৫. সোণৱগ্গো [মহাৱগ্গ (অট্ঠকথায সমেতি)]
১. পিযতৰসুত্তং
৪১. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন ৰাজা পসেনদি কোসলো মল্লিকায দেৱিযা সদ্ধিং উপৰিপাসাদৱৰগতো হোতি. অথ খো ৰাজা পসেনদি কোসলো মল্লিকং দেৱিং এতদৱোচ – ‘‘অত্থি নু খো তে, মল্লিকে, কোচঞ্ঞো অত্তনা পিযতৰো’’তি?
‘‘নত্থি খো মে, মহাৰাজ, কোচঞ্ঞো অত্তনা পিযতৰো. তুয্হং পন, মহাৰাজ, অত্থঞ্ঞো কোচি অত্তনা পিযতৰো’’তি? ‘‘ময্হম্পি খো, মল্লিকে, নত্থঞ্ঞো কোচি অত্তনা পিযতৰো’’তি.
অথ খো ৰাজা পসেনদি কোসলো পাসাদা ওৰোহিত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো ৰাজা পসেনদি কোসলো ভগৱন্তং এতদৱোচ –
‘‘ইধাহং, ভন্তে, মল্লিকায দেৱিযা সদ্ধিং উপৰিপাসাদৱৰগতো মল্লিকং দেৱিং এতদৱোচং – ‘অত্থি নু খো তে, মল্লিকে, কোচঞ্ঞো অত্তনা পিযতৰো’তি? এৱং ৱুত্তে, মল্লিকা দেৱী মং এতদৱোচ – ‘নত্থি খো মে, মহাৰাজ, কোচঞ্ঞো অত্তনা পিযতৰো. তুয্হং পন, মহাৰাজ, অত্থঞ্ঞো কোচি অত্তনা পিযতৰো’তি? এৱং ৱুত্তে, অহং, ভন্তে, মল্লিকং দেৱিং এতদৱোচং – ‘ময্হম্পি খো, মল্লিকে, নত্থঞ্ঞো কোচি অত্তনা পিযতৰো’’’তি.
অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘সব্বা দিসা অনুপৰিগম্ম চেতসা,
নেৱজ্ঝগা পিযতৰমত্তনা ক্ৱচি;
এৱং পিযো পুথু অত্তা পৰেসং,
তস্মা ন হিংসে পৰমত্তকামো’’তি. পঠমং;
২. অপ্পাযুকসুত্তং
৪২. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. অথ খো আযস্মা আনন্দো সাযন্হসমযং পটিসল্লানা [পটিসল্লাণা (সী.)] ৱুট্ঠিতো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অচ্ছৰিযং, ভন্তে, অব্ভুতং, ভন্তে! যাৱ অপ্পাযুকা হি, ভন্তে, ভগৱতো মাতা অহোসি, সত্তাহজাতে ভগৱতি ভগৱতো মাতা কালমকাসি, তুসিতং কাযং উপপজ্জী’’তি.
‘‘এৱমেতং, আনন্দ [এৱমেতং আনন্দ এৱমেতং আনন্দ (স্যা.)], অপ্পাযুকা হি, আনন্দ, বোধিসত্তমাতৰো হোন্তি. সত্তাহজাতেসু বোধিসত্তেসু বোধিসত্তমাতৰো কালং কৰোন্তি, তুসিতং কাযং উপপজ্জন্তী’’তি.
অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘যে কেচি ভূতা ভৱিস্সন্তি যে ৱাপি,
সব্বে গমিস্সন্তি পহায দেহং;
তং সব্বজানিং কুসলো ৱিদিত্ৱা,
আতাপিযো ব্ৰহ্মচৰিযং চৰেয্যা’’তি. দুতিযং;
৩. সুপ্পবুদ্ধকুট্ঠিসুত্তং
৪৩. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি ৱেড়ুৱনে কলন্দকনিৱাপে. তেন খো পন সমযেন ৰাজগহে সুপ্পবুদ্ধো নাম কুট্ঠী অহোসি – মনুস্সদলিদ্দো, মনুস্সকপণো, মনুস্সৱৰাকো. তেন খো পন সমযেন ভগৱা মহতিযা পৰিসায পৰিৱুতো ধম্মং দেসেন্তো নিসিন্নো হোতি.
অদ্দসা খো সুপ্পবুদ্ধো কুট্ঠী তং মহাজনকাযং দূৰতোৱ সন্নিপতিতং. দিস্ৱানস্স এতদহোসি – ‘‘নিস্সংসযং খো এত্থ কিঞ্চি খাদনীযং ৱা ভোজনীযং ৱা ভাজীযতি [ভাজীযিস্সতি (সী.)]. যংনূনাহং যেন সো মহাজনকাযো তেনুপসঙ্কমেয্যং. অপ্পেৱ নামেত্থ কিঞ্চি খাদনীযং ৱা ভোজনীযং ৱা লভেয্য’’ন্তি.
অথ খো সুপ্পবুদ্ধো কুট্ঠী যেন সো মহাজনকাযো তেনুপসঙ্কমি. অদ্দসা খো সুপ্পবুদ্ধো কুট্ঠী ভগৱন্তং মহতিযা পৰিসায পৰিৱুতং ধম্মং দেসেন্তং নিসিন্নং. দিস্ৱানস্স এতদহোসি – ‘‘ন খো এত্থ কিঞ্চি খাদনীযং ৱা ভোজনীযং ৱা ভাজীযতি. সমণো অযং গোতমো পৰিসতি ধম্মং দেসেতি. যংনূনাহম্পি ধম্মং সুণেয্য’’ন্তি. তত্থেৱ একমন্তং নিসীদি – ‘‘অহম্পি ধম্মং সোস্সামী’’তি.
