৯. সম্মাদিট্ঠিসুত্তং
৮৯. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তত্ৰ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘আৱুসো ভিক্খৱে’’তি. ‘‘আৱুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স পচ্চস্সোসুং. আযস্মা সাৰিপুত্তো এতদৱোচ –
‘‘‘সম্মাদিট্ঠি [সম্মাদিট্ঠী (সী. স্যা.)] সম্মাদিট্ঠী’তি, আৱুসো, ৱুচ্চতি. কিত্তাৱতা নু খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো সম্মাদিট্ঠি হোতি, উজুগতাস্স দিট্ঠি, ধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো, আগতো ইমং সদ্ধম্ম’’ন্তি?
‘‘দূৰতোপি খো মযং, আৱুসো, আগচ্ছেয্যাম আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স সন্তিকে এতস্স ভাসিতস্স অত্থমঞ্ঞাতুং. সাধু ৱতাযস্মন্তংযেৱ সাৰিপুত্তং পটিভাতু এতস্স ভাসিতস্স অত্থো. আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স সুত্ৱা ভিক্খূ ধাৰেস্সন্তী’’তি. ‘‘তেন হি, আৱুসো, সুণাথ, সাধুকং মনসি কৰোথ, ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱমাৱুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স পচ্চস্সোসুং. আযস্মা সাৰিপুত্তো এতদৱোচ –
‘‘যতো খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো অকুসলঞ্চ পজানাতি, অকুসলমূলঞ্চ পজানাতি, কুসলঞ্চ পজানাতি, কুসলমূলঞ্চ পজানাতি – এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো সম্মাদিট্ঠি হোতি, উজুগতাস্স দিট্ঠি, ধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো, আগতো ইমং সদ্ধম্মং. কতমং পনাৱুসো, অকুসলং, কতমং অকুসলমূলং, কতমং কুসলং, কতমং কুসলমূলং? পাণাতিপাতো খো, আৱুসো, অকুসলং, অদিন্নাদানং অকুসলং, কামেসুমিচ্ছাচাৰো অকুসলং, মুসাৱাদো অকুসলং, পিসুণা ৱাচা [পিসুণৱাচা (ক.)] অকুসলং, ফৰুসা ৱাচা [ফৰুসৱাচা (ক.)] অকুসলং, সম্ফপ্পলাপো অকুসলং, অভিজ্ঝা অকুসলং, ব্যাপাদো অকুসলং, মিচ্ছাদিট্ঠি অকুসলং – ইদং ৱুচ্চতাৱুসো অকুসলং. কতমঞ্চাৱুসো, অকুসলমূলং? লোভো অকুসলমূলং, দোসো অকুসলমূলং, মোহো অকুসলমূলং – ইদং ৱুচ্চতাৱুসো, অকুসলমূলং.
‘‘কতমঞ্চাৱুসো, কুসলং? পাণাতিপাতা ৱেৰমণী কুসলং, অদিন্নাদানা ৱেৰমণী কুসলং, কামেসুমিচ্ছাচাৰা ৱেৰমণী কুসলং, মুসাৱাদা ৱেৰমণী কুসলং, পিসুণায ৱাচায ৱেৰমণী কুসলং, ফৰুসায ৱাচায ৱেৰমণী কুসলং, সম্ফপ্পলাপা ৱেৰমণী কুসলং, অনভিজ্ঝা কুসলং, অব্যাপাদো কুসলং, সম্মাদিট্ঠি কুসলং – ইদং ৱুচ্চতাৱুসো, কুসলং. কতমঞ্চাৱুসো, কুসলমূলং? অলোভো কুসলমূলং, অদোসো কুসলমূলং, অমোহো কুসলমূলং – ইদং ৱুচ্চতাৱুসো, কুসলমূলং.
‘‘যতো খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো এৱং অকুসলং পজানাতি, এৱং অকুসলমূলং পজানাতি, এৱং কুসলং পজানাতি, এৱং কুসলমূলং পজানাতি, সো সব্বসো ৰাগানুসযং পহায, পটিঘানুসযং পটিৱিনোদেত্ৱা, ‘অস্মী’তি দিট্ঠিমানানুসযং সমূহনিত্ৱা, অৱিজ্জং পহায ৱিজ্জং উপ্পাদেত্ৱা, দিট্ঠেৱধম্মে দুক্খস্সন্তকৰো হোতি – এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো সম্মাদিট্ঠি হোতি, উজুগতাস্স দিট্ঠি, ধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো, আগতো ইমং সদ্ধম্ম’’ন্তি.
৯০. ‘‘সাধাৱুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং উত্তৰি [উত্তৰিং (সী. স্যা. পী.)] পঞ্হং অপুচ্ছুং [অপুচ্ছিংসু (স্যা.)] – ‘‘সিযা পনাৱুসো, অঞ্ঞোপি পৰিযাযো যথা অৰিযসাৱকো সম্মাদিট্ঠি হোতি, উজুগতাস্স দিট্ঠি, ধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো, আগতো ইমং সদ্ধম্ম’’ন্তি?
