং ৱিপৰিণামধম্মং, খন্ধোপি অনিচ্চো ৱিপৰিণামধম্মো, সাখাপলাসম্পি অনিচ্চং ৱিপৰিণামধম্মং; পগেৱস্স ছাযা অনিচ্চা ৱিপৰিণামধম্মা’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, ভগিনিযো, যো নু খো এৱং ৱদেয্য – ‘ছ খোমে বাহিৰা আযতনা অনিচ্চা [অনিচ্চা ৱিপৰিণামধম্মা (সী. পী.)]. যঞ্চ খো ছ বাহিৰে আযতনে পটিচ্চ পটিসংৱেদেতি সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তং নিচ্চং ধুৱং সস্সতং অৱিপৰিণামধম্ম’ন্তি; সম্মা নু খো সো, ভগিনিযো, ৱদমানো ৱদেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিস্স হেতু’’? ‘‘তজ্জং তজ্জং, ভন্তে, পচ্চযং পটিচ্চ তজ্জা তজ্জা ৱেদনা উপ্পজ্জন্তি. তজ্জস্স তজ্জস্স পচ্চযস্স নিৰোধা তজ্জা তজ্জা ৱেদনা নিৰুজ্ঝন্তী’’তি. ‘‘সাধু, সাধু, ভগিনিযো! এৱঞ্হেতং, ভগিনিযো, হোতি অৰিযসাৱকস্স যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতো’’.
৪০৪. ‘‘সেয্যথাপি, ভগিনিযো, দক্খো গোঘাতকো ৱা গোঘাতকন্তেৱাসী ৱা গাৱিং ৱধিত্ৱা তিণ্হেন গোৱিকন্তনেন গাৱিং সঙ্কন্তেয্য অনুপহচ্চ অন্তৰং মংসকাযং অনুপহচ্চ বাহিৰং চম্মকাযং. যং যদেৱ তত্থ অন্তৰা ৱিলিমংসং [ৱিলিমং (সী. পী. ক.)] অন্তৰা ন্হাৰু অন্তৰা বন্ধনং তং তদেৱ তিণ্হেন গোৱিকন্তনেন সঞ্ছিন্দেয্য সঙ্কন্তেয্য সম্পকন্তেয্য সম্পৰিকন্তেয্য. সঞ্ছিন্দিত্ৱা সঙ্কন্তিত্ৱা সম্পকন্তিত্ৱা সম্পৰিকন্তিত্ৱা ৱিধুনিত্ৱা বাহিৰং চম্মকাযং তেনেৱ চম্মেন তং গাৱিং পটিচ্ছাদেত্ৱা এৱং ৱদেয্য – ‘তথেৱাযং গাৱী সংযুত্তা ইমিনাৱ চম্মেনা’তি; সম্মা নু খো সো, ভগিনিযো, ৱদমানো ৱদেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিস্স হেতু’’? ‘‘অমু হি, ভন্তে, দক্খো গোঘাতকো ৱা গোঘাতকন্তেৱাসী ৱা গাৱিং ৱধিত্ৱা তিণ্হেন গোৱিকন্তনেন গাৱিং সঙ্কন্তেয্য অনুপহচ্চ অন্তৰং মংসকাযং অনুপহচ্চ বাহিৰং চম্মকাযং. যং যদেৱ তত্থ অন্তৰা ৱিলিমংসং অন্তৰা ন্হাৰু অন্তৰা বন্ধনং তং তদেৱ তিণ্হেন গোৱিকন্তনেন সঞ্ছিন্দেয্য সঙ্কন্তেয্য সম্পকন্তেয্য সম্পৰিকন্তেয্য. সঞ্ছিন্দিত্ৱা সঙ্কন্তিত্ৱা সম্পকন্তিত্ৱা সম্পৰিকন্তিত্ৱা ৱিধুনিত্ৱা বাহিৰং চম্মকাযং তেনেৱ চম্মেন তং গাৱিং পটিচ্ছাদেত্ৱা কিঞ্চাপি সো এৱং ৱদেয্য – ‘তথেৱাযং গাৱী সংযুত্তা ইমিনাৱ চম্মেনা’তি; অথ খো সা গাৱী ৱিসংযুত্তা তেনেৱ চম্মেনা’’তি.
