৫. অনঙ্গণসুত্তং
৫৭. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তত্ৰ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘আৱুসো, ভিক্খৱে’’তি. ‘‘আৱুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স পচ্চস্সোসুং. আযস্মা সাৰিপুত্তো এতদৱোচ –
‘‘চত্তাৰোমে, আৱুসো, পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে চত্তাৰো? ইধাৱুসো, একচ্চো পুগ্গলো সাঙ্গণোৱ সমানো ‘অত্থি মে অজ্ঝত্তং অঙ্গণ’ন্তি যথাভূতং নপ্পজানাতি. ইধ পনাৱুসো, একচ্চো পুগ্গলো সাঙ্গণোৱ সমানো ‘অত্থি মে অজ্ঝত্তং অঙ্গণ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি. ইধাৱুসো, একচ্চো পুগ্গলো অনঙ্গণোৱ সমানো ‘নত্থি মে অজ্ঝত্তং অঙ্গণ’ন্তি যথাভূতং নপ্পজানাতি. ইধ পনাৱুসো, একচ্চো পুগ্গলো অনঙ্গণোৱ সমানো ‘নত্থি মে অজ্ঝত্তং অঙ্গণ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি. তত্ৰাৱুসো, য্ৱাযং পুগ্গলো সাঙ্গণোৱ সমানো ‘অত্থি মে অজ্ঝত্তং অঙ্গণ’ন্তি যথাভূতং নপ্পজানাতি, অযং ইমেসং দ্ৱিন্নং পুগ্গলানং সাঙ্গণানংযেৱ সতং হীনপুৰিসো অক্খাযতি. তত্ৰাৱুসো, য্ৱাযং পুগ্গলো সাঙ্গণোৱ সমানো ‘অত্থি মে অজ্ঝত্তং অঙ্গণ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি, অযং ইমেসং দ্ৱিন্নং পুগ্গলানং সাঙ্গণানংযেৱ সতং সেট্ঠপুৰিসো অক্খাযতি. তত্ৰাৱুসো, য্ৱাযং পুগ্গলো অনঙ্গণোৱ সমানো ‘নত্থি মে অজ্ঝত্তং অঙ্গণ’ন্তি যথাভূতং নপ্পজানাতি, অযং ইমেসং দ্ৱিন্নং পুগ্গলানং অনঙ্গণানংযেৱ সতং হীনপুৰিসো অক্খাযতি. তত্ৰাৱুসো, য্ৱাযং পুগ্গলো অনঙ্গণোৱ সমানো ‘নত্থি মে অজ্ঝত্তং অঙ্গণ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি, অযং ইমেসং দ্ৱিন্নং পুগ্গলানং অনঙ্গণানংযেৱ সতং সেট্ঠপুৰিসো অক্খাযতী’’তি.
৫৮. এৱং ৱুত্তে, আযস্মা মহামোগ্গল্লানো আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং এতদৱোচ –
‘‘কো নু খো, আৱুসো সাৰিপুত্ত, হেতু কো পচ্চযো যেনিমেসং দ্ৱিন্নং পুগ্গলানং সাঙ্গণানংযেৱ সতং একো হীনপুৰিসো অক্খাযতি, একো সেট্ঠপুৰিসো অক্খাযতি? কো পনাৱুসো সাৰিপুত্ত, হেতু কো পচ্চযো যেনিমেসং দ্ৱিন্নং পুগ্গলানং অনঙ্গণানংযেৱ সতং একো হীনপুৰিসো অক্খাযতি, একো সেট্ঠপুৰিসো অক্খাযতী’’তি?
৫৯. ‘‘তত্ৰাৱুসো, য্ৱাযং পুগ্গলো সাঙ্গণোৱ সমানো ‘অত্থি মে অজ্ঝত্তং অঙ্গণ’ন্তি যথাভূতং নপ্পজানাতি, তস্সেতং পাটিকঙ্খং – ন ছন্দং জনেস্সতি ন ৱাযমিস্সতি ন ৱীৰিযং আৰভিস্সতি তস্সঙ্গণস্স পহানায; সো সৰাগো সদোসো সমোহো সাঙ্গণো সংকিলিট্ঠচিত্তো কালং কৰিস্সতি. সেয্যথাপি, আৱুসো, কংসপাতি আভতা আপণা ৱা কম্মাৰকুলা ৱা ৰজেন চ মলেন চ পৰিযোনদ্ধা. তমেনং সামিকা ন চেৱ পৰিভুঞ্জেয্যুং ন চ পৰিযোদপেয্যুং [পৰিযোদাপেয্যুং (?)], ৰজাপথে চ নং নিক্খিপেয্যুং. এৱঞ্হি সা, আৱুসো, কংসপাতি অপৰেন সমযেন সংকিলিট্ঠতৰা অস্স মলগ্গহিতা’’তি? ‘‘এৱমাৱুসো’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, আৱুসো, য্ৱাযং পুগ্গলো সাঙ্গণোৱ সমানো ‘অত্থি মে অজ্ঝত্তং অঙ্গণ’ন্তি যথাভূতং নপ্পজানাতি, তস্সেতং পাটিকঙ্খং – ন ছন্দং জনেস্সতি ন ৱাযমিস্সতি ন ৱীৰিযং আৰভিস্সতি তস্সঙ্গণস্স পহানায; সো সৰাগো সদোসো সমোহো সাঙ্গণো সংকিলিট্ঠচিত্তো কালং কৰিস্সতি.
