২. অনুপদৱগ্গো

১. অনুপদসুত্তং

৯৩. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৱো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘পণ্ডিতো, ভিক্খৱে, সাৰিপুত্তো; মহাপঞ্ঞো, ভিক্খৱে, সাৰিপুত্তো; পুথুপঞ্ঞো, ভিক্খৱে, সাৰিপুত্তো; হাসপঞ্ঞো [হাসুপঞ্ঞো (সী. পী.)], ভিক্খৱে, সাৰিপুত্তো; জৱনপঞ্ঞো, ভিক্খৱে, সাৰিপুত্তো; তিক্খপঞ্ঞো, ভিক্খৱে, সাৰিপুত্তো; নিব্বেধিকপঞ্ঞো, ভিক্খৱে, সাৰিপুত্তো; সাৰিপুত্তো, ভিক্খৱে, অড্ঢমাসং অনুপদধম্মৱিপস্সনং ৱিপস্সতি. তত্ৰিদং, ভিক্খৱে, সাৰিপুত্তস্স অনুপদধম্মৱিপস্সনায হোতি.

৯৪. ‘‘ইধ, ভিক্খৱে, সাৰিপুত্তো ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. যে চ পঠমে ঝানে [পঠমজ্ঝানে (ক. সী. পী. ক.)] ধম্মা ৱিতক্কো চ ৱিচাৰো চ পীতি চ সুখঞ্চ চিত্তেকগ্গতা চ, ফস্সো ৱেদনা সঞ্ঞা চেতনা চিত্তং ছন্দো অধিমোক্খো ৱীৰিযং সতি উপেক্খা মনসিকাৰো – ত্যাস্স ধম্মা অনুপদৱৱত্থিতা হোন্তি. ত্যাস্স ধম্মা ৱিদিতা উপ্পজ্জন্তি, ৱিদিতা উপট্ঠহন্তি, ৱিদিতা অব্ভত্থং গচ্ছন্তি. সো এৱং পজানাতি – ‘এৱং কিৰমে ধম্মা অহুত্ৱা সম্ভোন্তি, হুত্ৱা পটিৱেন্তী’তি. সো তেসু ধম্মেসু অনুপাযো অনপাযো অনিস্সিতো অপ্পটিবদ্ধো [অপ্পটিবন্ধো (ক.)] ৱিপ্পমুত্তো ৱিসংযুত্তো ৱিমৰিযাদীকতেন চেতসা ৱিহৰতি. সো ‘অত্থি উত্তৰি নিস্সৰণ’ন্তি পজানাতি. তব্বহুলীকাৰা অত্থিত্ৱেৱস্স [অত্থিতেৱস্স (সী. পী.)] হোতি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, সাৰিপুত্তো ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৱং অৱিতক্কং অৱিচাৰং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. যে চ দুতিযে ঝানে ধম্মা – অজ্ঝত্তং সম্পসাদো চ পীতি চ সুখঞ্চ চিত্তেকগ্গতা চ, ফস্সো ৱেদনা সঞ্ঞা চেতনা চিত্তং ছন্দো অধিমোক্খো ৱীৰিযং সতি উপেক্খা মনসিকাৰো – ত্যাস্স ধম্মা অনুপদৱৱত্থিতা হোন্তি. ত্যাস্স ধম্মা ৱিদিতা উপ্পজ্জন্তি, ৱিদিতা উপট্ঠহন্তি, ৱিদিতা অব্ভত্থং গচ্ছন্তি. সো এৱং পজানাতি – ‘এৱং কিৰমে ধম্মা অহুত্ৱা সম্ভোন্তি, হুত্ৱা পটিৱেন্তী’তি. সো তেসু ধম্মেসু অনুপাযো অনপাযো অনিস্সিতো অপ্পটিবদ্ধো ৱিপ্পমুত্তো ৱিসংযুত্তো ৱিমৰিযাদীকতেন চেতসা ৱিহৰতি. সো ‘অত্থি উত্তৰি নিস্সৰণ’ন্তি পজানাতি. তব্বহুলীকাৰা অত্থিত্ৱেৱস্স হোতি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, সাৰিপুত্তো পীতিযা চ ৱিৰাগা উপেক্খকো চ ৱিহৰতি সতো চ সম্পজানো, সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৱেদেতি. যং তং অৰিযা আচিক্খন্তি – ‘উপেক্খকো সতিমা সুখৱিহাৰী’তি ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. যে চ ততিযে ঝানে ধম্মা – সুখঞ্চ সতি চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ চিত্তেকগ্গতা চ, ফস্সো ৱেদনা সঞ্ঞা চেতনা চিত্তং ছন্দো অধিমোক্খো ৱীৰিযং সতি উপেক্খা মনসিকাৰো – ত্যাস্স ধম্মা অনুপদৱৱত্থিতা হোন্তি, ত্যাস্স ধম্মা ৱিদিতা উপ্পজ্জন্তি, ৱিদিতা উপট্ঠহন্তি, ৱিদিতা অব্ভত্থং গচ্ছন্তি. সো এৱং পজানাতি – ‘এৱং কিৰমে ধম্মা অহুত্ৱা সম্ভোন্তি, হুত্ৱা পটিৱেন্তী’তি. সো তেসু ধম্মেসু অনুপাযো অনপাযো অনিস্সিতো অপ্পটিবদ্ধো ৱিপ্পমুত্তো ৱিসংযুত্তো ৱিমৰিযাদীকতেন চেতসা ৱিহৰতি. সো ‘অত্থি উত্তৰি নিস্সৰণ’ন্তি পজানাতি. তব্বহুলীকাৰা অত্থিত্ৱেৱস্স হোতি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, সাৰিপুত্তো সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৱ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপাৰিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. যে চ চতুত্থে ঝানে ধম্মা – উপেক্খা অদুক্খমসুখা ৱেদনা পস্সদ্ধত্তা চেতসো অনাভোগো সতিপাৰিসুদ্ধি চিত্তেকগ্গতা চ, ফস্সো ৱেদনা সঞ্ঞা চেতনা চিত্তং ছন্দো অধিমোক্খো ৱীৰিযং সতি উপেক্খা মনসিকাৰো – ত্যাস্স ধম্মা অনুপদৱৱত্থিতা হোন্তি. ত্যাস্স ধম্মা ৱিদিতা উপ্পজ্জন্তি, ৱিদিতা উপট্ঠহন্তি, ৱিদিতা অব্ভত্থং গচ্ছন্তি. সো এৱং পজানাতি – ‘এৱং কিৰমে ধম্মা অহুত্ৱা সম্ভোন্তি, হুত্ৱা পটিৱেন্তী’তি. সো তেসু ধম্মেসু অনুপাযো অনপাযো অনিস্সিতো অপ্পটিবদ্ধো ৱিপ্পমুত্তো ৱিসংযুত্তো ৱিমৰিযাদীকতেন চেতসা ৱিহৰতি. সো ‘অত্থি উত্তৰি নিস্সৰণ’ন্তি পজানাতি. তব্বহুলীকাৰা অত্থিত্ৱেৱস্স হোতি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, সাৰিপুত্তো সব্বসো ৰূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকাৰা ‘অনন্তো আকাসো’তি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. যে চ আকাসানঞ্চাযতনে ধম্মা – আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞা চ চিত্তেকগ্গতা চ ফস্সো ৱেদনা সঞ্ঞা চেতনা চিত্তং ছন্দো অধিমোক্খো ৱীৰিযং সতি উপেক্খা মনসিকাৰো – ত্যাস্স ধম্মা অনুপদৱৱত্থিতা হোন্তি. ত্যাস্স ধম্মা ৱিদিতা উপ্পজ্জন্তি, ৱিদিতা উপট্ঠহন্তি, ৱিদিতা অব্ভত্থং গচ্ছন্তি. সো এৱং পজানাতি – ‘এৱং কিৰমে ধম্মা অহুত্ৱা সম্ভোন্তি, হুত্ৱা পটিৱেন্তী’তি. সো তেসু ধম্মেসু অনুপাযো অনপাযো অনিস্সিতো অপ্পটিবদ্ধো ৱিপ্পমুত্তো ৱিসংযুত্তো ৱিমৰিযাদীকতেন চেতসা ৱিহৰতি. সো ‘অত্থি উত্তৰি নিস্সৰণ’ন্তি পজানাতি. তব্বহুলীকাৰা অত্থিত্ৱেৱস্স হোতি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, সাৰিপুত্তো সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘অনন্তং ৱিঞ্ঞাণ’ন্তি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. যে চ ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনে ধম্মা – ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞা চ চিত্তেকগ্গতা চ, ফস্সো ৱেদনা সঞ্ঞা চেতনা চিত্তং ছন্দো অধিমোক্খো ৱীৰিযং সতি উপেক্খা মনসিকাৰো – ত্যাস্স ধম্মা অনুপদৱৱত্থিতা হোন্তি. ত্যাস্স ধম্মা ৱিদিতা উপ্পজ্জন্তি, ৱিদিতা উপট্ঠহন্তি, ৱিদিতা অব্ভত্থং গচ্ছন্তি. সো এৱং পজানাতি – ‘এৱং কিৰমে ধম্মা অহুত্ৱা সম্ভোন্তি, হুত্ৱা পটিৱেন্তী’তি. সো তেসু ধম্মেসু অনুপাযো অনপাযো অনিস্সিতো অপ্পটিবদ্ধো ৱিপ্পমুত্তো ৱিসংযুত্তো ৱিমৰিযাদীকতেন চেতসা ৱিহৰতি. সো ‘অত্থি উত্তৰি নিস্সৰণ’ন্তি পজানাতি. তব্বহুলীকাৰা অত্থিত্ৱেৱস্স হোতি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, সাৰিপুত্তো সব্বসো ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘নত্থি কিঞ্চী’তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. যে চ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে ধম্মা – আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞা চ চিত্তেকগ্গতা চ, ফস্সো ৱেদনা সঞ্ঞা চেতনা চিত্তং ছন্দো অধিমোক্খো ৱীৰিযং সতি উপেক্খা মনসিকাৰো – ত্যাস্স ধম্মা অনুপদৱৱত্থিতা হোন্তি. ত্যাস্স ধম্মা ৱিদিতা উপ্পজ্জন্তি, ৱিদিতা উপট্ঠহন্তি, ৱিদিতা অব্ভত্থং গচ্ছন্তি. সো এৱং পজানাতি – ‘এৱং কিৰমে ধম্মা অহুত্ৱা সম্ভোন্তি, হুত্ৱা পটিৱেন্তী’তি. সো তেসু ধম্মেসু অনুপাযো অনপাযো অনিস্সিতো অপ্পটিবদ্ধো ৱিপ্পমুত্তো ৱিসংযুত্তো ৱিমৰিযাদীকতেন চেতসা ৱিহৰতি. সো ‘অত্থি উত্তৰি নিস্সৰণ’ন্তি পজানাতি. তব্বহুলীকাৰা অত্থিত্ৱেৱস্স হোতি.

৯৫. ‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, সাৰিপুত্তো সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো তায সমাপত্তিযা সতো ৱুট্ঠহতি. সো তায সমাপত্তিযা সতো ৱুট্ঠহিত্ৱা যে ধম্মা [যে তে ধম্মা (সী.)] অতীতা নিৰুদ্ধা ৱিপৰিণতা তে ধম্মে সমনুপস্সতি – ‘এৱং কিৰমে ধম্মা অহুত্ৱা সম্ভোন্তি, হুত্ৱা পটিৱেন্তী’তি. সো তেসু ধম্মেসু অনুপাযো অনপাযো অনিস্সিতো অপ্পটিবদ্ধো ৱিপ্পমুত্তো ৱিসংযুত্তো ৱিমৰিযাদীকতেন চেতসা ৱিহৰতি. সো ‘অত্থি উত্তৰি নিস্সৰণ’ন্তি পজানাতি. তব্বহুলীকাৰা অত্থিত্ৱেৱস্স হোতি.

৯৬. ‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, সাৰিপুত্তো সব্বসো নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. পঞ্ঞায চস্স দিস্ৱা আসৱা পৰিক্খীণা হোন্তি. সো তায সমাপত্তিযা সতো ৱুট্ঠহতি. সো তায সমাপত্তিযা সতো ৱুট্ঠহিত্ৱা যে ধম্মা অতীতা নিৰুদ্ধা ৱিপৰিণতা তে ধম্মে সমনুপস্সতি – ‘এৱং কিৰমে ধম্মা অহুত্ৱা সম্ভোন্তি, হুত্ৱা পটিৱেন্তী’তি. সো তেসু ধম্মেসু অনুপাযো অনপাযো অনিস্সিতো অপ্পটিবদ্ধো ৱিপ্পমুত্তো ৱিসংযুত্তো ৱিমৰিযাদীকতেন চেতসা ৱিহৰতি. সো ‘নত্থি উত্তৰি নিস্সৰণ’ন্তি পজানাতি. তব্বহুলীকাৰা নত্থিত্ৱেৱস্স হোতি.

৯৭. ‘‘যং খো তং, ভিক্খৱে, সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘ৱসিপ্পত্তো পাৰমিপ্পত্তো অৰিযস্মিং সীলস্মিং, ৱসিপ্পত্তো পাৰমিপ্পত্তো অৰিযস্মিং সমাধিস্মিং, ৱসিপ্পত্তো পাৰমিপ্পত্তো অৰিযায পঞ্ঞায, ৱসিপ্পত্তো পাৰমিপ্পত্তো অৰিযায ৱিমুত্তিযা’তি, সাৰিপুত্তমেৱ তং সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘ৱসিপ্পত্তো পাৰমিপ্পত্তো অৰিযস্মিং সীলস্মিং, ৱসিপ্পত্তো পাৰমিপ্পত্তো অৰিযস্মিং সমাধিস্মিং, ৱসিপ্পত্তো পাৰমিপ্পত্তো অৰিযায পঞ্ঞায, ৱসিপ্পত্তো পাৰমিপ্পত্তো অৰিযায ৱিমুত্তিযা’তি. যং খো তং, ভিক্খৱে, সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘ভগৱতো পুত্তো ওৰসো মুখতো জাতো ধম্মজো ধম্মনিম্মিতো ধম্মদাযাদো নো আমিসদাযাদো’তি, সাৰিপুত্তমেৱ তং সম্মা ৱদমানো ৱদেয্য – ‘ভগৱতো পুত্তো ওৰসো মুখতো জাতো ধম্মজো ধম্মনিম্মিতো ধম্মদাযাদো নো আমিসদাযাদো’তি. সাৰিপুত্তো, ভিক্খৱে, তথাগতেন অনুত্তৰং ধম্মচক্কং পৱত্তিতং সম্মদেৱ অনুপ্পৱত্তেতী’’তি.

ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.

অনুপদসুত্তং নিট্ঠিতং পঠমং.

২. ছব্বিসোধনসুত্তং

৯৮. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৱো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অঞ্ঞং ব্যাকৰোতি – ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পজানামী’তি. তস্স, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো ভাসিতং নেৱ অভিনন্দিতব্বং নপ্পটিক্কোসিতব্বং. অনভিনন্দিত্ৱা অপ্পটিক্কোসিত্ৱা পঞ্হো পুচ্ছিতব্বো – ‘চত্তাৰোমে, আৱুসো, ৱোহাৰা তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন সম্মদক্খাতা. কতমে চত্তাৰো? দিট্ঠে দিট্ঠৱাদিতা, সুতে সুতৱাদিতা, মুতে মুতৱাদিতা, ৱিঞ্ঞাতে ৱিঞ্ঞাতৱাদিতা – ইমে খো, আৱুসো, চত্তাৰো ৱোহাৰা তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন সম্মদক্খাতা. কথং জানতো পনাযস্মতো, কথং পস্সতো ইমেসু চতূসু ৱোহাৰেসু অনুপাদায আসৱেহি চিত্তং ৱিমুত্ত’ন্তি? খীণাসৱস্স, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো ৱুসিতৱতো কতকৰণীযস্স ওহিতভাৰস্স অনুপ্পত্তসদত্থস্স পৰিক্খীণভৱসংযোজনস্স সম্মদঞ্ঞাৱিমুত্তস্স অযমনুধম্মো হোতি ৱেয্যাকৰণায – ‘দিট্ঠে খো অহং, আৱুসো, অনুপাযো অনপাযো অনিস্সিতো অপ্পটিবদ্ধো ৱিপ্পমুত্তো ৱিসংযুত্তো ৱিমৰিযাদীকতেন চেতসা ৱিহৰামি. সুতে খো অহং, আৱুসো…পে… মুতে খো অহং, আৱুসো… ৱিঞ্ঞাতে খো অহং, আৱুসো, অনুপাযো অনপাযো অনিস্সিতো অপ্পটিবদ্ধো ৱিপ্পমুত্তো ৱিসংযুত্তো ৱিমৰিযাদীকতেন চেতসা ৱিহৰামি. এৱং খো মে, আৱুসো, জানতো এৱং পস্সতো ইমেসু চতূসু ৱোহাৰেসু অনুপাদায আসৱেহি চিত্তং ৱিমুত্ত’ন্তি. তস্স, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দিতব্বং অনুমোদিতব্বং. ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা উত্তৰিং পঞ্হো পুচ্ছিতব্বো.

