৯. দ্ৱেধাৱিতক্কসুত্তং
২০৬. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৱো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –
‘‘পুব্বেৱ মে, ভিক্খৱে, সম্বোধা অনভিসম্বুদ্ধস্স বোধিসত্তস্সেৱ সতো এতদহোসি – ‘যংনূনাহং দ্ৱিধা কত্ৱা দ্ৱিধা কত্ৱা ৱিতক্কে ৱিহৰেয্য’ন্তি. সো খো অহং, ভিক্খৱে, যো চাযং কামৱিতক্কো যো চ ব্যাপাদৱিতক্কো যো চ ৱিহিংসাৱিতক্কো – ইমং একং ভাগমকাসিং; যো চাযং নেক্খম্মৱিতক্কো যো চ অব্যাপাদৱিতক্কো যো চ অৱিহিংসাৱিতক্কো – ইমং দুতিযং ভাগমকাসিং.
২০৭. ‘‘তস্স ময্হং, ভিক্খৱে, এৱং অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৱিহৰতো উপ্পজ্জতি কামৱিতক্কো. সো এৱং পজানামি – ‘উপ্পন্নো খো মে অযং কামৱিতক্কো. সো চ খো অত্তব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি, পৰব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি, উভযব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি, পঞ্ঞানিৰোধিকো ৱিঘাতপক্খিকো অনিব্বানসংৱত্তনিকো’ [অনিব্বানসংৱত্তনিকো’’তি (?)]. ‘অত্তব্যাবাধায সংৱত্ততী’তিপি মে, ভিক্খৱে, পটিসঞ্চিক্খতো অব্ভত্থং গচ্ছতি; ‘পৰব্যাবাধায সংৱত্ততী’তিপি মে, ভিক্খৱে, পটিসঞ্চিক্খতো অব্ভত্থং গচ্ছতি; ‘উভযব্যাবাধায সংৱত্ততী’তিপি মে, ভিক্খৱে, পটিসঞ্চিক্খতো অব্ভত্থং গচ্ছতি; ‘পঞ্ঞানিৰোধিকো ৱিঘাতপক্খিকো অনিব্বানসংৱত্তনিকো’তিপি মে, ভিক্খৱে, পটিসঞ্চিক্খতো অব্ভত্থং গচ্ছতি. সো খো অহং, ভিক্খৱে, উপ্পন্নুপ্পন্নং কামৱিতক্কং পজহমেৱ [অতীতকালিককিৰিযাপদানিযেৱ] ৱিনোদমেৱ [অতীতকালিককিৰিযাপদানিযেৱ] ব্যন্তমেৱ [ব্যন্তেৱ (সী. স্যা. পী.)] নং অকাসিং.
২০৮. ‘‘তস্স ময্হং, ভিক্খৱে, এৱং অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৱিহৰতো উপ্পজ্জতি ব্যাপাদৱিতক্কো…পে… উপ্পজ্জতি ৱিহিংসাৱিতক্কো. সো এৱং পজানামি – ‘উপ্পন্নো খো মে অযং ৱিহিংসাৱিতক্কো. সো চ খো অত্তব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি, পৰব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি, উভযব্যাবাধাযপি সংৱত্ততি, পঞ্ঞানিৰোধিকো ৱিঘাতপক্খিকো অনিব্বানসংৱত্তনিকো’. ‘অত্তব্যাবাধায সংৱত্ততী’তিপি মে, ভিক্খৱে, পটিসঞ্চিক্খতো অব্ভত্থং গচ্ছতি; ‘পৰব্যাবাধায সংৱত্ততী’তিপি মে, ভিক্খৱে, পটিসঞ্চিক্খতো অব্ভত্থং গচ্ছতি; ‘উভযব্যাবাধায সংৱত্ততী’তিপি মে, ভিক্খৱে, পটিসঞ্চিক্খতো অব্ভত্থং গচ্ছতি; ‘পঞ্ঞানিৰোধিকো ৱিঘাতপক্খিকো অনিব্বানসংৱত্তনিকো’তিপি মে, ভিক্খৱে, পটিসঞ্চিক্খতো অব্ভত্থং গচ্ছতি. সো খো অহং, ভিক্খৱে, উপ্পন্নুপ্পন্নং ৱিহিংসাৱিতক্কং পজহমেৱ ৱিনোদমেৱ ব্যন্তমেৱ নং অকাসিং.