‘‘তত্ৰাৱুসো, য্ৱাযং পুগ্গলো সাঙ্গণোৱ সমানো ‘অত্থি মে অজ্ঝত্তং অঙ্গণ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি, তস্সেতং পাটিকঙ্খং – ছন্দং জনেস্সতি ৱাযমিস্সতি ৱীৰিযং আৰভিস্সতি তস্সঙ্গণস্স পহানায; সো অৰাগো অদোসো অমোহো অনঙ্গণো অসংকিলিট্ঠচিত্তো কালং কৰিস্সতি. সেয্যথাপি, আৱুসো, কংসপাতি আভতা আপণা ৱা কম্মাৰকুলা ৱা ৰজেন চ মলেন চ পৰিযোনদ্ধা. তমেনং সামিকা পৰিভুঞ্জেয্যুঞ্চেৱ পৰিযোদপেয্যুঞ্চ, ন চ নং ৰজাপথে নিক্খিপেয্যুং. এৱঞ্হি সা, আৱুসো, কংসপাতি অপৰেন সমযেন পৰিসুদ্ধতৰা অস্স পৰিযোদাতা’’তি? ‘‘এৱমাৱুসো’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, আৱুসো, য্ৱাযং পুগ্গলো সাঙ্গণোৱ সমানো ‘অত্থি মে অজ্ঝত্তং অঙ্গণ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি, তস্সেতং পাটিকঙ্খং – ছন্দং জনেস্সতি ৱাযমিস্সতি ৱীৰিযং আৰভিস্সতি তস্সঙ্গণস্স পহানায; সো অৰাগো অদোসো অমোহো অনঙ্গণো অসংকিলিট্ঠচিত্তো কালং কৰিস্সতি.
‘‘তত্ৰাৱুসো, য্ৱাযং পুগ্গলো অনঙ্গণোৱ সমানো ‘নত্থি মে অজ্ঝত্তং অঙ্গণ’ন্তি যথাভূতং নপ্পজানাতি, তস্সেতং পাটিকঙ্খং – সুভনিমিত্তং মনসি কৰিস্সতি, তস্স সুভনিমিত্তস্স মনসিকাৰা ৰাগো চিত্তং অনুদ্ধংসেস্সতি; সো সৰাগো সদোসো সমোহো সাঙ্গণো সংকিলিট্ঠচিত্তো কালং কৰিস্সতি. সেয্যথাপি, আৱুসো, কংসপাতি আভতা আপণা ৱা কম্মাৰকুলা ৱা পৰিসুদ্ধা পৰিযোদাতা. তমেনং সামিকা ন চেৱ পৰিভুঞ্জেয্যুং ন চ পৰিযোদপেয্যুং, ৰজাপথে চ নং নিক্খিপেয্যুং. এৱঞ্হি সা, আৱুসো, কংসপাতি অপৰেন সমযেন সংকিলিট্ঠতৰা অস্স মলগ্গহিতা’’তি? ‘‘এৱমাৱুসো’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, আৱুসো, য্ৱাযং পুগ্গলো অনঙ্গণোৱ সমানো ‘নত্থি মে অজ্ঝত্তং অঙ্গণ’ন্তি যথাভূতং নপ্পজানাতি, তস্সেতং পাটিকঙ্খং – সুভনিমিত্তং মনসি কৰিস্সতি, তস্স সুভনিমিত্তস্স মনসিকাৰা ৰাগো চিত্তং অনুদ্ধংসেস্সতি;সো সৰাগো সদোসো সমোহো সাঙ্গণো সংকিলিট্ঠচিত্তোকালংকৰিস্সতি.
‘‘তত্ৰাৱুসো, য্ৱাযং পুগ্গলো অনঙ্গণোৱ সমানো ‘নত্থি মে অজ্ঝত্তং অঙ্গণ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি, তস্সেতং পাটিকঙ্খং – সুভনিমিত্তং ন মনসি কৰিস্সতি, তস্স সুভনিমিত্তস্স অমনসিকাৰা ৰাগো চিত্তং নানুদ্ধংসেস্সতি; সো অৰাগো অদোসো অমোহো অনঙ্গণো অসংকিলিট্ঠচিত্তো কালং কৰিস্সতি. সেয্যথাপি, আৱুসো, কংসপাতি আভতা আপণা ৱা কম্মাৰকুলা ৱা পৰিসুদ্ধা পৰিযোদাতা. তমেনং সামিকা পৰিভুঞ্জেয্যুঞ্চেৱ পৰিযোদপেয্যুঞ্চ, ন চ নং ৰজাপথে নিক্খিপেয্যুং. এৱঞ্হি সা, আৱুসো, কংসপাতি অপৰেন সমযেন পৰিসুদ্ধতৰা অস্স পৰিযোদাতা’’তি? ‘‘এৱমাৱুসো’’তি. ‘‘এৱমেৱ খো, আৱুসো, য্ৱাযং পুগ্গলো অনঙ্গণোৱ সমানো ‘নত্থি মে অজ্ঝত্তং অঙ্গণ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি, তস্সেতং পাটিকঙ্খং – সুভনিমিত্তং ন মনসি কৰিস্সতি, তস্স সুভনিমিত্তস্স অমনসিকাৰা ৰাগো চিত্তং নানুদ্ধংসেস্সতি; সো অৰাগো অদোসো অমোহো অনঙ্গণো অসংকিলিট্ঠচিত্তো কালং কৰিস্সতি.