‘‘সিযা, আৱুসো. যতো খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো আহাৰঞ্চ পজানাতি, আহাৰসমুদযঞ্চ পজানাতি, আহাৰনিৰোধঞ্চ পজানাতি, আহাৰনিৰোধগামিনিং পটিপদঞ্চ পজানাতি – এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো সম্মাদিট্ঠি হোতি, উজুগতাস্স দিট্ঠি, ধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো, আগতো ইমং সদ্ধম্মং. কতমো পনাৱুসো, আহাৰো, কতমো আহাৰসমুদযো, কতমো আহাৰনিৰোধো, কতমা আহাৰনিৰোধগামিনী পটিপদা? চত্তাৰোমে, আৱুসো, আহাৰা ভূতানং ৱা সত্তানং ঠিতিযা, সম্ভৱেসীনং ৱা অনুগ্গহায. কতমে চত্তাৰো? কবড়ীকাৰো আহাৰো ওড়াৰিকো ৱা সুখুমো ৱা, ফস্সো দুতিযো, মনোসঞ্চেতনা ততিযা, ৱিঞ্ঞাণং চতুত্থং. তণ্হাসমুদযা আহাৰসমুদযো, তণ্হানিৰোধা আহাৰনিৰোধো, অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো আহাৰনিৰোধগামিনী পটিপদা, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি সম্মাসঙ্কপ্পো সম্মাৱাচা সম্মাকম্মন্তো, সম্মাআজীৱো সম্মাৱাযামো সম্মাসতি সম্মাসমাধি’.
‘‘যতো খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো এৱং আহাৰং পজানাতি, এৱং আহাৰসমুদযং পজানাতি, এৱং আহাৰনিৰোধং পজানাতি, এৱং আহাৰনিৰোধগামিনিং পটিপদং পজানাতি, সো সব্বসো ৰাগানুসযং পহায, পটিঘানুসযং পটিৱিনোদেত্ৱা, ‘অস্মী’তি দিট্ঠিমানানুসযং সমূহনিত্ৱা, অৱিজ্জং পহায ৱিজ্জং উপ্পাদেত্ৱা, দিট্ঠেৱধম্মে দুক্খস্সন্তকৰো হোতি – এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো সম্মাদিট্ঠি হোতি, উজুগতাস্স দিট্ঠি, ধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো, আগতো ইমং সদ্ধম্ম’’ন্তি.
৯১. ‘‘সাধাৱুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং উত্তৰি পঞ্হং অপুচ্ছুং – ‘‘সিযা পনাৱুসো, অঞ্ঞোপি পৰিযাযো যথা অৰিযসাৱকো সম্মাদিট্ঠি হোতি, উজুগতাস্স দিট্ঠি, ধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো, আগতো ইমং সদ্ধম্ম’’ন্তি?
‘‘সিযা, আৱুসো. যতো খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো দুক্খঞ্চ পজানাতি, দুক্খসমুদযঞ্চ পজানাতি, দুক্খনিৰোধঞ্চ পজানাতি, দুক্খনিৰোধগামিনিং পটিপদঞ্চ পজানাতি – এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো সম্মাদিট্ঠি হোতি, উজুগতাস্স দিট্ঠি, ধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো, আগতো ইমং সদ্ধম্মং. কতমং পনাৱুসো, দুক্খং, কতমো দুক্খসমুদযো, কতমো দুক্খনিৰোধো, কতমা দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা? জাতিপি দুক্খা, জৰাপি দুক্খা, মৰণম্পি দুক্খং, সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসাপি দুক্খা, অপ্পিযেহি সম্পযোগোপি দুক্খো, পিযেহি ৱিপ্পযোগোপি দুক্খো, যম্পিচ্ছং ন লভতি তম্পি দুক্খং, সংখিত্তেন পঞ্চুপাদানক্খন্ধা [পঞ্চুপাদানক্খন্ধাপি (ক.)] দুক্খা – ইদং ৱুচ্চতাৱুসো, দুক্খং. কতমো চাৱুসো, দুক্খসমুদযো? যাযং তণ্হা পোনোব্ভৱিকা নন্দীৰাগসহগতা [পোনোভৱিকা (সী. পী.)] তত্ৰতত্ৰাভিনন্দিনী [নন্দিৰাগসহগতা (সী. পী.)], সেয্যথিদং, কামতণ্হা ভৱতণ্হা ৱিভৱতণ্হা – অযং ৱুচ্চতাৱুসো, দুক্খসমুদযো. কতমো চাৱুসো, দুক্খনিৰোধো? যো তস্সাযেৱ তণ্হায অসেসৱিৰাগনিৰোধো চাগো পটিনিস্সগ্গো মুত্তি অনালযো – অযং ৱুচ্চতাৱুসো, দুক্খনিৰোধো. কতমা চাৱুসো, দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা? অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো, সেয্যথিদং, সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি – অযং ৱুচ্চতাৱুসো, দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা.