৯৯. ‘‘‘পঞ্চিমে, আৱুসো, উপাদানক্খন্ধা তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন সম্মদক্খাতা. কতমে পঞ্চ? সেয্যথিদং – ৰূপুপাদানক্খন্ধো, ৱেদনুপাদানক্খন্ধো, সঞ্ঞুপাদানক্খন্ধো, সঙ্খাৰুপাদানক্খন্ধো, ৱিঞ্ঞাণুপাদানক্খন্ধো – ইমে খো, আৱুসো, পঞ্চুপাদানক্খন্ধা তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন সম্মদক্খাতা. কথং জানতো পনাযস্মতো, কথং পস্সতো ইমেসু পঞ্চসু উপাদানক্খন্ধেসু অনুপাদায আসৱেহি চিত্তং ৱিমুত্ত’ন্তি? খীণাসৱস্স, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো ৱুসিতৱতো কতকৰণীযস্স ওহিতভাৰস্স অনুপ্পত্তসদত্থস্স পৰিক্খীণভৱসংযোজনস্স সম্মদঞ্ঞাৱিমুত্তস্স অযমনুধম্মো হোতি ৱেয্যাকৰণায – ‘ৰূপং খো অহং, আৱুসো, অবলং ৱিৰাগুনং [ৱিৰাগং (সী. পী.), ৱিৰাগুতং (টীকা)] অনস্সাসিকন্তি ৱিদিত্ৱা যে ৰূপে উপাযূপাদানা [উপযূপাদানা (ক.)] চেতসো অধিট্ঠানাভিনিৱেসানুসযা তেসং খযা ৱিৰাগা নিৰোধা চাগা পটিনিস্সগ্গা ৱিমুত্তং মে চিত্তন্তি পজানামি. ৱেদনং খো অহং, আৱুসো…পে… সঞ্ঞং খো অহং, আৱুসো… সঙ্খাৰে খো অহং, আৱুসো… ৱিঞ্ঞাণং খো অহং, আৱুসো, অবলং ৱিৰাগুনং অনস্সাসিকন্তি ৱিদিত্ৱা যে ৱিঞ্ঞাণে উপাযূপাদানা চেতসো অধিট্ঠানাভিনিৱেসানুসযা তেসং খযা ৱিৰাগা নিৰোধা চাগা পটিনিস্সগ্গা ৱিমুত্তং মে চিত্তন্তি পজানামি. এৱং খো মে, আৱুসো, জানতো এৱং পস্সতো ইমেসু পঞ্চসু উপাদানক্খন্ধেসু অনুপাদায আসৱেহি চিত্তং ৱিমুত্ত’ন্তি. তস্স, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দিতব্বং, অনুমোদিতব্বং. ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা উত্তৰিং পঞ্হো পুচ্ছিতব্বো.

১০০. ‘‘‘ছযিমা, আৱুসো, ধাতুযো তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন সম্মদক্খাতা. কতমা ছ? পথৱীধাতু, আপোধাতু, তেজোধাতু, ৱাযোধাতু, আকাসধাতু, ৱিঞ্ঞাণধাতু – ইমা খো, আৱুসো, ছ ধাতুযো তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন সম্মদক্খাতা. কথং জানতো পনাযস্মতো, কথং পস্সতো ইমাসু ছসু ধাতূসু অনুপাদায আসৱেহি চিত্তং ৱিমুত্ত’ন্তি? খীণাসৱস্স, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো ৱুসিতৱতো কতকৰণীযস্স ওহিতভাৰস্স অনুপ্পত্তসদত্থস্স পৰিক্খীণভৱসংযোজনস্স সম্মদঞ্ঞাৱিমুত্তস্স অযমনুধম্মো হোতি ৱেয্যাকৰণায – ‘পথৱীধাতুং খো অহং, আৱুসো, ন অত্ততো উপগচ্ছিং, ন চ পথৱীধাতুনিস্সিতং অত্তানং. যে চ পথৱীধাতুনিস্সিতা উপাযূপাদানা চেতসো অধিট্ঠানাভিনিৱেসানুসযা তেসং খযা ৱিৰাগা নিৰোধা চাগা পটিনিস্সগ্গা ৱিমুত্তং মে চিত্তন্তি পজানামি. আপোধাতুং খো অহং, আৱুসো…পে… তেজোধাতুং খো অহং, আৱুসো… ৱাযোধাতুং খো অহং, আৱুসো… আকাসধাতুং খো অহং, আৱুসো… ৱিঞ্ঞাণধাতুং খো অহং, আৱুসো, ন অত্ততো উপগচ্ছিং, ন চ ৱিঞ্ঞাণধাতুনিস্সিতং অত্তানং. যে চ ৱিঞ্ঞাণধাতুনিস্সিতা উপাযূপাদানা চেতসো অধিট্ঠানাভিনিৱেসানুসযা তেসং খযা ৱিৰাগা নিৰোধা চাগা পটিনিস্সগ্গা ৱিমুত্তং মে চিত্তন্তি পজানামি. এৱং খো মে, আৱুসো, জানতো, এৱং পস্সতো ইমাসু ছসু ধাতূসু অনুপাদায আসৱেহি চিত্তং ৱিমুত্ত’ন্তি. তস্স, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দিতব্বং, অনুমোদিতব্বং. ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা উত্তৰিং পঞ্হো পুচ্ছিতব্বো.

১০১. ‘‘‘ছ খো পনিমানি, আৱুসো, অজ্ঝত্তিকবাহিৰানি [অজ্ঝত্তিকানি বাহিৰানি (স্যা. কং. পী.)] আযতনানি তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন সম্মদক্খাতানি. কতমানি ছ? চক্খু চেৱ ৰূপা চ, সোতঞ্চ সদ্দা চ, ঘানঞ্চ গন্ধা চ, জিৱ্হা চ ৰসা চ, কাযো চ ফোট্ঠব্বা চ, মনো চ ধম্মা চ – ইমানি খো, আৱুসো, ছ অজ্ঝত্তিকবাহিৰানি আযতনানি তেন ভগৱতা জানতা পস্সতা অৰহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন সম্মদক্খাতানি. কথং জানতো পনাযস্মতো, কথং পস্সতো ইমেসু ছসু অজ্ঝত্তিকবাহিৰেসু আযতনেসু অনুপাদায আসৱেহি চিত্তং ৱিমুত্ত’ন্তি? খীণাসৱস্স, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো ৱুসিতৱতো কতকৰণীযস্স ওহিতভাৰস্স অনুপ্পত্তসদত্থস্স পৰিক্খীণভৱসংযোজনস্স সম্মদঞ্ঞাৱিমুত্তস্স অযমনুধম্মো হোতি ৱেয্যাকৰণায – ‘চক্খুস্মিং, আৱুসো, ৰূপে চক্খুৱিঞ্ঞাণে চক্খুৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞাতব্বেসু ধম্মেসু যো ছন্দো যো ৰাগো যা নন্দী [নন্দি (সী. স্যা. কং. পী.)] যা তণ্হা যে চ উপাযূপাদানা চেতসো অধিট্ঠানাভিনিৱেসানুসযা তেসং খযা ৱিৰাগা নিৰোধা চাগা পটিনিস্সগ্গা ৱিমুত্তং মে চিত্তন্তি পজানামি. সোতস্মিং, আৱুসো, সদ্দে সোতৱিঞ্ঞাণে…পে… ঘানস্মিং, আৱুসো, গন্ধে ঘানৱিঞ্ঞাণে… জিৱ্হায, আৱুসো, ৰসে জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণে… কাযস্মিং, আৱুসো, ফোট্ঠব্বে কাযৱিঞ্ঞাণে… মনস্মিং, আৱুসো, ধম্মে মনোৱিঞ্ঞাণে মনোৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞাতব্বেসু ধম্মেসু যো ছন্দো যো ৰাগো যা নন্দী যা তণ্হা যে চ উপাযূপাদানা চেতসো অধিট্ঠানাভিনিৱেসানুসযা তেসং খযা ৱিৰাগা নিৰোধা চাগা পটিনিস্সগ্গা ৱিমুত্তং মে চিত্তন্তি পজানামি. এৱং খো মে, আৱুসো, জানতো এৱং পস্সতো ইমেসু ছসু অজ্ঝত্তিকবাহিৰেসু আযতনেসু অনুপাদায আসৱেহি চিত্তং ৱিমুত্ত’ন্তি. তস্স, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দিতব্বং অনুমোদিতব্বং. ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা উত্তৰিং পঞ্হো পুচ্ছিতব্বো.

১০২. ‘‘‘কথং জানতো পনাযস্মতো, কথং পস্সতো ইমস্মিঞ্চ সৱিঞ্ঞাণকে কাযে বহিদ্ধা চ সব্বনিমিত্তেসু অহংকাৰমমংকাৰমানানুসযা সমূহতা’তি [সুসমূহতাতি (সী. স্যা. কং. পী.)]? খীণাসৱস্স, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো ৱুসিতৱতো কতকৰণীযস্স ওহিতভাৰস্স অনুপ্পত্তসদত্থস্স পৰিক্খীণভৱসংযোজনস্স সম্মদঞ্ঞাৱিমুত্তস্স অযমনুধম্মো হোতি ৱেয্যাকৰণায – ‘পুব্বে খো অহং, আৱুসো, অগাৰিযভূতো সমানো অৱিদ্দসু অহোসিং. তস্স মে তথাগতো ৱা তথাগতসাৱকো ৱা ধম্মং দেসেসি. তাহং ধম্মং সুত্ৱা তথাগতে সদ্ধং পটিলভিং. সো তেন সদ্ধাপটিলাভেন সমন্নাগতো ইতি পটিসঞ্চিক্খিং – সম্বাধো ঘৰাৱাসো ৰজাপথো, অব্ভোকাসো পব্বজ্জা. নযিদং সুকৰং অগাৰং অজ্ঝাৱসতা একন্তপৰিপুণ্ণং একন্তপৰিসুদ্ধং সঙ্খলিখিতং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিতুং. যংনূনাহং কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজেয্য’’’ন্তি.

‘‘সো খো অহং, আৱুসো, অপৰেন সমযেন অপ্পং ৱা ভোগক্খন্ধং পহায মহন্তং ৱা ভোগক্খন্ধং পহায, অপ্পং ৱা ঞাতিপৰিৱট্টং পহায মহন্তং ৱা ঞাতিপৰিৱট্টং পহায কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিং. সো এৱং পব্বজিতো সমানো ভিক্খূনং সিক্খাসাজীৱসমাপন্নো পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো অহোসিং নিহিতদণ্ডো নিহিতসত্থো, লজ্জী দযাপন্নো সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী ৱিহাসিং. অদিন্নাদানং পহায অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো অহোসিং দিন্নাদাযী দিন্নপাটিকঙ্খী, অথেনেন সুচিভূতেন অত্তনা ৱিহাসিং. অব্ৰহ্মচৰিযং পহায ব্ৰহ্মচাৰী অহোসিং আৰাচাৰী ৱিৰতো মেথুনা গামধম্মা. মুসাৱাদং পহায মুসাৱাদা পটিৱিৰতো অহোসিং সচ্চৱাদী সচ্চসন্ধো থেতো পচ্চযিকো অৱিসংৱাদকো লোকস্স. পিসুণং ৱাচং পহায পিসুণায ৱাচায পটিৱিৰতো অহোসিং, ইতো সুত্ৱা ন অমুত্ৰ অক্খাতা ইমেসং ভেদায, অমুত্ৰ ৱা সুত্ৱা ন ইমেসং অক্খাতা অমূসং ভেদায; ইতি ভিন্নানং ৱা সন্ধাতা সহিতানং ৱা অনুপ্পদাতা সমগ্গাৰামো সমগ্গৰতো সমগ্গনন্দী সমগ্গকৰণিং ৱাচং ভাসিতা অহোসিং. ফৰুসং ৱাচং পহায ফৰুসায ৱাচায পটিৱিৰতো অহোসিং; যা সা ৱাচা নেলা কণ্ণসুখা পেমনীযা হদযঙ্গমা পোৰী বহুজনকন্তা বহুজনমনাপা তথাৰূপিং ৱাচং ভাসিতা অহোসিং. সম্ফপ্পলাপং পহায সম্ফপ্পলাপা পটিৱিৰতো অহোসিং; কালৱাদী ভূতৱাদী অত্থৱাদী ধম্মৱাদী ৱিনযৱাদী নিধানৱতিং ৱাচং ভাসিতা অহোসিং কালেন সাপদেসং পৰিযন্তৱতিং অত্থসংহিতং.

‘‘সো বীজগামভূতগামসমাৰম্ভা পটিৱিৰতো অহোসিং, একভত্তিকো অহোসিং ৰত্তূপৰতো ৱিৰতো ৱিকালভোজনা. নচ্চগীতৱাদিতৱিসূকদস্সনা পটিৱিৰতো অহোসিং. মালাগন্ধৱিলেপনধাৰণমণ্ডনৱিভূসনট্ঠানা পটিৱিৰতো অহোসিং. উচ্চাসযনমহাসযনা পটিৱিৰতো অহোসিং. জাতৰূপৰজতপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো অহোসিং, আমকধঞ্ঞপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো অহোসিং, আমকমংসপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো অহোসিং; ইত্থিকুমাৰিকপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো অহোসিং, দাসিদাসপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো অহোসিং, অজেড়কপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো অহোসিং, কুক্কুটসূকৰপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো অহোসিং, হত্থিগৱস্সৱড়ৱপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো অহোসিং, খেত্তৱত্থুপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো অহোসিং. দূতেয্যপহিণগমনানুযোগা পটিৱিৰতো অহোসিং, কযৱিক্কযা পটিৱিৰতো অহোসিং, তুলাকূটকংসকূটমানকূটা পটিৱিৰতো অহোসিং, উক্কোটনৱঞ্চননিকতিসাচিযোগা পটিৱিৰতো অহোসিং, ছেদনৱধবন্ধনৱিপৰামোসআলোপসহসাকাৰা পটিৱিৰতো অহোসিং.

‘‘সো সন্তুট্ঠো অহোসিং কাযপৰিহাৰিকেন চীৱৰেন, কুচ্ছিপৰিহাৰিকেন পিণ্ডপাতেন. সো যেন যেনেৱ [যেন যেন চ (ক.)] পক্কমিং সমাদাযেৱ পক্কমিং. সেয্যথাপি নাম পক্খী সকুণো যেন যেনেৱ ডেতি সপত্তভাৰোৱ ডেতি; এৱমেৱ খো অহং, আৱুসো; সন্তুট্ঠো অহোসিং কাযপৰিহাৰিকেন চীৱৰেন, কুচ্ছিপৰিহাৰিকেন পিণ্ডপাতেন. সো যেন যেনেৱ পক্কমিং সমাদাযেৱ পক্কমিং. সো ইমিনা অৰিযেন সীলক্খন্ধেন সমন্নাগতো অজ্ঝত্তং অনৱজ্জসুখং পটিসংৱেদেসিং.