‘‘অযং খো, আৱুসো মোগ্গল্লান, হেতু অযং পচ্চযো যেনিমেসং দ্ৱিন্নং পুগ্গলানং সাঙ্গণানংযেৱ সতং একো হীনপুৰিসো অক্খাযতি, একো সেট্ঠপুৰিসো অক্খাযতি. অযং পনাৱুসো মোগ্গল্লান, হেতু অযং পচ্চযো যেনিমেসং দ্ৱিন্নং পুগ্গলানং অনঙ্গণানংযেৱ সতং একো হীনপুৰিসো অক্খাযতি, একো সেট্ঠপুৰিসো অক্খাযতী’’তি.
৬০. ‘‘অঙ্গণং অঙ্গণন্তি, আৱুসো, ৱুচ্চতি. কিস্স নু খো এতং, আৱুসো, অধিৱচনং যদিদং অঙ্গণ’’ন্তি? ‘‘পাপকানং খো এতং, আৱুসো, অকুসলানং ইচ্ছাৱচৰানং অধিৱচনং, যদিদং অঙ্গণ’’ন্তি.
‘‘ঠানং খো পনেতং, আৱুসো, ৱিজ্জতি যং ইধেকচ্চস্স ভিক্খুনো এৱং ইচ্ছা উপ্পজ্জেয্য – ‘আপত্তিঞ্চ ৱত আপন্নো অস্সং, ন চ মং ভিক্খূ জানেয্যুং আপত্তিং আপন্নো’তি. ঠানং খো পনেতং, আৱুসো, ৱিজ্জতি যং তং ভিক্খুং ভিক্খূ জানেয্যুং – ‘আপত্তিং আপন্নো’তি. ‘জানন্তি মং ভিক্খূ আপত্তিং আপন্নো’তি – ইতি সো কুপিতো হোতি অপ্পতীতো. যো চেৱ খো, আৱুসো, কোপো যো চ অপ্পচ্চযো – উভযমেতং অঙ্গণং.
‘‘ঠানং খো পনেতং, আৱুসো, ৱিজ্জতি যং ইধেকচ্চস্স ভিক্খুনো এৱং ইচ্ছা উপ্পজ্জেয্য – ‘আপত্তিঞ্চ ৱত আপন্নো অস্সং, অনুৰহো মং ভিক্খূ চোদেয্যুং, নো সঙ্ঘমজ্ঝে’তি. ঠানং খো পনেতং, আৱুসো, ৱিজ্জতি যং তং ভিক্খুং ভিক্খূ সঙ্ঘমজ্ঝে চোদেয্যুং, নো অনুৰহো. ‘সঙ্ঘমজ্ঝে মং ভিক্খূ চোদেন্তি, নো অনুৰহো’তি – ইতি সো কুপিতো হোতি অপ্পতীতো. যো চেৱ খো, আৱুসো, কোপো যো চ অপ্পচ্চযো – উভযমেতং অঙ্গণং.
‘‘ঠানং খো পনেতং, আৱুসো, ৱিজ্জতি যং ইধেকচ্চস্স ভিক্খুনো এৱং ইচ্ছা উপ্পজ্জেয্য – ‘আপত্তিঞ্চ ৱত আপন্নো অস্সং, সপ্পটিপুগ্গলো মং চোদেয্য, নো অপ্পটিপুগ্গলো’তি. ঠানং খো পনেতং, আৱুসো, ৱিজ্জতি যং তং ভিক্খুং অপ্পটিপুগ্গলো চোদেয্য, নো সপ্পটিপুগ্গলো. ‘অপ্পটিপুগ্গলো মং চোদেতি, নো সপ্পটিপুগ্গলো’তি – ইতি সো কুপিতো হোতি অপ্পতীতো. যো চেৱ খো, আৱুসো, কোপো যো চ অপ্পচ্চযো – উভযমেতং অঙ্গণং.
