১. কন্দৰকসুত্তং

১. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা চম্পাযং ৱিহৰতি গগ্গৰায পোক্খৰণিযা তীৰে মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং. অথ খো পেস্সো [পেযো (ক.)] চ হত্থাৰোহপুত্তো কন্দৰকো চ পৰিব্বাজকো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা পেস্সো হত্থাৰোহপুত্তো ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. কন্দৰকো পন পৰিব্বাজকো ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং [সাৰাণীযং (সী. স্যা. কং পী.)] ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো কন্দৰকো পৰিব্বাজকো তুণ্হীভূতং তুণ্হীভূতং ভিক্খুসঙ্ঘং অনুৱিলোকেত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অচ্ছৰিযং, ভো গোতম, অব্ভুতং, ভো গোতম, যাৱঞ্চিদং ভোতা গোতমেন সম্মা ভিক্খুসঙ্ঘো পটিপাদিতো! যেপি তে, ভো গোতম, অহেসুং অতীতমদ্ধানং অৰহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা তেপি ভগৱন্তো এতপৰমংযেৱ সম্মা ভিক্খুসঙ্ঘং পটিপাদেসুং – সেয্যথাপি এতৰহি ভোতা গোতমেন সম্মা ভিক্খুসঙ্ঘো পটিপাদিতো. যেপি তে, ভো গোতম, ভৱিস্সন্তি অনাগতমদ্ধানং অৰহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা তেপি ভগৱন্তো এতপৰমংযেৱ সম্মা ভিক্খুসঙ্ঘং পটিপাদেস্সন্তি – সেয্যথাপি এতৰহি ভোতা গোতমেন সম্মা ভিক্খুসঙ্ঘো পটিপাদিতো’’তি.

২. ‘‘এৱমেতং, কন্দৰক, এৱমেতং, কন্দৰক. যেপি তে, কন্দৰক, অহেসুং অতীতমদ্ধানং অৰহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা তেপি ভগৱন্তো এতপৰমংযেৱ সম্মা ভিক্খুসঙ্ঘং পটিপাদেসুং – সেয্যথাপি এতৰহি মযা সম্মা ভিক্খুসঙ্ঘো পটিপাদিতো. যেপি তে, কন্দৰক, ভৱিস্সন্তি অনাগতমদ্ধানং অৰহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা তেপি ভগৱন্তো এতপৰমংযেৱ সম্মা ভিক্খুসঙ্ঘং পটিপাদেস্সন্তি – সেয্যথাপি এতৰহি মযা সম্মা ভিক্খুসঙ্ঘো পটিপাদিতো.

‘‘সন্তি হি, কন্দৰক, ভিক্খূ ইমস্মিং ভিক্খুসঙ্ঘে অৰহন্তো খীণাসৱা ৱুসিতৱন্তো কতকৰণীযা ওহিতভাৰা অনুপ্পত্তসদত্থা পৰিক্খীণভৱসংযোজনা সম্মদঞ্ঞা ৱিমুত্তা. সন্তি হি, কন্দৰক, ভিক্খূ ইমস্মিং ভিক্খুসঙ্ঘে সেক্খা সন্ততসীলা সন্ততৱুত্তিনো নিপকা নিপকৱুত্তিনো; তে চতূসু [নিপকৱুত্তিনো চতূসু (সী.)] সতিপট্ঠানেসু সুপ্পতিট্ঠিতচিত্তা [সুপট্ঠিতচিত্তা (সী. পী. ক.)] ৱিহৰন্তি. কতমেসু চতূসু? ইধ, কন্দৰক, ভিক্খু কাযে কাযানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং; ৱেদনাসু ৱেদনানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং; চিত্তে চিত্তানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং; ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৱিহৰতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্স’’ন্তি.

