৪. মেঘিযৱগ্গো
১. মেঘিযসুত্তং
৩১. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা চালিকাযং ৱিহৰতি চালিকে পব্বতে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা মেঘিযো ভগৱতো উপট্ঠাকো হোতি. অথ খো আযস্মা মেঘিযো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো আযস্মা মেঘিযো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইচ্ছামহং, ভন্তে, জন্তুগামং পিণ্ডায পৱিসিতু’’ন্তি. ‘‘যস্সদানি ত্ৱং, মেঘিয, কালং মঞ্ঞসী’’তি.
অথ খো আযস্মা মেঘিযো পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায জন্তুগামং পিণ্ডায পাৱিসি. জন্তুগামে পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো যেন কিমিকাড়ায নদিযা তীৰং তেনুপসঙ্কমি. [উপসঙ্কমিত্ৱা (সব্বত্থ) অ. নি. ৯.৩ পস্সিতব্বং] অদ্দসা খো আযস্মা মেঘিযো [উপসঙ্কমিত্ৱা (সব্বত্থ) অ. নি. ৯.৩ পস্সিতব্বং] কিমিকাড়ায নদিযা তীৰে জঙ্ঘাৱিহাৰং [জঙ্ঘৱিহাৰং (ক.)] অনুচঙ্কমমানো অনুৱিচৰমানো [অনুৱিচৰমানো অদ্দসা খো (সী. স্যা. পী.), অনুৱিচৰমানো অদ্দস (ক.)] অম্বৱনং পাসাদিকং মনুঞ্ঞং ৰমণীযং. দিস্ৱানস্স এতদহোসি – ‘‘পাসাদিকং ৱতিদং অম্বৱনং মনুঞ্ঞং [ইদং পদং ৱিদেসপোত্থকেসু নত্থি, অঙ্গুত্তৰেপি] ৰমণীযং. অলং ৱতিদং কুলপুত্তস্স পধানত্থিকস্স পধানায. সচে মং ভগৱা অনুজানেয্য, আগচ্ছেয্যাহং ইমং অম্বৱনং পধানাযা’’তি.
অথ খো আযস্মা মেঘিযো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা মেঘিযো ভগৱন্তং এতদৱোচ –
‘‘ইধাহং, ভন্তে, পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায জন্তুগামং পিণ্ডায পাৱিসিং. জন্তুগামে পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো যেন কিমিকাড়ায নদিযা তীৰং তেনুপসঙ্কমিং [উপসঙ্কমিত্ৱা (সব্বত্থ)]. অদ্দসং খো অহং, ভন্তে [উপসঙ্কমিত্ৱা (সব্বত্থ)], কিমিকাড়ায নদিযা তীৰে জঙ্ঘাৱিহাৰং অনুচঙ্কমমানো অনুৱিচৰমানো [অনুৱিচৰমানো অদ্দসং (সব্বত্থ)] অম্বৱনং পাসাদিকং মনুঞ্ঞং ৰমণীযং. দিস্ৱান মে এতদহোসি – ‘পাসাদিকং ৱতিদং অম্বৱনং মনুঞ্ঞং ৰমণীযং. অলং ৱতিদং কুলপুত্তস্স পধানত্থিকস্স পধানায. সচে মং ভগৱা অনুজানেয্য, আগচ্ছেয্যাহং ইমং অম্বৱনং পধানাযা’তি. সচে মং, ভন্তে, ভগৱা অনুজানাতি [অনুজানেয্য (অ. নি. ৯.৩)], গচ্ছেয্যাহং তং অম্বৱনং পধানাযা’’তি.
এৱং ৱুত্তে, ভগৱা আযস্মন্তং মেঘিযং এতদৱোচ – ‘‘আগমেহি তাৱ, মেঘিয, এককম্হি [এককম্হা (সী. পী.), এককোম্হি (স্যা.)] তাৱ, যাৱ অঞ্ঞোপি কোচি ভিক্খু আগচ্ছতী’’তি.