‘‘ঠানং খো পনেতং, আৱুসো, ৱিজ্জতি যং ইধেকচ্চস্স ভিক্খুনো এৱং ইচ্ছা উপ্পজ্জেয্য – ‘অহো ৱত মমেৱ সত্থা পটিপুচ্ছিত্ৱা পটিপুচ্ছিত্ৱা ভিক্খূনং ধম্মং দেসেয্য, ন অঞ্ঞং ভিক্খুং সত্থা পটিপুচ্ছিত্ৱা পটিপুচ্ছিত্ৱা ভিক্খূনং ধম্মং দেসেয্যা’তি. ঠানং খো পনেতং, আৱুসো, ৱিজ্জতি যং অঞ্ঞং ভিক্খুং সত্থা পটিপুচ্ছিত্ৱা পটিপুচ্ছিত্ৱা ভিক্খূনং ধম্মং দেসেয্য, ন তং ভিক্খুং সত্থা পটিপুচ্ছিত্ৱা পটিপুচ্ছিত্ৱা ভিক্খূনং ধম্মং দেসেয্য. ‘অঞ্ঞং ভিক্খুং সত্থা পটিপুচ্ছিত্ৱা পটিপুচ্ছিত্ৱা ভিক্খূনং ধম্মং দেসেতি, ন মং সত্থা পটিপুচ্ছিত্ৱা পটিপুচ্ছিত্ৱা ভিক্খূনং ধম্মং দেসেতী’তি – ইতি সো কুপিতো হোতি অপ্পতীতো. যো চেৱ খো, আৱুসো, কোপো যো চ অপ্পচ্চযো – উভযমেতং অঙ্গণং.
‘‘ঠানং খো পনেতং, আৱুসো, ৱিজ্জতি যং ইধেকচ্চস্স ভিক্খুনো এৱং ইচ্ছা উপ্পজ্জেয্য – ‘অহো ৱত মমেৱ ভিক্খূ পুৰক্খত্ৱা পুৰক্খত্ৱা গামং ভত্তায পৱিসেয্যুং, ন অঞ্ঞং ভিক্খুং ভিক্খূ পুৰক্খত্ৱা পুৰক্খত্ৱা গামং ভত্তায পৱিসেয্যু’ন্তি. ঠানং খো পনেতং, আৱুসো, ৱিজ্জতি যং অঞ্ঞং ভিক্খুং ভিক্খূ পুৰক্খত্ৱা পুৰক্খত্ৱা গামং ভত্তায পৱিসেয্যুং, ন তং ভিক্খুং ভিক্খূ পুৰক্খত্ৱা পুৰক্খত্ৱা গামং ভত্তায পৱিসেয্যুং. ‘অঞ্ঞং ভিক্খুং ভিক্খূ পুৰক্খত্ৱা পুৰক্খত্ৱা গামং ভত্তায পৱিসন্তি, ন মং ভিক্খূ পুৰক্খত্ৱা পুৰক্খত্ৱা গামং ভত্তায পৱিসন্তী’তি – ইতি সো কুপিতো হোতি অপ্পতীতো. যো চেৱ খো, আৱুসো, কোপো যো চ অপ্পচ্চযো – উভযমেতং অঙ্গণং.
‘‘ঠানং খো পনেতং, আৱুসো, ৱিজ্জতি যং ইধেকচ্চস্স ভিক্খুনো এৱং ইচ্ছা উপ্পজ্জেয্য – ‘অহো ৱত অহমেৱ লভেয্যং ভত্তগ্গে অগ্গাসনং অগ্গোদকং অগ্গপিণ্ডং, ন অঞ্ঞো ভিক্খু লভেয্য ভত্তগ্গে অগ্গাসনং অগ্গোদকং অগ্গপিণ্ড’ন্তি. ঠানং খো পনেতং, আৱুসো, ৱিজ্জতি যং অঞ্ঞো ভিক্খু লভেয্য ভত্তগ্গে অগ্গাসনং অগ্গোদকং অগ্গপিণ্ডং, ন সো ভিক্খু লভেয্য ভত্তগ্গে অগ্গাসনং অগ্গোদকং অগ্গপিণ্ডং. ‘অঞ্ঞো ভিক্খু লভতি ভত্তগ্গে অগ্গাসনং অগ্গোদকং অগ্গপিণ্ডং, নাহং লভামি ভত্তগ্গে অগ্গাসনং অগ্গোদকং অগ্গপিণ্ড’ন্তি – ইতি সো কুপিতো হোতি অপ্পতীতো. যো চেৱ খো, আৱুসো, কোপো যো চ অপ্পচ্চযো – উভযমেতং অঙ্গণং.
‘‘ঠানং খো পনেতং, আৱুসো, ৱিজ্জতি যং ইধেকচ্চস্স ভিক্খুনো এৱং ইচ্ছা উপ্পজ্জেয্য – ‘অহো ৱত অহমেৱ ভত্তগ্গে ভুত্তাৱী অনুমোদেয্যং, ন অঞ্ঞো ভিক্খু ভত্তগ্গে ভুত্তাৱী অনুমোদেয্যা’তি. ঠানং খো পনেতং, আৱুসো, ৱিজ্জতি যং অঞ্ঞো ভিক্খু ভত্তগ্গে ভুত্তাৱী অনুমোদেয্য, ন সো ভিক্খু ভত্তগ্গে ভুত্তাৱী অনুমোদেয্য. ‘অঞ্ঞো ভিক্খু ভত্তগ্গে ভুত্তাৱী অনুমোদতি, নাহং ভত্তগ্গে ভুত্তাৱী অনুমোদামী’তি – ইতি সো কুপিতো হোতি অপ্পতীতো. যো চেৱ খো, আৱুসো, কোপো যো চ অপ্পচ্চযো – উভযমেতং অঙ্গণং.