৩. এৱং ৱুত্তে, পেস্সো হত্থাৰোহপুত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অচ্ছৰিযং, ভন্তে, অব্ভুতং, ভন্তে! যাৱ সুপঞ্ঞত্তা চিমে, ভন্তে, ভগৱতা চত্তাৰো সতিপট্ঠানা সত্তানং ৱিসুদ্ধিযা সোকপৰিদেৱানং [সোকপৰিদ্দৱানং (সী. পী.)] সমতিক্কমায দুক্খদোমনস্সানং অত্থঙ্গমায ঞাযস্স অধিগমায নিব্বানস্স সচ্ছিকিৰিযায. মযম্পি হি, ভন্তে, গিহী ওদাতৱসনা কালেন কালং ইমেসু চতূসু সতিপট্ঠানেসু সুপ্পতিট্ঠিতচিত্তা ৱিহৰাম. ইধ মযং, ভন্তে, কাযে কাযানুপস্সিনো ৱিহৰাম আতাপিনো সম্পজানা সতিমন্তো, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং; ৱেদনাসু ৱেদনানুপস্সিনো ৱিহৰাম আতাপিনো সম্পজানা সতিমন্তো, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং; চিত্তে চিত্তানুপস্সিনো ৱিহৰাম আতাপিনো সম্পজানা সতিমন্তো, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং; ধম্মেসু ধম্মানুপস্সিনো ৱিহৰাম আতাপিনো সম্পজানা সতিমন্তো, ৱিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. অচ্ছৰিযং, ভন্তে, অব্ভুতং, ভন্তে! যাৱঞ্চিদং, ভন্তে, ভগৱা এৱং মনুস্সগহনে এৱং মনুস্সকসটে এৱং মনুস্সসাঠেয্যে ৱত্তমানে সত্তানং হিতাহিতং জানাতি. গহনঞ্হেতং, ভন্তে, যদিদং মনুস্সা; উত্তানকঞ্হেতং, ভন্তে, যদিদং পসৱো. অহঞ্হি, ভন্তে, পহোমি হত্থিদম্মং সাৰেতুং. যাৱতকেন অন্তৰেন চম্পং গতাগতং কৰিস্সতি সব্বানি তানি সাঠেয্যানি কূটেয্যানি ৱঙ্কেয্যানি জিম্হেয্যানি পাতুকৰিস্সতি. অম্হাকং পন, ভন্তে, দাসাতি ৱা পেস্সাতি ৱা কম্মকৰাতি ৱা অঞ্ঞথাৱ কাযেন সমুদাচৰন্তি অঞ্ঞথাৱ ৱাচায অঞ্ঞথাৱ নেসং চিত্তং হোতি. অচ্ছৰিযং, ভন্তে, অব্ভুতং, ভন্তে! যাৱঞ্চিদং, ভন্তে, ভগৱা এৱং মনুস্সগহনে এৱং মনুস্সকসটে এৱং মনুস্সসাঠেয্যে ৱত্তমানে সত্তানং হিতাহিতং জানাতি. গহনঞ্হেতং, ভন্তে, যদিদং মনুস্সা; উত্তানকঞ্হেতং, ভন্তে, যদিদং পসৱো’’তি.

৪. ‘‘এৱমেতং, পেস্স, এৱমেতং, পেস্স. গহনঞ্হেতং, পেস্স, যদিদং মনুস্সা; উত্তানকঞ্হেতং, পেস্স, যদিদং পসৱো. চত্তাৰোমে, পেস্স, পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে চত্তাৰো? ইধ, পেস্স, একচ্চো পুগ্গলো অত্তন্তপো হোতি অত্তপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো; ইধ পন, পেস্স, একচ্চো পুগ্গলো পৰন্তপো হোতি পৰপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো; ইধ পন, পেস্স, একচ্চো পুগ্গলো অত্তন্তপো চ হোতি অত্তপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো, পৰন্তপো চ পৰপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো; ইধ পন, পেস্স, একচ্চো পুগ্গলো নেৱত্তন্তপো হোতি নাত্তপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো ন পৰন্তপো ন পৰপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো. সো অনত্তন্তপো অপৰন্তপো দিট্ঠেৱ ধম্মে নিচ্ছাতো নিব্বুতো সীতীভূতো [সীতিভূতো (সী. পী. ক.)] সুখপ্পটিসংৱেদী ব্ৰহ্মভূতেন অত্তনা ৱিহৰতি. ইমেসং, পেস্স, চতুন্নং পুগ্গলানং কতমো তে পুগ্গলো চিত্তং আৰাধেতী’’তি?