১০৩. ‘‘সো চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা ন নিমিত্তগ্গাহী অহোসিং নানুব্যঞ্জনগ্গাহী; যত্ৱাধিকৰণমেনং চক্খুন্দ্ৰিযং অসংৱুতং ৱিহৰন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱেয্যুং, তস্স সংৱৰায পটিপজ্জিং; ৰক্খিং চক্খুন্দ্ৰিযং, চক্খুন্দ্ৰিযে সংৱৰং আপজ্জিং. সোতেন সদ্দং সুত্ৱা…পে… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৱা…পে… জিৱ্হায ৰসং সাযিত্ৱা…পে… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৱা…পে… মনসা ধম্মং ৱিঞ্ঞায ন নিমিত্তগ্গাহী অহোসিং নানুব্যঞ্জনগ্গাহী; যত্ৱাধিকৰণমেনং মনিন্দ্ৰিযং অসংৱুতং ৱিহৰন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱেয্যুং, তস্স সংৱৰায পটিপজ্জিং; ৰক্খিং মনিন্দ্ৰিযং, মনিন্দ্ৰিযে সংৱৰং আপজ্জিং. সো ইমিনা অৰিযেন ইন্দ্ৰিযসংৱৰেন সমন্নাগতো অজ্ঝত্তং অব্যাসেকসুখং পটিসংৱেদেসিং.

‘‘সো অভিক্কন্তে পটিক্কন্তে সম্পজানকাৰী অহোসিং, আলোকিতে ৱিলোকিতে সম্পজানকাৰী অহোসিং, সমিঞ্জিতে পসাৰিতে সম্পজানকাৰী অহোসিং, সঙ্ঘাটিপত্তচীৱৰধাৰণে সম্পজানকাৰী অহোসিং, অসিতে পীতে খাযিতে সাযিতে সম্পজানকাৰী অহোসিং, উচ্চাৰপস্সাৱকম্মে সম্পজানকাৰী অহোসিং, গতে ঠিতে নিসিন্নে সুত্তে জাগৰিতে ভাসিতে তুণ্হীভাৱে সম্পজানকাৰী অহোসিং.

‘‘সো ইমিনা চ অৰিযেন সীলক্খন্ধেন সমন্নাগতো, (ইমায চ অৰিযায সন্তুট্ঠিযা সমন্নাগতো,) [পস্স ম. নি. ১.২৯৬ চূড়হত্থিপদোপমে] ইমিনা চ অৰিযেন ইন্দ্ৰিযসংৱৰেন সমন্নাগতো, ইমিনা চ অৰিযেন সতিসম্পজঞ্ঞেন সমন্নাগতো ৱিৱিত্তং সেনাসনং ভজিং অৰঞ্ঞং ৰুক্খমূলং পব্বতং কন্দৰং গিৰিগুহং সুসানং ৱনপত্থং অব্ভোকাসং পলালপুঞ্জং. সো পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো নিসীদিং পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা উজুং কাযং পণিধায পৰিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৱা.

‘‘সো অভিজ্ঝং লোকে পহায ৱিগতাভিজ্ঝেন চেতসা ৱিহাসিং, অভিজ্ঝায চিত্তং পৰিসোধেসিং. ব্যাপাদপদোসং পহায অব্যাপন্নচিত্তো ৱিহাসিং সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী, ব্যাপাদপদোসা চিত্তং পৰিসোধেসিং. থিনমিদ্ধং পহায ৱিগতথিনমিদ্ধো ৱিহাসিং আলোকসঞ্ঞী সতো সম্পজানো, থিনমিদ্ধা চিত্তং পৰিসোধেসিং. উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং পহায অনুদ্ধতো ৱিহাসিং অজ্ঝত্তং, ৱূপসন্তচিত্তো, উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চা চিত্তং পৰিসোধেসিং. ৱিচিকিচ্ছং পহায তিণ্ণৱিচিকিচ্ছো ৱিহাসিং অকথংকথী কুসলেসু ধম্মেসু, ৱিচিকিচ্ছায চিত্তং পৰিসোধেসিং.

১০৪. ‘‘সো ইমে পঞ্চ নীৱৰণে পহায চেতসো উপক্কিলেসে পঞ্ঞায দুব্বলীকৰণে ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহাসিং. ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৱং অৱিতক্কং অৱিচাৰং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং…পে… ততিযং ঝানং… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহাসিং.

‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে আসৱানং খযঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেসিং. সো ইদং দুক্খন্তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, অযং দুক্খসমুদযোতি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, অযং দুক্খনিৰোধোতি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদাতি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং; ইমে আসৱাতি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, অযং আসৱসমুদযোতি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, অযং আসৱনিৰোধোতি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, অযং আসৱনিৰোধগামিনী পটিপদাতি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং. তস্স মে এৱং জানতো এৱং পস্সতো কামাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চিত্থ, ভৱাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চিত্থ, অৱিজ্জাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চিত্থः ৱিমুত্তস্মিং ৱিমুত্তমিতি ঞাণং অহোসি. খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযাতি অব্ভঞ্ঞাসিং. এৱং খো মে, আৱুসো, জানতো এৱং পস্সতো ইমস্মিঞ্চ সৱিঞ্ঞাণকে কাযে বহিদ্ধা চ সব্বনিমিত্তেসু অহংকাৰমমংকাৰমানানুসযা সমূহতা’’তি. ‘‘তস্স, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দিতব্বং অনুমোদিতব্বং. ‘সাধূ’তি ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা এৱমস্স ৱচনীযো – ‘লাভা নো, আৱুসো, সুলদ্ধং নো, আৱুসো, যে মযং আযস্মন্তং তাদিসং সব্ৰহ্মচাৰিং সমনুপস্সামা’’’তি [পস্সামাতি (সী.)].

ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.

ছব্বিসোধনসুত্তং নিট্ঠিতং দুতিযং.

৩. সপ্পুৰিসসুত্তং

১০৫. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৱো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘সপ্পুৰিসধম্মঞ্চ ৱো, ভিক্খৱে, দেসেস্সামি অসপ্পুৰিসধম্মঞ্চ. তং সুণাথ, সাধুকং মনসি কৰোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসধম্মো? ইধ, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসো উচ্চাকুলা পব্বজিতো হোতি. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অহং খোম্হি উচ্চাকুলা পব্বজিতো, ইমে পনঞ্ঞে ভিক্খূ ন উচ্চাকুলা পব্বজিতা’তি. সো তায উচ্চাকুলীনতায অত্তানুক্কংসেতি, পৰং ৱম্ভেতি. অযং [অযম্পি (সী. পী.)], ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসধম্মো. সপ্পুৰিসো চ খো, ভিক্খৱে, ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘ন খো উচ্চাকুলীনতায লোভধম্মা ৱা পৰিক্খযং গচ্ছন্তি, দোসধম্মা ৱা পৰিক্খযং গচ্ছন্তি, মোহধম্মা ৱা পৰিক্খযং গচ্ছন্তি. নো চেপি উচ্চাকুলা পব্বজিতো হোতি; সো চ হোতি ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো সামীচিপ্পটিপন্নো অনুধম্মচাৰী, সো তত্থ পুজ্জো, সো তত্থ পাসংসো’তি. সো পটিপদংযেৱ অন্তৰং কৰিত্ৱা তায উচ্চাকুলীনতায নেৱত্তানুক্কংসেতি ন পৰং ৱম্ভেতি. অযং, ভিক্খৱে, সপ্পুৰিসধম্মো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসো মহাকুলা পব্বজিতো হোতি…পে… [যথা উচ্চাকুলৱাৰে তথা ৱিত্থাৰেতব্বং] মহাভোগকুলা পব্বজিতো হোতি…পে… উড়াৰভোগকুলা পব্বজিতো হোতি. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অহং খোম্হি উড়াৰভোগকুলা পব্বজিতো, ইমে পনঞ্ঞে ভিক্খূ ন উড়াৰভোগকুলা পব্বজিতা’তি. সো তায উড়াৰভোগতায অত্তানুক্কংসেতি, পৰং ৱম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসধম্মো. সপ্পুৰিসো চ খো, ভিক্খৱে, ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘ন খো উড়াৰভোগতায লোভধম্মা ৱা পৰিক্খযং গচ্ছন্তি, দোসধম্মা ৱা পৰিক্খযং গচ্ছন্তি, মোহধম্মা ৱা পৰিক্খযং গচ্ছন্তি. নো চেপি উড়াৰভোগকুলা পব্বজিতো হোতি; সো চ হোতি ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো সামীচিপ্পটিপন্নো অনুধম্মচাৰী, সো তত্থ পুজ্জো, সো তত্থ পাসংসো’তি. সো পটিপদংযেৱ অন্তৰং কৰিত্ৱা তায উড়াৰভোগতায নেৱত্তানুক্কংসেতি, ন পৰং ৱম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৱে, সপ্পুৰিসধম্মো.

১০৬. ‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসো ঞাতো হোতি যসস্সী. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অহং খোম্হি ঞাতো যসস্সী, ইমে পনঞ্ঞে ভিক্খূ অপ্পঞ্ঞাতা অপ্পেসক্খা’তি. সো তেন ঞত্তেন [ঞাতেন (সী. ক.), ঞাতত্তেন (স্যা. কং. পী.)] অত্তানুক্কংসেতি, পৰং ৱম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসধম্মো. সপ্পুৰিসো চ খো, ভিক্খৱে, ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘ন খো ঞত্তেন লোভধম্মা ৱা পৰিক্খযং গচ্ছন্তি, দোসধম্মা ৱা পৰিক্খযং গচ্ছন্তি, মোহধম্মা ৱা পৰিক্খযং গচ্ছন্তি. নো চেপি ঞাতো হোতি যসস্সী; সো চ হোতি ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো সামীচিপ্পটিপন্নো অনুধম্মচাৰী, সো তত্থ পুজ্জো, সো তত্থ পাসংসো’তি. সো পটিপদংযেৱ অন্তৰং কৰিত্ৱা তেন ঞত্তেন নেৱত্তানুক্কংসেতি, ন পৰং ৱম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৱে, সপ্পুৰিসধম্মো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসো লাভী হোতি চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰানং. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অহং খোম্হি লাভী চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰানং, ইমে পনঞ্ঞে ভিক্খূ ন লাভিনো চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰান’ন্তি. সো তেন লাভেন অত্তানুক্কংসেতি, পৰং ৱম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসধম্মো. সপ্পুৰিসো চ খো, ভিক্খৱে, ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘ন খো লাভেন লোভধম্মা ৱা পৰিক্খযং গচ্ছন্তি, দোসধম্মা ৱা পৰিক্খযং গচ্ছন্তি, মোহধম্মা ৱা পৰিক্খযং গচ্ছন্তি. নো চেপি লাভী হোতি চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰানং; সো চ হোতি ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো সামীচিপ্পটিপন্নো অনুধম্মচাৰী, সো তত্থ পুজ্জো, সো তত্থ পাসংসো’তি. সো পটিপদংযেৱ অন্তৰং কৰিত্ৱা তেন লাভেন নেৱত্তানুক্কংসেতি, ন পৰং ৱম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৱে, সপ্পুৰিসধম্মো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসো বহুস্সুতো হোতি. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অহং খোম্হি বহুস্সুতো, ইমে পনঞ্ঞে ভিক্খূ ন বহুস্সুতা’তি. সো তেন বাহুসচ্চেন অত্তানুক্কংসেতি, পৰং ৱম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসধম্মো. সপ্পুৰিসো চ খো, ভিক্খৱে, ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘ন খো বাহুসচ্চেন লোভধম্মা ৱা পৰিক্খযং গচ্ছন্তি, দোসধম্মা ৱা পৰিক্খযং গচ্ছন্তি, মোহধম্মা ৱা পৰিক্খযং গচ্ছন্তি. নো চেপি বহুস্সুতো হোতি; সো চ হোতি ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো সামীচিপ্পটিপন্নো অনুধম্মচাৰী, সো তত্থ পুজ্জো, সো তত্থ পাসংসো’তি. সো পটিপদংযেৱ অন্তৰং কৰিত্ৱা তেন বাহুসচ্চেন নেৱত্তানুক্কংসেতি, ন পৰং ৱম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৱে, সপ্পুৰিসধম্মো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসো ৱিনযধৰো হোতি. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অহং খোম্হি ৱিনযধৰো, ইমে পনঞ্ঞে ভিক্খূ ন ৱিনযধৰা’তি. সো তেন ৱিনযধৰত্তেন অত্তানুক্কংসেতি, পৰং ৱম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসধম্মো. সপ্পুৰিসো চ খো, ভিক্খৱে, ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘ন খো ৱিনযধৰত্তেন লোভধম্মা ৱা পৰিক্খযং গচ্ছন্তি, দোসধম্মা ৱা পৰিক্খযং গচ্ছন্তি, মোহধম্মা ৱা পৰিক্খযং গচ্ছন্তি. নো চেপি ৱিনযধৰো হোতি; সো চ হোতি ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো সামীচিপ্পটিপন্নো অনুধম্মচাৰী, সো তত্থ পুজ্জো, সো তত্থ পাসংসো’তি. সো পটিপদংযেৱ অন্তৰং কৰিত্ৱা তেন ৱিনযধৰত্তেন নেৱত্তানুক্কংসেতি, ন পৰং ৱম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৱে, সপ্পুৰিসধম্মো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসো ধম্মকথিকো হোতি. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অহং খোম্হি ধম্মকথিকো, ইমে পনঞ্ঞে ভিক্খূ ন ধম্মকথিকা’তি. সো তেন ধম্মকথিকত্তেন অত্তানুক্কংসেতি, পৰং ৱম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসধম্মো. সপ্পুৰিসো চ খো, ভিক্খৱে, ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘ন খো ধম্মকথিকত্তেন লোভধম্মা ৱা পৰিক্খযং গচ্ছন্তি, দোসধম্মা ৱা পৰিক্খযং গচ্ছন্তি, মোহধম্মা ৱা পৰিক্খযং গচ্ছন্তি. নো চেপি ধম্মকথিকো হোতি; সো চ হোতি ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো সামীচিপ্পটিপন্নো অনুধম্মচাৰী, সো তত্থ পুজ্জো, সো তত্থ পাসংসো’তি. সো পটিপদংযেৱ অন্তৰং কৰিত্ৱা তেন ধম্মকথিকত্তেন নেৱত্তানুক্কংসেতি, ন পৰং ৱম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৱে, সপ্পুৰিসধম্মো.

