১. মেঘিযসুত্তং
৩১. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা চালিকাযং ৱিহৰতি চালিকে পব্বতে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা মেঘিযো ভগৱতো উপট্ঠাকো হোতি. অথ খো আযস্মা মেঘিযো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো আযস্মা মেঘিযো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইচ্ছামহং, ভন্তে, জন্তুগামং পিণ্ডায পৱিসিতু’’ন্তি. ‘‘যস্সদানি ত্ৱং, মেঘিয, কালং মঞ্ঞসী’’তি.
অথ খো আযস্মা মেঘিযো পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায জন্তুগামং পিণ্ডায পাৱিসি. জন্তুগামে পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো যেন কিমিকাড়ায নদিযা তীৰং তেনুপসঙ্কমি. [উপসঙ্কমিত্ৱা (সব্বত্থ) অ. নি. ৯.৩ পস্সিতব্বং] অদ্দসা খো আযস্মা মেঘিযো [উপসঙ্কমিত্ৱা (সব্বত্থ) অ. নি. ৯.৩ পস্সিতব্বং] কিমিকাড়ায নদিযা তীৰে জঙ্ঘাৱিহাৰং [জঙ্ঘৱিহাৰং (ক.)] অনুচঙ্কমমানো অনুৱিচৰমানো [অনুৱিচৰমানো অদ্দসা খো (সী. স্যা. পী.), অনুৱিচৰমানো অদ্দস (ক.)] অম্বৱনং পাসাদিকং মনুঞ্ঞং ৰমণীযং. দিস্ৱানস্স এতদহোসি – ‘‘পাসাদিকং ৱতিদং অম্বৱনং মনুঞ্ঞং [ইদং পদং ৱিদেসপোত্থকেসু নত্থি, অঙ্গুত্তৰেপি] ৰমণীযং. অলং ৱতিদং কুলপুত্তস্স পধানত্থিকস্স পধানায. সচে মং ভগৱা অনুজানেয্য, আগচ্ছেয্যাহং ইমং অম্বৱনং পধানাযা’’তি.
অথ খো আযস্মা মেঘিযো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা মেঘিযো ভগৱন্তং এতদৱোচ –
‘‘ইধাহং, ভন্তে, পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায জন্তুগামং পিণ্ডায পাৱিসিং. জন্তুগামে পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো যেন কিমিকাড়ায নদিযা তীৰং তেনুপসঙ্কমিং [উপসঙ্কমিত্ৱা (সব্বত্থ)]. অদ্দসং খো অহং, ভন্তে [উপসঙ্কমিত্ৱা (সব্বত্থ)], কিমিকাড়ায নদিযা তীৰে জঙ্ঘাৱিহাৰং অনুচঙ্কমমানো অনুৱিচৰমানো [অনুৱিচৰমানো অদ্দসং (সব্বত্থ)] অম্বৱনং পাসাদিকং মনুঞ্ঞং ৰমণীযং. দিস্ৱান মে এতদহোসি – ‘পাসাদিকং ৱতিদং অম্বৱনং মনুঞ্ঞং ৰমণীযং. অলং ৱতিদং কুলপুত্তস্স পধানত্থিকস্স পধানায. সচে মং ভগৱা অনুজানেয্য, আগচ্ছেয্যাহং ইমং অম্বৱনং পধানাযা’তি. সচে মং, ভন্তে, ভগৱা অনুজানাতি [অনুজানেয্য (অ. নি. ৯.৩)], গচ্ছেয্যাহং তং অম্বৱনং পধানাযা’’তি.
এৱং ৱুত্তে, ভগৱা আযস্মন্তং মেঘিযং এতদৱোচ – ‘‘আগমেহি তাৱ, মেঘিয, এককম্হি [এককম্হা (সী. পী.), এককোম্হি (স্যা.)] তাৱ, যাৱ অঞ্ঞোপি কোচি ভিক্খু আগচ্ছতী’’তি.
দুতিযম্পি খো আযস্মা মেঘিযো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ভগৱতো, ভন্তে, নত্থি কিঞ্চি উত্তৰি [উত্তৰিং (সী. স্যা. কং. পী.)] কৰণীযং, নত্থি কতস্স ৱা পতিচযো. ময্হং খো পন, ভন্তে, অত্থি উত্তৰি কৰণীযং, অত্থি কতস্স পতিচযো. সচে মং ভগৱা অনুজানাতি, গচ্ছেয্যাহং তং অম্বৱনং পধানাযা’’তি. দুতিযম্পি খো ভগৱা আযস্মন্তং মেঘিযং এতদৱোচ – ‘‘আগমেহি তাৱ, মেঘিয, এককম্হি তাৱ, যাৱ অঞ্ঞোপি কোচি ভিক্খু আগচ্ছতী’’তি.