‘‘য্ৱাযং, ভন্তে, পুগ্গলো অত্তন্তপো অত্তপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো, অযং মে পুগ্গলো চিত্তং নাৰাধেতি. যোপাযং, ভন্তে, পুগ্গলো পৰন্তপো পৰপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো, অযম্পি মে পুগ্গলো চিত্তং নাৰাধেতি. যোপাযং, ভন্তে, পুগ্গলো অত্তন্তপো চ অত্তপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো পৰন্তপো চ পৰপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো, অযম্পি মে পুগ্গলো চিত্তং নাৰাধেতি. যো চ খো অযং, ভন্তে, পুগ্গলো নেৱত্তন্তপো নাত্তপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো ন পৰন্তপো ন পৰপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো, সো অনত্তন্তপো অপৰন্তপো দিট্ঠেৱ ধম্মে নিচ্ছাতো নিব্বুতো সীতীভূতো সুখপ্পটিসংৱেদী ব্ৰহ্মভূতেন অত্তনা ৱিহৰতি – অযমেৱ [অযং (সী. স্যা. কং. পী.)] মে পুগ্গলো চিত্তং আৰাধেতী’’তি.

৫. ‘‘কস্মা পন তে, পেস্স, ইমে তযো পুগ্গলা চিত্তং নাৰাধেন্তী’’তি? ‘‘য্ৱাযং, ভন্তে, পুগ্গলো অত্তন্তপো অত্তপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো সো অত্তানং সুখকামং দুক্খপটিক্কূলং আতাপেতি পৰিতাপেতি – ইমিনা মে অযং পুগ্গলো চিত্তং নাৰাধেতি. যোপাযং, ভন্তে, পুগ্গলো পৰন্তপো পৰপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো সো পৰং সুখকামং দুক্খপটিক্কূলং আতাপেতি পৰিতাপেতি – ইমিনা মে অযং পুগ্গলো চিত্তং নাৰাধেতি. যোপাযং, ভন্তে, পুগ্গলো অত্তন্তপো চ অত্তপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো পৰন্তপো চ পৰপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো সো অত্তানঞ্চ পৰঞ্চ সুখকামং দুক্খপটিক্কূলং [সুখকামে দুক্খপটিক্কূলে (সী. পী.)] আতাপেতি পৰিতাপেতি – ইমিনা মে অযং পুগ্গলো চিত্তং নাৰাধেতি. যো চ খো অযং, ভন্তে, পুগ্গলো নেৱত্তন্তপো নাত্তপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো ন পৰন্তপো ন পৰপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো সো অনত্তন্তপো অপৰন্তপো দিট্ঠেৱ ধম্মে নিচ্ছাতো নিব্বুতো সীতীভূতো সুখপ্পটিসংৱেদী ব্ৰহ্মভূতেন অত্তনা [ৱিহৰতি. ইমিনা (সী. স্যা. কং. পী.)] ৱিহৰতি; সো অত্তানঞ্চ পৰঞ্চ সুখকামং দুক্খপটিক্কূলং নেৱ আতাপেতি ন পৰিতাপেতি – ইমিনা [ৱিহৰতি. ইমিনা (সী. স্যা. কং. পী.)] মে অযং পুগ্গলো চিত্তং আৰাধেতি. হন্দ, চ দানি মযং, ভন্তে, গচ্ছাম; বহুকিচ্চা মযং বহুকৰণীযা’’তি. ‘‘যস্সদানি ত্ৱং, পেস্স, কালং মঞ্ঞসী’’তি. অথ খো পেস্সো হত্থাৰোহপুত্তো ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি.

৬. অথ খো ভগৱা অচিৰপক্কন্তে পেস্সে হত্থাৰোহপুত্তে ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘পণ্ডিতো, ভিক্খৱে, পেস্সো হত্থাৰোহপুত্তো; মহাপঞ্ঞো, ভিক্খৱে, পেস্সো হত্থাৰোহপুত্তো. সচে, ভিক্খৱে, পেস্সো হত্থাৰোহপুত্তো মুহুত্তং নিসীদেয্য যাৱস্সাহং ইমে চত্তাৰো পুগ্গলে ৱিত্থাৰেন ৱিভজিস্সামি [ৱিভজামি (সী. পী.)], মহতা অত্থেন সংযুত্তো অভৱিস্স. অপি চ, ভিক্খৱে, এত্তাৱতাপি পেস্সো হত্থাৰোহপুত্তো মহতা অত্থেন সংযুত্তো’’তি. ‘‘এতস্স, ভগৱা, কালো, এতস্স, সুগত, কালো, যং ভগৱা ইমে চত্তাৰো পুগ্গলে ৱিত্থাৰেন ৱিভজেয্য. ভগৱতো সুত্ৱা ভিক্খূ ধাৰেস্সন্তী’’তি. ‘‘তেন হি, ভিক্খৱে, সুণাথ, সাধুকং মনসি কৰোথ, ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –

৭. ‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো অত্তন্তপো অত্তপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো অচেলকো হোতি মুত্তাচাৰো হত্থাপলেখনো [হত্থাৱলেখনো (স্যা. কং.)] নএহিভদ্দন্তিকো নতিট্ঠভদ্দন্তিকো [নএহিভদন্তিকো, নতিট্ঠভদন্তিকো (সী. স্যা. কং. পী.)]; নাভিহটং ন উদ্দিস্সকতং ন নিমন্তনং সাদিযতি; সো ন কুম্ভিমুখা পটিগ্গণ্হাতি ন কড়োপিমুখা [খড়োপিমুখো (সী.)] পটিগ্গণ্হাতি ন এড়কমন্তৰং ন দণ্ডমন্তৰং ন মুসলমন্তৰং ন দ্ৱিন্নং ভুঞ্জমানানং ন গব্ভিনিযা ন পাযমানায ন পুৰিসন্তৰগতায ন সঙ্কিত্তীসু ন যত্থ সা উপট্ঠিতো হোতি ন যত্থ মক্খিকা সণ্ডসণ্ডচাৰিনী; ন মচ্ছং ন মংসং ন সুৰং ন মেৰযং ন থুসোদকং পিৱতি. সো একাগাৰিকো ৱা হোতি একালোপিকো, দ্ৱাগাৰিকো ৱা হোতি দ্ৱালোপিকো…পে… সত্তাগাৰিকো ৱা হোতি সত্তালোপিকো; একিস্সাপি দত্তিযা যাপেতি, দ্ৱীহিপি দত্তীহি যাপেতি…পে… সত্তহিপি দত্তীহি যাপেতি; একাহিকম্পি আহাৰং আহাৰেতি, দ্ৱীহিকম্পি আহাৰং আহাৰেতি…পে… সত্তাহিকম্পি আহাৰং আহাৰেতি – ইতি এৱৰূপং অড্ঢমাসিকং পৰিযাযভত্তভোজনানুযোগমনুযুত্তো ৱিহৰতি. সো সাকভক্খো ৱা হোতি, সামাকভক্খো ৱা হোতি, নীৱাৰভক্খো ৱা হোতি, দদ্দুলভক্খো ৱা হোতি, হটভক্খো ৱা হোতি, কণভক্খো ৱা হোতি, আচামভক্খো ৱা হোতি, পিঞ্ঞাকভক্খো ৱা হোতি, তিণভক্খো ৱা হোতি, গোমযভক্খো ৱা হোতি; ৱনমূলফলাহাৰো যাপেতি পৱত্তফলভোজী. সো সাণানিপি ধাৰেতি, মসাণানিপি ধাৰেতি, ছৱদুস্সানিপি ধাৰেতি, পংসুকূলানিপি ধাৰেতি, তিৰীটানিপি ধাৰেতি, অজিনম্পি ধাৰেতি, অজিনক্খিপম্পি ধাৰেতি, কুসচীৰম্পি ধাৰেতি, ৱাকচীৰম্পি ধাৰেতি, ফলকচীৰম্পি ধাৰেতি, কেসকম্বলম্পি ধাৰেতি, ৱাড়কম্বলম্পি ধাৰেতি, উলূকপক্খম্পি ধাৰেতি; কেসমস্সুলোচকোপি হোতি, কেসমস্সুলোচনানুযোগমনুযুত্তো, উব্ভট্ঠকোপি হোতি আসনপটিক্খিত্তো, উক্কুটিকোপি হোতি উক্কুটিকপ্পধানমনুযুত্তো, কণ্টকাপস্সযিকোপি হোতি কণ্টকাপস্সযে সেয্যং কপ্পেতি [পস্স ম. নি. ১.১৫৫ মহাসীহনাদসুত্তে]; সাযততিযকম্পি উদকোৰোহনানুযোগমনুযুত্তো ৱিহৰতি – ইতি এৱৰূপং অনেকৱিহিতং কাযস্স আতাপনপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো ৱিহৰতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, পুগ্গলো অত্তন্তপো অত্তপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো.