‘‘যতো খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো এৱং দুক্খং পজানাতি, এৱং দুক্খসমুদযং পজানাতি, এৱং দুক্খনিৰোধং পজানাতি, এৱং দুক্খনিৰোধগামিনিং পটিপদং পজানাতি, সো সব্বসো ৰাগানুসযং পহায, পটিঘানুসযং পটিৱিনোদেত্ৱা, ‘অস্মী’তি দিট্ঠিমানানুসযং সমূহনিত্ৱা, অৱিজ্জং পহায ৱিজ্জং উপ্পাদেত্ৱা, দিট্ঠেৱধম্মে দুক্খস্সন্তকৰো হোতি – এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো সম্মাদিট্ঠি হোতি, উজুগতাস্স দিট্ঠি, ধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো, আগতো ইমং সদ্ধম্ম’’ন্তি.
৯২. ‘‘সাধাৱুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং উত্তৰি পঞ্হং অপুচ্ছুং – ‘‘সিযা পনাৱুসো, অঞ্ঞোপি পৰিযাযো যথা অৰিযসাৱকো সম্মাদিট্ঠি হোতি, উজুগতাস্স দিট্ঠি, ধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো, আগতো ইমং সদ্ধম্ম’’ন্তি?
‘‘সিযা, আৱুসো. যতো খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো জৰামৰণঞ্চ পজানাতি, জৰামৰণসমুদযঞ্চ পজানাতি, জৰামৰণনিৰোধঞ্চ পজানাতি, জৰামৰণনিৰোধগামিনিং পটিপদঞ্চ পজানাতি – এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো সম্মাদিট্ঠি হোতি, উজুগতাস্স দিট্ঠি, ধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো, আগতো ইমং সদ্ধম্মং. কতমং পনাৱুসো, জৰামৰণং, কতমো জৰামৰণসমুদযো, কতমো জৰামৰণনিৰোধো, কতমা জৰামৰণনিৰোধগামিনী পটিপদা? যা তেসং তেসং সত্তানং তম্হি তম্হি সত্তনিকাযে জৰা জীৰণতা খণ্ডিচ্চং পালিচ্চং ৱলিত্তচতা আযুনো সংহানি ইন্দ্ৰিযানং পৰিপাকো – অযং ৱুচ্চতাৱুসো, জৰা. কতমঞ্চাৱুসো, মৰণং? যা [যং (পী. ক.), সতিপট্ঠানসুত্তেপি] তেসং তেসং সত্তানং তম্হা তম্হা সত্তনিকাযা চুতি চৱনতা ভেদো অন্তৰধানং মচ্চু মৰণং কালংকিৰিযা খন্ধানং ভেদো, কড়েৱৰস্স নিক্খেপো, জীৱিতিন্দ্ৰিযস্সুপচ্ছেদো – ইদং ৱুচ্চতাৱুসো, মৰণং. ইতি অযঞ্চ জৰা ইদঞ্চ মৰণং – ইদং ৱুচ্চতাৱুসো, জৰামৰণং. জাতিসমুদযা জৰামৰণসমুদযো, জাতিনিৰোধা জৰামৰণনিৰোধো, অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো জৰামৰণনিৰোধগামিনী পটিপদা, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি.
‘‘যতো খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো এৱং জৰামৰণং পজানাতি, এৱং জৰামৰণসমুদং পজানাতি, এৱং জৰামৰণনিৰোধং পজানাতি, এৱং জৰামৰণনিৰোধগামিনিং পটিপদং পজানাতি, সো সব্বসো ৰাগানুসযং পহায…পে… দুক্খস্সন্তকৰো হোতি – এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো সম্মাদিট্ঠি হোতি, উজুগতাস্স দিট্ঠি, ধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো, আগতো ইমং সদ্ধম্ম’’ন্তি.
৯৩. ‘‘সাধাৱুসো’’তি খো…পে… অপুচ্ছুং – সিযা পনাৱুসো…পে… ‘‘সিযা, আৱুসো. যতো খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো জাতিঞ্চ পজানাতি, জাতিসমুদযঞ্চ পজানাতি, জাতিনিৰোধঞ্চ পজানাতি, জাতিনিৰোধগামিনিং পটিপদঞ্চ পজানাতি – এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো সম্মাদিট্ঠি হোতি, উজুগতাস্স দিট্ঠি, ধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো, আগতো ইমং সদ্ধম্মং. কতমা পনাৱুসো, জাতি, কতমো জাতিসমুদযো, কতমো জাতিনিৰোধো, কতমা জাতিনিৰোধগামিনী পটিপদা? যা তেসং তেসং সত্তানং তম্হি তম্হি সত্তনিকাযে জাতি সঞ্জাতি ওক্কন্তি অভিনিব্বত্তি খন্ধানং পাতুভাৱো, আযতনানং পটিলাভো – অযং ৱুচ্চতাৱুসো, জাতি. ভৱসমুদযা জাতিসমুদযো, ভৱনিৰোধা জাতিনিৰোধো, অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো জাতিনিৰোধগামিনী পটিপদা, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি.