দুতিযম্পি খো আযস্মা মেঘিযো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ভগৱতো, ভন্তে, নত্থি কিঞ্চি উত্তৰি [উত্তৰিং (সী. স্যা. কং. পী.)] কৰণীযং, নত্থি কতস্স ৱা পতিচযো. ময্হং খো পন, ভন্তে, অত্থি উত্তৰি কৰণীযং, অত্থি কতস্স পতিচযো. সচে মং ভগৱা অনুজানাতি, গচ্ছেয্যাহং তং অম্বৱনং পধানাযা’’তি. দুতিযম্পি খো ভগৱা আযস্মন্তং মেঘিযং এতদৱোচ – ‘‘আগমেহি তাৱ, মেঘিয, এককম্হি তাৱ, যাৱ অঞ্ঞোপি কোচি ভিক্খু আগচ্ছতী’’তি.
ততিযম্পি খো আযস্মা মেঘিযো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ভগৱতো, ভন্তে, নত্থি কিঞ্চি উত্তৰি কৰণীযং, নত্থি কতস্স ৱা পতিচযো. ময্হং খো পন, ভন্তে, অত্থি উত্তৰি কৰণীযং, অত্থি কতস্স পতিচযো. সচে মং ভগৱা অনুজানাতি, গচ্ছেয্যাহং তং অম্বৱনং পধানাযা’’তি. ‘‘পধানন্তি খো, মেঘিয, ৱদমানং কিন্তি ৱদেয্যাম? যস্সদানি ত্ৱং, মেঘিয, কালং মঞ্ঞসী’’তি.
অথ খো আযস্মা মেঘিযো উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা যেন তং অম্বৱনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা তং অম্বৱনং অজ্ঝোগাহেত্ৱা [অজ্ঝোগহেত্ৱা (সী. স্যা. পী.)] অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে দিৱাৱিহাৰং নিসীদি. অথ খো আযস্মতো মেঘিযস্স তস্মিং অম্বৱনে ৱিহৰন্তস্স যেভুয্যেন তযো পাপকা অকুসলা ৱিতক্কা সমুদাচৰন্তি, সেয্যথিদং – কামৱিতক্কো, ব্যাপাদৱিতক্কো, ৱিহিংসাৱিতক্কো [ৱিতক্কোতি (সী. পী. ক.)].
অথ খো আযস্মতো মেঘিযস্স এতদহোসি – ‘‘অচ্ছৰিযং ৱত ভো, অব্ভুতং ৱত ভো! সদ্ধায চ ৱতম্হা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতা. অথ চ পনিমেহি তীহি পাপকেহি অকুসলেহি ৱিতক্কেহি অন্ৱাসত্তা, সেয্যথিদং – কামৱিতক্কেন, ব্যাপাদৱিতক্কেন, ৱিহিংসাৱিতক্কেন’’.
অথ খো আযস্মা মেঘিযো সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা মেঘিযো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইধ ময্হং, ভন্তে, তস্মিং অম্বৱনে ৱিহৰন্তস্স যেভুয্যেন তযো পাপকা অকুসলা ৱিতক্কা সমুদাচৰন্তি, সেয্যথিদং – কামৱিতক্কো, ব্যাপাদৱিতক্কো, ৱিহিংসাৱিতক্কো. তস্স ময্হং, ভন্তে, এতদহোসি – ‘অচ্ছৰিযং ৱত, ভো, অব্ভুতং ৱত, ভো! সদ্ধায চ ৱতম্হা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতা. অথ চ পনিমেহি তীহি পাপকেহি অকুসলেহি ৱিতক্কেহি অন্ৱাসত্তা, সেয্যথিদং – কামৱিতক্কেন, ব্যাপাদৱিতক্কেন, ৱিহিংসাৱিতক্কেন’’’.
‘‘অপৰিপক্কায, মেঘিয, চেতোৱিমুত্তিযা পঞ্চ ধম্মা পৰিপাকায সংৱত্তন্তি. কতমে পঞ্চ?