‘‘ঠানং খো পনেতং, আৱুসো, ৱিজ্জতি যং ইধেকচ্চস্স ভিক্খুনো এৱং ইচ্ছা উপ্পজ্জেয্য – ‘অহো ৱত অহমেৱ আৰামগতানং ভিক্খূনং ধম্মং দেসেয্যং, ন অঞ্ঞো ভিক্খু আৰামগতানং ভিক্খূনং ধম্মং দেসেয্যা’তি. ঠানং খো পনেতং, আৱুসো, ৱিজ্জতি যং অঞ্ঞো ভিক্খু আৰামগতানং ভিক্খূনং ধম্মং দেসেয্য, ন সো ভিক্খু আৰামগতানং ভিক্খূনং ধম্মং দেসেয্য. ‘অঞ্ঞো ভিক্খু আৰামগতানং ভিক্খূনং ধম্মং দেসেতি, নাহং আৰামগতানং ভিক্খূনং ধম্মং দেসেমী’তি – ইতি সো কুপিতো হোতি অপ্পতীতো. যো চেৱ খো, আৱুসো, কোপো যো চ অপ্পচ্চযো – উভযমেতং অঙ্গণং.
‘‘ঠানং খো পনেতং, আৱুসো, ৱিজ্জতি যং ইধেকচ্চস্স ভিক্খুনো এৱং ইচ্ছা উপ্পজ্জেয্য – ‘অহো ৱত অহমেৱ আৰামগতানং ভিক্খুনীনং ধম্মং দেসেয্যং…পে… উপাসকানং ধম্মং দেসেয্যং…পে… উপাসিকানং ধম্মং দেসেয্যং, ন অঞ্ঞো ভিক্খু আৰামগতানং উপাসিকানং ধম্মং দেসেয্যা’তি. ঠানং খো পনেতং, আৱুসো, ৱিজ্জতি যং অঞ্ঞো ভিক্খু আৰামগতানং উপাসিকানং ধম্মং দেসেয্য, ন সো ভিক্খু আৰামগতানং উপাসিকানং ধম্মং দেসেয্য. ‘অঞ্ঞো ভিক্খু আৰামগতানং উপাসিকানং ধম্মং দেসেতি, নাহং আৰামগতানং উপাসিকানং ধম্মং দেসেমী’তি – ইতি সো কুপিতো হোতি অপ্পতীতো. যো চেৱ খো, আৱুসো, কোপো যো চ অপ্পচ্চযো – উভযমেতং অঙ্গণং.
‘‘ঠানং খো পনেতং, আৱুসো, ৱিজ্জতি যং ইধেকচ্চস্স ভিক্খুনো এৱং ইচ্ছা উপ্পজ্জেয্য – ‘অহো ৱত মমেৱ ভিক্খূ সক্কৰেয্যুং গৰুং কৰেয্যুং [গৰুকৰেয্যুং (সী. স্যা. পী.)] মানেয্যুং পূজেয্যুং, ন অঞ্ঞং ভিক্খুং ভিক্খূ সক্কৰেয্যুং গৰুং কৰেয্যুং মানেয্যুং পূজেয্যু’ন্তি. ঠানং খো পনেতং, আৱুসো, ৱিজ্জতি যং অঞ্ঞং ভিক্খুং ভিক্খূ সক্কৰেয্যুং গৰুং কৰেয্যুং মানেয্যুং পূজেয্যুং, ন তং ভিক্খুং ভিক্খূ সক্কৰেয্যুং গৰুং কৰেয্যুং মানেয্যুং পূজেয্যুং. ‘অঞ্ঞং ভিক্খুং ভিক্খূ সক্কৰোন্তি গৰুং কৰোন্তি মানেন্তি পূজেন্তি, ন মং ভিক্খূ সক্কৰোন্তি গৰুং কৰোন্তি মানেন্তি পূজেন্তী’তি – ইতি সো কুপিতো হোতি অপ্পতীতো. যো চেৱ খো, আৱুসো, কোপো যো চ অপ্পচ্চযো – উভযমেতং অঙ্গণং.
‘‘ঠানং খো পনেতং, আৱুসো, ৱিজ্জতি যং ইধেকচ্চস্স ভিক্খুনো এৱং ইচ্ছা উপ্পজ্জেয্য – ‘অহো ৱত মমেৱ ভিক্খুনিযো…পে… উপাসকা…পে… উপাসিকা সক্কৰেয্যুং গৰুং কৰেয্যুং মানেয্যুং পূজেয্যুং, ন অঞ্ঞং ভিক্খুং উপাসিকা সক্কৰেয্যুং গৰুং কৰেয্যুং মানেয্যুং পূজেয্যু’ন্তি. ঠানং খো পনেতং, আৱুসো, ৱিজ্জতি যং অঞ্ঞং ভিক্খুং উপাসিকা সক্কৰেয্যুং গৰুং কৰেয্যুং মানেয্যুং পূজেয্যুং, ন তং ভিক্খুং উপাসিকা সক্কৰেয্যুং গৰুং কৰেয্যুং মানেয্যুং পূজেয্যুং. ‘অঞ্ঞং ভিক্খুং উপাসিকা সক্কৰোন্তি গৰুং কৰোন্তি মানেন্তি পূজেন্তি, ন মং উপাসিকা সক্কৰোন্তি গৰুং কৰোন্তি মানেন্তি পূজেন্তী’তি – ইতি সো কুপিতো হোতি অপ্পতীতো. যো চেৱ খো, আৱুসো, কোপো যো চ অপ্পচ্চযো – উভযমেতং অঙ্গণং.