৮. ‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো পৰন্তপো পৰপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো ওৰব্ভিকো হোতি সূকৰিকো সাকুণিকো মাগৱিকো লুদ্দো মচ্ছঘাতকো চোৰো চোৰঘাতকো গোঘাতকো বন্ধনাগাৰিকো যে ৱা পনঞ্ঞেপি কেচি কুৰূৰকম্মন্তা. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, পুগ্গলো পৰন্তপো পৰপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো.

৯. ‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো অত্তন্তপো চ অত্তপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো পৰন্তপো চ পৰপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো ৰাজা ৱা হোতি খত্তিযো মুদ্ধাৱসিত্তো ব্ৰাহ্মণো ৱা মহাসালো. সো পুৰত্থিমেন নগৰস্স নৱং সন্থাগাৰং [সন্ধাগাৰং (টীকা)] কাৰাপেত্ৱা কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা খৰাজিনং নিৱাসেত্ৱা সপ্পিতেলেন কাযং অব্ভঞ্জিত্ৱা মগৱিসাণেন পিট্ঠিং কণ্ডুৱমানো নৱং সন্থাগাৰং পৱিসতি সদ্ধিং মহেসিযা ব্ৰাহ্মণেন চ পুৰোহিতেন. সো তত্থ অনন্তৰহিতায ভূমিযা হৰিতুপলিত্তায সেয্যং কপ্পেতি. একিস্সায গাৱিযা সৰূপৱচ্ছায যং একস্মিং থনে খীৰং হোতি তেন ৰাজা যাপেতি, যং দুতিযস্মিং থনে খীৰং হোতি তেন মহেসী যাপেতি, যং ততিযস্মিং থনে খীৰং হোতি তেন ব্ৰাহ্মণো পুৰোহিতো যাপেতি, যং চতুত্থস্মিং থনে খীৰং হোতি তেন অগ্গিং জুহতি, অৱসেসেন ৱচ্ছকো যাপেতি. সো এৱমাহ – ‘এত্তকা উসভা হঞ্ঞন্তু যঞ্ঞত্থায, এত্তকা ৱচ্ছতৰা হঞ্ঞন্তু যঞ্ঞত্থায, এত্তকা ৱচ্ছতৰিযো হঞ্ঞন্তু যঞ্ঞত্থায, এত্তকা অজা হঞ্ঞন্তু যঞ্ঞত্থায, এত্তকা উৰব্ভা হঞ্ঞন্তু যঞ্ঞত্থায, (এত্তকা অস্সা হঞ্ঞন্তু যঞ্ঞত্থায) [( ) নত্থি সী. পী. পোত্থকেসু], এত্তকা ৰুক্খা ছিজ্জন্তু যূপত্থায, এত্তকা দব্ভা লূযন্তু বৰিহিসত্থাযা’তি [পৰিহিং সত্থায (ক.)]. যেপিস্স তে হোন্তি দাসাতি ৱা পেস্সাতি ৱা কম্মকৰাতি ৱা তেপি দণ্ডতজ্জিতা ভযতজ্জিতা অস্সুমুখা ৰুদমানা পৰিকম্মানি কৰোন্তি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, পুগ্গলো অত্তন্তপো চ অত্তপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো পৰন্তপো চ পৰপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো.

১০. ‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো নেৱত্তন্তপো নাত্তপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো ন পৰন্তপো ন পৰপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো, সো অনত্তন্তপো অপৰন্তপো দিট্ঠেৱ ধম্মে নিচ্ছাতো নিব্বুতো সীতীভূতো সুখপ্পটিসংৱেদী ব্ৰহ্মভূতেন অত্তনা ৱিহৰতি? ইধ, ভিক্খৱে, তথাগতো লোকে উপ্পজ্জতি অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা. সো ইমং লোকং সদেৱকং সমাৰকং সব্ৰহ্মকং সস্সমণব্ৰাহ্মণিং পজং সদেৱমনুস্সং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেতি. সো ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং, কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতি. তং ধম্মং সুণাতি গহপতি ৱা গহপতিপুত্তো ৱা অঞ্ঞতৰস্মিং ৱা কুলে পচ্চাজাতো. সো তং ধম্মং সুত্ৱা তথাগতে সদ্ধং পটিলভতি. সো তেন সদ্ধাপটিলাভেন সমন্নাগতো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘সম্বাধো ঘৰাৱাসো ৰজাপথো, অব্ভোকাসো পব্বজ্জা. নযিদং সুকৰং অগাৰং অজ্ঝাৱসতা একন্তপৰিপুণ্ণং একন্তপৰিসুদ্ধং সঙ্খলিখিতং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিতুং. যংনূনাহং কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজেয্য’ন্তি. সো অপৰেন সমযেন অপ্পং ৱা ভোগক্খন্ধং পহায, মহন্তং ৱা ভোগক্খন্ধং পহায, অপ্পং ৱা ঞাতিপৰিৱট্টং পহায, মহন্তং ৱা ঞাতিপৰিৱট্টং পহায, কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা, কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজতি.