অথ খো ভগৱা সব্বাৱন্তং পৰিসং চেতসা চেতো পৰিচ্চ মনসাকাসি ‘‘কো নু খো ইধ ভব্বো ধম্মং ৱিঞ্ঞাতু’’ন্তি? অদ্দসা খো ভগৱা সুপ্পবুদ্ধং কুট্ঠিং তস্সং পৰিসাযং নিসিন্নং. দিস্ৱানস্স এতদহোসি – ‘‘অযং খো ইধ ভব্বো ধম্মং ৱিঞ্ঞাতু’’ন্তি. সুপ্পবুদ্ধং কুট্ঠিং আৰব্ভ আনুপুব্বিং কথং [আনুপুব্বিকথং (সী.), অনুপুব্বিকথং (স্যা. পী. ক.)] কথেসি, সেয্যথিদং – দানকথং সীলকথং সগ্গকথং; কামানং আদীনৱং ওকাৰং সঙ্কিলেসং; নেক্খম্মে [নেক্খম্মে চ (সী. স্যা. পী.)] আনিসংসং পকাসেসি. যদা ভগৱা অঞ্ঞাসি সুপ্পবুদ্ধং কুট্ঠিং কল্লচিত্তং মুদুচিত্তং ৱিনীৱৰণচিত্তং উদগ্গচিত্তং পসন্নচিত্তং, অথ যা বুদ্ধানং সামুক্কংসিকা ধম্মদেসনা তং পকাসেসি – দুক্খং, সমুদযং, নিৰোধং, মগ্গং. সেয্যথাপি নাম সুদ্ধং ৱত্থং অপগতকাড়কং সম্মদেৱ ৰজনং পটিগ্গণ্হেয্য, এৱমেৱ সুপ্পবুদ্ধস্স কুট্ঠিস্স তস্মিংযেৱ আসনে ৱিৰজং ৱীতমলং ধম্মচক্খুং উদপাদি – ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং সব্বং তং নিৰোধধম্ম’’ন্তি.
অথ খো সুপ্পবুদ্ধো কুট্ঠী দিট্ঠধম্মো পত্তধম্মো ৱিদিতধম্মো পৰিযোগাড়্হধম্মো তিণ্ণৱিচিকিচ্ছো ৱিগতকথংকথো ৱেসাৰজ্জপ্পত্তো অপৰপ্পচ্চযো সত্থু সাসনে উট্ঠাযাসনা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সুপ্পবুদ্ধো কুট্ঠী ভগৱন্তং এতদৱোচ –
‘‘অভিক্কন্তং, ভন্তে, অভিক্কতং, ভন্তে! সেয্যথাপি, ভন্তে, নিক্কুজ্জিতং ৱা উক্কুজ্জেয্য, পটিচ্ছন্নং ৱা ৱিৱৰেয্য, মূড়্হস্স ৱা মগ্গং আচিক্খেয্য, অন্ধকাৰে ৱা তেলপজ্জোতং ধাৰেয্য – চক্খুমন্তো ৰূপানি দক্খন্তীতি; এৱমেৱং ভগৱতা অনেকপৰিযাযেন ধম্মো পকাসিতো. এসাহং, ভন্তে, ভগৱন্তং সৰণং গচ্ছামি ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. উপাসকং মং ভগৱা ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গত’’ন্তি.
অথ খো সুপ্পবুদ্ধো কুট্ঠী ভগৱতা ধম্মিযা কথায সন্দস্সিতো সমাদপিতো সমুত্তেজিতো সম্পহংসিতো ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি. অথ খো অচিৰপক্কন্তং সুপ্পবুদ্ধং কুট্ঠিং গাৱী তৰুণৱচ্ছা অধিপতিত্ৱা জীৱিতা ৱোৰোপেসি.
অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘যো সো, ভন্তে, সুপ্পবুদ্ধো নাম কুট্ঠী ভগৱতা ধম্মিযা কথায সন্দস্সিতো সমাদপিতো সমুত্তেজিতো সম্পহংসিতো, সো কালঙ্কতো. তস্স কা গতি, কো অভিসম্পৰাযো’’তি?
‘‘পণ্ডিতো, ভিক্খৱে, সুপ্পবুদ্ধো কুট্ঠী; পচ্চপাদি ধম্মস্সানুধম্মং; ন চ মং ধম্মাধিকৰণং ৱিহেসেসি. সুপ্পবুদ্ধো, ভিক্খৱে, কুট্ঠী তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা সোতাপন্নো অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো’’তি.
এৱং ৱুত্তে, অঞ্ঞতৰো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কো নু খো, ভন্তে, হেতু, কো পচ্চযো যেন সুপ্পবুদ্ধো কুট্ঠী অহোসি – মনুস্সদলিদ্দো, মনুস্সকপণো, মনুস্সৱৰাকো’’তি?
‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৱে, সুপ্পবুদ্ধো কুট্ঠী ইমস্মিংযেৱ ৰাজগহে সেট্ঠিপুত্তো অহোসি. সো উয্যানভূমিং নিয্যন্তো অদ্দস তগৰসিখিং [তগ্গৰসিখিং (ক.)] পচ্চেকবুদ্ধং নগৰং পিণ্ডায পৱিসন্তং. দিস্ৱানস্স এতদহোসি – ‘ক্ৱাযং কুট্ঠী কুট্ঠিচীৱৰেন ৱিচৰতী’তি? নিট্ঠুভিত্ৱা অপসব্যতো [অপব্যামতো (স্যা. সং. নি. ১.২৫৫)] কৰিত্ৱা পক্কামি. সো তস্স কম্মস্স ৱিপাকেন বহূনি ৱস্সসতানি বহূনি ৱস্সসহস্সানি বহূনি ৱস্সসতসহস্সানি নিৰযে পচ্চিত্থ. তস্সেৱ কম্মস্স ৱিপাকাৱসেসেন ইমস্মিংযেৱ ৰাজগহে কুট্ঠী অহোসি মনুস্সদলিদ্দো, মনুস্সকপণো, মনুস্সৱৰাকো. সো তথাগতপ্পৱেদিতং ধম্মৱিনযং আগম্ম সদ্ধং সমাদিযি সীলং সমাদিযি সুতং সমাদিযি চাগং সমাদিযি পঞ্ঞং সমাদিযি. সো তথাগতপ্পৱেদিতং ধম্মৱিনযং আগম্ম সদ্ধং সমাদিযিত্ৱা সীলং সমাদিযিত্ৱা সুতং সমাদিযিত্ৱা চাগং সমাদিযিত্ৱা পঞ্ঞং সমাদিযিত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্নো দেৱানং তাৱতিংসানং সহব্যতং. সো তত্থ অঞ্ঞে দেৱে অতিৰোচতি ৱণ্ণেন চেৱ যসসা চা’’তি.
অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘চক্খুমা ৱিসমানীৱ, ৱিজ্জমানে পৰক্কমে;
পণ্ডিতো জীৱলোকস্মিং, পাপানি পৰিৱজ্জযে’’তি. ততিযং;
৪. কুমাৰকসুত্তং
৪৪. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা কুমাৰকা অন্তৰা চ সাৱত্থিং অন্তৰা চ জেতৱনং মচ্ছকে বাধেন্তি.
অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায সাৱত্থিং পিণ্ডায পাৱিসি. অদ্দসা খো ভগৱা তে সম্বহুলে কুমাৰকে অন্তৰা চ সাৱত্থিং অন্তৰা চ জেতৱনং মচ্ছকে বাধেন্তে. দিস্ৱান যেন তে কুমাৰকা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা তে কুমাৰকে এতদৱোচ – ‘‘ভাযথ ৱো, তুম্হে কুমাৰকা, দুক্খস্স, অপ্পিযং ৱো দুক্খ’’ন্তি? ‘‘এৱং, ভন্তে, ভাযাম মযং, ভন্তে, দুক্খস্স, অপ্পিযং নো দুক্খ’’ন্তি.
অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘সচে ভাযথ দুক্খস্স, সচে ৱো দুক্খমপ্পিযং;
মাকত্থ পাপকং কম্মং, আৱি ৱা যদি ৱা ৰহো.
‘‘সচে চ পাপকং কম্মং, কৰিস্সথ কৰোথ ৱা;
ন ৱো দুক্খা পমুত্যত্থি, উপেচ্চপি [উপচ্চপি (ক.), উপ্পচ্চপি (?), উপ্পতিত্ৱাপি ইতি অত্থো] পলাযত’’ন্তি. চতুত্থং;
৫. উপোসথসুত্তং
৪৫. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি পুব্বাৰামে মিগাৰমাতুপাসাদে. তেন খো পন সমযেন ভগৱা তদহুপোসথে ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো নিসিন্নো হোতি.
অথ খো আযস্মা আনন্দো অভিক্কন্তায ৰত্তিযা, নিক্খন্তে পঠমে যামে, উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তৰাসঙ্গং [চীৱৰং (সব্বত্থ)] কৰিত্ৱা যেন ভগৱা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কন্তা, ভন্তে, ৰত্তি; নিক্খন্তো পঠমো যামো; চিৰনিসিন্নো ভিক্খুসঙ্ঘো; উদ্দিসতু, ভন্তে, ভগৱা ভিক্খূনং পাতিমোক্খ’’ন্তি. এৱং ৱুত্তে, ভগৱা তুণ্হী অহোসি.
দুতিযম্পি খো আযস্মা আনন্দো অভিক্কন্তায ৰত্তিযা, নিক্খন্তে মজ্ঝিমে যামে, উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা যেন ভগৱা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কন্তা, ভন্তে, ৰত্তি; নিক্খন্তো মজ্ঝিমো যামো; চিৰনিসিন্নো ভিক্খুসঙ্ঘো; উদ্দিসতু, ভন্তে, ভগৱা ভিক্খূনং পাতিমোক্খ’’ন্তি. দুতিযম্পি খো ভগৱা তুণ্হী অহোসি.
ততিযম্পি খো আযস্মা আনন্দো অভিক্কন্তায ৰত্তিযা, নিক্খন্তে পচ্ছিমে যামে, উদ্ধস্তে অৰুণে, নন্দিমুখিযা ৰত্তিযা উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা যেন ভগৱা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কন্তা, ভন্তে, ৰত্তি; নিক্খন্তো পচ্ছিমো যামো; উদ্ধস্তো অৰুণো; নন্দিমুখী ৰত্তি; চিৰনিসিন্নো ভিক্খুসঙ্ঘো; উদ্দিসতু, ভন্তে, ভগৱা ভিক্খূনং পাতিমোক্খ’’ন্তি. ‘‘অপৰিসুদ্ধা, আনন্দ, পৰিসা’’তি.
অথ খো আযস্মতো মহামোগ্গল্লানস্স এতদহোসি – ‘‘কং নু খো ভগৱা পুগ্গলং সন্ধায এৱমাহ – ‘অপৰিসুদ্ধা, আনন্দ, পৰিসা’তি? অথ খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো সব্বাৱন্তং ভিক্খুসঙ্ঘং চেতসা চেতো পৰিচ্চ মনসাকাসি. অদ্দসা খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো তং পুগ্গলং দুস্সীলং পাপধম্মং অসুচিং সঙ্কস্সৰসমাচাৰং পটিচ্ছন্নকম্মন্তং অসমণং সমণপটিঞ্ঞং অব্ৰহ্মচাৰিং ব্ৰহ্মচাৰিপটিঞ্ঞং অন্তোপূতিং অৱস্সুতং কসম্বুজাতং মজ্ঝে ভিক্খুসঙ্ঘস্স নিসিন্নং. দিস্ৱান উট্ঠাযাসনা যেন সো পুগ্গলো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা তং পুগ্গলং এতদৱোচ – ‘‘উট্ঠেহি, আৱুসো, দিট্ঠোসি ভগৱতা; নত্থি তে ভিক্খূহি সদ্ধিং সংৱাসো’’তি. এৱং ৱুত্তে [অথ খো (সব্বত্থ), চূড়ৱ. ৩৮৩; অ. নি. ৮.২০ পস্সিতব্বং], সো পুগ্গলো তুণ্হী অহোসি.
দুতিযম্পি খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো তং পুগ্গলং এতদৱোচ – ‘‘উট্ঠেহি, আৱুসো, দিট্ঠোসি ভগৱতা; নত্থি তে ভিক্খূহি সদ্ধিং সংৱাসো’’তি. দুতিযম্পি খো…পে… ততিযম্পি খো সো পুগ্গলো তুণ্হী অহোসি.
অথ খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো তং পুগ্গলং বাহাযং গহেত্ৱা বহিদ্ৱাৰকোট্ঠকা নিক্খামেত্ৱা সূচিঘটিকং দত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘নিক্খামিতো, ভন্তে, সো পুগ্গলো মযা. পৰিসুদ্ধা পৰিসা. উদ্দিসতু, ভন্তে, ভগৱা ভিক্খূনং পাতিমোক্খ’’ন্তি. ‘‘অচ্ছৰিযং, মোগ্গল্লান, অব্ভুতং, মোগ্গল্লান! যাৱ বাহাগহণাপি নাম সো মোঘপুৰিসো আগমেস্সতী’’তি!
অথ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ন দানাহং, ভিক্খৱে, ইতো পৰং [ন দানাহং ভিক্খৱে অজ্জতগ্গে (অ. নি. ৮.২০)] উপোসথং কৰিস্সামি, পাতিমোক্খং উদ্দিসিস্সামি. তুম্হেৱ দানি, ভিক্খৱে, ইতো পৰং উপোসথং কৰেয্যাথ, পাতিমোক্খং উদ্দিসেয্যাথ. অট্ঠানমেতং, ভিক্খৱে, অনৱকাসো যং তথাগতো অপৰিসুদ্ধায পৰিসায উপোসথং কৰেয্য, পাতিমোক্খং উদ্দিসেয্য.