১০৭. ‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসো আৰঞ্ঞিকো হোতি. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অহং খোম্হি আৰঞ্ঞিকো ইমে পনঞ্ঞে ভিক্খূ ন আৰঞ্ঞিকা’তি. সো তেন আৰঞ্ঞিকত্তেন অত্তানুক্কংসেতি, পৰং ৱম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসধম্মো. সপ্পুৰিসো চ খো, ভিক্খৱে, ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘ন খো আৰঞ্ঞিকত্তেন লোভধম্মা ৱা পৰিক্খযং গচ্ছন্তি, দোসধম্মা ৱা পৰিক্খযং গচ্ছন্তি, মোহধম্মা ৱা পৰিক্খযং গচ্ছন্তি. নো চেপি আৰঞ্ঞিকো হোতি; সো চ হোতি ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো সামীচিপ্পটিপন্নো অনুধম্মচাৰী, সো তত্থ পুজ্জো, সো তত্থ পাসংসো’তি. সো পটিপদংযেৱ অন্তৰং কৰিত্ৱা তেন আৰঞ্ঞিকত্তেন নেৱত্তানুক্কংসেতি, ন পৰং ৱম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৱে, সপ্পুৰিসধম্মো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসো পংসুকূলিকো হোতি. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অহং খোম্হি পংসুকূলিকো, ইমে পনঞ্ঞে ভিক্খূ ন পংসুকূলিকা’তি. সো তেন পংসুকূলিকত্তেন অত্তানুক্কংসেতি, পৰং ৱম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসধম্মো. সপ্পুৰিসো চ খো, ভিক্খৱে, ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘ন খো পংসুকূলিকত্তেন লোভধম্মা ৱা পৰিক্খযং গচ্ছন্তি, দোসধম্মা ৱা পৰিক্খযং গচ্ছন্তি, মোহধম্মা ৱা পৰিক্খযং গচ্ছন্তি. নো চেপি পংসুকূলিকো হোতি; সো চ হোতি ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো সামীচিপ্পটিপন্নো অনুধম্মচাৰী, সো তত্থ পুজ্জো, সো তত্থ পাসংসো’তি. সো পটিপদংযেৱ অন্তৰং কৰিত্ৱা তেন পংসুকূলিকত্তেন নেৱত্তানুক্কংসেতি, ন পৰং ৱম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৱে, সপ্পুৰিসধম্মো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসো পিণ্ডপাতিকো হোতি. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অহং খোম্হি পিণ্ডপাতিকো, ইমে পনঞ্ঞে ভিক্খূ ন পিণ্ডপাতিকা’তি. সো তেন পিণ্ডপাতিকত্তেন অত্তানুক্কংসেতি, পৰং ৱম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসধম্মো. সপ্পুৰিসো চ খো, ভিক্খৱে, ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘ন খো পিণ্ডপাতিকত্তেন লোভধম্মা ৱা পৰিক্খযং গচ্ছন্তি, দোসধম্মা ৱা পৰিক্খযং গচ্ছন্তি, মোহধম্মা ৱা পৰিক্খযং গচ্ছন্তি. নো চেপি পিণ্ডপাতিকো হোতি; সো চ হোতি ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো সামীচিপ্পটিপন্নো অনুধম্মচাৰী, সো তত্থ পুজ্জো, সো তত্থ পাসংসো’তি. সো পটিপদংযেৱ অন্তৰং কৰিত্ৱা তেন পিণ্ডপাতিকত্তেন নেৱত্তানুক্কংসেতি, ন পৰং ৱম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৱে, সপ্পুৰিসধম্মো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসো ৰুক্খমূলিকো হোতি. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অহং খোম্হি ৰুক্খমূলিকো, ইমে পনঞ্ঞে ভিক্খূ ন ৰুক্খমূলিকা’তি. সো তেন ৰুক্খমূলিকত্তেন অত্তানুক্কংসেতি, পৰং ৱম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসধম্মো. সপ্পুৰিসো চ খো, ভিক্খৱে, ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘ন খো ৰুক্খমূলিকত্তেন লোভধম্মা ৱা পৰিক্খযং গচ্ছন্তি, দোসধম্মা ৱা পৰিক্খযং গচ্ছন্তি, মোহধম্মা ৱা পৰিক্খযং গচ্ছন্তি. নো চেপি ৰুক্খমূলিকো হোতি; সো চ হোতি ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো সামীচিপ্পটিপন্নো অনুধম্মচাৰী, সো তত্থ পুজ্জো, সো তত্থ পাসংসো’তি. সো পটিপদংযেৱ অন্তৰং কৰিত্ৱা তেন ৰুক্খমূলিকত্তেন নেৱত্তানুক্কংসেতি, ন পৰং ৱম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৱে, সপ্পুৰিসধম্মো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসো সোসানিকো হোতি…পে… অব্ভোকাসিকো হোতি… নেসজ্জিকো হোতি… যথাসন্থতিকো হোতি… একাসনিকো হোতি. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অহং খোম্হি একাসনিকো, ইমে পনঞ্ঞে ভিক্খূ ন একাসনিকা’তি. সো তেন একাসনিকত্তেন অত্তানুক্কংসেতি, পৰং ৱম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসধম্মো. সপ্পুৰিসো চ খো, ভিক্খৱে, ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘ন খো একাসনিকত্তেন লোভধম্মা ৱা পৰিক্খযং গচ্ছন্তি, দোসধম্মা ৱা পৰিক্খযং গচ্ছন্তি, মোহধম্মা ৱা পৰিক্খযং গচ্ছন্তি. নো চেপি একাসনিকো হোতি; সো চ হোতি ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো সামীচিপ্পটিপন্নো অনুধম্মচাৰী, সো তত্থ পুজ্জো, সো তত্থ পাসংসো’তি. সো পটিপদংযেৱ অন্তৰং কৰিত্ৱা তেন একাসনিকত্তেন নেৱত্তানুক্কংসেতি, ন পৰং ৱম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৱে, সপ্পুৰিসধম্মো.

১০৮. ‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসো ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অহং খোম্হি পঠমজ্ঝানসমাপত্তিযা লাভী, ইমে পনঞ্ঞে ভিক্খূ পঠমজ্ঝানসমাপত্তিযা ন লাভিনো’তি. সো তায পঠমজ্ঝানসমাপত্তিযা অত্তানুক্কংসেতি, পৰং ৱম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসধম্মো. সপ্পুৰিসো চ খো, ভিক্খৱে, ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘পঠমজ্ঝানসমাপত্তিযাপি খো অতম্মযতা ৱুত্তা ভগৱতা. যেন যেন হি মঞ্ঞন্তি ততো তং হোতি অঞ্ঞথা’তি. সো অতম্মযতঞ্ঞেৱ অন্তৰং কৰিত্ৱা তায পঠমজ্ঝানসমাপত্তিযা নেৱত্তানুক্কংসেতি, ন পৰং ৱম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৱে, সপ্পুৰিসধম্মো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসো ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৱং অৱিতক্কং অৱিচাৰং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং…পে… ততিযং ঝানং… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অহং খোম্হি চতুত্থজ্ঝানসমাপত্তিযা লাভী, ইমে পনঞ্ঞে ভিক্খূ চতুত্থজ্ঝানসমাপত্তিযা ন লাভিনো’তি. সো তায চতুত্থজ্ঝানসমাপত্তিযা অত্তানুক্কংসেতি, পৰং ৱম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসধম্মো. সপ্পুৰিসো চ খো, ভিক্খৱে, ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘চতুত্থজ্ঝানসমাপত্তিযাপি খো অতম্মযতা ৱুত্তা ভগৱতা. যেন যেন হি মঞ্ঞন্তি ততো তং হোতি অঞ্ঞথা’তি. সো অতম্মযতঞ্ঞেৱ অন্তৰং কৰিত্ৱা তায চতুত্থজ্ঝানসমাপত্তিযা নেৱত্তানুক্কংসেতি, ন পৰং ৱম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৱে, সপ্পুৰিসধম্মো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসো সব্বসো ৰূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকাৰা ‘অনন্তো আকাসো’তি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অহং খোম্হি আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তিযা লাভী, ইমে পনঞ্ঞে ভিক্খূ আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তিযা ন লাভিনো’তি. সো তায আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তিযা অত্তানুক্কংসেতি, পৰং ৱম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসধম্মো. সপ্পুৰিসো চ খো, ভিক্খৱে, ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তিযাপি খো অতম্মযতা ৱুত্তা ভগৱতা. যেন যেন হি মঞ্ঞন্তি ততো তং হোতি অঞ্ঞথা’তি. সো অতম্মযতঞ্ঞেৱ অন্তৰং কৰিত্ৱা তায আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তিযা নেৱত্তানুক্কংসেতি, ন পৰং ৱম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৱে, সপ্পুৰিসধম্মো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসো সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘অনন্তং ৱিঞ্ঞাণ’ন্তি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অহং খোম্হি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তিযা লাভী, ইমে পনঞ্ঞে ভিক্খূ ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তিযা ন লাভিনো’তি. সো তায ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তিযা অত্তানুক্কংসেতি, পৰং ৱম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসধম্মো. সপ্পুৰিসো চ খো, ভিক্খৱে, ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তিযাপি খো অতম্মযতা ৱুত্তা ভগৱতা. যেন যেন হি মঞ্ঞন্তি ততো তং হোতি অঞ্ঞথা’তি. সো অতম্মযতঞ্ঞেৱ অন্তৰং কৰিত্ৱা তায ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তিযা নেৱত্তানুক্কংসেতি, ন পৰং ৱম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৱে, সপ্পুৰিসধম্মো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসো সব্বসো ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘নত্থি কিঞ্চী’তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অহং খোম্হি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা লাভী, ইমে পনঞ্ঞে ভিক্খূ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা ন লাভিনো’তি. সো তায আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা অত্তানুক্কংসেতি, পৰং ৱম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসধম্মো. সপ্পুৰিসো চ খো, ভিক্খৱে, ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযাপি খো অতম্মযতা ৱুত্তা ভগৱতা. যেন যেন হি মঞ্ঞন্তি ততো তং হোতি অঞ্ঞথা’তি. সো অতম্মযতঞ্ঞেৱ অন্তৰং কৰিত্ৱা তায আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা নেৱত্তানুক্কংসেতি, ন পৰং ৱম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৱে, সপ্পুৰিসধম্মো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসো সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অহং খোম্হি নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা লাভী, ইমে পনঞ্ঞে ভিক্খূ নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা ন লাভিনো’তি. সো তায নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা অত্তানুক্কংসেতি, পৰং ৱম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৱে, অসপ্পুৰিসধম্মো. সপ্পুৰিসো চ খো, ভিক্খৱে, ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযাপি খো অতম্মযতা ৱুত্তা ভগৱতা. যেন যেন হি মঞ্ঞন্তি ততো তং হোতি অঞ্ঞথা’তি. সো অতম্মযতঞ্ঞেৱ অন্তৰং কৰিত্ৱা তায নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা নেৱত্তানুক্কংসেতি, ন পৰং ৱম্ভেতি. অযম্পি, ভিক্খৱে, সপ্পুৰিসধম্মো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, সপ্পুৰিসো সব্বসো নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. পঞ্ঞায চস্স দিস্ৱা আসৱা [একচ্চে আসৱা (ক.)] পৰিক্খীণা হোন্তি. অযং [অযং খো (স্যা. কং.)], ভিক্খৱে, ভিক্খু ন কিঞ্চি মঞ্ঞতি, ন কুহিঞ্চি মঞ্ঞতি, ন কেনচি মঞ্ঞতী’’তি.

ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.

সপ্পুৰিসসুত্তং নিট্ঠিতং ততিযং.

৪. সেৱিতব্বাসেৱিতব্বসুত্তং

১০৯. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৱো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘সেৱিতব্বাসেৱিতব্বং ৱো, ভিক্খৱে, ধম্মপৰিযাযং দেসেস্সামি. তং সুণাথ, সাধুকং মনসি কৰোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘কাযসমাচাৰংপাহং [পহং (সব্বত্থ)], ভিক্খৱে, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি, অসেৱিতব্বম্পি; তঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং কাযসমাচাৰং. ৱচীসমাচাৰংপাহং, ভিক্খৱে, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি, অসেৱিতব্বম্পি; তঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱচীসমাচাৰং. মনোসমাচাৰংপাহং, ভিক্খৱে, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি, অসেৱিতব্বম্পি; তঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং মনোসমাচাৰং. চিত্তুপ্পাদংপাহং, ভিক্খৱে, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি, অসেৱিতব্বম্পি; তঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং চিত্তুপ্পাদং. সঞ্ঞাপটিলাভংপাহং, ভিক্খৱে, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি, অসেৱিতব্বম্পি; তঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং সঞ্ঞাপটিলাভং. দিট্ঠিপটিলাভংপাহং, ভিক্খৱে, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি, অসেৱিতব্বম্পি; তঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং দিট্ঠিপটিলাভং. অত্তভাৱপটিলাভংপাহং, ভিক্খৱে, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি, অসেৱিতব্বম্পি; তঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং অত্তভাৱপটিলাভ’’ন্তি.

এৱং ৱুত্তে আযস্মা সাৰিপুত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইমস্স খো অহং, ভন্তে, ভগৱতা সংখিত্তেন ভাসিতস্স, ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স, এৱং ৱিত্থাৰেন অত্থং আজানামি.

১১০. ‘‘‘কাযসমাচাৰংপাহং, ভিক্খৱে, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি, অসেৱিতব্বম্পি; তঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং কাযসমাচাৰ’ন্তি – ইতি খো পনেতং ৱুত্তং ভগৱতা. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? যথাৰূপং, ভন্তে, কাযসমাচাৰং সেৱতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, এৱৰূপো কাযসমাচাৰো ন সেৱিতব্বো; যথাৰূপঞ্চ খো, ভন্তে, কাযসমাচাৰং সেৱতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, এৱৰূপো কাযসমাচাৰো সেৱিতব্বো.

১১১. ‘‘কথংৰূপং, ভন্তে, কাযসমাচাৰং সেৱতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি? ইধ, ভন্তে, একচ্চো পাণাতিপাতী হোতি লুদ্দো লোহিতপাণি হতপ্পহতে নিৱিট্ঠো অদযাপন্নো পাণভূতেসু; অদিন্নাদাযী খো পন হোতি, যং তং পৰস্স পৰৱিত্তূপকৰণং গামগতং ৱা অৰঞ্ঞগতং ৱা তং অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদাতা হোতি; কামেসুমিচ্ছাচাৰী খো পন হোতি, যা তা মাতুৰক্খিতা পিতুৰক্খিতা মাতাপিতুৰক্খিতা ভাতুৰক্খিতা ভগিনিৰক্খিতা ঞাতিৰক্খিতা গোত্তৰক্খিতা ধম্মৰক্খিতা সস্সামিকা সপৰিদণ্ডা অন্তমসো মালাগুড়পৰিক্খিত্তাপি তথাৰূপাসু চাৰিত্তং আপজ্জিতা হোতি – এৱৰূপং, ভন্তে, কাযসমাচাৰং সেৱতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি.

‘‘কথংৰূপং, ভন্তে, কাযসমাচাৰং সেৱতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি? ইধ, ভন্তে, একচ্চো পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি নিহিতদণ্ডো নিহিতসত্থো, লজ্জী দযাপন্নো সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী ৱিহৰতি; অদিন্নাদানং পহায অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো হোতি, যং তং পৰস্স পৰৱিত্তূপকৰণং গামগতং ৱা অৰঞ্ঞগতং ৱা তং নাদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদাতা হোতি; কামেসুমিচ্ছাচাৰং পহায কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতো হোতি, যা তা মাতুৰক্খিতা পিতুৰক্খিতা মাতাপিতুৰক্খিতা ভাতুৰক্খিতা ভগিনিৰক্খিতা ঞাতিৰক্খিতা গোত্তৰক্খিতা ধম্মৰক্খিতা সস্সামিকা সপৰিদণ্ডা অন্তমসো মালাগুড়পৰিক্খিত্তাপি তথাৰূপাসু ন চাৰিত্তং আপজ্জিতা হোতি – এৱৰূপং, ভন্তে, কাযসমাচাৰং সেৱতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি. ‘কাযসমাচাৰংপাহং, ভিক্খৱে, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি, অসেৱিতব্বম্পি; তঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং কাযসমাচাৰ’ন্তি – ইতি যং তং ৱুত্তং ভগৱতা ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

‘‘‘ৱচীসমাচাৰংপাহং, ভিক্খৱে, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি, অসেৱিতব্বম্পি; তঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱচীসমাচাৰ’ন্তি – ইতি খো পনেতং ৱুত্তং ভগৱতা. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? যথাৰূপং, ভন্তে, ৱচীসমাচাৰং সেৱতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, এৱৰূপো ৱচীসমাচাৰো ন সেৱিতব্বো; যথাৰূপঞ্চ খো, ভন্তে, ৱচীসমাচাৰং সেৱতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি এৱৰূপো ৱচীসমাচাৰো সেৱিতব্বো.