‘‘যতো খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো এৱং জাতিং পজানাতি, এৱং জাতিসমুদযং পজানাতি, এৱং জাতিনিৰোধং পজানাতি, এৱং জাতিনিৰোধগামিনিং পটিপদং পজানাতি, সো সব্বসো ৰাগানুসযং পহায…পে… দুক্খস্সন্তকৰো হোতি – এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো সম্মাদিট্ঠি হোতি, উজুগতাস্স দিট্ঠি, ধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো, আগতো ইমং সদ্ধম্ম’’ন্তি.
৯৪. ‘‘সাধাৱুসো’’তি খো…পে… অপুচ্ছুং – সিযা পনাৱুসো…পে… ‘‘সিযা, আৱুসো. যতো খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো ভৱঞ্চ পজানাতি, ভৱসমুদযঞ্চ পজানাতি, ভৱনিৰোধঞ্চ পজানাতি, ভৱনিৰোধগামিনিং পটিপদঞ্চ পজানাতি – এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো সম্মাদিট্ঠি হোতি, উজুগতাস্স দিট্ঠি, ধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো, আগতো ইমং সদ্ধম্মং. কতমো পনাৱুসো, ভৱো, কতমো ভৱসমুদযো, কতমো ভৱনিৰোধো, কতমা ভৱনিৰোধগামিনী পটিপদা? তযোমে, আৱুসো, ভৱা – কামভৱো, ৰূপভৱো, অৰূপভৱো. উপাদানসমুদযা ভৱসমুদযো, উপাদাননিৰোধা ভৱনিৰোধো, অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ভৱনিৰোধগামিনী পটিপদা, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি.
‘‘যতো খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো এৱং ভৱং পজানাতি, এৱং ভৱসমুদযং পজানাতি, এৱং ভৱনিৰোধং পজানাতি, এৱং ভৱনিৰোধগামিনিং পটিপদং পজানাতি, সো সব্বসো ৰাগানুসযং পহায…পে… দুক্খস্সন্তকৰো হোতি. এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো সম্মাদিট্ঠি হোতি, উজুগতাস্স দিট্ঠি, ধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো, আগতো ইমং সদ্ধম্ম’’ন্তি.
৯৫. ‘‘সাধাৱুসো’’তি খো…পে… অপুচ্ছুং – সিযা পনাৱুসো…পে… ‘‘সিযা, আৱুসো. যতো খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো উপাদানঞ্চ পজানাতি, উপাদানসমুদযঞ্চ পজানাতি, উপাদাননিৰোধঞ্চ পজানাতি, উপাদাননিৰোধগামিনিং পটিপদঞ্চ পজানাতি – এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো সম্মাদিট্ঠি হোতি, উজুগতাস্স দিট্ঠি, ধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো, আগতো ইমং সদ্ধম্মং. কতমং পনাৱুসো, উপাদানং, কতমো উপাদানসমুদযো, কতমো উপাদাননিৰোধো, কতমা উপাদাননিৰোধগামিনী পটিপদা? চত্তাৰিমানি, আৱুসো, উপাদানানি – কামুপাদানং, দিট্ঠুপাদানং, সীলব্বতুপাদানং, অত্তৱাদুপাদানং. তণ্হাসমুদযা উপাদানসমুদযো, তণ্হানিৰোধা উপাদাননিৰোধো, অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো উপাদাননিৰোধগামিনী পটিপদা, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি.
‘‘যতো খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো এৱং উপাদানং পজানাতি, এৱং উপাদানসমুদযং পজানাতি, এৱং উপাদাননিৰোধং পজানাতি, এৱং উপাদাননিৰোধগামিনিং পটিপদং পজানাতি, সো সব্বসো ৰাগানুসযং পহায…পে… দুক্খস্সন্তকৰো হোতি – এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো সম্মাদিট্ঠি হোতি, উজুগতাস্স দিট্ঠি, ধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো, আগতো ইমং সদ্ধম্ম’’ন্তি.