‘‘ইধ, মেঘিয, ভিক্খু কল্যাণমিত্তো হোতি কল্যাণসহাযো কল্যাণসম্পৱঙ্কো. অপৰিপক্কায, মেঘিয, চেতোৱিমুত্তিযা অযং পঠমো ধম্মো পৰিপাকায সংৱত্ততি.
‘‘পুন চপৰং, মেঘিয, ভিক্খু সীলৱা হোতি, পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো ৱিহৰতি আচাৰগোচৰসম্পন্নো, অণুমত্তেসু ৱজ্জেসু ভযদস্সাৱী, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. অপৰিপক্কায, মেঘিয, চেতোৱিমুত্তিযা অযং দুতিযো ধম্মো পৰিপাকায সংৱত্ততি.
‘‘পুন চপৰং, মেঘিয, ভিক্খু যাযং কথা অভিসল্লেখিকা চেতোৱিৱৰণসপ্পাযা একন্তনিব্বিদায ৱিৰাগায নিৰোধায উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৱত্ততি, সেয্যথিদং – অপ্পিচ্ছকথা, সন্তুট্ঠিকথা, পৱিৱেককথা, অসংসগ্গকথা, ৱীৰিযাৰম্ভকথা, সীলকথা, সমাধিকথা, পঞ্ঞাকথা, ৱিমুত্তিকথা, ৱিমুত্তিঞাণদস্সনকথা; এৱৰূপায কথায নিকামলাভী হোতি অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী. অপৰিপাকায, মেঘিয, চেতোৱিমুত্তিযা অযং ততিযো ধম্মো পৰিপাকায সংৱত্ততি.
‘‘পুন চপৰং, মেঘিয, ভিক্খু আৰদ্ধৱীৰিযো ৱিহৰতি, অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায [উপ্পাদায (স্যা.)], থামৱা দড়্হপৰক্কমো অনিক্খিত্তধুৰো কুসলেসু ধম্মেসু. অপৰিপক্কায, মেঘিয, চেতোৱিমুত্তিযা অযং চতুত্থো ধম্মো পৰিপাকায সংৱত্ততি.
‘‘পুন চপৰং, মেঘিয, ভিক্খু পঞ্ঞৱা হোতি উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অৰিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা. অপৰিপক্কায, মেঘিয, চেতোৱিমুত্তিযা অযং পঞ্চমো ধম্মো পৰিপাকায সংৱত্ততি. অপৰিপক্কায, মেঘিয, চেতোৱিমুত্তিযা ইমে পঞ্চ ধম্মা পৰিপাকায সংৱত্তন্তি.
‘‘কল্যাণমিত্তস্সেতং, মেঘিয, ভিক্খুনো পাটিকঙ্খং কল্যাণসহাযস্স কল্যাণসম্পৱঙ্কস্স যং সীলৱা ভৱিস্সতি, পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো ৱিহৰিস্সতি, আচাৰগোচৰসম্পন্নো, অণুমত্তেসু ৱজ্জেসু ভযদস্সাৱী, সমাদায সিক্খিস্সতি সিক্খাপদেসু.
‘‘কল্যাণমিত্তস্সেতং, মেঘিয, ভিক্খুনো পাটিকঙ্খং কল্যাণসহাযস্স কল্যাণসম্পৱঙ্কস্স যং যাযং কথা অভিসল্লেখিকা চেতোৱিৱৰণসপ্পাযা একন্তনিব্বিদায ৱিৰাগায নিৰোধায উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৱত্ততি, সেয্যথিদং – অপ্পিচ্ছকথা, সন্তুট্ঠিকথা, পৱিৱেককথা, অসংসগ্গকথা, ৱীৰিযাৰম্ভকথা, সীলকথা, সমাধিকথা, পঞ্ঞাকথা, ৱিমুত্তিকথা, ৱিমুত্তিঞাণদস্সনকথা; এৱৰূপায কথায নিকামলাভী ভৱিস্সতি অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী.
