৭. চূড়ৱগ্গো
১. পঠমলকুণ্ডকভদ্দিযসুত্তং
৬১. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা সাৰিপুত্তো আযস্মন্তং লকুণ্ডকভদ্দিযং অনেকপৰিযাযেন ধম্মিযা কথায সন্দস্সেতি সমাদপেতি [সমাদাপেতি (?)] সমুত্তেজেতি সম্পহংসেতি.
অথ খো আযস্মতো লকুণ্ডকভদ্দিযস্স আযস্মতা সাৰিপুত্তেন অনেকপৰিযাযেন ধম্মিযা কথায সন্দস্সিযমানস্স সমাদপিযমানস্স সমুত্তেজিযমানস্স সম্পহংসিযমানস্স অনুপাদায আসৱেহি চিত্তং ৱিমুচ্চি.
অদ্দসা খো ভগৱা আযস্মন্তং লকুণ্ডকভদ্দিযং আযস্মতা সাৰিপুত্তেন অনেকপৰিযাযেন ধম্মিযা কথায সন্দস্সিযমানং সমাদপিযমানং সমুত্তেজিযমানং সম্পহংসিযমানং অনুপাদায আসৱেহি চিত্তং ৱিমুত্তং [ৱিমুত্তচিত্তং (?)].
অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘উদ্ধং অধো সব্বধি ৱিপ্পমুত্তো, অযংহমস্মীতি [অযমহমস্মীতি (সী. স্যা. পী.)] অনানুপস্সী;
এৱং ৱিমুত্তো উদতাৰি ওঘং, অতিণ্ণপুব্বং অপুনব্ভৱাযা’’তি. পঠমং;
২. দুতিযলকুণ্ডকভদ্দিযসুত্তং
৬২. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা সাৰিপুত্তো আযস্মন্তং লকুণ্ডকভদ্দিযং সেখং [সেক্খোতি (স্যা.), সেখোতি (পী.)] মঞ্ঞমানো ভিয্যোসোমত্তায অনেকপৰিযাযেন ধম্মিযা কথায সন্দস্সেতি সমাদপেতি সমুত্তেজেতি সম্পহংসেতি.
অদ্দসা খো ভগৱা আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং আযস্মন্তং লকুণ্ডকভদ্দিযং সেখং মঞ্ঞমানং ভিয্যোসোমত্তায অনেকপৰিযাযেন ধম্মিযা কথায সন্দস্সেন্তং সমাদপেন্তং সমুত্তেজেন্তং সম্পহংসেন্তং.
অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘অচ্ছেচ্ছি [অচ্ছেজ্জি (ক. সী.), অচ্ছিজ্জি (ক. সী. স্যা.), অছিজ্জি (ক.)] ৱট্টং ব্যগা নিৰাসং, ৱিসুক্খা সৰিতা ন সন্দতি;
ছিন্নং ৱট্টং ন ৱত্ততি, এসেৱন্তো দুক্খস্সা’’তি. দুতিযং;
৩. পঠমসত্তসুত্তং
৬৩. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন সাৱত্থিযা মনুস্সা যেভুয্যেন কামেসু অতিৱেলং সত্তা ( ) [(হোন্তি) (বহূসু) অট্ঠকথায সংসন্দেতব্বং] ৰত্তা গিদ্ধা গধিতা [গথিতা (সী.)] মুচ্ছিতা অজ্ঝোপন্না সম্মত্তকজাতা কামেসু ৱিহৰন্তি.
অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায সাৱত্থিযং পিণ্ডায পাৱিসিংসু. সাৱত্থিযং পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘ইধ, ভন্তে, সাৱত্থিযা মনুস্সা যেভুয্যেন কামেসু অতিৱেলং সত্তা ৰত্তা গিদ্ধা গধিতা মুচ্ছিতা অজ্ঝোপন্না সম্মত্তকজাতা কামেসু ৱিহৰন্তী’’তি.
অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘কামেসু সত্তা কামসঙ্গসত্তা,
সংযোজনে ৱজ্জমপস্সমানা;
ন হি জাতু সংযোজনসঙ্গসত্তা,
ওঘং তৰেয্যুং ৱিপুলং মহন্ত’’ন্তি. ততিযং;
৪. দুতিযসত্তসুত্তং
৬৪. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন সাৱত্থিযা মনুস্সা যেভুয্যেন কামেসু সত্তা ( ) [(হোন্তি) (বহূসু) অট্ঠকথায সংসন্দেতব্বং] ৰত্তা গিদ্ধা গধিতা মুচ্ছিতা অজ্ঝোপন্না অন্ধীকতা সম্মত্তকজাতা কামেসু ৱিহৰন্তি.
অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায সাৱত্থিং পিণ্ডায পাৱিসি. অদ্দসা খো ভগৱা সাৱত্থিযা তে মনুস্সে যেভুয্যেন কামেসু সত্তে ৰত্তে গিদ্ধে গধিতে মুচ্ছিতে অজ্ঝোপন্নে অন্ধীকতে সম্মত্তকজাতে কামেসু ৱিহৰন্তে.
অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘কামন্ধা জালসঞ্ছন্না, তণ্হাছদনছাদিতা;
পমত্তবন্ধুনা বদ্ধা, মচ্ছাৱ কুমিনামুখে;
জৰামৰণমন্ৱেন্তি [জৰামৰণং গচ্ছন্তি (সী. স্যা.)], ৱচ্ছো খীৰপকোৱ মাতৰ’’ন্তি. চতুত্থং;
৫. অপৰলকুণ্ডকভদ্দিযসুত্তং
৬৫. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা লকুণ্ডকভদ্দিযো সম্বহুলানং ভিক্খূনং পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি.
অদ্দসা খো ভগৱা আযস্মন্তং লকুণ্ডকভদ্দিযং দূৰতোৱ সম্বহুলানং ভিক্খূনং পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো আগচ্ছন্তং দুব্বণ্ণং দুদ্দসিকং ওকোটিমকং যেভুয্যেন ভিক্খূনং পৰিভূতৰূপং. দিস্ৱান ভিক্খূ আমন্তেসি –
‘‘পস্সথ নো তুম্হে, ভিক্খৱে, এতং ভিক্খুং দূৰতোৱ সম্বহুলানং ভিক্খূনং পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো আগচ্ছন্তং দুব্বণ্ণং দুদ্দসিকং ওকোটিমকং যেভুয্যেন ভিক্খূনং পৰিভূতৰূপ’’ন্তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি.
‘‘এসো, ভিক্খৱে, ভিক্খু মহিদ্ধিকো মহানুভাৱো. ন চ সা সমাপত্তি সুলভৰূপা যা তেন ভিক্খুনা অসমাপন্নপুব্বা. যস্স চত্থায [যস্সত্থায (সী. ক.)] কুলপুত্তা সম্মদেৱ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজন্তি তদনুত্তৰং ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতী’’তি.
অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘নেলঙ্গো সেতপচ্ছাদো, একাৰো ৱত্ততী ৰথো;
অনীঘং পস্স আযন্তং, ছিন্নসোতং অবন্ধন’’ন্তি. পঞ্চমং;
৬. তণ্হাসঙ্খযসুত্তং
৬৬. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞো [অঞ্ঞাতকোণ্ডঞ্ঞো (সব্বত্থ)] ভগৱতো অৱিদূৰে নিসিন্নো হোতি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা উজুং কাযং পণিধায তণ্হাসঙ্খযৱিমুত্তিং পচ্চৱেক্খমানো.
অদ্দসা খো ভগৱা আযস্মন্তং অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞং অৱিদূৰে নিসিন্নং পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা উজুং কাযং পণিধায তণ্হাসঙ্খযৱিমুত্তিং পচ্চৱেক্খমানং.
অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘যস্স মূলং ছমা নত্থি, পণ্ণা নত্থি কুতো লতা;
তং ধীৰং বন্ধনা মুত্তং, কো তং নিন্দিতুমৰহতি;
দেৱাপি নং পসংসন্তি, ব্ৰহ্মুনাপি পসংসিতো’’তি. ছট্ঠং;
৭. পপঞ্চখযসুত্তং
৬৭. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন ভগৱা অত্তনো পপঞ্চসঞ্ঞাসঙ্খাপহানং পচ্চৱেক্খমানো নিসিন্নো হোতি.
অথ খো ভগৱা অত্তনো পপঞ্চসঞ্ঞাসঙ্খাপহানং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘যস্স পপঞ্চা ঠিতি চ নত্থি,
সন্দানং পলিঘঞ্চ ৱীতিৱত্তো;
তং নিত্তণ্হং মুনিং চৰন্তং,
নাৱজানাতি সদেৱকোপি লোকো’’তি. সত্তমং;
৮. কচ্চানসুত্তং
৬৮. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা মহাকচ্চানো ভগৱতো অৱিদূৰে নিসিন্নো হোতি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা উজুং কাযং পণিধায কাযগতায সতিযা অজ্ঝত্তং পৰিমুখং সূপট্ঠিতায.
অদ্দসা খো ভগৱা আযস্মন্তং মহাকচ্চানং অৱিদূৰে নিসিন্নং পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা উজুং কাযং পণিধায কাযগতায সতিযা অজ্ঝত্তং পৰিমুখং সূপট্ঠিতায.
অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘যস্স সিযা সব্বদা সতি,
সততং কাযগতা উপট্ঠিতা;
নো চস্স নো চ মে সিযা,
ন ভৱিস্সতি ন চ মে ভৱিস্সতি;
অনুপুব্বৱিহাৰি তত্থ সো,
কালেনেৱ তৰে ৱিসত্তিক’’ন্তি. অট্ঠমং;
৯. উদপানসুত্তং
৬৯. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা মল্লেসু চাৰিকং চৰমানো মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং যেন থূণং [থূনং (সী. স্যা. পী.)] নাম মল্লানং ব্ৰাহ্মণগামো তদৱসৰি. অস্সোসুং খো থূণেয্যকা ব্ৰাহ্মণগহপতিকা – ‘‘সমণো খলু, ভো, গোতমো সক্যপুত্তো সক্যকুলা পব্বজিতো মল্লেসু চাৰিকং চৰমানো মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং থূণং অনুপ্পত্তো’’তি.( ) [(অথ খো তে থূণেয্যকা ব্ৰাহ্মণগহপতিকা) (?)] উদপানং তিণস্স চ ভুসস্স চ যাৱ মুখতো পূৰেসুং – ‘‘মা তে মুণ্ডকা সমণকা পানীযং অপংসূ’’তি.
অথ খো ভগৱা মগ্গা ওক্কম্ম যেন ৰুক্খমূলং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৱা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘ইঙ্ঘ মে ত্ৱং, আনন্দ, এতম্হা উদপানা পানীযং আহৰা’’তি.
এৱং ৱুত্তে, আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইদানি সো, ভন্তে, উদপানো থূণেয্যকেহি ব্ৰাহ্মণগহপতিকেহি তিণস্স চ ভুসস্স চ যাৱ মুখতো পূৰিতো – ‘মা তে মুণ্ডকা সমণকা পানীযং অপংসূ’’’তি.
দুতিযম্পি খো…পে… ততিযম্পি খো ভগৱা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘ইঙ্ঘ মে ত্ৱং, আনন্দ, এতম্হা উদপানা পানীযং আহৰা’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা পত্তং গহেত্ৱা যেন সো উদপানো তেনুপসঙ্কমি. অথ খো সো উদপানো আযস্মন্তে আনন্দে উপসঙ্কমন্তে সব্বং তং তিণঞ্চ ভুসঞ্চ মুখতো ওৱমিত্ৱা অচ্ছস্স উদকস্স অনাৱিলস্স ৱিপ্পসন্নস্স যাৱ মুখতো পূৰিতো ৱিস্সন্দন্তো [ৱিস্সন্দো (ক.)] মঞ্ঞে অট্ঠাসি.