৯৬. ‘‘সাধাৱুসো’’তি খো…পে… অপুচ্ছুং – সিযা পনাৱুসো…পে… ‘‘সিযা, আৱুসো. যতো খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো তণ্হঞ্চ পজানাতি, তণ্হাসমুদযঞ্চ পজানাতি, তণ্হানিৰোধঞ্চ পজানাতি, তণ্হানিৰোধগামিনিং পটিপদঞ্চ পজানাতি – এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো সম্মাদিট্ঠি হোতি, উজুগতাস্স দিট্ঠি, ধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো, আগতো ইমং সদ্ধম্মং. কতমা পনাৱুসো, তণ্হা, কতমো তণ্হাসমুদযো, কতমো তণ্হানিৰোধো, কতমা তণ্হানিৰোধগামিনী পটিপদা? ছযিমে, আৱুসো, তণ্হাকাযা – ৰূপতণ্হা, সদ্দতণ্হা, গন্ধতণ্হা, ৰসতণ্হা, ফোট্ঠব্বতণ্হা, ধম্মতণ্হা. ৱেদনাসমুদযা তণ্হাসমুদযো, ৱেদনানিৰোধা তণ্হানিৰোধো, অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো তণ্হানিৰোধগামিনী পটিপদা, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি.
‘‘যতো খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো এৱং তণ্হং পজানাতি, এৱং তণ্হাসমুদযং পজানাতি, এৱং তণ্হানিৰোধং পজানাতি, এৱং তণ্হানিৰোধগামিনিং পটিপদং পজানাতি, সো সব্বসো ৰাগানুসযং পহায…পে… দুক্খস্সন্তকৰো হোতি – এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো সম্মাদিট্ঠি হোতি, উজুগতাস্স দিট্ঠি, ধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো, আগতো ইমং সদ্ধম্ম’’ন্তি.
৯৭. ‘‘সাধাৱুসো’’তি খো…পে… অপুচ্ছুং – সিযা পনাৱুসো…পে… ‘‘সিযা, আৱুসো. যতো খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো ৱেদনঞ্চ পজানাতি, ৱেদনাসমুদযঞ্চ পজানাতি, ৱেদনানিৰোধঞ্চ পজানাতি, ৱেদনানিৰোধগামিনিং পটিপদঞ্চ পজানাতি – এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো সম্মাদিট্ঠি হোতি, উজুগতাস্স দিট্ঠি, ধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো, আগতো ইমং সদ্ধম্মং. কতমা পনাৱুসো, ৱেদনা, কতমো ৱেদনাসমুদযো, কতমো ৱেদনানিৰোধো, কতমা ৱেদনানিৰোধগামিনী পটিপদা? ছযিমে, আৱুসো, ৱেদনাকাযা – চক্খুসম্ফস্সজা ৱেদনা, সোতসম্ফস্সজা ৱেদনা, ঘানসম্ফস্সজা ৱেদনা, জিৱ্হাসম্ফস্সজা ৱেদনা, কাযসম্ফস্সজা ৱেদনা, মনোসম্ফস্সজা ৱেদনা. ফস্সসমুদযা ৱেদনাসমুদযো, ফস্সনিৰোধা ৱেদনানিৰোধো, অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ৱেদনানিৰোধগামিনী পটিপদা, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি.
‘‘যতো খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো এৱং ৱেদনং পজানাতি, এৱং ৱেদনাসমুদযং পজানাতি, এৱং ৱেদনানিৰোধং পজানাতি, এৱং ৱেদনানিৰোধগামিনিং পটিপদং পজানাতি, সো সব্বসো ৰাগানুসযং পহায…পে… দুক্খস্সন্তকৰো হোতি – এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো সম্মাদিট্ঠি হোতি, উজুগতাস্স দিট্ঠি, ধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো, আগতো ইমং সদ্ধম্ম’’ন্তি.
৯৮. ‘‘সাধাৱুসো’’তি খো…পে… অপুচ্ছুং – সিযা পনাৱুসো…পে… ‘‘সিযা, আৱুসো. যতো খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো ফস্সঞ্চ পজানাতি, ফস্সসমুদযঞ্চ পজানাতি, ফস্সনিৰোধঞ্চ পজানাতি, ফস্সনিৰোধগামিনিং পটিপদঞ্চ পজানাতি – এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো সম্মাদিট্ঠি হোতি, উজুগতাস্স দিট্ঠি, ধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো, আগতো ইমং সদ্ধম্মং. কতমো পনাৱুসো, ফস্সো, কতমো ফস্সসমুদযো, কতমো ফস্সনিৰোধো, কতমা ফস্সনিৰোধগামিনী পটিপদা? ছযিমে, আৱুসো, ফস্সকাযা – চক্খুসম্ফস্সো, সোতসম্ফস্সো, ঘানসম্ফস্সো, জিৱ্হাসম্ফস্সো, কাযসম্ফস্সো, মনোসম্ফস্সো. সড়াযতনসমুদযা ফস্সসমুদযো, সড়াযতননিৰোধা ফস্সনিৰোধো, অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ফস্সনিৰোধগামিনী পটিপদা, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি.