১১. ‘‘সো এৱং পব্বজিতো সমানো ভিক্খূনং সিক্খাসাজীৱসমাপন্নো পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি নিহিতদণ্ডো নিহিতসত্থো, লজ্জী দযাপন্নো সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী ৱিহৰতি. অদিন্নাদানং পহায অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো হোতি দিন্নাদাযী দিন্নপাটিকঙ্খী, অথেনেন সুচিভূতেন অত্তনা ৱিহৰতি. অব্ৰহ্মচৰিযং পহায ব্ৰহ্মচাৰী হোতি আৰাচাৰী ৱিৰতো মেথুনা গামধম্মা. মুসাৱাদং পহায মুসাৱাদা পটিৱিৰতো হোতি সচ্চৱাদী সচ্চসন্ধো থেতো পচ্চযিকো অৱিসংৱাদকো লোকস্স. পিসুণং ৱাচং পহায পিসুণায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি, ইতো সুত্ৱা ন অমুত্ৰ অক্খাতা ইমেসং ভেদায, অমুত্ৰ ৱা সুত্ৱা ন ইমেসং অক্খাতা অমূসং ভেদায – ইতি ভিন্নানং ৱা সন্ধাতা সহিতানং ৱা অনুপ্পদাতা সমগ্গাৰামো সমগ্গৰতো সমগ্গনন্দী সমগ্গকৰণিং ৱাচং ভাসিতা হোতি. ফৰুসং ৱাচং পহায ফৰুসায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি, যা সা ৱাচা নেলা কণ্ণসুখা পেমনীযা হদযঙ্গমা পোৰী বহুজনকন্তা বহুজনমনাপা তথাৰূপিং ৱাচং ভাসিতা হোতি. সম্ফপ্পলাপং পহায সম্ফপ্পলাপা পটিৱিৰতো হোতি কালৱাদী ভূতৱাদী অত্থৱাদী ধম্মৱাদী ৱিনযৱাদী, নিধানৱতিং ৱাচং ভাসিতা কালেন সাপদেসং পৰিযন্তৱতিং অত্থসংহিতং. সো বীজগামভূতগামসমাৰম্ভা পটিৱিৰতো হোতি, একভত্তিকো হোতি ৰত্তূপৰতো ৱিৰতো ৱিকালভোজনা; নচ্চগীতৱাদিতৱিসূকদস্সনা পটিৱিৰতো হোতি; মালাগন্ধৱিলেপনধাৰণমণ্ডনৱিভূসনট্ঠানা পটিৱিৰতো হোতি; উচ্চাসযনমহাসযনা পটিৱিৰতো হোতি; জাতৰূপৰজতপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি; আমকধঞ্ঞপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি; আমকমংসপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি; ইত্থিকুমাৰিকপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি; দাসিদাসপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি; অজেড়কপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি; কুক্কুটসূকৰপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি; হত্থিগৱস্সৱড়ৱপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি; খেত্তৱত্থুপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি; দূতেয্যপহিণগমনানুযোগা পটিৱিৰতো হোতি; কযৱিক্কযা পটিৱিৰতো হোতি; তুলাকূটকংসকূটমানকূটা পটিৱিৰতো হোতি; উক্কোটনৱঞ্চননিকতিসাচিযোগা [সাৱিযোগা (স্যা. কং. ক.) সাচি কুটিলপৰিযাযো] পটিৱিৰতো হোতি; ছেদনৱধবন্ধনৱিপৰামোসআলোপসহসাকাৰা পটিৱিৰতো হোতি [পস্স ম. নি. ১.২৯৩ চূড়হত্থিপদোপমে].

