৪. লোমসকঙ্গিযভদ্দেকৰত্তসুত্তং
২৮৬. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা লোমসকঙ্গিযো [লোমসককঙ্গিযো (টীকা)] সক্কেসু ৱিহৰতি কপিলৱত্থুস্মিং নিগ্ৰোধাৰামে. অথ খো চন্দনো দেৱপুত্তো অভিক্কন্তায ৰত্তিযা অভিক্কন্তৱণ্ণো কেৱলকপ্পং নিগ্ৰোধাৰামং ওভাসেত্ৱা যেনাযস্মা লোমসকঙ্গিযো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো চন্দনো দেৱপুত্তো আযস্মন্তং লোমসকঙ্গিযং এতদৱোচ – ‘‘ধাৰেসি ত্ৱং, ভিক্খু, ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চা’’তি? ‘‘ন খো অহং, আৱুসো, ধাৰেমি ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চ. ত্ৱং পনাৱুসো, ধাৰেসি ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চা’’তি? ‘‘অহম্পি খো, ভিক্খু, ন ধাৰেমি ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চ. ধাৰেসি পন ত্ৱং, ভিক্খু, ভদ্দেকৰত্তিযো গাথা’’তি? ‘‘ন খো অহং, আৱুসো, ধাৰেমি ভদ্দেকৰত্তিযো গাথা. ত্ৱং পনাৱুসো, ধাৰেসি ভদ্দেকৰত্তিযো গাথা’’তি? ‘‘ধাৰেমি খো অহং, ভিক্খু, ভদ্দেকৰত্তিযো গাথা’’তি. ‘‘যথা কথং পন ত্ৱং, আৱুসো, ধাৰেসি ভদ্দেকৰত্তিযো গাথা’’তি? ‘‘একমিদং, ভিক্খু, সমযং ভগৱা দেৱেসু তাৱতিংসেসু ৱিহৰতি পাৰিচ্ছত্তকমূলে পণ্ডুকম্বলসিলাযং. তত্ৰ ভগৱা দেৱানং তাৱতিংসানং ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চ অভাসি –
‘‘অতীতং নান্ৱাগমেয্য, নপ্পটিকঙ্খে অনাগতং;
যদতীতং পহীনং তং, অপ্পত্তঞ্চ অনাগতং.
‘‘পচ্চুপ্পন্নঞ্চ যো ধম্মং, তত্থ তত্থ ৱিপস্সতি;
অসংহীৰং অসংকুপ্পং, তং ৱিদ্ৱা মনুব্ৰূহযে.
‘‘অজ্জেৱ কিচ্চমাতপ্পং, কো জঞ্ঞা মৰণং সুৱে;
ন হি নো সঙ্গৰং তেন, মহাসেনেন মচ্চুনা.
‘‘এৱং ৱিহাৰিং আতাপিং, অহোৰত্তমতন্দিতং;
তং ৱে ভদ্দেকৰত্তোতি, সন্তো আচিক্খতে মুনী’’তি.
‘‘এৱং খো অহং, ভিক্খু, ধাৰেমি ভদ্দেকৰত্তিযো গাথা. উগ্গণ্হাহি ত্ৱং, ভিক্খু, ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চ; পৰিযাপুণাহি ত্ৱং, ভিক্খু, ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চ; ধাৰেহি ত্ৱং, ভিক্খু, ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চ. অত্থসংহিতো, ভিক্খু, ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসো চ ৱিভঙ্গো চ আদিব্ৰহ্মচৰিযকো’’তি. ইদমৱোচ চন্দনো দেৱপুত্তো. ইদং ৱত্ৱা তত্থেৱন্তৰধাযি.
২৮৭. অথ খো আযস্মা লোমসকঙ্গিযো তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন সেনাসনং সংসামেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন সাৱত্থি তেন চাৰিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন সাৱত্থি জেতৱনং অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা লোমসকঙ্গিযো ভগৱন্তং এতদৱোচ –
‘‘একমিদাহং, ভন্তে, সমযং সক্কেসু ৱিহৰামি কপিলৱত্থুস্মিং নিগ্ৰোধাৰামে. অথ খো, ভন্তে, অঞ্ঞতৰো দেৱপুত্তো অভিক্কন্তায ৰত্তিযা অভিক্কন্তৱণ্ণো কেৱলকপ্পং নিগ্ৰোধাৰামং ওভাসেত্ৱা যেনাহং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো, ভন্তে, সো দেৱপুত্তো মং এতদৱোচ – ‘ধাৰেসি ত্ৱং, ভিক্খু, ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চা’তি? এৱং ৱুত্তে অহং, ভন্তে, তং দেৱপুত্তং এতদৱোচং – ‘ন খো অহং, আৱুসো, ধাৰেমি ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চ. ত্ৱং পনাৱুসো, ধাৰেসি ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চা’তি? ‘অহম্পি খো, ভিক্খু, ন ধাৰেমি ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চ. ধাৰেসি পন ত্ৱং, ভিক্খু, ভদ্দেকৰত্তিযো গাথা’তি? ‘ন খো অহং, আৱুসো, ধাৰেমি ভদ্দেকৰত্তিযো গাথা. ত্ৱং পনাৱুসো, ধাৰেসি ভদ্দেকৰত্তিযো গাথা’তি? ‘ধাৰেমি খো অহং, ভিক্খু, ভদ্দেকৰত্তিযো গাথা’তি. ‘যথা কথং পন ত্ৱং, আৱুসো, ধাৰেসি ভদ্দেকৰত্তিযো গাথা’তি? একমিদং, ভিক্খু, সমযং ভগৱা দেৱেসু তাৱতিংসেসু ৱিহৰতি পাৰিচ্ছত্তকমূলে পণ্ডুকম্বলসিলাযং. তত্ৰ খো ভগৱা দেৱানং তাৱতিংসানং ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চ অভাসি –
‘‘অতীতং নান্ৱাগমেয্য…পে…
তং ৱে ভদ্দেকৰত্তোতি, সন্তো আচিক্খতে মুনী’’তি.