‘‘অট্ঠিমে, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দে অচ্ছৰিযা অব্ভুতা ধম্মা, যে দিস্ৱা দিস্ৱা অসুৰা মহাসমুদ্দে অভিৰমন্তি. কতমে অট্ঠ?
‘‘মহাসমুদ্দো, ভিক্খৱে, অনুপুব্বনিন্নো অনুপুব্বপোণো অনুপুব্বপব্ভাৰো, ন আযতকেনেৱ পপাতো. যম্পি [যং (সী. স্যা. ক.)], ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দো অনুপুব্বনিন্নো অনুপুব্বপোণো অনুপুব্বপব্ভাৰো ন আযতকেনেৱ পপাতো; অযং, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দে পঠমো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৱা দিস্ৱা অসুৰা মহাসমুদ্দে অভিৰমন্তি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দো ঠিতধম্মো ৱেলং নাতিৱত্ততি. যম্পি, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দো ঠিতধম্মো ৱেলং নাতিৱত্ততি; অযং, ভিক্খৱে [অযম্পি (সব্বত্থ)], মহাসমুদ্দে দুতিযো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৱা দিস্ৱা অসুৰা মহাসমুদ্দে অভিৰমন্তি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দো ন মতেন কুণপেন সংৱসতি. যং হোতি মহাসমুদ্দে মতং কুণপং তং খিপ্পমেৱ [খিপ্পঞ্ঞেৱ (সী.), খিপ্পংযেৱ (ক.)] তীৰং ৱাহেতি, থলং উস্সাৰেতি. যম্পি, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দো ন মতেন কুণপেন সংৱসতি, যং হোতি মহাসমুদ্দে মতং কুণপং তং খিপ্পমেৱ তীৰং ৱাহেতি থলং উস্সাৰেতি; অযং, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দে ততিযো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৱা দিস্ৱা অসুৰা মহাসমুদ্দে অভিৰমন্তি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, যা কাচি মহানদিযো, সেয্যথিদং – গঙ্গা যমুনা অচিৰৱতী সৰভূ মহী, তা মহাসমুদ্দং পত্ৱা [পত্তা (স্যা. পী. ক.)] জহন্তি পুৰিমানি নামগোত্তানি; ‘মহাসমুদ্দো’ত্ৱেৱ সঙ্খং গচ্ছন্তি. যম্পি, ভিক্খৱে, যা কাচি মহানদিযো, সেয্যথিদং – গঙ্গা যমুনা অচিৰৱতী সৰভূ মহী তা মহাসমুদ্দং পত্ৱা জহন্তি পুৰিমানি নামগোত্তানি, ‘মহাসমুদ্দো’ত্ৱেৱ সঙ্খং গচ্ছন্তি; অযং, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দে চতুত্থো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৱা দিস্ৱা অসুৰা মহাসমুদ্দে অভিৰমন্তি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, যা চ লোকে সৱন্তিযো মহাসমুদ্দং অপ্পেন্তি, যা চ অন্তলিক্খা ধাৰা পপতন্তি, ন তেন মহাসমুদ্দস্স ঊনত্তং ৱা পূৰত্তং ৱা পঞ্ঞাযতি. যম্পি, ভিক্খৱে, যা চ লোকে সৱন্তিযো মহাসমুদ্দং অপ্পেন্তি, যা চ অন্তলিক্খা ধাৰা পপতন্তি, ন তেন মহাসম্মুদ্দস্স ঊনত্তং ৱা পূৰত্তং ৱা পঞ্ঞাযতি; অযং, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দে পঞ্চমো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৱা দিস্ৱা অসুৰা মহাসমুদ্দে অভিৰমন্তি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দো একৰসো লোণৰসো. যম্পি, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দো একৰসো লোণৰসো; অযং, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দে ছট্ঠো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৱা দিস্ৱা অসুৰা মহাসমুদ্দে অভিৰমন্তি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দো বহুৰতনো অনেকৰতনো. তত্ৰিমানি ৰতনানি, সেয্যথিদং – মুত্তা মণি ৱেড়ুৰিযো সঙ্খো সিলা পৱাড়ং ৰজতং জাতৰূপং লোহিতঙ্গো মসাৰগল্লং. যম্পি, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দো বহুৰতনো অনেকৰতনো, তত্ৰিমানি ৰতনানি, সেয্যথিদং – মুত্তা মণি ৱেড়ুৰিযো সঙ্খো সিলা পৱাড়ং ৰজতং জাতৰূপং লোহিতঙ্গো [লোহিতঙ্কো (সী. পী.), লোহিতকো (?)] মসাৰগল্লং; অযং, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দে সত্তমো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৱা দিস্ৱা অসুৰা মহাসমুদ্দে অভিৰমন্তি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দো মহতং ভূতানং আৱাসো. তত্ৰিমে ভূতা – তিমি তিমিঙ্গলো তিমিতিমিঙ্গলো [তিমি তিমিঙ্গলো তিমিৰপিঙ্গলো (সী. পী., অ. নি. ৮.১৯)] অসুৰা নাগা গন্ধব্বা. সন্তি মহাসমুদ্দে যোজনসতিকাপি অত্তভাৱা, দ্ৱিযোজনসতিকাপি অত্তভাৱা, তিযোজনসতিকাপি অত্তভাৱা, চতুযোজনসতিকাপি অত্তভাৱা, পঞ্চযোজনসতিকাপি অত্তভাৱা. যম্পি, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দো মহতং ভূতানং আৱাসো, তত্ৰিমে ভূতা – তিমি তিমিঙ্গলো তিমিতিমিঙ্গলো অসুৰা নাগা গন্ধব্বা, সন্তি মহাসমুদ্দে যোজনসতিকাপি অত্তভাৱা দ্ৱিযোজনসতিকাপি অত্তভাৱা…পে… পঞ্চযোজনসতিকাপি অত্তভাৱা; অযং, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দে অট্ঠমো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৱা দিস্ৱা অসুৰা মহাসমুদ্দে অভিৰমন্তি. ইমে খো, ভিক্খৱে, অট্ঠ মহাসমুদ্দে অচ্ছৰিযা অব্ভুতা ধম্মা যে দিস্ৱা দিস্ৱা অসুৰা মহাসমুদ্দে অভিৰমন্তি.