‘‘সো সন্তুট্ঠো হোতি কাযপৰিহাৰিকেন চীৱৰেন কুচ্ছিপৰিহাৰিকেন পিণ্ডপাতেন. সো যেন যেনেৱ পক্কমতি, সমাদাযেৱ পক্কমতি. সেয্যথাপি নাম পক্খী সকুণো যেন যেনেৱ ডেতি, সপত্তভাৰোৱ ডেতি; এৱমেৱ ভিক্খু সন্তুট্ঠো হোতি কাযপৰিহাৰিকেন চীৱৰেন কুচ্ছিপৰিহাৰিকেন পিণ্ডপাতেন. সো যেন যেনেৱ পক্কমতি, সমাদাযেৱ পক্কমতি. সো ইমিনা অৰিযেন সীলক্খন্ধেন সমন্নাগতো অজ্ঝত্তং অনৱজ্জসুখং পটিসংৱেদেতি.

১২. ‘‘সো চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহী. যত্ৱাধিকৰণমেনং চক্খুন্দ্ৰিযং অসংৱুতং ৱিহৰন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱেয্যুং তস্স সংৱৰায পটিপজ্জতি, ৰক্খতি চক্খুন্দ্ৰিযং, চক্খুন্দ্ৰিযে সংৱৰং আপজ্জতি. সোতেন সদ্দং সুত্ৱা…পে… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৱা…পে… জিৱ্হায ৰসং সাযিত্ৱা…পে… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৱা…পে… মনসা ধম্মং ৱিঞ্ঞায ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহী. যত্ৱাধিকৰণমেনং মনিন্দ্ৰিযং অসংৱুতং ৱিহৰন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱেয্যুং তস্স সংৱৰায পটিপজ্জতি, ৰক্খতি মনিন্দ্ৰিযং, মনিন্দ্ৰিযে সংৱৰং আপজ্জতি. সো ইমিনা অৰিযেন ইন্দ্ৰিযসংৱৰেন সমন্নাগতো অজ্ঝত্তং অব্যাসেকসুখং পটিসংৱেদেতি.

‘‘সো অভিক্কন্তে পটিক্কন্তে সম্পজানকাৰী হোতি, আলোকিতে ৱিলোকিতে সম্পজানকাৰী হোতি, সমিঞ্জিতে পসাৰিতে সম্পজানকাৰী হোতি, সঙ্ঘাটিপত্তচীৱৰধাৰণে সম্পজানকাৰী হোতি, অসিতে পীতে খাযিতে সাযিতে সম্পজানকাৰী হোতি, উচ্চাৰপস্সাৱকম্মে সম্পজানকাৰী হোতি, গতে ঠিতে নিসিন্নে সুত্তে জাগৰিতে ভাসিতে তুণ্হীভাৱে সম্পজানকাৰী হোতি.

১৩. ‘‘সো ইমিনা চ অৰিযেন সীলক্খন্ধেন সমন্নাগতো, (ইমায চ অৰিযায সন্তুট্ঠিযা সমন্নাগতো,) [পস্স ম. নি. ১.২৯৬ চূড়হত্থিপদোপমে] ইমিনা চ অৰিযেন ইন্দ্ৰিযসংৱৰেন সমন্নাগতো, ইমিনা চ অৰিযেন সতিসম্পজঞ্ঞেন সমন্নাগতো ৱিৱিত্তং সেনাসনং ভজতি অৰঞ্ঞং ৰুক্খমূলং পব্বতং কন্দৰং গিৰিগুহং সুসানং ৱনপত্থং অব্ভোকাসং পলালপুঞ্জং. সো পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো নিসীদতি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা উজুং কাযং পণিধায পৰিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৱা. সো অভিজ্ঝং লোকে পহায ৱিগতাভিজ্ঝেন চেতসা ৱিহৰতি, অভিজ্ঝায চিত্তং পৰিসোধেতি, ব্যাপাদপদোসং পহায অব্যাপন্নচিত্তো ৱিহৰতি সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী, ব্যাপাদপদোসা চিত্তং পৰিসোধেতি; থীনমিদ্ধং পহায ৱিগতথীনমিদ্ধো ৱিহৰতি আলোকসঞ্ঞী সতো সম্পজানো, থীনমিদ্ধা চিত্তং পৰিসোধেতি; উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং পহায অনুদ্ধতো ৱিহৰতি অজ্ঝত্তং ৱূপসন্তচিত্তো, উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চা চিত্তং পৰিসোধেতি; ৱিচিকিচ্ছং পহায তিণ্ণৱিচিকিচ্ছো ৱিহৰতি অকথংকথী কুসলেসু ধম্মেসু, ৱিচিকিচ্ছায চিত্তং পৰিসোধেতি.