ততিযম্পি খো আযস্মা মেঘিযো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ভগৱতো, ভন্তে, নত্থি কিঞ্চি উত্তৰি কৰণীযং, নত্থি কতস্স ৱা পতিচযো. ময্হং খো পন, ভন্তে, অত্থি উত্তৰি কৰণীযং, অত্থি কতস্স পতিচযো. সচে মং ভগৱা অনুজানাতি, গচ্ছেয্যাহং তং অম্বৱনং পধানাযা’’তি. ‘‘পধানন্তি খো, মেঘিয, ৱদমানং কিন্তি ৱদেয্যাম? যস্সদানি ত্ৱং, মেঘিয, কালং মঞ্ঞসী’’তি.
অথ খো আযস্মা মেঘিযো উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা যেন তং অম্বৱনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা তং অম্বৱনং অজ্ঝোগাহেত্ৱা [অজ্ঝোগহেত্ৱা (সী. স্যা. পী.)] অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে দিৱাৱিহাৰং নিসীদি. অথ খো আযস্মতো মেঘিযস্স তস্মিং অম্বৱনে ৱিহৰন্তস্স যেভুয্যেন তযো পাপকা অকুসলা ৱিতক্কা সমুদাচৰন্তি, সেয্যথিদং – কামৱিতক্কো, ব্যাপাদৱিতক্কো, ৱিহিংসাৱিতক্কো [ৱিতক্কোতি (সী. পী. ক.)].
অথ খো আযস্মতো মেঘিযস্স এতদহোসি – ‘‘অচ্ছৰিযং ৱত ভো, অব্ভুতং ৱত ভো! সদ্ধায চ ৱতম্হা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতা. অথ চ পনিমেহি তীহি পাপকেহি অকুসলেহি ৱিতক্কেহি অন্ৱাসত্তা, সেয্যথিদং – কামৱিতক্কেন, ব্যাপাদৱিতক্কেন, ৱিহিংসাৱিতক্কেন’’.
অথ খো আযস্মা মেঘিযো সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা মেঘিযো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইধ ময্হং, ভন্তে, তস্মিং অম্বৱনে ৱিহৰন্তস্স যেভুয্যেন তযো পাপকা অকুসলা ৱিতক্কা সমুদাচৰন্তি, সেয্যথিদং – কামৱিতক্কো, ব্যাপাদৱিতক্কো, ৱিহিংসাৱিতক্কো. তস্স ময্হং, ভন্তে, এতদহোসি – ‘অচ্ছৰিযং ৱত, ভো, অব্ভুতং ৱত, ভো! সদ্ধায চ ৱতম্হা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতা. অথ চ পনিমেহি তীহি পাপকেহি অকুসলেহি ৱিতক্কেহি অন্ৱাসত্তা, সেয্যথিদং – কামৱিতক্কেন, ব্যাপাদৱিতক্কেন, ৱিহিংসাৱিতক্কেন’’’.
‘‘অপৰিপক্কায, মেঘিয, চেতোৱিমুত্তিযা পঞ্চ ধম্মা পৰিপাকায সংৱত্তন্তি. কতমে পঞ্চ?
‘‘ইধ, মেঘিয, ভিক্খু কল্যাণমিত্তো হোতি কল্যাণসহাযো কল্যাণসম্পৱঙ্কো. অপৰিপক্কায, মেঘিয, চেতোৱিমুত্তিযা অযং পঠমো ধম্মো পৰিপাকায সংৱত্ততি.
‘‘পুন চপৰং, মেঘিয, ভিক্খু সীলৱা হোতি, পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো ৱিহৰতি আচাৰগোচৰসম্পন্নো, অণুমত্তেসু ৱজ্জেসু ভযদস্সাৱী, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. অপৰিপক্কায, মেঘিয, চেতোৱিমুত্তিযা অযং দুতিযো ধম্মো পৰিপাকায সংৱত্ততি.
‘‘পুন চপৰং, মেঘিয, ভিক্খু যাযং কথা অভিসল্লেখিকা চেতোৱিৱৰণসপ্পাযা একন্তনিব্বিদায ৱিৰাগায নিৰোধায উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৱত্ততি, সেয্যথিদং – অপ্পিচ্ছকথা, সন্তুট্ঠিকথা, পৱিৱেককথা, অসংসগ্গকথা, ৱীৰিযাৰম্ভকথা, সীলকথা, সমাধিকথা, পঞ্ঞাকথা, ৱিমুত্তিকথা, ৱিমুত্তিঞাণদস্সনকথা; এৱৰূপায কথায নিকামলাভী হোতি অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী. অপৰিপাকায, মেঘিয, চেতোৱিমুত্তিযা অযং ততিযো ধম্মো পৰিপাকায সংৱত্ততি.