‘‘এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অট্ঠ অচ্ছৰিযা অব্ভুতা ধম্মা, যে দিস্ৱা দিস্ৱা ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অভিৰমন্তি. কতমে অট্ঠ?
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দো অনুপুব্বনিন্নো অনুপুব্বপোণো অনুপুব্বপব্ভাৰো, ন আযতকেনেৱ পপাতো; এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অনুপুব্বসিক্খা অনুপুব্বকিৰিযা অনুপুব্বপটিপদা, ন আযতকেনেৱ অঞ্ঞাপটিৱেধো. যম্পি, ভিক্খৱে, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অনুপুব্বসিক্খা অনুপুব্বকিৰিযা অনুপুব্বপটিপদা, ন আযতকেনেৱ অঞ্ঞাপটিৱেধো; অযং, ভিক্খৱে, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে পঠমো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৱা দিস্ৱা ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অভিৰমন্তি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দো ঠিতধম্মো ৱেলং নাতিৱত্ততি; এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, যং মযা সাৱকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং তং মম সাৱকা জীৱিতহেতুপি নাতিক্কমন্তি. যম্পি, ভিক্খৱে, মযা সাৱকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং তং মম সাৱকা জীৱিতহেতুপি নাতিক্কমন্তি; অযং, ভিক্খৱে, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে দুতিযো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৱা দিস্ৱা ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অভিৰমন্তি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দো ন মতেন কুণপেন সংৱসতি; যং হোতি মহাসমুদ্দে মতং কুণপং তং খিপ্পমেৱ তীৰং ৱাহেতি, থলং উস্সাৰেতি; এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, যো সো পুগ্গলো দুস্সীলো পাপধম্মো অসুচি সঙ্কস্সৰসমাচাৰো পটিচ্ছন্নকম্মন্তো অস্সমণো সমণপটিঞ্ঞো অব্ৰহ্মচাৰী ব্ৰহ্মচাৰিপটিঞ্ঞো অন্তোপূতি অৱস্সুতো কসম্বুজাতো, ন তেন সঙ্ঘো সংৱসতি; অথ খো নং খিপ্পমেৱ সন্নিপতিত্ৱা উক্খিপতি. কিঞ্চাপি সো হোতি মজ্ঝে ভিক্খুসঙ্ঘস্স নিসিন্নো, অথ খো সো আৰকাৱ সঙ্ঘম্হা, সঙ্ঘো চ তেন. যম্পি, ভিক্খৱে, যো সো পুগ্গলো দুস্সীলো পাপধম্মো অসুচি সঙ্কস্সৰসমাচাৰো পটিচ্ছন্নকম্মন্তো অস্সমণো সমণপটিঞ্ঞো অব্ৰহ্মচাৰী ব্ৰহ্মচাৰিপটিঞ্ঞো অন্তোপূতি অৱস্সুতো কসম্বুজাতো, ন তেন সঙ্ঘো সংৱসতি; খিপ্পমেৱ নং সন্নিপতিত্ৱা উক্খিপতি. কিঞ্চাপি সো হোতি মজ্ঝে ভিক্খুসঙ্ঘস্স নিসিন্নো, অথ খো সো আৰকাৱ সঙ্ঘম্হা, সঙ্ঘো চ তেন; অযং, ভিক্খৱে, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ততিযো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৱা দিস্ৱা ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অভিৰমন্তি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, যা কাচি মহানদিযো, সেয্যথিদং – গঙ্গা যমুনা অচিৰৱতী সৰভূ মহী তা মহাসমুদ্দং পত্ৱা জহন্তি পুৰিমানি নামগোত্তানি, ‘মহাসমুদ্দো’ত্ৱেৱ সঙ্খং গচ্ছন্তি; এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰো ৱণ্ণা – খত্তিযা, ব্ৰাহ্মণা, ৱেস্সা, সুদ্দা তে তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিত্ৱা [পব্বজিতা (ক. সী.)] জহন্তি পুৰিমানি নামগোত্তানি, ‘সমণা সক্যপুত্তিযা’ত্ৱেৱ সঙ্খং গচ্ছন্তি. যম্পি, ভিক্খৱে, চত্তাৰো ৱণ্ণা – খত্তিযা, ব্ৰাহ্মণা, ৱেস্সা, সুদ্দা তে তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিত্ৱা জহন্তি পুৰিমানি নামগোত্তানি, ‘সমণা সক্যপুত্তিযা’ত্ৱেৱ সঙ্খং গচ্ছন্তি; অযং, ভিক্খৱে, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে চতুত্থো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৱা দিস্ৱা ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অভিৰমন্তি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, যা চ লোকে সৱন্তিযো মহাসমুদ্দং অপ্পেন্তি, যা চ অন্তলিক্খা ধাৰা পপতন্তি, ন তেন মহাসমুদ্দস্স ঊনত্তং ৱা পূৰত্তং ৱা পঞ্ঞাযতি; এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, বহূ চেপি ভিক্খূ অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বাযন্তি, ন তেন নিব্বানধাতুযা ঊনত্তং ৱা পূৰত্তং ৱা পঞ্ঞাযতি. যম্পি, ভিক্খৱে, বহূ চেপি ভিক্খূ অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বাযন্তি, ন তেন নিব্বানধাতুযা ঊনত্তং ৱা পূৰত্তং ৱা পঞ্ঞাযতি; অযং, ভিক্খৱে, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে পঞ্চমো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৱা দিস্ৱা ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অভিৰমন্তি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দো একৰসো লোণৰসো; এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, অযং ধম্মৱিনযো একৰসো ৱিমুত্তিৰসো. যম্পি, ভিক্খৱে, অযং ধম্মৱিনযো একৰসো ৱিমুত্তিৰসো; অযং, ভিক্খৱে, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ছট্ঠো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৱা দিস্ৱা ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অভিৰমন্তি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দো বহুৰতনো অনেকৰতনো, তত্ৰিমানি ৰতনানি, সেয্যথিদং – মুত্তা মণি ৱেড়ুৰিযো সঙ্খো সিলা পৱাড়ং ৰজতং জাতৰূপং লোহিতঙ্গো মসাৰগল্লং; এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, অযং ধম্মৱিনযো বহুৰতনো অনেকৰতনো; তত্ৰিমানি ৰতনানি, সেয্যথিদং – চত্তাৰো সতিপট্ঠানা, চত্তাৰো সম্মপ্পধানা, চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা, পঞ্চিন্দ্ৰিযানি, পঞ্চ বলানি, সত্ত