‘‘এৱং খো অহং, ভিক্খু, ধাৰেমি ভদ্দেকৰত্তিযো গাথা. উগ্গণ্হাহি ত্ৱং, ভিক্খু, ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চ; পৰিযাপুণাহি ত্ৱং, ভিক্খু, ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চ; ধাৰেহি ত্ৱং, ভিক্খু, ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চ. অত্থসংহিতো, ভিক্খু, ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসো চ ৱিভঙ্গো চ আদিব্ৰহ্মচৰিযকো’তি. ইদমৱোচ, ভন্তে, সো দেৱপুত্তো; ইদং ৱত্ৱা তত্থেৱন্তৰধাযি. সাধু মে, ভন্তে, ভগৱা ভদ্দেকৰত্তস্স উদ্দেসঞ্চ ৱিভঙ্গঞ্চ দেসেতূ’’তি.
২৮৮. ‘‘জানাসি পন ত্ৱং, ভিক্খু, তং দেৱপুত্ত’’ন্তি? ‘‘ন খো অহং, ভন্তে, জানামি তং দেৱপুত্ত’’ন্তি. ‘‘চন্দনো নাম সো, ভিক্খু, দেৱপুত্তো. চন্দনো, ভিক্খু, দেৱপুত্তো অট্ঠিং কত্ৱা [অট্ঠিকত্ৱা (সী. স্যা. কং. পী.)] মনসিকত্ৱা সব্বচেতসা [সব্বং চেতসো (সী. স্যা. কং. পী.), সব্বং চেতসা (ক.)] সমন্নাহৰিত্ৱা ওহিতসোতো ধম্মং সুণাতি. তেন হি, ভিক্খু, সুণাহি, সাধুকং মনসি কৰোহি; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা লোমসকঙ্গিযো ভগৱতো পচ্চস্সোসি. ভগৱা এতদৱোচ –
‘‘অতীতং নান্ৱাগমেয্য, নপ্পটিকঙ্খে অনাগতং;
যদতীতং পহীনং তং, অপ্পত্তঞ্চ অনাগতং.
‘‘পচ্চুপ্পন্নঞ্চ যো ধম্মং, তত্থ তত্থ ৱিপস্সতি;
অসংহীৰং অসংকুপ্পং, তং ৱিদ্ৱা মনুব্ৰূহযে.
‘‘অজ্জেৱ কিচ্চমাতপ্পং, কো জঞ্ঞা মৰণং সুৱে;
ন হি নো সঙ্গৰং তেন, মহাসেনেন মচ্চুনা;
‘‘এৱং ৱিহাৰিং আতাপিং, অহোৰত্তমতন্দিতং;
তং ৱে ভদ্দেকৰত্তোতি, সন্তো আচিক্খতে মুনি’’.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খু, অতীতং অন্ৱাগমেতি…পে… এৱং খো, ভিক্খু, অতীতং অন্ৱাগমেতি. কথঞ্চ, ভিক্খু, অতীতং নান্ৱাগমেতি…পে… এৱং খো, ভিক্খু, অতীতং নান্ৱাগমেতি. কথঞ্চ, ভিক্খু, অনাগতং পটিকঙ্খতি…পে… এৱং খো, ভিক্খু, অনাগতং পটিকঙ্খতি. কথঞ্চ, ভিক্খু, অনাগতং নপ্পটিকঙ্খতি…পে… এৱং খো, ভিক্খু, অনাগতং নপ্পটিকঙ্খতি. কথঞ্চ, ভিক্খু, পচ্চুপ্পন্নেসু ধম্মেসু সংহীৰতি…পে… এৱং খো, ভিক্খু, পচ্চুপ্পন্নেসু ধম্মেসু সংহীৰতি. কথঞ্চ, ভিক্খু, পচ্চুপ্পন্নেসু ধম্মেসু ন সংহীৰতি…পে… এৱং খো, ভিক্খু, পচ্চুপ্পন্নেসু ধম্মেসু ন সংহীৰতি.
‘‘অতীতং নান্ৱাগমেয্য, নপ্পটিকঙ্খে অনাগতং;
যদতীতং পহীনং তং, অপ্পত্তঞ্চ অনাগতং.
‘‘পচ্চুপ্পন্নঞ্চ যো ধম্মং, তত্থ তত্থ ৱিপস্সতি;
অসংহীৰং অসংকুপ্পং, তং ৱিদ্ৱা মনুব্ৰূহযে.
‘‘অজ্জেৱ কিচ্চমাতপ্পং, কো জঞ্ঞা মৰণং সুৱে;
ন হি নো সঙ্গৰং তেন, মহাসেনেন মচ্চুনা.
‘‘এৱং ৱিহাৰিং আতাপিং, অহোৰত্তমতন্দিতং;
তং ৱে ভদ্দেকৰত্তোতি, সন্তো আচিক্খতে মুনী’’তি.
ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনো আযস্মা লোমসকঙ্গিযো ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দীতি.
লোমসকঙ্গিযভদ্দেকৰত্তসুত্তং নিট্ঠিতং চতুত্থং.