‘‘উপমা খো মে অযং, ভগিনিযো, কতা অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনায. অযমেৱেত্থ অত্থো; ‘অন্তৰা মংসকাযো’তি খো, ভগিনিযো, ছন্নেতং অজ্ঝত্তিকানং আযতনানং অধিৱচনং; ‘বাহিৰো চম্মকাযো’তি খো ভগিনিযো, ছন্নেতং বাহিৰানং আযতনানং অধিৱচনং; ‘অন্তৰা ৱিলিমংসং, অন্তৰা ন্হাৰু, অন্তৰা বন্ধন’ন্তি খো, ভগিনিযো, নন্দীৰাগস্সেতং অধিৱচনং; ‘তিণ্হং গোৱিকন্তন’ন্তি খো, ভগিনিযো, অৰিযাযেতং পঞ্ঞায অধিৱচনং; যাযং অৰিযা পঞ্ঞা অন্তৰা কিলেসং অন্তৰা সংযোজনং অন্তৰা বন্ধনং সঞ্ছিন্দতি সঙ্কন্ততি সম্পকন্ততি সম্পৰিকন্ততি.
৪০৫. ‘‘সত্ত খো পনিমে, ভগিনিযো, বোজ্ঝঙ্গা, যেসং ভাৱিতত্তা বহুলীকতত্তা ভিক্খু আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. কতমে সত্ত? ইধ, ভগিনিযো, ভিক্খু সতিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেতি ৱিৱেকনিস্সিতং ৱিৰাগনিস্সিতং নিৰোধনিস্সিতং ৱোস্সগ্গপৰিণামিং, ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেতি…পে… ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেতি… পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেতি… পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেতি… সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেতি… উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেতি ৱিৱেকনিস্সিতং ৱিৰাগনিস্সিতং নিৰোধনিস্সিতং ৱোস্সগ্গপৰিণামিং. ইমে খো, ভগিনিযো, সত্ত বোজ্ঝঙ্গা, যেসং ভাৱিতত্তা বহুলীকতত্তা ভিক্খু আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতী’’তি.
৪০৬. অথ খো আযস্মা নন্দকো তা ভিক্খুনিযো ইমিনা ওৱাদেন ওৱদিত্ৱা উয্যোজেসি – ‘‘গচ্ছথ, ভগিনিযো; কালো’’তি. অথ খো তা ভিক্খুনিযো আযস্মতো নন্দকস্স ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা আযস্মন্তং নন্দকং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠংসু. একমন্তং ঠিতা খো তা ভিক্খুনিযো ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘গচ্ছথ, ভিক্খুনিযো; কালো’’তি. অথ খো তা ভিক্খুনিযো ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কমিংসু. অথ খো ভগৱা অচিৰপক্কন্তীসু তাসু ভিক্খুনীসু ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, তদহুপোসথে চাতুদ্দসে ন হোতি বহুনোজনস্স কঙ্খা ৱা ৱিমতি ৱা – ‘ঊনো নু খো চন্দো, পুণ্ণো নু খো চন্দো’তি, অথ খো ঊনো চন্দোত্ৱেৱ হোতি. এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, তা ভিক্খুনিযো নন্দকস্স ধম্মদেসনায অত্তমনা হোন্তি নো চ খো পৰিপুণ্ণসঙ্কপ্পা’’তি.