১১২. ‘‘কথংৰূপং, ভন্তে, ৱচীসমাচাৰং সেৱতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি? ইধ, ভন্তে, একচ্চো মুসাৱাদী হোতি, সভাগতো [সভগ্গতো (বহূসু)] ৱা পৰিসাগতো [পৰিসগ্গতো (বহূসু)] ৱা ঞাতিমজ্ঝগতো ৱা পূগমজ্ঝগতো ৱা ৰাজকুলমজ্ঝগতো ৱা অভিনীতো সক্খিপুট্ঠো – ‘এহম্ভো পুৰিস, যং জানাসি তং ৱদেহী’তি সো অজানং ৱা আহ – ‘জানামী’তি, জানং ৱা আহ – ‘ন জানামী’তি; অপস্সং ৱা আহ – ‘পস্সামী’তি, পস্সং ৱা আহ – ‘ন পস্সামী’তি – ইতি [পস্স ম. নি. ১.৪৪০ সালেয্যকসুত্তে] অত্তহেতু ৱা পৰহেতু ৱা আমিসকিঞ্চিক্খহেতু [কিঞ্চক্খহেতু (সী.)] ৱা সম্পজানমুসা ভাসিতা হোতি; পিসুণৱাচো খো পন হোতি, ইতো সুত্ৱা অমুত্ৰ অক্খাতা ইমেসং ভেদায, অমুত্ৰ ৱা সুত্ৱা ইমেসং অক্খাতা অমূসং ভেদায – ইতি সমগ্গানং ৱা ভেত্তা, ভিন্নানং ৱা অনুপ্পদাতা, ৱগ্গাৰামো, ৱগ্গৰতো, ৱগ্গনন্দী, ৱগ্গকৰণিং ৱাচং ভাসিতা হোতি; ফৰুসৱাচো খো পন হোতি, যা সা ৱাচা কণ্ডকা কক্কসা ফৰুসা পৰকটুকা পৰাভিসজ্জনী কোধসামন্তা অসমাধিসংৱত্তনিকা, তথাৰূপিং ৱাচং ভাসিতা হোতি; সম্ফপ্পলাপী খো পন হোতি অকালৱাদী অভূতৱাদী অনত্থৱাদী অধম্মৱাদী অৱিনযৱাদী, অনিধানৱতিং ৱাচং ভাসিতা হোতি অকালেন অনপদেসং অপৰিযন্তৱতিং অনত্থসংহিতং – এৱৰূপং, ভন্তে, ৱচীসমাচাৰং সেৱতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি.

‘‘কথংৰূপং, ভন্তে, ৱচীসমাচাৰং সেৱতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি? ইধ, ভন্তে, একচ্চো মুসাৱাদং পহায মুসাৱাদা পটিৱিৰতো হোতি সভাগতো ৱা পৰিসাগতো ৱা ঞাতিমজ্ঝগতো ৱা পূগমজ্ঝগতো ৱা ৰাজকুলমজ্ঝগতো ৱা অভিনীতো সক্খিপুট্ঠো – ‘এহম্ভো পুৰিস, যং জানাসি তং ৱদেহী’তি সো অজানং ৱা আহ – ‘ন জানামী’তি, জানং ৱা আহ – ‘জানামী’তি, অপস্সং ৱা আহ – ‘ন পস্সামী’তি, পস্সং ৱা আহ – ‘পস্সামী’তি – ইতি অত্তহেতু ৱা পৰহেতু ৱা আমিসকিঞ্চিক্খহেতু ৱা ন সম্পজানমুসা ভাসিতা হোতি; পিসুণং ৱাচং পহায পিসুণায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি, ইতো সুত্ৱা ন অমুত্ৰ অক্খাতা ইমেসং ভেদায, অমুত্ৰ ৱা সুত্ৱা ন ইমেসং অক্খাতা অমূসং ভেদায – ইতি ভিন্নানং ৱা সন্ধাতা সহিতানং ৱা অনুপ্পদাতা সমগ্গাৰামো সমগ্গৰতো সমগ্গনন্দী সমগ্গকৰণিং ৱাচং ভাসিতা হোতি; ফৰুসং ৱাচং পহায ফৰুসায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি, যা সা ৱাচা নেলা কণ্ণসুখা পেমনীযা হদযঙ্গমা পোৰী বহুজনকন্তা বহুজনমনাপা তথাৰূপিং ৱাচং ভাসিতা হোতি; সম্ফপ্পলাপং পহায সম্ফপ্পলাপা পটিৱিৰতো হোতি কালৱাদী ভূতৱাদী অত্থৱাদী ধম্মৱাদী ৱিনযৱাদী, নিধানৱতিং ৱাচং ভাসিতা হোতি কালেন সাপদেসং পৰিযন্তৱতিং অত্থসংহিতং – এৱৰূপং, ভন্তে, ৱচীসমাচাৰং সেৱতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি. ‘ৱচীসমাচাৰংপাহং, ভিক্খৱে, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি, অসেৱিতব্বম্পি; তঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱচীসমাচাৰ’ন্তি – ইতি যং তং ৱুত্তং ভগৱতা ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

‘‘‘মনোসমাচাৰংপাহং, ভিক্খৱে, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি, অসেৱিতব্বম্পি; তঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং মনোসমাচাৰ’ন্তি – ইতি খো পনেতং ৱুত্তং ভগৱতা. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? যথাৰূপং, ভন্তে, মনোসমাচাৰং সেৱতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি এৱৰূপো মনোসমাচাৰো ন সেৱিতব্বো; যথাৰূপঞ্চ খো, ভন্তে, মনোসমাচাৰং সেৱতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি এৱৰূপো মনোসমাচাৰো সেৱিতব্বো.

১১৩. ‘‘কথংৰূপং, ভন্তে, মনোসমাচাৰং সেৱতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি? ইধ, ভন্তে, একচ্চো অভিজ্ঝালু হোতি, যং তং পৰস্স পৰৱিত্তূপকৰণং তং অভিজ্ঝাতা হোতি – ‘অহো ৱত যং পৰস্স তং মমস্সা’তি; ব্যাপন্নচিত্তো খো পন হোতি পদুট্ঠমনসঙ্কপ্পো – ‘ইমে সত্তা হঞ্ঞন্তু ৱা ৱজ্ঝন্তু ৱা উচ্ছিজ্জন্তু ৱা ৱিনস্সন্তু ৱা মা ৱা অহেসু’ন্তি – এৱৰূপং, ভন্তে, মনোসমাচাৰং সেৱতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি.

‘‘কথংৰূপং, ভন্তে, মনোসমাচাৰং সেৱতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি? ইধ, ভন্তে, একচ্চো অনভিজ্ঝালু হোতি, যং তং পৰস্স পৰৱিত্তূপকৰণং তং নাভিজ্ঝাতা হোতি – ‘অহো ৱত যং পৰস্স তং মমস্সা’তি; অব্যাপন্নচিত্তো খো পন হোতি অপ্পদুট্ঠমনসঙ্কপ্পো – ‘ইমে সত্তা অৱেৰা অব্যাবজ্ঝা [অব্যাপজ্ঝা (সী. স্যা. কং. পী. ক.)] অনীঘা সুখী অত্তানং পৰিহৰন্তূ’তি – এৱৰূপং, ভন্তে, মনোসমাচাৰং সেৱতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি. ‘মনোসমাচাৰংপাহং, ভিক্খৱে, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি, অসেৱিতব্বম্পি; তঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং মনোসমাচাৰ’ন্তি – ইতি যং তং ৱুত্তং ভগৱতা ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

১১৪. ‘‘‘চিত্তুপ্পাদংপাহং, ভিক্খৱে, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি, অসেৱিতব্বম্পি; তঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং চিত্তুপ্পাদ’ন্তি – ইতি খো পনেতং ৱুত্তং ভগৱতা. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? যথাৰূপং, ভন্তে, চিত্তুপ্পাদং সেৱতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি এৱৰূপো চিত্তুপ্পাদো ন সেৱিতব্বো; যথাৰূপঞ্চ খো, ভন্তে, চিত্তুপ্পাদং সেৱতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি এৱৰূপো চিত্তুপ্পাদো সেৱিতব্বো.

‘‘কথংৰূপং, ভন্তে, চিত্তুপ্পাদং সেৱতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি? ইধ, ভন্তে, একচ্চো অভিজ্ঝালু হোতি, অভিজ্ঝাসহগতেন চেতসা ৱিহৰতি; ব্যাপাদৱা হোতি, ব্যাপাদসহগতেন চেতসা ৱিহৰতি; ৱিহেসৱা হোতি, ৱিহেসাসহগতেন চেতসা ৱিহৰতি – এৱৰূপং, ভন্তে, চিত্তুপ্পাদং সেৱতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি.

‘‘কথংৰূপং, ভন্তে, চিত্তুপ্পাদং সেৱতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি? ইধ, ভন্তে, একচ্চো অনভিজ্ঝালু হোতি, অনভিজ্ঝাসহগতেন চেতসা ৱিহৰতি; অব্যাপাদৱা হোতি, অব্যাপাদসহগতেন চেতসা ৱিহৰতি; অৱিহেসৱা হোতি, অৱিহেসাসহগতেন চেতসা ৱিহৰতি – এৱৰূপং, ভন্তে, চিত্তুপ্পাদং সেৱতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি. ‘চিত্তুপ্পাদংপাহং, ভিক্খৱে, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি, অসেৱিতব্বম্পি; তঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং চিত্তুপ্পাদ’ন্তি – ইতি যং তং ৱুত্তং ভগৱতা ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

১১৫. ‘‘‘সঞ্ঞাপটিলাভংপাহং, ভিক্খৱে, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি, অসেৱিতব্বম্পি; তঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং সঞ্ঞাপটিলাভ’ন্তি – ইতি খো পনেতং ৱুত্তং ভগৱতা. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? যথাৰূপং, ভন্তে, সঞ্ঞাপটিলাভং সেৱতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি এৱৰূপো সঞ্ঞাপটিলাভো ন সেৱিতব্বো; যথাৰূপঞ্চ খো, ভন্তে, সঞ্ঞাপটিলাভং সেৱতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি এৱৰূপো সঞ্ঞাপটিলাভো সেৱিতব্বো.

‘‘কথংৰূপং, ভন্তে, সঞ্ঞাপটিলাভং সেৱতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি? ইধ, ভন্তে, একচ্চো অভিজ্ঝালু হোতি, অভিজ্ঝাসহগতায সঞ্ঞায ৱিহৰতি; ব্যাপাদৱা হোতি, ব্যাপাদসহগতায সঞ্ঞায ৱিহৰতি; ৱিহেসৱা হোতি, ৱিহেসাসহগতায সঞ্ঞায ৱিহৰতি – এৱৰূপং, ভন্তে, সঞ্ঞাপটিলাভং সেৱতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি.

‘‘কথংৰূপং, ভন্তে, সঞ্ঞাপটিলাভং সেৱতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি? ইধ, ভন্তে, একচ্চো অনভিজ্ঝালু হোতি, অনভিজ্ঝাসহগতায সঞ্ঞায ৱিহৰতি; অব্যাপাদৱা হোতি, অব্যাপাদসহগতায সঞ্ঞায ৱিহৰতি; অৱিহেসৱা হোতি, অৱিহেসাসহগতায সঞ্ঞায ৱিহৰতি – এৱৰূপং, ভন্তে, সঞ্ঞাপটিলাভং সেৱতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি. ‘সঞ্ঞাপটিলাভংপাহং, ভিক্খৱে, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি, অসেৱিতব্বম্পি; তঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং সঞ্ঞাপটিলাভ’ন্তি – ইতি যং তং ৱুত্তং ভগৱতা ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

১১৬. ‘‘‘দিট্ঠিপটিলাভংপাহং, ভিক্খৱে, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি, অসেৱিতব্বম্পি; তঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং দিট্ঠিপটিলাভ’ন্তি – ইতি খো পনেতং ৱুত্তং ভগৱতা. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? যথাৰূপং, ভন্তে, দিট্ঠিপটিলাভং সেৱতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি এৱৰূপো দিট্ঠিপটিলাভো ন সেৱিতব্বো; যথাৰূপঞ্চ খো, ভন্তে, দিট্ঠিপটিলাভং সেৱতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি – এৱৰূপো দিট্ঠিপটিলাভো সেৱিতব্বো.

‘‘কথংৰূপং, ভন্তে, দিট্ঠিপটিলাভং সেৱতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি? ইধ, ভন্তে, একচ্চো এৱংদিট্ঠিকো হোতি – ‘নত্থি দিন্নং, নত্থি যিট্ঠং, নত্থি হুতং, নত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো, নত্থি অযং লোকো, নত্থি পৰো লোকো, নত্থি মাতা, নত্থি পিতা, নত্থি সত্তা ওপপাতিকা, নত্থি লোকে সমণব্ৰাহ্মণা সম্মগ্গতা সম্মাপটিপন্না যে ইমঞ্চ লোকং পৰঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেন্তী’তি – এৱৰূপং, ভন্তে, দিট্ঠিপটিলাভং সেৱতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি.

‘‘কথংৰূপং, ভন্তে, দিট্ঠিপটিলাভং সেৱতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি? ইধ, ভন্তে, একচ্চো এৱংদিট্ঠিকো হোতি – ‘অত্থি দিন্নং, অত্থি যিট্ঠং, অত্থি হুতং, অত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো, অত্থি অযং লোকো, অত্থি পৰো লোকো, অত্থি মাতা, অত্থি পিতা, অত্থি সত্তা ওপপাতিকা, অত্থি লোকে সমণব্ৰাহ্মণা সম্মগ্গতা সম্মাপটিপন্না যে ইমঞ্চ লোকং পৰঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেন্তী’তি – এৱৰূপং, ভন্তে, দিট্ঠিপটিলাভং সেৱতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি. ‘দিট্ঠিপটিলাভংপাহং, ভিক্খৱে, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি, অসেৱিতব্বম্পি; তঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং দিট্ঠিপটিলাভ’ন্তি – ইতি যং তং ৱুত্তং ভগৱতা ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

১১৭. ‘‘‘অত্তভাৱপটিলাভংপাহং, ভিক্খৱে, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি, অসেৱিতব্বম্পি; তঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং অত্তভাৱপটিলাভ’ন্তি – ইতি খো পনেতং ৱুত্তং ভগৱতা. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? যথাৰূপং, ভন্তে, অত্তভাৱপটিলাভং সেৱতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি – এৱৰূপো অত্তভাৱপটিলাভো ন সেৱিতব্বো; যথাৰূপঞ্চ খো, ভন্তে, অত্তভাৱপটিলাভং সেৱতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি – এৱৰূপো অত্তভাৱপটিলাভো সেৱিতব্বো.

‘‘কথংৰূপং, ভন্তে, অত্তভাৱপটিলাভং সেৱতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি? সব্যাবজ্ঝং [সব্যাপজ্ঝং (সী. স্যা. কং. পী. ক.)], ভন্তে, অত্তভাৱপটিলাভং অভিনিব্বত্তযতো অপৰিনিট্ঠিতভাৱায অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি; অব্যাবজ্ঝং, ভন্তে, অত্তভাৱপটিলাভং অভিনিব্বত্তযতো পৰিনিট্ঠিতভাৱায অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি. ‘অত্তভাৱপটিলাভংপাহং, ভিক্খৱে, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি, অসেৱিতব্বম্পি; তঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং অত্তভাৱপটিলাভ’ন্তি – ইতি যং তং ৱুত্তং ভগৱতা ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

‘‘ইমস্স খো অহং, ভন্তে, ভগৱতা সংখিত্তেন ভাসিতস্স, ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স, এৱং ৱিত্থাৰেন অত্থং আজানামী’’তি.

১১৮. ‘‘সাধু সাধু, সাৰিপুত্ত! সাধু খো ত্ৱং, সাৰিপুত্ত, ইমস্স মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স, ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স, এৱং ৱিত্থাৰেন অত্থং আজানাসি.