অথ খো আযস্মতো আনন্দস্স এতদহোসি – ‘‘অচ্ছৰিযং ৱত, ভো, অব্ভুতং ৱত, ভো, তথাগতস্স মহিদ্ধিকতা মহানুভাৱতা! অযঞ্হি সো উদপানো মযি উপসঙ্কমন্তে সব্বং তং তিণঞ্চ ভুসঞ্চ মুখতো ওৱমিত্ৱা অচ্ছস্স উদকস্স অনাৱিলস্স ৱিপ্পসন্নস্স যাৱ মুখতো পূৰিতো ৱিস্সন্দন্তো মঞ্ঞে ঠিতো’’তি!! পত্তেন পানীযং আদায যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অচ্ছৰিযং, ভন্তে, অব্ভুতং, ভন্তে, তথাগতস্স মহিদ্ধিকতা মহানুভাৱতা! অযঞ্হি সো, ভন্তে, উদপানো মযি উপসঙ্কমন্তে সব্বং তং তিণঞ্চ ভুসঞ্চ মুখতো ওৱমিত্ৱা অচ্ছস্স উদকস্স অনাৱিলস্স ৱিপ্পসন্নস্স যাৱ মুখতো পূৰিতো ৱিস্সন্দন্তো মঞ্ঞে অট্ঠাসি!! পিৱতু ভগৱা পানীযং, পিৱতু সুগতো পানীয’’ন্তি.
অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘কিং কযিৰা উদপানেন,
আপা চে সব্বদা সিযুং;
তণ্হায মূলতো ছেত্ৱা,
কিস্স পৰিযেসনং চৰে’’তি. নৱমং;
১০. উতেনসুত্তং
৭০. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা কোসম্বিযং ৱিহৰতি ঘোসিতাৰামে. তেন খো পন সমযেন ৰঞ্ঞো উতেনস্স [উদেনস্স (সী. স্যা. পী.)] উয্যানগতস্স অন্তেপুৰং দড্ঢং হোতি, পঞ্চ চ ইত্থিসতানি [পঞ্চ ইত্থিসতানি (সী. স্যা. পী.)] কালঙ্কতানি হোন্তি সামাৱতীপমুখানি.
অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায কোসম্বিং পিণ্ডায পাৱিসিংসু. কোসম্বিযং পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘ইধ, ভন্তে, ৰঞ্ঞো উতেনস্স উয্যানগতস্স অন্তেপুৰং দড্ঢং, পঞ্চ চ ইত্থিসতানি কালঙ্কতানি সামাৱতীপমুখানি. তাসং, ভন্তে, উপাসিকানং কা গতি কো অভিসম্পৰাযো’’তি?
‘‘সন্তেত্থ, ভিক্খৱে, উপাসিকাযো সোতাপন্না, সন্তি সকদাগামিনিযো, সন্তি অনাগামিনিযো. সব্বা তা, ভিক্খৱে, উপাসিকাযো অনিপ্ফলা কালঙ্কতা’’তি.
অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘মোহসম্বন্ধনো লোকো, ভব্বৰূপোৱ দিস্সতি;
উপধিবন্ধনো [উপধিসম্বন্ধনো (ক. সী.)] বালো, তমসা পৰিৱাৰিতো;
সস্সতোৰিৱ [সস্সতি ৱিয (ক. সী.)] খাযতি, পস্সতো নত্থি কিঞ্চন’’ন্তি. দসমং;
তস্সুদ্দানং –
দ্ৱে ভদ্দিযা দ্ৱে চ সত্তা, লকুণ্ডকো তণ্হাখযো;
পপঞ্চখযো চ কচ্চানো, উদপানঞ্চ উতেনোতি.
চূড়ৱগ্গো [চুল্লৱগ্গো (সী.), চূলৱগ্গো (পী.)] সত্তমো নিট্ঠিতো.