৪০৭. অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং নন্দকং আমন্তেসি – ‘‘তেন হি ত্ৱং, নন্দক, স্ৱেপি তা ভিক্খুনিযো তেনেৱোৱাদেন ওৱদেয্যাসী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা নন্দকো ভগৱতো পচ্চস্সোসি. অথ খো আযস্মা নন্দকো তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায সাৱত্থিং পিণ্ডায পাৱিসি. সাৱত্থিযং পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো অত্তদুতিযো যেন ৰাজকাৰামো তেনুপসঙ্কমি. অদ্দসংসু খো তা ভিক্খুনিযো আযস্মন্তং নন্দকং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং. দিস্ৱান আসনং পঞ্ঞাপেসুং, উদকঞ্চ পাদানং উপট্ঠপেসুং. নিসীদি খো আযস্মা নন্দকো পঞ্ঞত্তে আসনে. নিসজ্জ পাদে পক্খালেসি. তাপি খো ভিক্খুনিযো আযস্মন্তং নন্দকং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তা ভিক্খুনিযো আযস্মা নন্দকো এতদৱোচ – ‘‘পটিপুচ্ছকথা খো, ভগিনিযো, ভৱিস্সতি. তত্থ আজানন্তীহি ‘আজানামা’ তিস্স ৱচনীযং, ন আজানন্তীহি ‘ন আজানামা’ তিস্স ৱচনীযং. যস্সা ৱা পনস্স কঙ্খা ৱা ৱিমতি ৱা, অহমেৱ তত্থ পটিপুচ্ছিতব্বো – ‘ইদং, ভন্তে, কথং; ইমস্স ক্ৱত্থো’’’তি. ‘‘এত্তকেনপি মযং, ভন্তে, অয্যস্স নন্দকস্স অত্তমনা অভিৰদ্ধা যং নো অয্যো নন্দকো পৱাৰেতী’’তি.
৪০৮. ‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভগিনিযো, চক্খু নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱা তং সুখং ৱা’’তি? ‘‘দুক্খং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভগিনিযো, সোতং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে…পে… ঘানং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে… জিৱ্হা… কাযো… মনো নিচ্চো ৱা অনিচ্চো ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চো, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱা তং সুখং ৱা’’তি? ‘‘দুক্খং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিস্স হেতু’’? ‘‘পুব্বেৱ নো এতং, ভন্তে, যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠং – ‘ইতিপিমে ছ অজ্ঝত্তিকা আযতনা অনিচ্চা’’’তি. ‘‘সাধু সাধু, ভগিনিযো! এৱঞ্হেতং, ভগিনিযো, হোতি অৰিযসাৱকস্স যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতো’’.
৪০৯. ‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভগিনিযো, ৰূপা নিচ্চা ৱা অনিচ্চা ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চা, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱা তং সুখং ৱা’’তি? ‘‘দুক্খং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভগিনিযো, সদ্দা নিচ্চা ৱা অনিচ্চা ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চা, ভন্তে…পে… গন্ধা নিচ্চা ৱা অনিচ্চা ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চা, ভন্তে… ৰসা নিচ্চা ৱা অনিচ্চা ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চা, ভন্তে… ফোট্ঠব্বা নিচ্চা ৱা অনিচ্চা ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চা, ভন্তে… ধম্মা নিচ্চা ৱা অনিচ্চা ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চা, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱা তং সুখং ৱা’’তি? ‘‘দুক্খং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিস্স হেতু’’? ‘‘পুব্বেৱ নো এতং, ভন্তে, যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠং – ‘ইতিপিমে ছ বাহিৰা আযতনা অনিচ্চা’’’তি. ‘‘সাধু সাধু, ভগিনিযো! এৱঞ্হেতং, ভগিনিযো, হোতি অৰিযসাৱকস্স যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতো’’.
৪১০. ‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভগিনিযো, চক্খুৱিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে…পে… সোতৱিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে… ঘানৱিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে… জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে… কাযৱিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে… মনোৱিঞ্ঞাণং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি? ‘‘অনিচ্চং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱা তং সুখং ৱা’’তি? ‘‘দুক্খং, ভন্তে’’. ‘‘যং পনানিচ্চং দুক্খং ৱিপৰিণামধম্মং, কল্লং নু তং সমনুপস্সিতুং – ‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিস্স হেতু’’? ‘‘পুব্বেৱ নো এতং, ভন্তে, যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠং – ‘ইতিপিমে ছ ৱিঞ্ঞাণকাযা অনিচ্চা’’’তি. ‘‘সাধু সাধু, ভগিনিযো! এৱঞ্হেতং, ভগিনিযো, হোতি অৰিযসাৱকস্স যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতো’’.