‘‘যতো খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো এৱং ফস্সং পজানাতি, এৱং ফস্সসমুদযং পজানাতি, এৱং ফস্সনিৰোধং পজানাতি, এৱং ফস্সনিৰোধগামিনিং পটিপদং পজানাতি, সো সব্বসো ৰাগানুসযং পহায…পে… দুক্খস্সন্তকৰো হোতি – এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো সম্মাদিট্ঠি হোতি, উজুগতাস্স দিট্ঠি, ধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো, আগতো ইমং সদ্ধম্ম’’ন্তি.
৯৯. ‘‘সাধাৱুসো’’তি খো…পে… অপুচ্ছুং – সিযা পনাৱুসো…পে… ‘‘সিযা, আৱুসো. যতো খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো সড়াযতনঞ্চ পজানাতি, সড়াযতনসমুদযঞ্চ পজানাতি, সড়াযতননিৰোধঞ্চ পজানাতি, সড়াযতননিৰোধগামিনিং পটিপদঞ্চ পজানাতি – এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো সম্মাদিট্ঠি হোতি, উজুগতাস্স দিট্ঠি, ধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো, আগতো ইমং সদ্ধম্মং. কতমং পনাৱুসো, সড়াযতনং, কতমো সড়াযতনসমুদযো, কতমো সড়াযতননিৰোধো, কতমা সড়াযতননিৰোধগামিনী পটিপদা? ছযিমানি, আৱুসো, আযতনানি – চক্খাযতনং, সোতাযতনং, ঘানাযতনং, জিৱ্হাযতনং, কাযাযতনং, মনাযতনং. নামৰূপসমুদযা সড়াযতনসমুদযো, নামৰূপনিৰোধা সড়াযতননিৰোধো, অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো সড়াযতননিৰোধগামিনী পটিপদা, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি.
‘‘যতো খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো এৱং সড়াযতনং পজানাতি, এৱং সড়াযতনসমুদযং পজানাতি, এৱং সড়াযতননিৰোধং পজানাতি, এৱং সড়াযতননিৰোধগামিনিং পটিপদং পজানাতি, সো সব্বসো ৰাগানুসযং পহায…পে… দুক্খস্সন্তকৰো হোতি – এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো সম্মাদিট্ঠি হোতি, উজুগতাস্স দিট্ঠি, ধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো, আগতো ইমং সদ্ধম্ম’’ন্তি.
১০০. ‘‘সাধাৱুসো’’তি খো…পে… অপুচ্ছুং – সিযা পনাৱুসো…পে… ‘‘সিযা, আৱুসো. যতো খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো নামৰূপঞ্চ পজানাতি, নামৰূপসমুদযঞ্চ পজানাতি, নামৰূপনিৰোধঞ্চ পজানাতি, নামৰূপনিৰোধগামিনিং পটিপদঞ্চ পজানাতি – এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো সম্মাদিট্ঠি হোতি, উজুগতাস্স দিট্ঠি, ধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো, আগতো ইমং সদ্ধম্মং. কতমং পনাৱুসো, নামৰূপং, কতমো নামৰূপসমুদযো, কতমো নামৰূপনিৰোধো, কতমা নামৰূপনিৰোধগামিনী পটিপদা? ৱেদনা, সঞ্ঞা, চেতনা, ফস্সো, মনসিকাৰো – ইদং ৱুচ্চতাৱুসো, নামং; চত্তাৰি চ মহাভূতানি, চতুন্নঞ্চ মহাভূতানং উপাদাযৰূপং – ইদং ৱুচ্চতাৱুসো, ৰূপং. ইতি ইদঞ্চ নামং ইদঞ্চ ৰূপং – ইদং ৱুচ্চতাৱুসো, নামৰূপং. ৱিঞ্ঞাণসমুদযা নামৰূপসমুদযো, ৱিঞ্ঞাণনিৰোধা নামৰূপনিৰোধো, অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো নামৰূপনিৰোধগামিনী পটিপদা, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি.
‘‘যতো খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো এৱং নামৰূপং পজানাতি, এৱং নামৰূপসমুদযং পজানাতি, এৱং নামৰূপনিৰোধং পজানাতি, এৱং নামৰূপনিৰোধগামিনিং পটিপদং পজানাতি, সো সব্বসো ৰাগানুসযং পহায…পে… দুক্খস্সন্তকৰো হোতি – এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো সম্মাদিট্ঠি হোতি, উজুগতাস্স দিট্ঠি, ধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো, আগতো ইমং সদ্ধম্ম’’ন্তি.