‘‘যঞ্ঞদেৱ, ভিক্খৱে, ভিক্খু বহুলমনুৱিতক্কেতি অনুৱিচাৰেতি, তথা তথা নতি হোতি চেতসো. কামৱিতক্কং চে, ভিক্খৱে, ভিক্খু বহুলমনুৱিতক্কেতি অনুৱিচাৰেতি, পহাসি নেক্খম্মৱিতক্কং, কামৱিতক্কং বহুলমকাসি, তস্স তং কামৱিতক্কায চিত্তং নমতি. ব্যাপাদৱিতক্কং চে, ভিক্খৱে…পে… ৱিহিংসাৱিতক্কং চে, ভিক্খৱে, ভিক্খু বহুলমনুৱিতক্কেতি অনুৱিচাৰেতি, পহাসি অৱিহিংসাৱিতক্কং, ৱিহিংসাৱিতক্কং বহুলমকাসি, তস্স তং ৱিহিংসাৱিতক্কায চিত্তং নমতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, ৱস্সানং পচ্ছিমে মাসে সৰদসমযে কিট্ঠসম্বাধে গোপালকো গাৱো ৰক্খেয্য. সো তা গাৱো ততো ততো দণ্ডেন আকোটেয্য পটিকোটেয্য সন্নিৰুন্ধেয্য সন্নিৱাৰেয্য. তং কিস্স হেতু? পস্সতি হি সো, ভিক্খৱে, গোপালকো ততোনিদানং ৱধং ৱা বন্ধনং ৱা জানিং ৱা গৰহং ৱা. এৱমেৱ খো অহং, ভিক্খৱে, অদ্দসং অকুসলানং ধম্মানং আদীনৱং ওকাৰং সংকিলেসং, কুসলানং ধম্মানং নেক্খম্মে আনিসংসং ৱোদানপক্খং.
২০৯. ‘‘তস্স ময্হং, ভিক্খৱে, এৱং অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৱিহৰতো উপ্পজ্জতি নেক্খম্মৱিতক্কো. সো এৱং পজানামি – ‘উপ্পন্নো খো মে অযং নেক্খম্মৱিতক্কো. সো চ খো নেৱত্তব্যাবাধায সংৱত্ততি, ন পৰব্যাবাধায সংৱত্ততি, ন উভযব্যাবাধায সংৱত্ততি, পঞ্ঞাৱুদ্ধিকো অৱিঘাতপক্খিকো নিব্বানসংৱত্তনিকো’. ৰত্তিং চেপি নং, ভিক্খৱে, অনুৱিতক্কেয্যং অনুৱিচাৰেয্যং, নেৱ ততোনিদানং ভযং সমনুপস্সামি. দিৱসং চেপি নং, ভিক্খৱে, অনুৱিতক্কেয্যং অনুৱিচাৰেয্যং, নেৱ ততোনিদানং ভযং সমনুপস্সামি. ৰত্তিন্দিৱং চেপি নং, ভিক্খৱে, অনুৱিতক্কেয্যং অনুৱিচাৰেয্যং, নেৱ ততোনিদানং ভযং সমনুপস্সামি. অপি চ খো মে অতিচিৰং অনুৱিতক্কযতো অনুৱিচাৰযতো কাযো কিলমেয্য. কাযে কিলন্তে [কিলমন্তে (ক.)] চিত্তং ঊহঞ্ঞেয্য. ঊহতে চিত্তে আৰা চিত্তং সমাধিম্হাতি. সো খো অহং, ভিক্খৱে, অজ্ঝত্তমেৱ চিত্তং সণ্ঠপেমি সন্নিসাদেমি একোদিং কৰোমি [একোদি কৰোমি (পী.)] সমাদহামি. তং কিস্স হেতু? ‘মা মে চিত্তং ঊহঞ্ঞী’তি [উগ্ঘাটীতি (স্যা. ক.), ঊহনীতি (পী.)].
২১০. ‘‘তস্স ময্হং, ভিক্খৱে, এৱং অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৱিহৰতো উপ্পজ্জতি অব্যাপাদৱিতক্কো…পে… উপ্পজ্জতি অৱিহিংসাৱিতক্কো. সো এৱং পজানামি – ‘উপ্পন্নো খো মে অযং অৱিহিংসাৱিতক্কো. সো চ খো নেৱত্তব্যাবাধায সংৱত্ততি, ন পৰব্যাবাধায সংৱত্ততি, ন উভযব্যাবাধায সংৱত্ততি, পঞ্ঞাৱুদ্ধিকো অৱিঘাতপক্খিকো নিব্বানসংৱত্তনিকো’. ৰত্তিং চেপি নং, ভিক্খৱে, অনুৱিতক্কেয্যং অনুৱিচাৰেয্যং, নেৱ ততোনিদানং ভযং সমনুপস্সামি. দিৱসং চেপি নং, ভিক্খৱে, অনুৱিতক্কেয্যং অনুৱিচাৰেয্যং, নেৱ ততোনিদানং ভযং সমনুপস্সামি. ৰত্তিন্দিৱং চেপি নং, ভিক্খৱে, অনুৱিতক্কেয্যং অনুৱিচাৰেয্যং, নেৱ ততোনিদানং ভযং সমনুপস্সামি. অপি চ খো মে অতিচিৰং অনুৱিতক্কযতো অনুৱিচাৰযতো কাযো কিলমেয্য. কাযে কিলন্তে চিত্তং ঊহঞ্ঞেয্য. ঊহতে চিত্তে আৰা চিত্তং সমাধিম্হাতি. সো খো অহং, ভিক্খৱে, অজ্ঝত্তমেৱ চিত্তং সণ্ঠপেমি, সন্নিসাদেমি, একোদিং কৰোমি সমাদহামি. তং কিস্স হেতু? ‘মা মে চিত্তং ঊহঞ্ঞী’তি.