বোজ্ঝঙ্গা, অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো. যম্পি, ভিক্খৱে, অযং ধম্মৱিনযো বহুৰতনো অনেকৰতনো, তত্ৰিমানি ৰতনানি, সেয্যথিদং – চত্তাৰো সতিপট্ঠানা, চত্তাৰো সম্মপ্পধানা, চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা, পঞ্চিন্দ্ৰিযানি, পঞ্চ বলানি, সত্ত বোজ্ঝঙ্গা, অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো; অযং, ভিক্খৱে, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে সত্তমো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৱা দিস্ৱা ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অভিৰমন্তি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দো মহতং ভূতানং আৱাসো, তত্ৰিমে ভূতা – তিমি তিমিঙ্গলো তিমিতিমিঙ্গলো অসুৰা নাগা গন্ধব্বা, সন্তি মহাসমুদ্দে যোজনসতিকাপি অত্তভাৱা দ্ৱিযোজনসতিকাপি অত্তভাৱা তিযোজনসতিকাপি অত্তভাৱা চতুযোজনসতিকাপি অত্তভাৱা পঞ্চযোজনসতিকাপি অত্তভাৱা; এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, অযং ধম্মৱিনযো মহতং ভূতানং আৱাসো; তত্ৰিমে ভূতা – সোতাপন্নো, সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো, সকদাগামি, সকদাগামিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো, অনাগামী, অনাগামীফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো, অৰহা, অৰহত্তায পটিপন্নো [অৰহত্তফলসচ্ছিকিৰিযায (সী.)]. যম্পি, ভিক্খৱে, অযং ধম্মৱিনযো মহতং ভূতানং আৱাসো, তত্ৰিমে ভূতা – সোতাপন্নো, সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো, সকদাগামী, সকদাগামিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো, অনাগামী, অনাগামিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো, অৰহা, অৰহত্তায পটিপন্নো; অযং, ভিক্খৱে, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অট্ঠমো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো, যং দিস্ৱা দিস্ৱা ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অভিৰমন্তি. ইমে খো, ভিক্খৱে, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অট্ঠ অচ্ছৰিযা অব্ভুতা ধম্মা, যে দিস্ৱা দিস্ৱা ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অভিৰমন্তী’’তি.
অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘ছন্নমতিৱস্সতি, ৱিৱটং নাতিৱস্সতি;
তস্মা ছন্নং ৱিৱৰেথ, এৱং তং নাতিৱস্সতী’’তি. পঞ্চমং;
৬. সোণসুত্তং
৪৬. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা মহাকচ্চানো অৱন্তীসু ৱিহৰতি কুৰৰঘৰে [কুৰুৰঘৰে (স্যা. মহাৱ. ২৫৭), কুলঘৰে (ক.)] পৱত্তে পব্বতে. তেন খো পন সমযেন সোণো উপাসকো কুটিকণ্ণো আযস্মতো মহাকচ্চানস্স উপট্ঠাকো হোতি.
অথ খো সোণস্স উপাসকস্স কুটিকণ্ণস্স ৰহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদি – ‘‘যথা যথা খো অয্যো মহাকচ্চানো ধম্মং দেসেতি নযিদং সুকৰং অগাৰং অজ্ঝাৱসতা একন্তপৰিপুণ্ণং একন্তপৰিসুদ্ধং সঙ্খলিখিতং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিতুং. যংনূনাহং কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজেয্য’’ন্তি.
অথ খো সোণো উপাসকো কুটিকণ্ণো যেনাযস্মা মহাকচ্চানো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং মহাকচ্চানং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সোণো উপাসকো কুটিকণ্ণো আযস্মন্তং মহাকচ্চানং এতদৱোচ –
‘‘ইধ ময্হং, ভন্তে, ৰহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদি – ‘যথা যথা খো অয্যো মহাকচ্চানো ধম্মং দেসেতি নযিদং সুকৰং অগাৰং অজ্ঝাৱসতা একন্তপৰিপুণ্ণং একন্তপৰিসুদ্ধং সঙ্খলিখিতং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিতুং. যংনূনাহং কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজেয্য’ন্তি. পব্বাজেতু মং, ভন্তে, অয্যো মহাকচ্চানো’’তি.
এৱং ৱুত্তে, আযস্মা মহাকচ্চানো সোণং উপাসকং কুটিকণ্ণং এতদৱোচ – ‘‘দুক্কৰং খো, সোণ, যাৱজীৱং একভত্তং একসেয্যং ব্ৰহ্মচৰিযং. ইঙ্ঘ ত্ৱং, সোণ, তত্থেৱ আগাৰিকভূতো সমানো বুদ্ধানং সাসনং অনুযুঞ্জ কালযুত্তং একভত্তং একসেয্যং ব্ৰহ্মচৰিয’’ন্তি. অথ খো সোণস্স উপাসকস্স কুটিকণ্ণস্স যো অহোসি পব্বজ্জাভিসঙ্খাৰো সো পটিপস্সম্ভি.
দুতিযম্পি খো…পে… দুতিযম্পি খো আযস্মা মহাকচ্চানো সোণং উপাসকং কুটিকণ্ণং এতদৱোচ – ‘‘দুক্কৰং খো, সোণ, যাৱজীৱং একভত্তং একসেয্যং ব্ৰহ্মচৰিযং. ইঙ্ঘ ত্ৱং, সোণ, তত্থেৱ আগাৰিকভূতো সমানো বুদ্ধানং সাসনং অনুযুঞ্জ কালযুত্তং একভত্তং একসেয্যং ব্ৰহ্মচৰিয’’ন্তি. দুতিযম্পি খো সোণস্স উপাসকস্স কুটিকণ্ণস্স যো অহোসি পব্বজ্জাভিসঙ্খাৰো সো পটিপস্সম্ভি.
ততিযম্পি খো সোণস্স উপাসকস্স কুটিকণ্ণস্স ৰহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদি – ‘‘যথা যথা খো অয্যো মহাকচ্চানো ধম্মং দেসেতি নযিদং সুকৰং অগাৰং অজ্ঝাৱসতা একন্তপৰিপুণ্ণং একন্তপৰিসুদ্ধং সঙ্খলিখিতং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিতুং. যংনূনাহং কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজেয্য’’ন্তি. ততিযম্পি খো সোণো উপাসকো কুটিকণ্ণো যেনাযস্মা মহাকচ্চানো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং মহাকচ্চানং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সোণো উপাসকো কুটিকণ্ণো আযস্মন্তং মহাকচ্চানং এতদৱোচ –
‘‘ইধ ময্হং, ভন্তে, ৰহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদি – ‘যথা যথা খো অয্যো মহাকচ্চানো ধম্মং দেসেতি নযিদং সুকৰং অগাৰং অজ্ঝাৱসতা একন্তপৰিপুণ্ণং একন্তপৰিসুদ্ধং সঙ্খলিখিতং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিতুং. যংনূনাহং কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজেয্য’ন্তি. পব্বাজেতু মং, ভন্তে, অয্যো মহাকচ্চানো’’তি.