১০১. ‘‘সাধাৱুসো’’তি খো…পে… অপুচ্ছুং – সিযা পনাৱুসো…পে… ‘‘সিযা, আৱুসো. যতো খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো ৱিঞ্ঞাণঞ্চ পজানাতি, ৱিঞ্ঞাণসমুদযঞ্চ পজানাতি, ৱিঞ্ঞাণনিৰোধঞ্চ পজানাতি, ৱিঞ্ঞাণনিৰোধগামিনিং পটিপদঞ্চ পজানাতি – এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো সম্মাদিট্ঠি হোতি, উজুগতাস্স দিট্ঠি, ধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো, আগতো ইমং সদ্ধম্মং. কতমং পনাৱুসো, ৱিঞ্ঞাণং, কতমো ৱিঞ্ঞাণসমুদযো, কতমো ৱিঞ্ঞাণনিৰোধো, কতমা ৱিঞ্ঞাণনিৰোধগামিনী পটিপদা? ছযিমে, আৱুসো, ৱিঞ্ঞাণকাযা – চক্খুৱিঞ্ঞাণং, সোতৱিঞ্ঞাণং, ঘানৱিঞ্ঞাণং, জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং, কাযৱিঞ্ঞাণং, মনোৱিঞ্ঞাণং. সঙ্খাৰসমুদযা ৱিঞ্ঞাণসমুদযো, সঙ্খাৰনিৰোধা ৱিঞ্ঞাণনিৰোধো, অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো ৱিঞ্ঞাণনিৰোধগামিনী পটিপদা, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি.
‘‘যতো খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো এৱং ৱিঞ্ঞাণং পজানাতি, এৱং ৱিঞ্ঞাণসমুদযং পজানাতি, এৱং ৱিঞ্ঞাণনিৰোধং পজানাতি, এৱং ৱিঞ্ঞাণনিৰোধগামিনিং পটিপদং পজানাতি, সো সব্বসো ৰাগানুসযং পহায…পে… দুক্খস্সন্তকৰো হোতি – এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো সম্মাদিট্ঠি হোতি, উজুগতাস্স দিট্ঠি, ধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো, আগতো ইমং সদ্ধম্ম’’ন্তি.
১০২. ‘‘সাধাৱুসো’’তি খো…পে… অপুচ্ছুং – সিযা পনাৱুসো…পে… ‘‘সিযা, আৱুসো. যতো খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো সঙ্খাৰে চ পজানাতি, সঙ্খাৰসমুদযঞ্চ পজানাতি, সঙ্খাৰনিৰোধঞ্চ পজানাতি, সঙ্খাৰনিৰোধগামিনিং পটিপদঞ্চ পজানাতি – এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো সম্মাদিট্ঠি হোতি, উজুগতাস্স দিট্ঠি, ধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো, আগতো ইমং সদ্ধম্মং. কতমে পনাৱুসো, সঙ্খাৰা, কতমো সঙ্খাৰসমুদযো, কতমো সঙ্খাৰনিৰোধো, কতমা সঙ্খাৰনিৰোধগামিনী পটিপদা? তযোমে, আৱুসো, সঙ্খাৰা – কাযসঙ্খাৰো, ৱচীসঙ্খাৰো, চিত্তসঙ্খাৰো. অৱিজ্জাসমুদযা সঙ্খাৰসমুদযো, অৱিজ্জানিৰোধা সঙ্খাৰনিৰোধো, অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো সঙ্খাৰনিৰোধগামিনী পটিপদা, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি.
‘‘যতো খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো এৱং সঙ্খাৰে পজানাতি, এৱং সঙ্খাৰসমুদযং পজানাতি, এৱং সঙ্খাৰনিৰোধং পজানাতি, এৱং সঙ্খাৰনিৰোধগামিনিং পটিপদং পজানাতি, সো সব্বসো ৰাগানুসযং পহায, পটিঘানুসযং পটিৱিনোদেত্ৱা, ‘অস্মী’তি দিট্ঠিমানানুসযং সমূহনিত্ৱা, অৱিজ্জং পহায ৱিজ্জং উপ্পাদেত্ৱা, দিট্ঠেৱ ধম্মে দুক্খস্সন্তকৰো হোতি – এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো সম্মাদিট্ঠি হোতি, উজুগতাস্স দিট্ঠি, ধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো, আগতো ইমং সদ্ধম্ম’’ন্তি.
১০৩. ‘‘সাধাৱুসো’’তি খো…পে… অপুচ্ছুং – সিযা পনাৱুসো…পে… ‘‘সিযা, আৱুসো. যতো খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো অৱিজ্জঞ্চ পজানাতি, অৱিজ্জাসমুদযঞ্চ পজানাতি, অৱিজ্জানিৰোধঞ্চ পজানাতি, অৱিজ্জানিৰোধগামিনিং পটিপদঞ্চ পজানাতি – এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো সম্মাদিট্ঠি হোতি, উজুগতাস্স দিট্ঠি, ধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো, আগতো ইমং সদ্ধম্মং. কতমা পনাৱুসো, অৱিজ্জা, কতমো অৱিজ্জাসমুদযো, কতমো অৱিজ্জানিৰোধো, কতমা অৱিজ্জানিৰোধগামিনী পটিপদা? যং খো, আৱুসো, দুক্খে অঞ্ঞাণং, দুক্খসমুদযে অঞ্ঞাণং, দুক্খনিৰোধে অঞ্ঞাণং, দুক্খনিৰোধগামিনিযা পটিপদায অঞ্ঞাণং – অযং ৱুচ্চতাৱুসো, অৱিজ্জা. আসৱসমুদযা অৱিজ্জাসমুদযো, আসৱনিৰোধা অৱিজ্জানিৰোধো, অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো অৱিজ্জানিৰোধগামিনী পটিপদা, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি.