৪১১. ‘‘সেয্যথাপি, ভগিনিযো, তেলপ্পদীপস্স ঝাযতো তেলম্পি অনিচ্চং ৱিপৰিণামধম্মং, ৱট্টিপি অনিচ্চা ৱিপৰিণামধম্মা, অচ্চিপি অনিচ্চা ৱিপৰিণামধম্মা, আভাপি অনিচ্চা ৱিপৰিণামধম্মা. যো নু খো, ভগিনিযো, এৱং ৱদেয্য – ‘অমুস্স তেলপ্পদীপস্স ঝাযতো তেলম্পি অনিচ্চং ৱিপৰিণামধম্মং, ৱট্টিপি অনিচ্চা ৱিপৰিণামধম্মা, অচ্চিপি অনিচ্চা ৱিপৰিণামধম্মা; যা চ খ্ৱাস্স আভা সা নিচ্চা ধুৱা সস্সতা অৱিপৰিণামধম্মা’তি; সম্মা নু খো সো, ভগিনিযো, ৱদমানো ৱদেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিস্স হেতু’’? ‘‘অমুস্স হি, ভন্তে, তেলপ্পদীপস্স ঝাযতো তেলম্পি অনিচ্চং ৱিপৰিণামধম্মং, ৱট্টিপি অনিচ্চা ৱিপৰিণামধম্মা, অচ্চিপি অনিচ্চা ৱিপৰিণামধম্মা; পগেৱস্স আভা অনিচ্চা ৱিপৰিণামধম্মা’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, ভগিনিযো, যো নু খো এৱং ৱদেয্য – ‘ছ খোমে অজ্ঝত্তিকা আযতনা অনিচ্চা. যঞ্চ খো ছ অজ্ঝত্তিকে আযতনে পটিচ্চ পটিসংৱেদেতি সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তং নিচ্চং ধুৱং সস্সতং অৱিপৰিণামধম্ম’ন্তি; সম্মা নু খো সো, ভগিনিযো, ৱদমানো ৱদেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিস্স হেতু’’? ‘‘তজ্জং তজ্জং, ভন্তে, পচ্চযং পটিচ্চ তজ্জা তজ্জা ৱেদনা উপ্পজ্জন্তি. তজ্জস্স তজ্জস্স পচ্চযস্স নিৰোধা তজ্জা তজ্জা ৱেদনা নিৰুজ্ঝন্তী’’তি. ‘‘সাধু সাধু, ভগিনিযো! এৱঞ্হেতং, ভগিনিযো, হোতি অৰিযসাৱকস্স যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতো’’.
৪১২. ‘‘সেয্যথাপি, ভগিনিযো, মহতো ৰুক্খস্স তিট্ঠতো সাৰৱতো মূলম্পি অনিচ্চং ৱিপৰিণামধম্মং, খন্ধোপি অনিচ্চো ৱিপৰিণামধম্মো, সাখাপলাসম্পি অনিচ্চং ৱিপৰিণামধম্মং, ছাযাপি অনিচ্চা ৱিপৰিণামধম্মা. যো নু খো, ভগিনিযো, এৱং ৱদেয্য – ‘অমুস্স মহতো ৰুক্খস্স তিট্ঠতো সাৰৱতো মূলম্পি অনিচ্চং ৱিপৰিণামধম্মং, খন্ধোপি অনিচ্চো ৱিপৰিণামধম্মো, সাখাপলাসম্পি অনিচ্চং ৱিপৰিণামধম্মং; যা চ খ্ৱাস্স ছাযা সা নিচ্চা ধুৱা সস্সতা অৱিপৰিণামধম্মা’তি; সম্মা নু খো সো ভগিনিযো, ৱদমানো ৱদেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিস্স হেতু’’? ‘‘অমুস্স হি, ভন্তে, মহতো ৰুক্খস্স তিট্ঠতো সাৰৱতো মূলম্পি