‘‘যঞ্ঞদেৱ, ভিক্খৱে, ভিক্খু বহুলমনুৱিতক্কেতি অনুৱিচাৰেতি, তথা তথা নতি হোতি চেতসো. নেক্খম্মৱিতক্কঞ্চে, ভিক্খৱে, ভিক্খু বহুলমনুৱিতক্কেতি অনুৱিচাৰেতি, পহাসি কামৱিতক্কং, নেক্খম্মৱিতক্কং বহুলমকাসি, তস্সং তং নেক্খম্মৱিতক্কায চিত্তং নমতি. অব্যাপাদৱিতক্কঞ্চে, ভিক্খৱে…পে… অৱিহিংসাৱিতক্কঞ্চে, ভিক্খৱে, ভিক্খু বহুলমনুৱিতক্কেতি অনুৱিচাৰেতি, পহাসি ৱিহিংসাৱিতক্কং, অৱিহিংসাৱিতক্কং বহুলমকাসি, তস্স তং অৱিহিংসাৱিতক্কায চিত্তং নমতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, গিম্হানং পচ্ছিমে মাসে সব্বসস্সেসু গামন্তসম্ভতেসু গোপালকো গাৱো ৰক্খেয্য, তস্স ৰুক্খমূলগতস্স ৱা অব্ভোকাসগতস্স ৱা সতিকৰণীযমেৱ হোতি – ‘এতা [এতে (ক.)] গাৱো’তি. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, সতিকৰণীযমেৱ অহোসি – ‘এতে ধম্মা’তি.
২১১. ‘‘আৰদ্ধং খো পন মে, ভিক্খৱে, ৱীৰিযং অহোসি অসল্লীনং, উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা, পস্সদ্ধো কাযো অসাৰদ্ধো, সমাহিতং চিত্তং একগ্গং. সো খো অহং, ভিক্খৱে, ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহাসিং. ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৱং অৱিতক্কং অৱিচাৰং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহাসিং. পীতিযা চ ৱিৰাগা উপেক্খকো চ ৱিহাসিং সতো চ সম্পজানো, সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৱেদেসিং, যং তং অৰিযা আচিক্খন্তি ‘উপেক্খকো সতিমা সুখৱিহাৰী’তি, ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহাসিং. সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৱ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপাৰিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহাসিং.
২১২. ‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেসিং. সো অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰামি. সেয্যথিদং, একম্পি জাতিং…পে… ইতি সাকাৰং সউদ্দেসং অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰামি. অযং খো মে, ভিক্খৱে, ৰত্তিযা পঠমে যামে পঠমা ৱিজ্জা অধিগতা; অৱিজ্জা ৱিহতা ৱিজ্জা উপ্পন্না; তমো ৱিহতো আলোকো উপ্পন্নো; যথা তং অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৱিহৰতো.
২১৩. ‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে সত্তানং চুতূপপাতঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেসিং. সো দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সামি চৱমানে উপপজ্জমানে…পে… ইমে ৱত ভোন্তো সত্তা কাযদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা…পে… ইতি দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সামি চৱমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৱণ্ণে দুব্বণ্ণে সুগতে দুগ্গতে, যথাকম্মূপগে সত্তে পজানামি. অযং খো মে, ভিক্খৱে, ৰত্তিযা মজ্ঝিমে যামে দুতিযা ৱিজ্জা অধিগতা; অৱিজ্জা ৱিহতা ৱিজ্জা উপ্পন্না; তমো ৱিহতো আলোকো উপ্পন্নো; যথা তং অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৱিহৰতো.
২১৪. ‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে আসৱানং খযঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেসিং. সো ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, ‘অযং দুক্খনিৰোধো’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং. ‘ইমে আসৱা’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, ‘অযং আসৱসমুদযো’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, ‘অযং আসৱনিৰোধো’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, ‘অযং আসৱনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং. তস্স মে এৱং জানতো এৱং পস্সতো কামাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চিত্থ, ভৱাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চিত্থ, অৱিজ্জাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চিত্থ, ৱিমুত্তস্মিং ৱিমুত্তমিতি ঞাণং অহোসি – ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি অব্ভঞ্ঞাসিং. অযং খো মে, ভিক্খৱে, ৰত্তিযা পচ্ছিমে যামে ততিযা ৱিজ্জা অধিগতা; অৱিজ্জা ৱিহতা ৱিজ্জা উপ্পন্না; তমো ৱিহতো আলোকো উপ্পন্নো; যথা তং অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৱিহৰতো.