‘‘যতো খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো এৱং অৱিজ্জং পজানাতি, এৱং অৱিজ্জাসমুদযং পজানাতি, এৱং অৱিজ্জানিৰোধং পজানাতি, এৱং অৱিজ্জানিৰোধগামিনিং পটিপদং পজানাতি, সো সব্বসো ৰাগানুসযং পহায, পটিঘানুসযং পটিৱিনোদেত্ৱা, ‘অস্মী’তি দিট্ঠিমানানুসযং সমূহনিত্ৱা, অৱিজ্জং পহায ৱিজ্জং উপ্পাদেত্ৱা, দিট্ঠেৱ ধম্মে দুক্খস্সন্তকৰো হোতি – এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো সম্মাদিট্ঠি হোতি, উজুগতাস্স দিট্ঠি, ধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো, আগতো ইমং সদ্ধম্ম’’ন্তি.
১০৪. ‘‘সাধাৱুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং উত্তৰি পঞ্হং অপুচ্ছুং – ‘‘সিযা পনাৱুসো, অঞ্ঞোপি পৰিযাযো যথা অৰিযসাৱকো সম্মাদিট্ঠি হোতি, উজুগতাস্স দিট্ঠি, ধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো, আগতো ইমং সদ্ধম্ম’’ন্তি?
‘‘সিযা, আৱুসো. যতো খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো আসৱঞ্চ পজানাতি, আসৱসমুদযঞ্চ পজানাতি, আসৱনিৰোধঞ্চ পজানাতি, আসৱনিৰোধগামিনিং পটিপদঞ্চ পজানাতি – এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো সম্মাদিট্ঠি হোতি, উজুগতাস্স দিট্ঠি, ধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো, আগতো ইমং সদ্ধম্মং. কতমো পনাৱুসো, আসৱো, কতমো আসৱসমুদযো, কতমো আসৱনিৰোধো, কতমা আসৱনিৰোধগামিনী পটিপদাতি? তযোমে, আৱুসো, আসৱা – কামাসৱো, ভৱাসৱো, অৱিজ্জাসৱো. অৱিজ্জাসমুদযা আসৱসমুদযো, অৱিজ্জানিৰোধা আসৱনিৰোধো, অযমেৱ অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো আসৱনিৰোধগামিনী পটিপদা, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি.
‘‘যতো খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো এৱং আসৱং পজানাতি, এৱং আসৱসমুদযং পজানাতি, এৱং আসৱনিৰোধং পজানাতি, এৱং আসৱনিৰোধগামিনিং পটিপদং পজানাতি, সো সব্বসো ৰাগানুসযং পহায, পটিঘানুসযং পটিৱিনোদেত্ৱা, ‘অস্মী’তি দিট্ঠিমানানুসযং সমূহনিত্ৱা, অৱিজ্জং পহায ৱিজ্জং উপ্পাদেত্ৱা, দিট্ঠেৱ ধম্মে দুক্খস্সন্তকৰো হোতি – এত্তাৱতাপি খো, আৱুসো, অৰিযসাৱকো সম্মাদিট্ঠি হোতি, উজুগতাস্স দিট্ঠি, ধম্মে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো, আগতো ইমং সদ্ধম্ম’’ন্তি.
ইদমৱোচাযস্মা সাৰিপুত্তো. অত্তমনা তে ভিক্খূ আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.
সম্মাদিট্ঠিসুত্তং নিট্ঠিতং নৱমং. [ইতো পৰং কেসুচি পোত্থকেসু ইমাপি গাথাযো§এৱং দিস্সন্তি –§দুক্খং জৰামৰণং উপাদানং, সড়াযতনং নামৰূপং. ৱিঞ্ঞাণং যা সা পৰে, কতমা পনাৱুসো পদানং§কিং জাতি তণ্হা চ ৱেদনা, অৱিজ্জায চতুক্কনযো. চত্তাৰি পৰে কতমা, পনাৱুসো পদানং কেৱলং§আহাৰো চ ভৱো ফস্সো, সঙ্খাৰো আসৱপঞ্চমো. যাৱ পঞ্চ পৰে কতমা, পনাৱুসো পদানং কিং§কতমন্তি ছব্বিধা ৱুত্তং, কতমানি চতুব্বিধানি. কতমো পঞ্চৱিধো ৱুত্তো, সব্বেসং একসঙ্খানং পঞ্চনযপদানি চাতি]