‘‘পুন চপৰং, মেঘিয, ভিক্খু আৰদ্ধৱীৰিযো ৱিহৰতি, অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায [উপ্পাদায (স্যা.)], থামৱা দড়্হপৰক্কমো অনিক্খিত্তধুৰো কুসলেসু ধম্মেসু. অপৰিপক্কায, মেঘিয, চেতোৱিমুত্তিযা অযং চতুত্থো ধম্মো পৰিপাকায সংৱত্ততি.
‘‘পুন চপৰং, মেঘিয, ভিক্খু পঞ্ঞৱা হোতি উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অৰিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা. অপৰিপক্কায, মেঘিয, চেতোৱিমুত্তিযা অযং পঞ্চমো ধম্মো পৰিপাকায সংৱত্ততি. অপৰিপক্কায, মেঘিয, চেতোৱিমুত্তিযা ইমে পঞ্চ ধম্মা পৰিপাকায সংৱত্তন্তি.
‘‘কল্যাণমিত্তস্সেতং, মেঘিয, ভিক্খুনো পাটিকঙ্খং কল্যাণসহাযস্স কল্যাণসম্পৱঙ্কস্স যং সীলৱা ভৱিস্সতি, পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো ৱিহৰিস্সতি, আচাৰগোচৰসম্পন্নো, অণুমত্তেসু ৱজ্জেসু ভযদস্সাৱী, সমাদায সিক্খিস্সতি সিক্খাপদেসু.
‘‘কল্যাণমিত্তস্সেতং, মেঘিয, ভিক্খুনো পাটিকঙ্খং কল্যাণসহাযস্স কল্যাণসম্পৱঙ্কস্স যং যাযং কথা অভিসল্লেখিকা চেতোৱিৱৰণসপ্পাযা একন্তনিব্বিদায ৱিৰাগায নিৰোধায উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৱত্ততি, সেয্যথিদং – অপ্পিচ্ছকথা, সন্তুট্ঠিকথা, পৱিৱেককথা, অসংসগ্গকথা, ৱীৰিযাৰম্ভকথা, সীলকথা, সমাধিকথা, পঞ্ঞাকথা, ৱিমুত্তিকথা, ৱিমুত্তিঞাণদস্সনকথা; এৱৰূপায কথায নিকামলাভী ভৱিস্সতি অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী.
‘‘কল্যাণমিত্তস্সেতং, মেঘিয, ভিক্খুনো পাটিকঙ্খং কল্যাণসহাযস্স কল্যাণসম্পৱঙ্কস্স যং আৰদ্ধৱীৰিযো ৱিহৰিস্সতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায, থামৱা দড়্হপৰক্কমো অনিক্খিত্তধুৰো কুসলেসু ধম্মেসু.
‘‘কল্যাণমিত্তস্সেতং, মেঘিয, ভিক্খুনো পাটিকঙ্খং কল্যাণসহাযস্স কল্যাণসম্পৱঙ্কস্স যং পঞ্ঞৱা ভৱিস্সতি, উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অৰিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা.
‘‘তেন চ পন, মেঘিয, ভিক্খুনা ইমেসু পঞ্চসু ধম্মেসু পতিট্ঠায চত্তাৰো ধম্মা উত্তৰি ভাৱেতব্বা – অসুভা ভাৱেতব্বা ৰাগস্স পহানায, মেত্তা ভাৱেতব্বা ব্যাপাদস্স পহানায, আনাপানস্সতি ভাৱেতব্বা ৱিতক্কুপচ্ছেদায, অনিচ্চসঞ্ঞা ভাৱেতব্বা অস্মিমানসমুগ্ঘাতায. অনিচ্চসঞ্ঞিনো হি, মেঘিয, অনত্তসঞ্ঞা সণ্ঠাতি, অনত্তসঞ্ঞী অস্মিমানসমুগ্ঘাতং পাপুণাতি দিট্ঠেৱ ধম্মে নিব্বান’’ন্তি.
অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘খুদ্দা ৱিতক্কা সুখুমা ৱিতক্কা,
অনুগতা [অনুগ্গতা (সী. ক. অট্ঠকথাযং পাঠন্তৰং)] মনসো উপ্পিলাৱা [উব্বিলাপা (সী. স্যা. পী.)];
এতে অৱিদ্ৱা মনসো ৱিতক্কে,
হুৰা হুৰং ধাৱতি ভন্তচিত্তো.
‘‘এতে চ ৱিদ্ৱা মনসো ৱিতক্কে,
আতাপিযো সংৱৰতী সতীমা;
অনুগতে মনসো উপ্পিলাৱে,
অসেসমেতে পজহাসি বুদ্ধো’’তি. পঠমং;