‘‘সো ইমে পঞ্চ নীৱৰণে পহায চেতসো উপক্কিলেসে পঞ্ঞায দুব্বলীকৰণে, ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি; ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৱং অৱিতক্কং অৱিচাৰং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি; পীতিযা চ ৱিৰাগা উপেক্খকো চ ৱিহৰতি সতো চ সম্পজানো সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৱেদেতি, যং তং অৰিযা আচিক্খন্তি – ‘উপেক্খকো সতিমা সুখৱিহাৰী’তি ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি; সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৱ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপাৰিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি.

১৪. ‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেতি. সো অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি, সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং দ্ৱেপি জাতিযো তিস্সোপি জাতিযো চতস্সোপি জাতিযো পঞ্চপি জাতিযো দসপি জাতিযো ৱীসম্পি জাতিযো তিংসম্পি জাতিযো চত্তালীসম্পি জাতিযো পঞ্ঞাসম্পি জাতিযো জাতিসতম্পি জাতিসহস্সম্পি জাতিসতসহস্সম্পি অনেকেপি সংৱট্টকপ্পে অনেকেপি ৱিৱট্টকপ্পে অনেকেপি সংৱট্টৱিৱট্টকপ্পে – ‘অমুত্ৰাসিং এৱংনামো এৱংগোত্তো এৱংৱণ্ণো এৱমাহাৰো এৱংসুখদুক্খপ্পটিসংৱেদী এৱমাযুপৰিযন্তো, সো ততো চুতো অমুত্ৰ উদপাদিং; তত্ৰাপাসিং এৱংনামো এৱংগোত্তো এৱংৱণ্ণো এৱমাহাৰো এৱংসুখদুক্খপ্পটিসংৱেদী এৱমাযুপৰিযন্তো, সো ততো চুতো ইধূপপন্নো’তি. ইতি সাকাৰং সউদ্দেসং অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি.

১৫. ‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে সত্তানং চুতূপপাতঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেতি. সো দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৱমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৱণ্ণে দুব্বণ্ণে সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি – ‘ইমে ৱত ভোন্তো সত্তা কাযদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা ৱচীদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা মনোদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা অৰিযানং উপৱাদকা মিচ্ছাদিট্ঠিকা মিচ্ছাদিট্ঠিকম্মসমাদানা, তে কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপন্না; ইমে ৱা পন ভোন্তো সত্তা কাযসুচৰিতেন সমন্নাগতা ৱচীসুচৰিতেন সমন্নাগতা মনোসুচৰিতেন সমন্নাগতা অৰিযানং অনুপৱাদকা সম্মাদিট্ঠিকা সম্মাদিট্ঠিকম্মসমাদানা, তে কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্না’তি. ইতি দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৱমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৱণ্ণে দুব্বণ্ণে সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি.

১৬. ‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে আসৱানং খযঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেতি. সো ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি. ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যথাভূতং পজানাতি. ‘অযং দুক্খনিৰোধো’তি যথাভূতং পজানাতি. ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানাতি. ‘ইমে আসৱা’তি যথাভূতং পজানাতি. ‘অযং আসৱসমুদযো’তি যথাভূতং পজানাতি. ‘অযং আসৱনিৰোধো’তি যথাভূতং পজানাতি. ‘অযং আসৱনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানাতি. তস্স এৱং জানতো এৱং পস্সতো কামাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি, ভৱাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি, অৱিজ্জাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি. ৱিমুত্তস্মিং ৱিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, পুগ্গলো নেৱত্তন্তপো নাত্তপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো, ন পৰন্তপো ন পৰপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো. সো অত্তন্তপো অপৰন্তপো দিট্ঠেৱ ধম্মে নিচ্ছাতো নিব্বুতো সীতীভূতো সুখপ্পটিসংৱেদী ব্ৰহ্মভূতেন অত্তনা ৱিহৰতী’’তি.

ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.

কন্দৰকসুত্তং নিট্ঠিতং পঠমং.