অনিচ্চং ৱিপৰিণামধম্মং, খন্ধোপি অনিচ্চো ৱিপৰিণামধম্মো, সাখাপলাসম্পি অনিচ্চং ৱিপৰিণামধম্মং; পগেৱস্স ছাযা অনিচ্চা ৱিপৰিণামধম্মা’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, ভগিনিযো, যো নু খো এৱং ৱদেয্য – ‘ছ খোমে বাহিৰা আযতনা অনিচ্চা. যঞ্চ খো বাহিৰে আযতনে পটিচ্চ পটিসংৱেদেতি সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা তং নিচ্চং ধুৱং সস্সতং অৱিপৰিণামধম্ম’ন্তি; সম্মা নু খো সো, ভগিনিযো, ৱদমানো ৱদেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিস্স হেতু’’? ‘‘তজ্জং তজ্জং, ভন্তে, পচ্চযং পটিচ্চ তজ্জা তজ্জা ৱেদনা উপ্পজ্জন্তি. তজ্জস্স তজ্জস্স পচ্চযস্স নিৰোধা তজ্জা তজ্জা ৱেদনা নিৰুজ্ঝন্তী’’তি. ‘‘সাধু সাধু, ভগিনিযো! এৱঞ্হেতং, ভগিনিযো, হোতি অৰিযসাৱকস্স যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতো’’.
৪১৩. ‘‘সেয্যথাপি, ভগিনিযো, দক্খো গোঘাতকো ৱা গোঘাতকন্তেৱাসী ৱা গাৱিং ৱধিত্ৱা তিণ্হেন গোৱিকন্তনেন গাৱিং সঙ্কন্তেয্য অনুপহচ্চ অন্তৰং মংসকাযং অনুপহচ্চ বাহিৰং চম্মকাযং. যং যদেৱ তত্থ অন্তৰা ৱিলিমংসং অন্তৰা ন্হাৰু অন্তৰা বন্ধনং তং তদেৱ তিণ্হেন গোৱিকন্তনেন সঞ্ছিন্দেয্য সঙ্কন্তেয্য সম্পকন্তেয্য সম্পৰিকন্তেয্য. সঞ্ছিন্দিত্ৱা সঙ্কন্তিত্ৱা সম্পকন্তিত্ৱা সম্পৰিকন্তিত্ৱা ৱিধুনিত্ৱা বাহিৰং চম্মকাযং তেনেৱ চম্মেন তং গাৱিং পটিচ্ছাদেত্ৱা এৱং ৱদেয্য – ‘তথেৱাযং গাৱী সংযুত্তা ইমিনাৱ চম্মেনা’তি; সম্মা নু খো সো, ভগিনিযো, ৱদমানো ৱদেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিস্স হেতু’’? ‘‘অমু হি, ভন্তে, দক্খো গোঘাতকো ৱা গোঘাতকন্তেৱাসী ৱা গাৱিং ৱধিত্ৱা তিণ্হেন গোৱিকন্তনেন গাৱিং সঙ্কন্তেয্য অনুপহচ্চ অন্তৰং মংসকাযং অনুপহচ্চ বাহিৰং চম্মকাযং. যং যদেৱ তত্থ অন্তৰা ৱিলিমংসং অন্তৰা ন্হাৰু অন্তৰা বন্ধনং তং তদেৱ তিণ্হেন গোৱিকন্তনেন সঞ্ছিন্দেয্য সঙ্কন্তেয্য সম্পকন্তেয্য সম্পৰিকন্তেয্য. সঞ্ছিন্দিত্ৱা সঙ্কন্তিত্ৱা সম্পকন্তিত্ৱা সম্পৰিকন্তিত্ৱা ৱিধুনিত্ৱা বাহিৰং চম্মকাযং তেনেৱ চম্মেন তং গাৱিং পটিচ্ছাদেত্ৱা কিঞ্চাপি সো এৱং ৱদেয্য – ‘তথেৱাযং গাৱী সংযুত্তা ইমিনাৱ চম্মেনা’তি; অথ খো সা গাৱী ৱিসংযুত্তা তেনেৱ চম্মেনা’’তি.