অথ খো আযস্মা মহাকচ্চানো সোণং উপাসকং কুটিকণ্ণং পব্বাজেসি. তেন খো পন সমযেন অৱন্তিদক্খিণাপথো [অৱন্তি দক্খিণপথো (সী.)] অপ্পভিক্খুকো হোতি. অথ খো আযস্মা মহাকচ্চানো তিণ্ণং ৱস্সানং অচ্চযেন কিচ্ছেন কসিৰেন ততো ততো দসৱগ্গং ভিক্খুসঙ্ঘং সন্নিপাতেত্ৱা আযস্মন্তং সোণং উপসম্পাদেসি.
অথ খো আযস্মতো সোণস্স ৱস্সংৱুট্ঠস্স [ৱস্সংৱুত্থস্স (সী. স্যা. কং. পী.)] ৰহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদি – ‘‘ন খো মে সো ভগৱা সম্মুখা দিট্ঠো, অপি চ সুতোযেৱ মে সো ভগৱা – ‘ঈদিসো চ ঈদিসো চা’তি. সচে মং উপজ্ঝাযো অনুজানেয্য, গচ্ছেয্যাহং তং ভগৱন্তং দস্সনায অৰহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধ’’ন্তি.
অথ খো আযস্মা সোণো সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো যেনাযস্মা মহাকচ্চানো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং মহাকচ্চানং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা সোণো আযস্মন্তং মহাকচ্চানং এতদৱোচ –
‘‘ইধ ময্হং, ভন্তে, ৰহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদি – ‘ন খো মে সো ভগৱা সম্মুখা দিট্ঠো, অপি চ সুতোযেৱ মে সো ভগৱা – ঈদিসো চ ঈদিসো চা’তি. সচে মং উপজ্ঝাযো অনুজানেয্য, গচ্ছেয্যাহং তং ভগৱন্তং দস্সনায অৰহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধ’’ন্তি ( ) [(গচ্ছেয্যাহং ভন্তে তং ভগৱন্তং দস্সনায অৰহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং, সচে মং উপজ্ঝাযো অনুজানাতীতি (মহাৱ. ২৫৭)].
‘‘সাধু সাধু, সোণ; গচ্ছ ত্ৱং, সোণ, তং ভগৱন্তং দস্সনায অৰহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং [সমাসম্বুদ্ধন্তি (সব্বত্থ)]. দক্খিস্সসি ত্ৱং, সোণ, তং ভগৱন্তং পাসাদিকং পসাদনীযং সন্তিন্দ্ৰিযং সন্তমানসং উত্তমদমথসমথমনুপ্পত্তং দন্তং গুত্তং যতিন্দ্ৰিযং নাগং. দিস্ৱান মম ৱচনেন ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দাহি, অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৱিহাৰং [ফাসুৱিহাৰঞ্চ (সী.)] পুচ্ছ – ‘উপজ্ঝাযো মে, ভন্তে, আযস্মা মহাকচ্চানো ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দতি, অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৱিহাৰং [ফাসুৱিহাৰঞ্চ (সী.)] পুচ্ছতী’’’তি.
‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা সোণো আযস্মতো মহাকচ্চানস্স ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা আযস্মন্তং মহাকচ্চানং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা সেনাসনং সংসামেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন সাৱত্থি তেন চাৰিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন সাৱত্থি জেতৱনং অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামো, যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা সোণো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘উপজ্ঝাযো মে, ভন্তে, আযস্মা মহাকচ্চানো ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দতি, অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৱিহাৰং [ফাসুৱিহাৰঞ্চ (সী.)] পুচ্ছতী’’তি.
‘‘কচ্চি, ভিক্খু, খমনীযং, কচ্চি যাপনীযং, কচ্চিসি অপ্পকিলমথেন অদ্ধানং আগতো, ন চ পিণ্ডকেন কিলন্তোসী’’তি? ‘‘খমনীযং ভগৱা, যাপনীযং ভগৱা, অপ্পকিলমথেন চাহং, ভন্তে, অদ্ধানং আগতো, ন পিণ্ডকেন কিলন্তোম্হী’’তি.
অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘ইমস্সানন্দ, আগন্তুকস্স ভিক্খুনো সেনাসনং পঞ্ঞাপেহী’’তি. অথ খো আযস্মতো আনন্দস্স এতদহোসি – ‘‘যস্স খো মং ভগৱা আণাপেতি – ‘ইমস্সানন্দ, আগন্তুকস্স ভিক্খুনো সেনাসনং পঞ্ঞাপেহী’তি, ইচ্ছতি ভগৱা তেন ভিক্খুনা সদ্ধিং একৱিহাৰে ৱত্থুং, ইচ্ছতি ভগৱা আযস্মতা সোণেন সদ্ধিং একৱিহাৰে ৱত্থু’’ন্তি. যস্মিং ৱিহাৰে ভগৱা ৱিহৰতি, তস্মিং ৱিহাৰে আযস্মতো সোণস্স সেনাসনং পঞ্ঞাপেসি.
অথ খো ভগৱা বহুদেৱ ৰত্তিং অব্ভোকাসে নিসজ্জায ৱীতিনামেত্ৱা পাদে পক্খালেত্ৱা ৱিহাৰং পাৱিসি. আযস্মাপি খো সোণো বহুদেৱ ৰত্তিং অব্ভোকাসে নিসজ্জায ৱীতিনামেত্ৱা পাদে পক্খালেত্ৱা ৱিহাৰং পাৱিসি. অথ খো ভগৱা ৰত্তিযা পচ্চূসসমযং পচ্চুট্ঠায আযস্মন্তং সোণং অজ্ঝেসি – ‘‘পটিভাতু তং ভিক্খু ধম্মো ভাসিতু’’ন্তি.
‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা সোণো ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা সোড়স অট্ঠকৱগ্গিকানি সব্বানেৱ সৰেন অভণি. অথ খো ভগৱা আযস্মতো সোণস্স সৰভঞ্ঞপৰিযোসানে অব্ভনুমোদি – ‘‘সাধু সাধু, ভিক্খু, সুগ্গহিতানি তে, ভিক্খু, সোড়স অট্ঠকৱগ্গিকানি সুমনসিকতানি সূপধাৰিতানি, কল্যাণিযাসি [কল্যাণিযা চ (ক.), কল্যাণিযা চাসি (?)] ৱাচায সমন্নাগতো ৱিস্সট্ঠায অনেলগড়ায অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনিযা. কতি ৱস্সোসি ত্ৱং, ভিক্খূ’’তি? ‘‘একৱস্সো অহং ভগৱা’’তি. ‘‘কিস্স পন ত্ৱং, ভিক্খু, এৱং চিৰং অকাসী’’তি? ‘‘চিৰং দিট্ঠো [চিৰদিট্ঠো (সী.)] মে, ভন্তে, কামেসু আদীনৱো; অপি চ সম্বাধো ঘৰাৱাসো বহুকিচ্চো বহুকৰণীযো’’তি.
অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘দিস্ৱা আদীনৱং লোকে, ঞত্ৱা ধম্মং নিৰূপধিং;
অৰিযো ন ৰমতী পাপে, পাপে ন ৰমতী সুচী’’তি. ছট্ঠং;
৭. কঙ্খাৰেৱতসুত্তং
৪৭. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা কঙ্খাৰেৱতো ভগৱতো অৱিদূৰে নিসিন্নো হোতি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা উজুং কাযং পণিধায অত্তনো কঙ্খাৱিতৰণৱিসুদ্ধিং পচ্চৱেক্খমানো.
অদ্দসা খো ভগৱা আযস্মন্তং কঙ্খাৰেৱতং অৱিদূৰে নিসিন্নং পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা উজুং কাযং পণিধায অত্তনো কঙ্খাৱিতৰণৱিসুদ্ধিং পচ্চৱেক্খমানং.
অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘যা কাচি কঙ্খা ইধ ৱা হুৰং ৱা,
সকৱেদিযা ৱা পৰৱেদিযা ৱা;
যে ঝাযিনো তা পজহন্তি সব্বা,
আতাপিনো ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তা’’তি. সত্তমং;
৮. সঙ্ঘভেদসুত্তং
৪৮. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি ৱেড়ুৱনে কলন্দকনিৱাপে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা আনন্দো তদহুপোসথে পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায ৰাজগহং পিণ্ডায পাৱিসি.
অদ্দসা খো দেৱদত্তো আযস্মন্তং আনন্দং ৰাজগহে পিণ্ডায চৰন্তং. দিস্ৱান যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং আনন্দং এতদৱোচ – ‘‘অজ্জতগ্গে দানাহং, আৱুসো আনন্দ, অঞ্ঞত্ৰেৱ ভগৱতা অঞ্ঞত্ৰ ভিক্খুসঙ্ঘা উপোসথং কৰিস্সামি সঙ্ঘকম্মানি চা’’তি.
অথ খো আযস্মা আনন্দো ৰাজগহে পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ –
‘‘ইধাহং, ভন্তে, পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায ৰাজগহং পিণ্ডায পাৱিসি. অদ্দসা খো মং, ভন্তে, দেৱদত্তো ৰাজগহে পিণ্ডায চৰন্তং. দিস্ৱান যেনাহং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা মং এতদৱোচ – ‘অজ্জতগ্গে দানাহং, আৱুসো আনন্দ, অঞ্ঞত্ৰেৱ ভগৱতা অঞ্ঞত্ৰ ভিক্খুসঙ্ঘা উপোসথং কৰিস্সামি সঙ্ঘকম্মানি চা’তি. অজ্জ, ভন্তে, দেৱদত্তো সঙ্ঘং ভিন্দিস্সতি, উপোসথঞ্চ কৰিস্সতি সঙ্ঘকম্মানি চা’’তি.
অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘সুকৰং সাধুনা সাধু, সাধু পাপেন দুক্কৰং [সুকৰং সাধুনা সাধুং, সাধুং পাপেন দুক্কৰং (ক.)];
পাপং পাপেন সুকৰং, পাপমৰিযেহি দুক্কৰ’’ন্তি. অট্ঠমং;
৯. সধাযমানসুত্তং
৪৯. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা কোসলেসু চাৰিকং চৰতি মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা মাণৱকা ভগৱতো অৱিদূৰে সধাযমানৰূপা [সদ্দাযমানৰূপা (স্যা. পী. অট্ঠকথাযং পাঠন্তৰং), পথাযমানৰূপা (ক.), ৱধাযমানৰূপা (ক. সী., ক. অট্ঠ.), সদ্ধাযমানৰূপা (?), সদ্ধুধাতুযা সধুধাতুযা ৱা সিদ্ধমিদন্তি ৱেদিতব্বং] অতিক্কমন্তি. অদ্দসা খো ভগৱা সম্বহুলে মাণৱকে অৱিদূৰে সধাযমানৰূপে অতিক্কন্তে.
অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘পৰিমুট্ঠা পণ্ডিতাভাসা, ৱাচাগোচৰভাণিনো;
যাৱিচ্ছন্তি মুখাযামং, যেন নীতা ন তং ৱিদূ’’তি. নৱমং;
১০. চূড়পন্থকসুত্তং
৫০. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা চূড়পন্থকো [চুল্লপন্থকো (সী.), চূলপন্থকো (পী.)] ভগৱতো অৱিদূৰে নিসিন্নো হোতি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা উজুং কাযং পণিধায পৰিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৱা.
অদ্দসা খো ভগৱা আযস্মন্তং চূড়পন্থকং অৱিদূৰে নিসিন্নং পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা উজুং কাযং পণিধায পৰিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৱা.
অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘ঠিতেন কাযেন ঠিতেন চেতসা,
তিট্ঠং নিসিন্নো উদ ৱা সযানো;
এতং [এৱং (ক.)] সতিং ভিক্খু অধিট্ঠহানো,
লভেথ পুব্বাপৰিযং ৱিসেসং;
লদ্ধান পুব্বাপৰিযং ৱিসেসং,
অদস্সনং মচ্চুৰাজস্স গচ্ছে’’তি. দসমং;
সোণৱগ্গো [সোণথেৰৱগ্গো (স্যা. কং. ক.) মহাৱগ্গো (অট্ঠকথায সমেতি)] পঞ্চমো নিট্ঠিতো.