‘‘‘কাযসমাচাৰংপাহং, ভিক্খৱে, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি, অসেৱিতব্বম্পি; তঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং কাযসমাচাৰ’ন্তি – ইতি খো পনেতং ৱুত্তং মযা. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? যথাৰূপং, সাৰিপুত্ত, কাযসমাচাৰং সেৱতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি এৱৰূপো কাযসমাচাৰো ন সেৱিতব্বো; যথাৰূপঞ্চ খো, সাৰিপুত্ত, কাযসমাচাৰং সেৱতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি – এৱৰূপো কাযসমাচাৰো সেৱিতব্বো.

‘‘কথংৰূপং, সাৰিপুত্ত, কাযসমাচাৰং সেৱতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি? ইধ, সাৰিপুত্ত, একচ্চো পাণাতিপাতী হোতি লুদ্দো লোহিতপাণি হতপ্পহতে নিৱিট্ঠো অদযাপন্নো পাণভূতেসু; অদিন্নাদাযী খো পন হোতি, যং তং পৰস্স পৰৱিত্তূপকৰণং গামগতং ৱা অৰঞ্ঞগতং ৱা তং অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদাতা হোতি; কামেসুমিচ্ছাচাৰী খো পন হোতি, যা তা মাতুৰক্খিতা পিতুৰক্খিতা মাতাপিতুৰক্খিতা ভাতুৰক্খিতা ভগিনিৰক্খিতা ঞাতিৰক্খিতা গোত্তৰক্খিতা ধম্মৰক্খিতা সস্সামিকা সপৰিদণ্ডা অন্তমসো মালাগুড়পৰিক্খিত্তাপি তথাৰূপাসু চাৰিত্তং আপজ্জিতা হোতি – এৱৰূপং, সাৰিপুত্ত, কাযসমাচাৰং সেৱতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি.

‘‘কথংৰূপং, সাৰিপুত্ত, কাযসমাচাৰং সেৱতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি? ইধ, সাৰিপুত্ত, একচ্চো পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি নিহিতদণ্ডো নিহিতসত্থো, লজ্জী দযাপন্নো সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী ৱিহৰতি; অদিন্নাদানং পহায অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো হোতি, যং তং পৰস্স পৰৱিত্তূপকৰণং গামগতং ৱা অৰঞ্ঞগতং ৱা তং নাদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদাতা হোতি; কামেসুমিচ্ছাচাৰং পহায কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতো হোতি, যা তা মাতুৰক্খিতা পিতুৰক্খিতা মাতাপিতুৰক্খিতা ভাতুৰক্খিতা ভগিনিৰক্খিতা ঞাতিৰক্খিতা গোত্তৰক্খিতা ধম্মৰক্খিতা সস্সামিকা সপৰিদণ্ডা অন্তমসো মালাগুড়পৰিক্খিত্তাপি তথাৰূপাসু ন চাৰিত্তং আপজ্জিতা হোতি – এৱৰূপং, সাৰিপুত্ত, কাযসমাচাৰং সেৱতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি. ‘কাযসমাচাৰংপাহং, ভিক্খৱে, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি, অসেৱিতব্বম্পি; তঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং কাযসমাচাৰ’ন্তি – ইতি যং তং ৱুত্তং মযা ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

‘‘ৱচীসমাচাৰংপাহং, ভিক্খৱে, দুৱিধেন ৱদামি …পে… মনোসমাচাৰংপাহং, ভিক্খৱে, দুৱিধেন ৱদামি…পে… চিত্তুপ্পাদংপাহং, ভিক্খৱে, দুৱিধেন ৱদামি…পে… সঞ্ঞাপটিলাভংপাহং, ভিক্খৱে, দুৱিধেন ৱদামি…পে… দিট্ঠিপটিলাভংপাহং, ভিক্খৱে, দুৱিধেন ৱদামি…পে….

‘‘‘অত্তভাৱপটিলাভংপাহং, ভিক্খৱে, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি, অসেৱিতব্বম্পি; তঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং অত্তভাৱপটিলাভ’ন্তি – ইতি খো পনেতং ৱুত্তং মযা. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? যথাৰূপং, সাৰিপুত্ত, অত্তভাৱপটিলাভং সেৱতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি এৱৰূপো অত্তভাৱপটিলাভো ন সেৱিতব্বো; যথাৰূপঞ্চ খো, সাৰিপুত্ত, অত্তভাৱপটিলাভং সেৱতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি – এৱৰূপো অত্তভাৱপটিলাভো সেৱিতব্বো.

‘‘কথংৰূপং, সাৰিপুত্ত, অত্তভাৱপটিলাভং সেৱতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি? সব্যাবজ্ঝং, সাৰিপুত্ত, অত্তভাৱপটিলাভং অভিনিব্বত্তযতো অপৰিনিট্ঠিতভাৱায অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি; অব্যাবজ্ঝং, সাৰিপুত্ত, অত্তভাৱপটিলাভং অভিনিব্বত্তযতো পৰিনিট্ঠিতভাৱায অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি. ‘অত্তভাৱপটিলাভংপাহং, ভিক্খৱে, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি, অসেৱিতব্বম্পি; তঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং অত্তভাৱপটিলাভ’ন্তি – ইতি যং তং ৱুত্তং মযা ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং. ইমস্স খো, সাৰিপুত্ত, মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স এৱং ৱিত্থাৰেন অত্থো দট্ঠব্বো.

১১৯. ‘‘চক্খুৱিঞ্ঞেয্যং ৰূপংপাহং, সাৰিপুত্ত, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি, অসেৱিতব্বম্পি; সোতৱিঞ্ঞেয্যং সদ্দংপাহং, সাৰিপুত্ত, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি অসেৱিতব্বম্পি; ঘানৱিঞ্ঞেয্যং গন্ধংপাহং, সাৰিপুত্ত, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি, অসেৱিতব্বম্পি; জিৱ্হাৱিঞ্ঞেয্যং ৰসংপাহং, সাৰিপুত্ত, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি, অসেৱিতব্বম্পি; কাযৱিঞ্ঞেয্যং ফোট্ঠব্বংপাহং, সাৰিপুত্ত, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি, অসেৱিতব্বম্পি; মনোৱিঞ্ঞেয্যং ধম্মংপাহং, সাৰিপুত্ত, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি, অসেৱিতব্বম্পী’’তি.

এৱং ৱুত্তে, আযস্মা সাৰিপুত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইমস্স খো অহং, ভন্তে, ভগৱতা সংখিত্তেন ভাসিতস্স, ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স, এৱং ৱিত্থাৰেন অত্থং আজানামি. ‘চক্খুৱিঞ্ঞেয্যং ৰূপংপাহং, সাৰিপুত্ত, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি, অসেৱিতব্বম্পী’তি – ইতি খো পনেতং ৱুত্তং ভগৱতা. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? যথাৰূপং, ভন্তে, চক্খুৱিঞ্ঞেয্যং ৰূপং সেৱতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি এৱৰূপং চক্খুৱিঞ্ঞেয্যং ৰূপং ন সেৱিতব্বং; যথাৰূপঞ্চ খো, ভন্তে, চক্খুৱিঞ্ঞেয্যং ৰূপং সেৱতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি এৱৰূপং চক্খুৱিঞ্ঞেয্যং ৰূপং সেৱিতব্বং. ‘চক্খুৱিঞ্ঞেয্যং ৰূপংপাহং, সাৰিপুত্ত, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি, অসেৱিতব্বম্পী’তি – ইতি যং তং ৱুত্তং ভগৱতা ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

‘‘সোতৱিঞ্ঞেয্যং সদ্দংপাহং, সাৰিপুত্ত…পে… এৱৰূপো সোতৱিঞ্ঞেয্যো সদ্দো ন সেৱিতব্বো… এৱৰূপো সোতৱিঞ্ঞেয্যো সদ্দো সেৱিতব্বো… এৱৰূপো ঘানৱিঞ্ঞেয্যো গন্ধো ন সেৱিতব্বো… এৱৰূপো ঘানৱিঞ্ঞেয্যো গন্ধো সেৱিতব্বো… এৱৰূপো জিৱ্হাৱিঞ্ঞেয্যো ৰসো ন সেৱিতব্বো… এৱৰূপো জিৱ্হাৱিঞ্ঞেয্যো ৰসো সেৱিতব্বো… কাযৱিঞ্ঞেয্যং ফোট্ঠব্বংপাহং, সাৰিপুত্ত … এৱৰূপো কাযৱিঞ্ঞেয্যো ফোট্ঠব্বো ন সেৱিতব্বো… এৱৰূপো কাযৱিঞ্ঞেয্যো ফোট্ঠব্বো সেৱিতব্বো.

‘‘‘মনোৱিঞ্ঞেয্যং ধম্মংপাহং, সাৰিপুত্ত, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি, অসেৱিতব্বম্পী’তি – ইতি খো পনেতং ৱুত্তং ভগৱতা. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? যথাৰূপং, ভন্তে, মনোৱিঞ্ঞেয্যং ধম্মং সেৱতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি এৱৰূপো মনোৱিঞ্ঞেয্যো ধম্মো ন সেৱিতব্বো; যথাৰূপঞ্চ খো, ভন্তে, মনোৱিঞ্ঞেয্যং ধম্মং সেৱতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি এৱৰূপো মনোৱিঞ্ঞেয্যো ধম্মো সেৱিতব্বো. ‘মনোৱিঞ্ঞেয্যং ধম্মংপাহং, সাৰিপুত্ত, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি, অসেৱিতব্বম্পী’তি – ইতি যং তং ৱুত্তং ভগৱতা ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং. ইমস্স খো অহং, ভন্তে, ভগৱতা সংখিত্তেন ভাসিতস্স, ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স, এৱং ৱিত্থাৰেন অত্থং আজানামী’’তি.

১২০. ‘‘সাধু সাধু, সাৰিপুত্ত! সাধু খো ত্ৱং, সাৰিপুত্ত, ইমস্স মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স, ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স, এৱং ৱিত্থাৰেন অত্থং আজানাসি. ‘চক্খুৱিঞ্ঞেয্যং ৰূপংপাহং, সাৰিপুত্ত, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি, অসেৱিতব্বম্পী’তি – ইতি খো পনেতং ৱুত্তং মযা. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? যথাৰূপং, সাৰিপুত্ত, চক্খুৱিঞ্ঞেয্যং ৰূপং সেৱতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি এৱৰূপং চক্খুৱিঞ্ঞেয্যং ৰূপং ন সেৱিতব্বং; যথাৰূপঞ্চ খো, সাৰিপুত্ত, চক্খুৱিঞ্ঞেয্যং ৰূপং সেৱতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি এৱৰূপং চক্খুৱিঞ্ঞেয্যং ৰূপং সেৱিতব্বং. ‘চক্খুৱিঞ্ঞেয্যং ৰূপংপাহং, সাৰিপুত্ত, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি, অসেৱিতব্বম্পী’তি – ইতি যং তং ৱুত্তং মযা ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

‘‘সোতৱিঞ্ঞেয্যং সদ্দংপাহং, সাৰিপুত্ত…পে… এৱৰূপো সোতৱিঞ্ঞেয্যো সদ্দো ন সেৱিতব্বো… এৱৰূপো সোতৱিঞ্ঞেয্যো সদ্দো সেৱিতব্বো… এৱৰূপো ঘানৱিঞ্ঞেয্যো গন্ধো ন সেৱিতব্বো… এৱৰূপো ঘানৱিঞ্ঞেয্যো গন্ধো সেৱিতব্বো… এৱৰূপো জিৱ্হাৱিঞ্ঞেয্যো ৰসো ন সেৱিতব্বো… এৱৰূপো জিৱ্হাৱিঞ্ঞেয্যো ৰসো সেৱিতব্বো… এৱৰূপো কাযৱিঞ্ঞেয্যো ফোট্ঠব্বো ন সেৱিতব্বো… এৱৰূপো কাযৱিঞ্ঞেয্যো ফোট্ঠব্বো সেৱিতব্বো.

‘‘মনোৱিঞ্ঞেয্যং ধম্মংপাহং, সাৰিপুত্ত…পে… এৱৰূপো মনোৱিঞ্ঞেয্যো ধম্মো ন সেৱিতব্বো… এৱৰূপো মনোৱিঞ্ঞেয্যো ধম্মো সেৱিতব্বো. ‘মনোৱিঞ্ঞেয্যং ধম্মংপাহং, সাৰিপুত্ত, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি, অসেৱিতব্বম্পী’তি – ইতি যং তং ৱুত্তং মযা ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং. ইমস্স খো, সাৰিপুত্ত, মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স এৱং ৱিত্থাৰেন অত্থো দট্ঠব্বো.

১২১. ‘‘চীৱৰংপাহং, সাৰিপুত্ত, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি, অসেৱিতব্বম্পি…পে… পিণ্ডপাতংপাহং, সাৰিপুত্ত… সেনাসনংপাহং, সাৰিপুত্ত… গামংপাহং, সাৰিপুত্ত… নিগমংপাহং, সাৰিপুত্ত… নগৰংপাহং, সাৰিপুত্ত… জনপদংপাহং, সাৰিপুত্ত… পুগ্গলংপাহং, সাৰিপুত্ত, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি, অসেৱিতব্বম্পী’’তি.

এৱং ৱুত্তে, আযস্মা সাৰিপুত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইমস্স খো অহং, ভন্তে, ভগৱতা সংখিত্তেন ভাসিতস্স, ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স, এৱং ৱিত্থাৰেন অত্থং আজানামি. ‘চীৱৰংপাহং, সাৰিপুত্ত, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি, অসেৱিতব্বম্পী’তি – ইতি খো পনেতং ৱুত্তং ভগৱতা. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? যথাৰূপং, ভন্তে, চীৱৰং সেৱতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি এৱৰূপং চীৱৰং ন সেৱিতব্বং; যথাৰূপঞ্চ খো, ভন্তে, চীৱৰং সেৱতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি এৱৰূপং চীৱৰং সেৱিতব্বং. ‘চীৱৰংপাহং, সাৰিপুত্ত, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি, অসেৱিতব্বম্পী’তি – ইতি যং তং ৱুত্তং ভগৱতা ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং.

‘‘পিণ্ডপাতংপাহং, সাৰিপুত্ত…পে… এৱৰূপো পিণ্ডপাতো ন সেৱিতব্বো… এৱৰূপো পিণ্ডপাতো সেৱিতব্বো… সেনাসনংপাহং, সাৰিপুত্ত…পে… এৱৰূপং সেনাসনং ন সেৱিতব্বং… এৱৰূপং সেনাসনং সেৱিতব্বং… গামংপাহং, সাৰিপুত্ত …পে… এৱৰূপো গামো ন সেৱিতব্বো… এৱৰূপো গামো সেৱিতব্বো… এৱৰূপো নিগমো ন সেৱিতব্বো… এৱৰূপো নিগমো সেৱিতব্বো… এৱৰূপং নগৰং ন সেৱিতব্বং… এৱৰূপং নগৰং সেৱিতব্বং… এৱৰূপো জনপদো ন সেৱিতব্বো… এৱৰূপো জনপদো সেৱিতব্বো.

‘‘‘পুগ্গলংপাহং, সাৰিপুত্ত, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি, অসেৱিতব্বম্পী’তি – ইতি খো পনেতং ৱুত্তং ভগৱতা. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? যথাৰূপং, ভন্তে, পুগ্গলং সেৱতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি এৱৰূপো পুগ্গলো ন সেৱিতব্বো; যথাৰূপঞ্চ খো, ভন্তে, পুগ্গলং সেৱতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি এৱৰূপো পুগ্গলো সেৱিতব্বো. ‘পুগ্গলংপাহং, সাৰিপুত্ত, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি, অসেৱিতব্বম্পী’তি – ইতি যং তং ৱুত্তং ভগৱতা ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তন্তি. ইমস্স খো অহং, ভন্তে, ভগৱতা সংখিত্তেন ভাসিতস্স, ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স এৱং ৱিত্থাৰেন অত্থং আজানামী’’তি.