‘‘উপমা খো মে অযং, ভগিনিযো, কতা অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনায অযমেৱেত্থ অত্থো. ‘অন্তৰা মংসকাযো’তি খো, ভগিনিযো, ছন্নেতং অজ্ঝত্তিকানং আযতনানং অধিৱচনং; ‘বাহিৰো চম্মকাযো’তি খো, ভগিনিযো, ছন্নেতং বাহিৰানং আযতনানং অধিৱচনং; ‘অন্তৰা ৱিলিমংসং অন্তৰা ন্হাৰু অন্তৰা বন্ধন’ন্তি খো, ভগিনিযো, নন্দীৰাগস্সেতং অধিৱচনং; ‘তিণ্হং গোৱিকন্তন’ন্তি খো, ভগিনিযো, অৰিযাযেতং পঞ্ঞায অধিৱচনং; যাযং অৰিযা পঞ্ঞা অন্তৰা কিলেসং অন্তৰা সংযোজনং অন্তৰা বন্ধনং সঞ্ছিন্দতি সঙ্কন্ততি সম্পকন্ততি সম্পৰিকন্ততি.
৪১৪. ‘‘সত্ত খো পনিমে, ভগিনিযো, বোজ্ঝঙ্গা, যেসং ভাৱিতত্তা বহুলীকতত্তা ভিক্খু আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. কতমে সত্ত? ইধ, ভগিনিযো, ভিক্খু সতিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেতি ৱিৱেকনিস্সিতং ৱিৰাগনিস্সিতং নিৰোধনিস্সিতং ৱোস্সগ্গপৰিণামিং. ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেতি…পে… ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেতি… পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেতি… পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেতি… সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেতি… উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেতি ৱিৱেকনিস্সিতং ৱিৰাগনিস্সিতং নিৰোধনিস্সিতং ৱোস্সগ্গপৰিণামিং. ইমে খো, ভগিনিযো, সত্ত বোজ্ঝঙ্গা যেসং ভাৱিতত্তা বহুলীকতত্তা ভিক্খু আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতী’’তি.
৪১৫. অথ খো আযস্মা নন্দকো তা ভিক্খুনিযো ইমিনা ওৱাদেন ওৱদিত্ৱা উয্যোজেসি – ‘‘গচ্ছথ, ভগিনিযো; কালো’’তি. অথ খো তা ভিক্খুনিযো আযস্মতো নন্দকস্স ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা আযস্মন্তং নন্দকং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠংসু. একমন্তং ঠিতা খো তা ভিক্খুনিযো ভগৱা এতদৱোচ –‘‘গচ্ছথ, ভিক্খুনিযো; কালো’’তি. অথ খো তা ভিক্খুনিযো ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কমিংসু. অথ খো ভগৱা অচিৰপক্কন্তীসু তাসু ভিক্খুনীসু ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, তদহুপোসথে পন্নৰসে ন হোতি বহুনো জনস্স কঙ্খা ৱা ৱিমতি ৱা – ‘ঊনো নু খো চন্দো, পুণ্ণো নু খো চন্দো’তি, অথ খো পুণ্ণো চন্দোত্ৱেৱ হোতি; এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, তা ভিক্খুনিযো নন্দকস্স ধম্মদেসনায অত্তমনা চেৱ পৰিপুণ্ণসঙ্কপ্পা চ. তাসং, ভিক্খৱে, পঞ্চন্নং ভিক্খুনিসতানং যা পচ্ছিমিতা ভিক্খুনী সা [যা পচ্ছিমা ভিক্খুনী, সা (সী. স্যা. কং. পী.), যা পচ্ছিমিকা, তা ভিক্খুনিযো (ক.)] সোতাপন্না অৱিনিপাতধম্মা নিযতা সম্বোধিপৰাযনা’’তি.
ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.
নন্দকোৱাদসুত্তং নিট্ঠিতং চতুত্থং.