‘‘ঠানং খো পনেতং, আৱুসো, ৱিজ্জতি যং ইধেকচ্চস্স ভিক্খুনো এৱং ইচ্ছা উপ্পজ্জেয্য – ‘অহো ৱত অহমেৱ লাভী অস্সং পণীতানং চীৱৰানং, ন অঞ্ঞো ভিক্খু লাভী অস্স পণীতানং চীৱৰান’ন্তি. ঠানং খো পনেতং, আৱুসো, ৱিজ্জতি যং অঞ্ঞো ভিক্খু লাভী অস্স পণীতানং চীৱৰানং, ন সো ভিক্খু লাভী অস্স পণীতানং চীৱৰানং. ‘অঞ্ঞো ভিক্খু লাভী [লাভী অস্স (ক.)] পণীতানং চীৱৰানং, নাহং লাভী [লাভী অস্সং (ক.)] পণীতানং চীৱৰান’ন্তি – ইতি সো কুপিতো হোতি অপ্পতীতো. যো চেৱ খো, আৱুসো, কোপো যো চ অপ্পচ্চযো – উভযমেতং অঙ্গণং.
‘‘ঠানং খো পনেতং, আৱুসো, ৱিজ্জতি যং ইধেকচ্চস্স ভিক্খুনো এৱং ইচ্ছা উপ্পজ্জেয্য – ‘অহো ৱত অহমেৱ লাভী অস্সং পণীতানং পিণ্ডপাতানং…পে… পণীতানং সেনাসনানং…পে… পণীতানং গিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰানং, ন অঞ্ঞো ভিক্খু লাভী অস্স পণীতানং গিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰান’ন্তি. ঠানং খো পনেতং, আৱুসো, ৱিজ্জতি যং অঞ্ঞো ভিক্খু লাভী অস্স পণীতানং গিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰানং, ন সো ভিক্খু লাভী অস্স পণীতানং গিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰানং. ‘অঞ্ঞো ভিক্খু লাভী [লাভী অস্স (ক.)] পণীতানং গিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰানং, নাহং লাভী [লাভী অস্সং (ক.)] পণীতানং গিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰান’ন্তি – ইতি সো কুপিতো হোতি অপ্পতীতো. যো চেৱ খো, আৱুসো, কোপো যো চ অপ্পচ্চযো – উভযমেতং অঙ্গণং.
‘‘ইমেসং খো এতং, আৱুসো, পাপকানং অকুসলানং ইচ্ছাৱচৰানং অধিৱচনং, যদিদং অঙ্গণ’’ন্তি.
৬১. ‘‘যস্স কস্সচি, আৱুসো, ভিক্খুনো ইমে পাপকা অকুসলা ইচ্ছাৱচৰা অপ্পহীনা দিস্সন্তি চেৱ সূযন্তি চ, কিঞ্চাপি সো হোতি আৰঞ্ঞিকো পন্তসেনাসনো পিণ্ডপাতিকো সপদানচাৰী পংসুকূলিকো লূখচীৱৰধৰো, অথ খো নং সব্ৰহ্মচাৰী ন চেৱ সক্কৰোন্তি ন গৰুং কৰোন্তি ন মানেন্তি ন পূজেন্তি. তং কিস্স হেতু? তে হি তস্স আযস্মতো পাপকা অকুসলা ইচ্ছাৱচৰা অপ্পহীনা দিস্সন্তি চেৱ সূযন্তি চ. সেয্যথাপি, আৱুসো, কংসপাতি আভতা আপণা ৱা কম্মাৰকুলা ৱা পৰিসুদ্ধা পৰিযোদাতা. তমেনং সামিকা অহিকুণপং ৱা কুক্কুৰকুণপং ৱা মনুস্সকুণপং ৱা ৰচযিত্ৱা অঞ্ঞিস্সা কংসপাতিযা পটিকুজ্জিত্ৱা অন্তৰাপণং পটিপজ্জেয্যুং. তমেনং জনো দিস্ৱা এৱং ৱদেয্য – ‘অম্ভো, কিমেৱিদং হৰীযতি জঞ্ঞজঞ্ঞং ৱিযা’তি? তমেনং উট্ঠহিত্ৱা অপাপুৰিত্ৱা [অৱাপুৰিত্ৱা (সী.)] ওলোকেয্য. তস্স সহদস্সনেন অমনাপতা চ সণ্ঠহেয্য, পাটিকুল্যতা [পটিকূলতা (ক.), পাটিকূল্যতা (স্যা.)] চ সণ্ঠহেয্য, জেগুচ্ছতা চ [জেগুচ্ছিতা চ (পী. ক.)] সণ্ঠহেয্য; জিঘচ্ছিতানম্পি ন ভোত্তুকম্যতা অস্স, পগেৱ সুহিতানং. এৱমেৱ খো, আৱুসো, যস্স কস্সচি ভিক্খুনো ইমে পাপকা অকুসলা ইচ্ছাৱচৰা অপ্পহীনা দিস্সন্তি চেৱ সূযন্তি চ, কিঞ্চাপি সো হোতি আৰঞ্ঞিকো পন্তসেনাসনো পিণ্ডপাতিকো সপদানচাৰী পংসুকূলিকো লূখচীৱৰধৰো, অথ খো নং সব্ৰহ্মচাৰী ন চেৱ সক্কৰোন্তি ন গৰুং কৰোন্তি ন মানেন্তি ন পূজেন্তি. তং কিস্স হেতু? তে হি তস্স আযস্মতো পাপকা অকুসলা ইচ্ছাৱচৰা অপ্পহীনা দিস্সন্তি চেৱ সূযন্তি চ.