১২২. ‘‘সাধু সাধু, সাৰিপুত্ত! সাধু খো ত্ৱং, সাৰিপুত্ত, ইমস্স মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স, ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স এৱং ৱিত্থাৰেন অত্থং আজানাসি. ‘চীৱৰংপাহং, সাৰিপুত্ত, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি, অসেৱিতব্বম্পী’তি – ইতি খো পনেতং ৱুত্তং মযা. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? যথাৰূপং, সাৰিপুত্ত, চীৱৰং সেৱতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি এৱৰূপং চীৱৰং ন সেৱিতব্বং; যথাৰূপঞ্চ খো, সাৰিপুত্ত, চীৱৰং সেৱতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি এৱৰূপং চীৱৰং সেৱিতব্বং. ‘চীৱৰংপাহং, সাৰিপুত্ত, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি, অসেৱিতব্বম্পী’তি – ইতি যং তং ৱুত্তং মযা ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং. (যথা পঠমং তথা ৱিত্থাৰেতব্বং) এৱৰূপো পিণ্ডপাতো… এৱৰূপং সেনাসনং… এৱৰূপো গামো… এৱৰূপো নিগমো… এৱৰূপং নগৰং… এৱৰূপো জনপদো.

‘‘‘পুগ্গলংপাহং, সাৰিপুত্ত, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি, অসেৱিতব্বম্পী’তি – ইতি খো পনেতং ৱুত্তং মযা. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং? যথাৰূপং, সাৰিপুত্ত, পুগ্গলং সেৱতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি এৱৰূপো পুগ্গলো ন সেৱিতব্বো; যথাৰূপঞ্চ খো, সাৰিপুত্ত, পুগ্গলং সেৱতো অকুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, কুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি এৱৰূপো পুগ্গলো সেৱিতব্বো. ‘পুগ্গলংপাহং, সাৰিপুত্ত, দুৱিধেন ৱদামি – সেৱিতব্বম্পি, অসেৱিতব্বম্পী’তি – ইতি যং তং ৱুত্তং মযা ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্তং. ইমস্স খো, সাৰিপুত্ত, মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স এৱং ৱিত্থাৰেন অত্থো দট্ঠব্বো.

১২৩. ‘‘সব্বেপি চে, সাৰিপুত্ত, খত্তিযা ইমস্স মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স এৱং ৱিত্থাৰেন অত্থং আজানেয্যুং, সব্বেসানম্পিস্স খত্তিযানং দীঘৰত্তং হিতায সুখায. সব্বেপি চে, সাৰিপুত্ত, ব্ৰাহ্মণা…পে… সব্বেপি চে, সাৰিপুত্ত, ৱেস্সা… সব্বেপি চে, সাৰিপুত্ত, সুদ্দা ইমস্স মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স এৱং ৱিত্থাৰেন অত্থং আজানেয্যুং, সব্বেসানম্পিস্স সুদ্দানং দীঘৰত্তং হিতায সুখায. সদেৱকোপি চে, সাৰিপুত্ত, লোকো সমাৰকো সব্ৰহ্মকো সস্সমণব্ৰাহ্মণী পজা সদেৱমনুস্সা ইমস্স মযা সংখিত্তেন ভাসিতস্স এৱং ৱিত্থাৰেন অত্থং আজানেয্য, সদেৱকস্সপিস্স লোকস্স সমাৰকস্স সব্ৰহ্মকস্স সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায দীঘৰত্তং হিতায সুখাযা’’তি.

ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনো আযস্মা সাৰিপুত্তো ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দীতি.

সেৱিতব্বাসেৱিতব্বসুত্তং নিট্ঠিতং চতুত্থং.

৫. বহুধাতুকসুত্তং

১২৪. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৱো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘যানি কানিচি, ভিক্খৱে, ভযানি উপ্পজ্জন্তি সব্বানি তানি বালতো উপ্পজ্জন্তি, নো পণ্ডিততো; যে কেচি উপদ্দৱা উপ্পজ্জন্তি সব্বে তে বালতো উপ্পজ্জন্তি, নো পণ্ডিততো; যে কেচি উপসগ্গা উপ্পজ্জন্তি সব্বে তে বালতো উপ্পজ্জন্তি, নো পণ্ডিততো. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, নড়াগাৰা ৱা তিণাগাৰা ৱা অগ্গি মুত্তো [অগ্গিমুক্কো (সী. পী.)] কূটাগাৰানিপি দহতি উল্লিত্তাৱলিত্তানি নিৱাতানি ফুসিতগ্গড়ানি পিহিতৱাতপানানি; এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, যানি কানিচি ভযানি উপ্পজ্জন্তি সব্বানি তানি বালতো উপ্পজ্জন্তি, নো পণ্ডিততো; যে কেচি উপদ্দৱা উপ্পজ্জন্তি সব্বে তে বালতো উপ্পজ্জন্তি, নো পণ্ডিততো; যে কেচি উপসগ্গা উপ্পজ্জন্তি সব্বে তে বালতো উপ্পজ্জন্তি, নো পণ্ডিততো. ইতি খো, ভিক্খৱে, সপ্পটিভযো বালো, অপ্পটিভযো পণ্ডিতো; সউপদ্দৱো বালো, অনুপদ্দৱো পণ্ডিতো; সউপসগ্গো বালো, অনুপসগ্গো পণ্ডিতো. নত্থি, ভিক্খৱে, পণ্ডিততো ভযং, নত্থি পণ্ডিততো উপদ্দৱো, নত্থি পণ্ডিততো উপসগ্গো. তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, ‘পণ্ডিতা ভৱিস্সাম ৱীমংসকা’তি – এৱঞ্হি ৱো, ভিক্খৱে, সিক্খিতব্ব’’ন্তি.

এৱং ৱুত্তে, আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কিত্তাৱতা নু খো, ভন্তে, পণ্ডিতো ভিক্খু ‘ৱীমংসকো’তি অলং ৱচনাযা’’তি? ‘‘যতো খো, আনন্দ, ভিক্খু ধাতুকুসলো চ হোতি, আযতনকুসলো চ হোতি, পটিচ্চসমুপ্পাদকুসলো চ হোতি, ঠানাঠানকুসলো চ হোতি – এত্তাৱতা খো, আনন্দ, পণ্ডিতো ভিক্খু ‘ৱীমংসকো’তি অলং ৱচনাযা’’তি.

১২৫. ‘‘কিত্তাৱতা পন, ভন্তে, ‘ধাতুকুসলো ভিক্খূ’তি অলং ৱচনাযা’’তি? ‘‘অট্ঠাৰস খো ইমা, আনন্দ, ধাতুযো – চক্খুধাতু, ৰূপধাতু, চক্খুৱিঞ্ঞাণধাতু; সোতধাতু, সদ্দধাতু, সোতৱিঞ্ঞাণধাতু; ঘানধাতু, গন্ধধাতু, ঘানৱিঞ্ঞাণধাতু; জিৱ্হাধাতু, ৰসধাতু, জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণধাতু; কাযধাতু, ফোট্ঠব্বধাতু, কাযৱিঞ্ঞাণধাতু; মনোধাতু, ধম্মধাতু, মনোৱিঞ্ঞাণধাতু. ইমা খো, আনন্দ, অট্ঠাৰস ধাতুযো যতো জানাতি পস্সতি – এত্তাৱতাপি খো, আনন্দ, ‘ধাতুকুসলো ভিক্খূ’তি অলং ৱচনাযা’’তি.

‘‘সিযা পন, ভন্তে, অঞ্ঞোপি পৰিযাযো, যথা ‘ধাতুকুসলো ভিক্খূ’তি অলং ৱচনাযা’’তি? ‘‘সিযা, আনন্দ. ছযিমা, আনন্দ, ধাতুযো – পথৱীধাতু, আপোধাতু, তেজোধাতু, ৱাযোধাতু, আকাসধাতু, ৱিঞ্ঞাণধাতু. ইমা খো, আনন্দ, ছ ধাতুযো যতো জানাতি পস্সতি – এত্তাৱতাপি খো, আনন্দ, ‘ধাতুকুসলো ভিক্খূ’তি অলং ৱচনাযা’’তি.

‘‘সিযা পন, ভন্তে, অঞ্ঞোপি পৰিযাযো, যথা ‘ধাতুকুসলো ভিক্খূ’তি অলং ৱচনাযা’’তি? ‘‘সিযা, আনন্দ. ছযিমা, আনন্দ, ধাতুযো – সুখধাতু, দুক্খধাতু, সোমনস্সধাতু, দোমনস্সধাতু, উপেক্খাধাতু, অৱিজ্জাধাতু. ইমা খো, আনন্দ, ছ ধাতুযো যতো জানাতি পস্সতি – এত্তাৱতাপি খো, আনন্দ, ‘ধাতুকুসলো ভিক্খূ’তি অলং ৱচনাযা’’তি.

‘‘সিযা পন, ভন্তে, অঞ্ঞোপি পৰিযাযো, যথা ‘ধাতুকুসলো ভিক্খূ’তি অলং ৱচনাযা’’তি? ‘‘সিযা, আনন্দ. ছযিমা, আনন্দ, ধাতুযো – কামধাতু, নেক্খম্মধাতু, ব্যাপাদধাতু, অব্যাপাদধাতু, ৱিহিংসাধাতু, অৱিহিংসাধাতু. ইমা খো, আনন্দ, ছ ধাতুযো যতো জানাতি পস্সতি – এত্তাৱতাপি খো, আনন্দ, ‘ধাতুকুসলো ভিক্খূ’তি অলং ৱচনাযা’’তি.

‘‘সিযা পন, ভন্তে, অঞ্ঞোপি পৰিযাযো, যথা ‘ধাতুকুসলো ভিক্খূ’তি অলং ৱচনাযা’’তি? ‘‘সিযা, আনন্দ. তিস্সো ইমা, আনন্দ, ধাতুযো – কামধাতু, ৰূপধাতু, অৰূপধাতু. ইমা খো, আনন্দ, তিস্সো ধাতুযো যতো জানাতি পস্সতি – এত্তাৱতাপি খো, আনন্দ, ‘ধাতুকুসলো ভিক্খূ’তি অলং ৱচনাযা’’তি.

‘‘সিযা পন, ভন্তে, অঞ্ঞোপি পৰিযাযো, যথা ‘ধাতুকুসলো ভিক্খূ’তি অলং ৱচনাযা’’তি? ‘‘সিযা, আনন্দ. দ্ৱে ইমা, আনন্দ, ধাতুযো – সঙ্খতাধাতু, অসঙ্খতাধাতু. ইমা খো, আনন্দ, দ্ৱে ধাতুযো যতো জানাতি পস্সতি – এত্তাৱতাপি খো, আনন্দ, ‘ধাতুকুসলো ভিক্খূ’তি অলং ৱচনাযা’’তি.

১২৬. ‘‘কিত্তাৱতা পন, ভন্তে, ‘আযতনকুসলো ভিক্খূ’তি অলং ৱচনাযা’’তি? ‘‘ছ খো পনিমানি, আনন্দ, অজ্ঝত্তিকবাহিৰানি আযতনানি – চক্খুচেৱ ৰূপা চ সোতঞ্চ সদ্দা চ ঘানঞ্চ গন্ধা চ জিৱ্হা চ ৰসা চ কাযো চ ফোট্ঠব্বা চ মনো চ ধম্মা চ. ইমানি খো, আনন্দ, ছ অজ্ঝত্তিকবাহিৰানি আযতনানি যতো জানাতি পস্সতি – এত্তাৱতা খো, আনন্দ, ‘আযতনকুসলো ভিক্খূ’তি অলং ৱচনাযা’’তি.

‘‘কিত্তাৱতা পন, ভন্তে, ‘পটিচ্চসমুপ্পাদকুসলো ভিক্খূ’তি অলং ৱচনাযা’’তি? ‘‘ইধানন্দ, ভিক্খু এৱং পজানাতি – ‘ইমস্মিং সতি ইদং হোতি, ইমস্সুপ্পাদা ইদং উপ্পজ্জতি, ইমস্মিং অসতি ইদং ন হোতি, ইমস্স নিৰোধা ইদং নিৰুজ্ঝতি, যদিদং – অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা, সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপং, নামৰূপপচ্চযা সড়াযতনং, সড়াযতনপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৱেদনা, ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং, উপাদানপচ্চযা ভৱো, ভৱপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জৰামৰণং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সূপাযাসা সম্ভৱন্তি. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি. অৱিজ্জাযত্ৱেৱ অসেসৱিৰাগনিৰোধা সঙ্খাৰনিৰোধো, সঙ্খাৰনিৰোধা ৱিঞ্ঞাণনিৰোধো, ৱিঞ্ঞাণনিৰোধা নামৰূপনিৰোধো, নামৰূপনিৰোধা সড়াযতননিৰোধো, সড়াযতননিৰোধা ফস্সনিৰোধো, ফস্সনিৰোধা ৱেদনানিৰোধো, ৱেদনানিৰোধা তণ্হানিৰোধো, তণ্হানিৰোধা উপাদাননিৰোধো, উপাদাননিৰোধা ভৱনিৰোধো, ভৱনিৰোধা জাতিনিৰোধো, জাতিনিৰোধা জৰামৰণং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সূপাযাসা নিৰুজ্ঝন্তি. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স নিৰোধো হোতি’. এত্তাৱতা খো, আনন্দ, ‘পটিচ্চসমুপ্পাদকুসলো ভিক্খূ’তি অলং ৱচনাযা’’তি.

১২৭. ‘‘কিত্তাৱতা পন, ভন্তে, ‘ঠানাঠানকুসলো ভিক্খূ’তি অলং ৱচনাযা’’তি? ‘‘ইধানন্দ, ভিক্খু ‘অট্ঠানমেতং অনৱকাসো যং দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো কঞ্চি [কিঞ্চি (স্যা. কং. ক.)] সঙ্খাৰং নিচ্চতো উপগচ্ছেয্য, নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’তি পজানাতি; ‘ঠানঞ্চ খো এতং ৱিজ্জতি যং পুথুজ্জনো কঞ্চি সঙ্খাৰং নিচ্চতো উপগচ্ছেয্য, ঠানমেতং ৱিজ্জতী’তি পজানাতি; ‘অট্ঠানমেতং অনৱকাসো যং দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো কঞ্চি সঙ্খাৰং সুখতো উপগচ্ছেয্য, নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’তি পজানাতি; ‘ঠানঞ্চ খো এতং ৱিজ্জতি যং পুথুজ্জনো কঞ্চি সঙ্খাৰং সুখতো উপগচ্ছেয্য, ঠানমেতং ৱিজ্জতী’তি পজানাতি. ‘অট্ঠানমেতং অনৱকাসো যং দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো কঞ্চি ধম্মং অত্ততো উপগচ্ছেয্য, নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’তি পজানাতি, ‘ঠানঞ্চ খো এতং ৱিজ্জতি যং পুথুজ্জনো কঞ্চি ধম্মং অত্ততো উপগচ্ছেয্য, ঠানমেতং ৱিজ্জতী’তি পজানাতি.