‘‘কল্যাণমিত্তস্সেতং, মেঘিয, ভিক্খুনো পাটিকঙ্খং কল্যাণসহাযস্স কল্যাণসম্পৱঙ্কস্স যং আৰদ্ধৱীৰিযো ৱিহৰিস্সতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায, থামৱা দড়্হপৰক্কমো অনিক্খিত্তধুৰো কুসলেসু ধম্মেসু.
‘‘কল্যাণমিত্তস্সেতং, মেঘিয, ভিক্খুনো পাটিকঙ্খং কল্যাণসহাযস্স কল্যাণসম্পৱঙ্কস্স যং পঞ্ঞৱা ভৱিস্সতি, উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অৰিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা.
‘‘তেন চ পন, মেঘিয, ভিক্খুনা ইমেসু পঞ্চসু ধম্মেসু পতিট্ঠায চত্তাৰো ধম্মা উত্তৰি ভাৱেতব্বা – অসুভা ভাৱেতব্বা ৰাগস্স পহানায, মেত্তা ভাৱেতব্বা ব্যাপাদস্স পহানায, আনাপানস্সতি ভাৱেতব্বা ৱিতক্কুপচ্ছেদায, অনিচ্চসঞ্ঞা ভাৱেতব্বা অস্মিমানসমুগ্ঘাতায. অনিচ্চসঞ্ঞিনো হি, মেঘিয, অনত্তসঞ্ঞা সণ্ঠাতি, অনত্তসঞ্ঞী অস্মিমানসমুগ্ঘাতং পাপুণাতি দিট্ঠেৱ ধম্মে নিব্বান’’ন্তি.
অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘খুদ্দা ৱিতক্কা সুখুমা ৱিতক্কা,
অনুগতা [অনুগ্গতা (সী. ক. অট্ঠকথাযং পাঠন্তৰং)] মনসো উপ্পিলাৱা [উব্বিলাপা (সী. স্যা. পী.)];
এতে অৱিদ্ৱা মনসো ৱিতক্কে,
হুৰা হুৰং ধাৱতি ভন্তচিত্তো.
‘‘এতে চ ৱিদ্ৱা মনসো ৱিতক্কে,
আতাপিযো সংৱৰতী সতীমা;
অনুগতে মনসো উপ্পিলাৱে,
অসেসমেতে পজহাসি বুদ্ধো’’তি. পঠমং;
২. উদ্ধতসুত্তং
৩২. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা কুসিনাৰাযং ৱিহৰতি উপৱত্তনে মল্লানং সালৱনে. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা ভিক্খূ ভগৱতো অৱিদূৰে অৰঞ্ঞকুটিকাযং ৱিহৰন্তি উদ্ধতা উন্নড়া চপলা মুখৰা ৱিকিণ্ণৱাচা মুট্ঠস্সতিনো অসম্পজানা অসমাহিতা ৱিব্ভন্তচিত্তা পাকতিন্দ্ৰিযা.
অদ্দসা খো ভগৱা তে সম্বহুলে ভিক্খূ অৱিদূৰে অৰঞ্ঞকুটিকাযং ৱিহৰন্তে উদ্ধতে উন্নড়ে চপলে মুখৰে ৱিকিণ্ণৱাচে মুট্ঠস্সতিনো অসম্পজানে অসমাহিতে ৱিব্ভন্তচিত্তে পাকতিন্দ্ৰিযে.
অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘অৰক্খিতেন কাযেন [চিত্তেন (নেত্তিযং)], মিচ্ছাদিট্ঠিহতেন [মিচ্ছাদিট্ঠিগতেন (বহূসু)] চ;
থিনমিদ্ধা [থীনমিদ্ধা (সী. স্যা. কং. পী.)] ভিভূতেন, ৱসং মাৰস্স গচ্ছতি.