৬২. ‘‘যস্স কস্সচি, আৱুসো, ভিক্খুনো ইমে পাপকা অকুসলা ইচ্ছাৱচৰা পহীনা দিস্সন্তি চেৱ সূযন্তি চ, কিঞ্চাপি সো হোতি গামন্তৱিহাৰী নেমন্তনিকো গহপতিচীৱৰধৰো, অথ খো নং সব্ৰহ্মচাৰী সক্কৰোন্তি গৰুং কৰোন্তি মানেন্তি পূজেন্তি. তং কিস্স হেতু? তে হি তস্স আযস্মতো পাপকা অকুসলা ইচ্ছাৱচৰা পহীনা দিস্সন্তি চেৱ সূযন্তি চ. সেয্যথাপি, আৱুসো, কংসপাতি আভতা আপণা ৱা কম্মাৰকুলা ৱা পৰিসুদ্ধা পৰিযোদাতা. তমেনং সামিকা সালীনং ওদনং ৱিচিতকাড়কং [ৱিচিনিতকাড়কং (ক.)] অনেকসূপং অনেকব্যঞ্জনং ৰচযিত্ৱা অঞ্ঞিস্সা কংসপাতিযা পটিকুজ্জিত্ৱা অন্তৰাপণং পটিপজ্জেয্যুং. তমেনং জনো দিস্ৱা এৱং ৱদেয্য – ‘অম্ভো, কিমেৱিদং হৰীযতি জঞ্ঞজঞ্ঞং ৱিযা’তি? তমেনং উট্ঠহিত্ৱা অপাপুৰিত্ৱা ওলোকেয্য. তস্স সহ দস্সনেন মনাপতা চ সণ্ঠহেয্য, অপ্পাটিকুল্যতা চ সণ্ঠহেয্য, অজেগুচ্ছতা চ সণ্ঠহেয্য; সুহিতানম্পি ভোত্তুকম্যতা অস্স, পগেৱ জিঘচ্ছিতানং. এৱমেৱ খো, আৱুসো, যস্স কস্সচি ভিক্খুনো ইমে পাপকা অকুসলা ইচ্ছাৱচৰা পহীনা দিস্সন্তি চেৱ সূযন্তি চ, কিঞ্চাপি সো হোতি গামন্তৱিহাৰী নেমন্তনিকো গহপতিচীৱৰধৰো, অথ খো নং সব্ৰহ্মচাৰী সক্কৰোন্তি গৰুং কৰোন্তি মানেন্তি পূজেন্তি. তং কিস্স হেতু? তে হি তস্স আযস্মতো পাপকা অকুসলা ইচ্ছাৱচৰা পহীনা দিস্সন্তি চেৱ সূযন্তি চা’’তি.
৬৩. এৱং ৱুত্তে, আযস্মা মহামোগ্গল্লানো আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং এতদৱোচ – ‘‘উপমা মং, আৱুসো সাৰিপুত্ত, পটিভাতী’’তি. ‘‘পটিভাতু তং, আৱুসো মোগ্গল্লানা’’তি. ‘‘একমিদাহং, আৱুসো, সমযং ৰাজগহে ৱিহৰামি গিৰিব্বজে. অথ খ্ৱাহং, আৱুসো, পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায ৰাজগহং পিণ্ডায পাৱিসিং. তেন খো পন সমযেন সমীতি যানকাৰপুত্তো ৰথস্স নেমিং তচ্ছতি. তমেনং পণ্ডুপুত্তো আজীৱকো পুৰাণযানকাৰপুত্তো পচ্চুপট্ঠিতো হোতি. অথ খো, আৱুসো, পণ্ডুপুত্তস্স আজীৱকস্স পুৰাণযানকাৰপুত্তস্স এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদি – ‘অহো ৱতাযং সমীতি যানকাৰপুত্তো ইমিস্সা নেমিযা ইমঞ্চ ৱঙ্কং ইমঞ্চ জিম্হং ইমঞ্চ দোসং তচ্ছেয্য, এৱাযং নেমি অপগতৱঙ্কা অপগতজিম্হা অপগতদোসা সুদ্ধা অস্স [সুদ্ধাস্স (সী. পী.), সুদ্ধা (ক.)] সাৰে পতিট্ঠিতা’তি. যথা যথা খো, আৱুসো, পণ্ডুপুত্তস্স আজীৱকস্স পুৰাণযানকাৰপুত্তস্স চেতসো পৰিৱিতক্কো হোতি, তথা তথা সমীতি যানকাৰপুত্তো তস্সা নেমিযা তঞ্চ ৱঙ্কং তঞ্চ জিম্হং তঞ্চ দোসং তচ্ছতি. অথ খো, আৱুসো, পণ্ডুপুত্তো আজীৱকো পুৰাণযানকাৰপুত্তো অত্তমনো অত্তমনৱাচং নিচ্ছাৰেসি – ‘হদযা হদযং মঞ্ঞে অঞ্ঞায তচ্ছতী’তি.