২১৫. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, অৰঞ্ঞে পৱনে মহন্তং নিন্নং পল্ললং. তমেনং মহামিগসঙ্ঘো উপনিস্সায ৱিহৰেয্য. তস্স কোচিদেৱ পুৰিসো উপ্পজ্জেয্য অনত্থকামো অহিতকামো অযোগক্খেমকামো. সো য্ৱাস্স মগ্গো খেমো সোৱত্থিকো পীতিগমনীযো তং মগ্গং পিদহেয্য, ৱিৱৰেয্য কুম্মগ্গং, ওদহেয্য ওকচৰং, ঠপেয্য ওকচাৰিকং. এৱঞ্হি সো, ভিক্খৱে, মহামিগসঙ্ঘো অপৰেন সমযেন অনযব্যসনং [অনযব্যসনং তনুত্তং (সী. স্যা. পী.)] আপজ্জেয্য. তস্সেৱ খো পন, ভিক্খৱে, মহতো মিগসঙ্ঘস্স কোচিদেৱ পুৰিসো উপ্পজ্জেয্য অত্থকামো হিতকামো যোগক্খেমকামো. সো য্ৱাস্স মগ্গো খেমো সোৱত্থিকো পীতিগমনীযো তং মগ্গং ৱিৱৰেয্য, পিদহেয্য কুম্মগ্গং, ঊহনেয্য ওকচৰং, নাসেয্য ওকচাৰিকং. এৱঞ্হি সো, ভিক্খৱে, মহামিগসঙ্ঘো অপৰেন সমযেন ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জেয্য.
‘‘উপমা খো মে অযং, ভিক্খৱে, কতা অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনায. অযং চেৱেত্থ অত্থো – মহন্তং নিন্নং পল্ললন্তি খো, ভিক্খৱে, কামানমেতং অধিৱচনং. মহামিগসঙ্ঘোতি খো, ভিক্খৱে, সত্তানমেতং অধিৱচনং. পুৰিসো অনত্থকামো অহিতকামো অযোগক্খেমকামোতি খো, ভিক্খৱে, মাৰস্সেতং পাপিমতো অধিৱচনং. কুম্মগ্গোতি খো, ভিক্খৱে, অট্ঠঙ্গিকস্সেতং মিচ্ছামগ্গস্স অধিৱচনং, সেয্যথিদং – মিচ্ছাদিট্ঠিযা মিচ্ছাসঙ্কপ্পস্স মিচ্ছাৱাচায মিচ্ছাকম্মন্তস্স মিচ্ছাআজীৱস্স মিচ্ছাৱাযামস্স মিচ্ছাসতিযা মিচ্ছাসমাধিস্স. ওকচৰোতি খো, ভিক্খৱে, নন্দীৰাগস্সেতং অধিৱচনং. ওকচাৰিকাতি খো, ভিক্খৱে, অৱিজ্জাযেতং অধিৱচনং. পুৰিসো অত্থকামো হিতকামো যোগক্খেমকামোতি খো, ভিক্খৱে, তথাগতস্সেতং অধিৱচনং অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স. খেমো মগ্গো সোৱত্থিকো পীতিগমনীযোতি খো, ভিক্খৱে, অৰিযস্সেতং অট্ঠঙ্গিকস্স মগ্গস্স অধিৱচনং, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠিযা সম্মাসঙ্কপ্পস্স সম্মাৱাচায সম্মাকম্মন্তস্স সম্মাআজীৱস্স সম্মাৱাযামস্স সম্মাসতিযা সম্মাসমাধিস্স.
‘‘ইতি খো, ভিক্খৱে, ৱিৱটো মযা খেমো মগ্গো সোৱত্থিকো পীতিগমনীযো, পিহিতো কুম্মগ্গো, ঊহতো ওকচৰো, নাসিতা ওকচাৰিকা. যং, ভিক্খৱে, সত্থাৰা কৰণীযং সাৱকানং হিতেসিনা অনুকম্পকেন অনুকম্পং উপাদায, কতং ৱো তং মযা. এতানি, ভিক্খৱে, ৰুক্খমূলানি, এতানি সুঞ্ঞাগাৰানি; ঝাযথ, ভিক্খৱে, মা পমাদত্থ; মা পচ্ছা ৱিপ্পটিসাৰিনো অহুৱত্থ. অযং ৱো অম্হাকং অনুসাসনী’’তি.
ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.
দ্ৱেধাৱিতক্কসুত্তং নিট্ঠিতং নৱমং.