১২৮. ‘‘‘অট্ঠানমেতং অনৱকাসো যং দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো মাতৰং জীৱিতা ৱোৰোপেয্য, নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’তি পজানাতি; ‘ঠানঞ্চ খো এতং ৱিজ্জতি যং পুথুজ্জনো মাতৰং জীৱিতা ৱোৰোপেয্য, ঠানমেতং ৱিজ্জতী’তি পজানাতি. ‘অট্ঠানমেতং অনৱকাসো যং দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো পিতৰং জীৱিতা ৱোৰোপেয্য…পে… অৰহন্তং জীৱিতা ৱোৰোপেয্য, ঠানমেতং ৱিজ্জতী’তি পজানাতি; ‘অট্ঠানমেতং অনৱকাসো যং দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো দুট্ঠচিত্তো তথাগতস্স লোহিতং উপ্পাদেয্য, নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’তি পজানাতি; ‘ঠানঞ্চ খো এতং ৱিজ্জতি যং পুথুজ্জনো দুট্ঠচিত্তো তথাগতস্স লোহিতং উপ্পাদেয্য, ঠানমেতং ৱিজ্জতী’তি পজানাতি. ‘অট্ঠানমেতং অনৱকাসো যং দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো সঙ্ঘং ভিন্দেয্য, নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’তি পজানাতি; ‘ঠানঞ্চ খো এতং ৱিজ্জতি যং পুথুজ্জনো সঙ্ঘং ভিন্দেয্য, ঠানমেতং ৱিজ্জতী’তি পজানাতি. ‘অট্ঠানমেতং অনৱকাসো যং দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো অঞ্ঞং সত্থাৰং উদ্দিসেয্য, নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’তি পজানাতি; ‘ঠানঞ্চ খো এতং ৱিজ্জতি যং পুথুজ্জনো অঞ্ঞং সত্থাৰং উদ্দিসেয্য, ঠানমেতং ৱিজ্জতী’তি পজানাতি.

১২৯. ‘‘‘অট্ঠানমেতং অনৱকাসো যং একিস্সা লোকধাতুযা দ্ৱে অৰহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা অপুব্বং অচৰিমং উপ্পজ্জেয্যুং, নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’তি পজানাতি; ‘ঠানঞ্চ খো এতং ৱিজ্জতি যং একিস্সা লোকধাতুযা একো অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো উপ্পজ্জেয্য, ঠানমেতং ৱিজ্জতী’তি পজানাতি. ‘অট্ঠানমেতং অনৱকাসো যং একিস্সা লোকধাতুযা দ্ৱে ৰাজানো চক্কৱত্তিনো অপুব্বং অচৰিমং উপ্পজ্জেয্যুং, নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’তি পজানাতি; ‘ঠানঞ্চ খো এতং ৱিজ্জতি যং একিস্সা লোকধাতুযা একো ৰাজা চক্কৱত্তী উপ্পজ্জেয্য, ঠানমেতং ৱিজ্জতী’তি পজানাতি.

১৩০. ‘‘‘অট্ঠানমেতং অনৱকাসো যং ইত্থী অৰহং অস্স সম্মাসম্বুদ্ধো, নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’তি পজানাতি; ‘ঠানঞ্চ খো এতং ৱিজ্জতি যং পুৰিসো অৰহং অস্স সম্মাসম্বুদ্ধো, ঠানমেতং ৱিজ্জতী’তি পজানাতি. ‘অট্ঠানমেতং অনৱকাসো যং ইত্থী ৰাজা অস্স চক্কৱত্তী, নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’তি পজানাতি; ‘ঠানঞ্চ খো এতং ৱিজ্জতি যং পুৰিসো ৰাজা অস্স চক্কৱত্তী, ঠানমেতং ৱিজ্জতী’তি পজানাতি. ‘অট্ঠানমেতং অনৱকাসো যং ইত্থী সক্কত্তং কৰেয্য … মাৰত্তং কৰেয্য… ব্ৰহ্মত্তং কৰেয্য, নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’তি পজানাতি; ‘ঠানঞ্চ খো এতং ৱিজ্জতি যং পুৰিসো সক্কত্তং কৰেয্য… মাৰত্তং কৰেয্য… ব্ৰহ্মত্তং কৰেয্য, ঠানমেতং ৱিজ্জতী’তি পজানাতি.

১৩১. ‘‘‘অট্ঠানমেতং অনৱকাসো যং কাযদুচ্চৰিতস্স ইট্ঠো কন্তো মনাপো ৱিপাকো নিব্বত্তেয্য, নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’তি পজানাতি; ‘ঠানঞ্চ খো এতং ৱিজ্জতি যং কাযদুচ্চৰিতস্স অনিট্ঠো অকন্তো অমনাপো ৱিপাকো নিব্বত্তেয্য, ঠানমেতং ৱিজ্জতী’তি পজানাতি. ‘অট্ঠানমেতং অনৱকাসো যং ৱচীদুচ্চৰিতস্স…পে… যং মনোদুচ্চৰিতস্স ইট্ঠো কন্তো মনাপো ৱিপাকো নিব্বত্তেয্য, নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’তি পজানাতি; ঠানঞ্চ খো এতং ৱিজ্জতি যং ৱচীদুচ্চৰিতস্স…পে… যং মনোদুচ্চৰিতস্স অনিট্ঠো অকন্তো অমনাপো ৱিপাকো নিব্বত্তেয্য, ঠানমেতং ৱিজ্জতীতি পজানাতি. ‘অট্ঠানমেতং অনৱকাসো যং কাযসুচৰিতস্স অনিট্ঠো অকন্তো অমনাপো ৱিপাকো নিব্বত্তেয্য, নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’তি পজানাতি; ‘ঠানঞ্চ খো এতং ৱিজ্জতি যং কাযসুচৰিতস্স ইট্ঠো কন্তো মনাপো ৱিপাকো নিব্বত্তেয্য, ঠানমেতং ৱিজ্জতী’তি পজানাতি. ‘অট্ঠানমেতং অনৱকাসো যং ৱচীসুচৰিতস্স…পে… যং মনোসুচৰিতস্স অনিট্ঠো অকন্তো অমনাপো ৱিপাকো নিব্বত্তেয্য, নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’তি পজানাতি; ‘ঠানঞ্চ খো এতং ৱিজ্জতি যং ৱচীসুচৰিতস্স…পে… যং মনোসুচৰিতস্স ইট্ঠো কন্তো মনাপো ৱিপাকো নিব্বত্তেয্য, ঠানমেতং ৱিজ্জতী’তি পজানাতি.

‘‘‘অট্ঠানমেতং অনৱকাসো যং কাযদুচ্চৰিতসমঙ্গী তংনিদানা তপ্পচ্চযা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জেয্য, নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’তি পজানাতি; ‘ঠানঞ্চ খো এতং ৱিজ্জতি যং কাযদুচ্চৰিতসমঙ্গী তংনিদানা তপ্পচ্চযা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জেয্য, ঠানমেতং ৱিজ্জতী’তি পজানাতি. ‘অট্ঠানমেতং অনৱকাসো যং ৱচীদুচ্চৰিতসমঙ্গী…পে… যং মনোদুচ্চৰিতসমঙ্গী তংনিদানা তপ্পচ্চযা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জেয্য, নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’তি পজানাতি; ‘ঠানঞ্চ খো এতং ৱিজ্জতি যং ৱচীদুচ্চৰিতসমঙ্গী…পে… যং মনোদুচ্চৰিতসমঙ্গী তংনিদানা তপ্পচ্চযা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জেয্য, ঠানমেতং ৱিজ্জতী’তি পজানাতি. ‘অট্ঠানমেতং অনৱকাসো যং কাযসুচৰিতসমঙ্গী তংনিদানা তপ্পচ্চযা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জেয্য, নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’তি পজানাতি; ‘ঠানঞ্চ খো এতং ৱিজ্জতি যং কাযসুচৰিতসমঙ্গী তংনিদানা তপ্পচ্চযা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জেয্য, ঠানমেতং ৱিজ্জতী’তি পজানাতি. ‘অট্ঠানমেতং অনৱকাসো যং ৱচীসুচৰিতসমঙ্গী…পে… যং মনোসুচৰিতসমঙ্গী তংনিদানা তপ্পচ্চযা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জেয্য, নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’তি পজানাতি; ‘ঠানঞ্চ খো এতং ৱিজ্জতি যং ৱচীসুচৰিতসমঙ্গী…পে… যং মনোসুচৰিতসমঙ্গী তংনিদানা তপ্পচ্চযা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জেয্য, ঠানমেতং ৱিজ্জতী’তি পজানাতি. এত্তাৱতা খো, আনন্দ, ‘ঠানাঠানকুসলো ভিক্খূ’তি অলং ৱচনাযা’’তি.

১৩২. এৱং ৱুত্তে আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অচ্ছৰিযং, ভন্তে, অব্ভুতং, ভন্তে! কোনামো অযং, ভন্তে, ধম্মপৰিযাযো’’তি? ‘‘তস্মাতিহ ত্ৱং, আনন্দ, ইমং ধম্মপৰিযাযং ‘বহুধাতুকো’তিপি নং ধাৰেহি, ‘চতুপৰিৱট্টো’তিপি নং ধাৰেহি, ‘ধম্মাদাসো’তিপি নং ধাৰেহি, ‘অমতদুন্দুভী’তিপি [দুদ্ৰভীতিপি (ক.)] নং ধাৰেহি, ‘অনুত্তৰো সঙ্গামৱিজযো’তিপি নং ধাৰেহী’’তি.

ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনো আযস্মা আনন্দো ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দীতি.

বহুধাতুকসুত্তং নিট্ঠিতং পঞ্চমং.

৬. ইসিগিলিসুত্তং

১৩৩. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি ইসিগিলিস্মিং পব্বতে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৱো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘পস্সথ নো তুম্হে, ভিক্খৱে, এতং ৱেভাৰং পব্বত’’ন্তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’. ‘‘এতস্সপি খো, ভিক্খৱে, ৱেভাৰস্স পব্বতস্স অঞ্ঞাৱ সমঞ্ঞা অহোসি অঞ্ঞা পঞ্ঞত্তি’’.

‘‘পস্সথ নো তুম্হে, ভিক্খৱে, এতং পণ্ডৱং পব্বত’’ন্তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’. ‘‘এতস্সপি খো, ভিক্খৱে, পণ্ডৱস্স পব্বতস্স অঞ্ঞাৱ সমঞ্ঞা অহোসি অঞ্ঞা পঞ্ঞত্তি’’.

‘‘পস্সথ নো তুম্হে, ভিক্খৱে, এতং ৱেপুল্লং পব্বত’’ন্তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’. ‘‘এতস্সপি খো, ভিক্খৱে, ৱেপুল্লস্স পব্বতস্স অঞ্ঞাৱ সমঞ্ঞা অহোসি অঞ্ঞা পঞ্ঞত্তি’’.

‘‘পস্সথ নো তুম্হে, ভিক্খৱে, এতং গিজ্ঝকূটং পব্বত’’ন্তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’. ‘‘এতস্সপি খো, ভিক্খৱে, গিজ্ঝকূটস্স পব্বতস্স অঞ্ঞাৱ সমঞ্ঞা অহোসি অঞ্ঞা পঞ্ঞত্তি’’.

‘‘পস্সথ নো তুম্হে, ভিক্খৱে, ইমং ইসিগিলিং পব্বত’’ন্তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’. ‘‘ইমস্স খো পন, ভিক্খৱে, ইসিগিলিস্স পব্বতস্স এসাৱ সমঞ্ঞা অহোসি এসা পঞ্ঞত্তি’’.

‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৱে, পঞ্চ পচ্চেকবুদ্ধসতানি ইমস্মিং ইসিগিলিস্মিং পব্বতে চিৰনিৱাসিনো অহেসুং. তে ইমং পব্বতং পৱিসন্তা দিস্সন্তি, পৱিট্ঠা ন দিস্সন্তি. তমেনং মনুস্সা দিস্ৱা এৱমাহংসু – ‘অযং পব্বতো ইমে ইসী [ইসযো (ক.)] গিলতী’তি; ‘ইসিগিলি ইসিগিলি’ ত্ৱেৱ সমঞ্ঞা উদপাদি. আচিক্খিস্সামি [অচিক্খিস্সামি ৱো (ক.)], ভিক্খৱে, পচ্চেকবুদ্ধানং নামানি; কিত্তযিস্সামি, ভিক্খৱে, পচ্চেকবুদ্ধানং নামানি; দেসেস্সামি, ভিক্খৱে, পচ্চেকবুদ্ধানং নামানি. তং সুণাথ, সাধুকং মনসি কৰোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –

১৩৪. ‘‘অৰিট্ঠো নাম, ভিক্খৱে, পচ্চেকসম্বুদ্ধো [পচ্চেকবুদ্ধো (ক. সী. পী.)] ইমস্মিং ইসিগিলিস্মিং পব্বতে চিৰনিৱাসী অহোসি; উপৰিট্ঠো নাম, ভিক্খৱে, পচ্চেকসম্বুদ্ধো ইমস্মিং ইসিগিলিস্মিং পব্বতে চিৰনিৱাসী অহোসি; তগৰসিখী [তগ্গৰসিখী (ক.)] নাম, ভিক্খৱে, পচ্চেকসম্বুদ্ধো ইমস্মিং ইসিগিলিস্মিং পব্বতে চিৰনিৱাসী অহোসি; যসস্সী নাম, ভিক্খৱে, পচ্চেকসম্বুদ্ধো ইমস্মিং ইসিগিলিস্মিং পব্বতে চিৰনিৱাসী অহোসি; সুদস্সনো নাম, ভিক্খৱে, পচ্চেকসম্বুদ্ধো ইমস্মিং ইসিগিলিস্মিং পব্বতে চিৰনিৱাসী অহোসি; পিযদস্সী নাম, ভিক্খৱে, পচ্চেকসম্বুদ্ধো ইমস্মিং ইসিগিলিস্মিং পব্বতে চিৰনিৱাসী অহোসি; গন্ধাৰো নাম, ভিক্খৱে, পচ্চেকসম্বুদ্ধো ইমস্মিং ইসিগিলিস্মিং পব্বতে চিৰনিৱাসী অহোসি; পিণ্ডোলো নাম, ভিক্খৱে, পচ্চেকসম্বুদ্ধো ইমস্মিং ইসিগিলিস্মিং পব্বতে চিৰনিৱাসী অহোসি; উপাসভো নাম, ভিক্খৱে, পচ্চেকসম্বুদ্ধো ইমস্মিং ইসিগিলিস্মিং পব্বতে চিৰনিৱাসী অহোসি; নীতো নাম, ভিক্খৱে, পচ্চেকসম্বুদ্ধো ইমস্মিং ইসিগিলিস্মিং পব্বতে চিৰনিৱাসী অহোসি; তথো নাম, ভিক্খৱে, পচ্চেকসম্বুদ্ধো ইমস্মিং ইসিগিলিস্মিং পব্বতে চিৰনিৱাসী অহোসি, সুতৱা নাম, ভিক্খৱে, পচ্চেকসম্বুদ্ধো ইমস্মিং ইসিগিলিস্মিং পব্বতে চিৰনিৱাসী অহোসি; ভাৱিতত্তো নাম, ভিক্খৱে, পচ্চেকসম্বুদ্ধো ইমস্মিং ইসিগিলিস্মিং পব্বতে চিৰনিৱাসী অহোসি.

১৩৫. ‘‘যে সত্তসাৰা অনীঘা নিৰাসা,

পচ্চেকমেৱজ্ঝগমংসু বোধিং [পচ্চেকমেৱজ্ঝগমুং সুবোধিং (সী. স্যা. কং. পী.)];

তেসং ৱিসল্লান নৰুত্তমানং,

নামানি মে কিত্তযতো সুণাথ.

‘‘অৰিট্ঠো উপৰিট্ঠো তগৰসিখী যসস্সী,

সুদস্সনো পিযদস্সী চ সুসম্বুদ্ধো [বুদ্ধো (সী. স্যা. কং. পী.)];

গন্ধাৰো পিণ্ডোলো উপাসভো চ,

নীতো তথো সুতৱা ভাৱিতত্তো.

‘‘সুম্ভো সুভো মতুলো [মেথুলো (সী. স্যা. কং. পী.)] অট্ঠমো চ,

অথস্সুমেঘো [অট্ঠসুমেধো (ক.)] অনীঘো সুদাঠো;

পচ্চেকবুদ্ধা ভৱনেত্তিখীণা,

হিঙ্গূ চ হিঙ্গো চ মহানুভাৱা.

‘‘দ্ৱে জালিনো মুনিনো অট্ঠকো চ,

অথ কোসল্লো বুদ্ধো অথো সুবাহু;

উপনেমিসো নেমিসো সন্তচিত্তো,