‘‘এৱমেৱ খো, আৱুসো, যে তে পুগ্গলা অস্সদ্ধা, জীৱিকত্থা ন সদ্ধা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতা, সঠা মাযাৱিনো কেতবিনো [কেটুভিনো (বহূসু)] উদ্ধতা উন্নড়া চপলা মুখৰা ৱিকিণ্ণৱাচা, ইন্দ্ৰিযেসু অগুত্তদ্ৱাৰা, ভোজনে অমত্তঞ্ঞুনো, জাগৰিযং অননুযুত্তা, সামঞ্ঞে অনপেক্খৱন্তো, সিক্খায ন তিব্বগাৰৱা, বাহুলিকা সাথলিকা, ওক্কমনে পুব্বঙ্গমা, পৱিৱেকে নিক্খিত্তধুৰা, কুসীতা হীনৱীৰিযা মুট্ঠস্সতী অসম্পজানা অসমাহিতা ৱিব্ভন্তচিত্তা দুপ্পঞ্ঞা এড়মূগা, তেসং আযস্মা সাৰিপুত্তো ইমিনা ধম্মপৰিযাযেন হদযা হদযং মঞ্ঞে অঞ্ঞায তচ্ছতি.
‘‘যে পন তে কুলপুত্তা সদ্ধা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতা, অসঠা অমাযাৱিনো অকেতবিনো অনুদ্ধতা অনুন্নড়া অচপলা অমুখৰা অৱিকিণ্ণৱাচা, ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰা, ভোজনে মত্তঞ্ঞুনো, জাগৰিযং অনুযুত্তা, সামঞ্ঞে অপেক্খৱন্তো, সিক্খায তিব্বগাৰৱা, ন বাহুলিকা ন সাথলিকা, ওক্কমনে নিক্খিত্তধুৰা, পৱিৱেকে পুব্বঙ্গমা, আৰদ্ধৱীৰিযা পহিতত্তা উপট্ঠিতস্সতী সম্পজানা সমাহিতা একগ্গচিত্তা পঞ্ঞৱন্তো অনেড়মূগা, তে আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স ইমং ধম্মপৰিযাযং সুত্ৱা পিৱন্তি মঞ্ঞে, ঘসন্তি মঞ্ঞে ৱচসা চেৱ মনসা চ – ‘সাধু ৱত, ভো, সব্ৰহ্মচাৰী অকুসলা ৱুট্ঠাপেত্ৱা কুসলে পতিট্ঠাপেতী’তি. সেয্যথাপি, আৱুসো, ইত্থী ৱা পুৰিসো ৱা দহৰো যুৱা মণ্ডনকজাতিকো সীসংন্হাতো উপ্পলমালং ৱা ৱস্সিকমালং ৱা অতিমুত্তকমালং [অধিমুত্তকমালং (স্যা.)] ৱা লভিত্ৱা উভোহি হত্থেহি পটিগ্গহেত্ৱা উত্তমঙ্গে সিৰস্মিং পতিট্ঠপেয্য, এৱমেৱ খো, আৱুসো, যে তে কুলপুত্তা সদ্ধা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতা, অসঠা অমাযাৱিনো অকেতবিনো অনুদ্ধতা অনুন্নড়া অচপলা অমুখৰা অৱিকিণ্ণৱাচা, ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰা, ভোজনে মত্তঞ্ঞুনো, জাগৰিযং অনুযুত্তা, সামঞ্ঞে অপেক্খৱন্তো, সিক্খায তিব্বগাৰৱা, ন বাহুলিকা ন সাথলিকা, ওক্কমনে নিক্খিত্তধুৰা, পৱিৱেকে পুব্বঙ্গমা, আৰদ্ধৱীৰিযা পহিতত্তা উপট্ঠিতস্সতী সম্পজানা সমাহিতা একগ্গচিত্তা পঞ্ঞৱন্তো অনেড়মূগা, তে আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স ইমং ধম্মপৰিযাযং সুত্ৱা পিৱন্তি মঞ্ঞে, ঘসন্তি মঞ্ঞে ৱচসা চেৱ মনসা চ – ‘সাধু ৱত, ভো, সব্ৰহ্মচাৰী অকুসলা ৱুট্ঠাপেত্ৱা কুসলে পতিট্ঠাপেতী’তি. ইতিহ তে উভো মহানাগা অঞ্ঞমঞ্ঞস্স সুভাসিতং সমনুমোদিংসূ’’তি.
অনঙ্গণসুত্তং নিট্ঠিতং পঞ্চমং.