‘‘তস্মা ৰক্খিতচিত্তস্স, সম্মাসঙ্কপ্পগোচৰো;
সম্মাদিট্ঠিপুৰেক্খাৰো, ঞত্ৱান উদযব্বযং;
থীনমিদ্ধাভিভূ ভিক্খু, সব্বা দুগ্গতিযো জহে’’তি. দুতিযং;
৩. গোপালকসুত্তং
৩৩. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা কোসলেসু চাৰিকং চৰতি মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং. অথ খো ভগৱা মগ্গা ওক্কম্ম যেন অঞ্ঞতৰং ৰুক্খমূলং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি.
অথ খো অঞ্ঞতৰো গোপালকো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো তং গোপালকং ভগৱা ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসি সমাদপেসি [সমাদাপেসি (?)] সমুত্তেজেসি সম্পহংসেসি.
অথ খো সো গোপালকো ভগৱতা ধম্মিযা কথায সন্দস্সিতো সমাদপিতো [সমাদিপিতো (?)] সমুত্তেজিতো সম্পহংসিতো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অধিৱাসেতু মে, ভন্তে, ভগৱা স্ৱাতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি. অধিৱাসেসি ভগৱা তুণ্হীভাৱেন. অথ খো সো গোপালকো ভগৱতো অধিৱাসনং ৱিদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি.
অথ খো সো গোপালকো তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন সকে নিৱেসনে পহূতং অপ্পোদকপাযসং [অপ্পোদকপাযাসং (সব্বত্থ)] পটিযাদাপেত্ৱা নৱঞ্চ সপ্পিং ভগৱতো কালং আৰোচেসি – ‘‘কালো, ভন্তে, নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি. অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন যেন তস্স গোপালকস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. অথ খো সো গোপালকো বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং অপ্পোদকপাযসেন [অপ্পোদকপাযাসেন চ (স্যা. পী.)] নৱেন চ সপ্পিনা সহত্থা সন্তপ্পেসি সম্পৱাৰেসি. অথ খো সো গোপালকো ভগৱন্তং ভুত্তাৱিং ওনীতপত্তপাণিং অঞ্ঞতৰং নীচং আসনং গহেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো তং গোপালকং ভগৱা ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৱা সমাদপেত্ৱা সমুত্তেজেত্ৱা সম্পহংসেত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামি. অথ খো অচিৰপক্কন্তস্স ভগৱতো তং গোপালকং অঞ্ঞতৰো পুৰিসো সীমন্তৰিকায জীৱিতা ৱোৰোপেসি.
অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘যেন, ভন্তে, গোপালকেন অজ্জ বুদ্ধপ্পমুখো ভিক্খুসঙ্ঘো অপ্পোদকপাযসেন নৱেন চ সপ্পিনা সহত্থা সন্তপ্পিতো সম্পৱাৰিতো সো কিৰ, ভন্তে, গোপালকো অঞ্ঞতৰেন পুৰিসেন সীমন্তৰিকায জীৱিতা ৱোৰোপিতো’’তি.
অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘দিসো দিসং যং তং কযিৰা, ৱেৰী ৱা পন ৱেৰিনং;
মিচ্ছাপণিহিতং চিত্তং, পাপিযো নং ততো কৰে’’তি. ততিযং;
৪. যক্খপহাৰসুত্তং
৩৪. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি ৱেড়ুৱনে কলন্দকনিৱাপে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা চ সাৰিপুত্তো আযস্মা চ মহামোগ্গল্লানো কপোতকন্দৰাযং ৱিহৰন্তি. তেন খো পন সমযেন আযস্মা সাৰিপুত্তো জুণ্হায ৰত্তিযা নৱোৰোপিতেহি কেসেহি অব্ভোকাসে নিসিন্নো হোতি অঞ্ঞতৰং সমাধিং সমাপজ্জিত্ৱা.
তেন খো পন সমযেন দ্ৱে যক্খা সহাযকা উত্তৰায দিসায দক্খিণং দিসং গচ্ছন্তি কেনচিদেৱ কৰণীযেন. অদ্দসংসু খো তে যক্খা আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং জুণ্হায ৰত্তিযা নৱোৰোপিতেহি কেসেহি অব্ভোকাসে নিসিন্নং. দিস্ৱান একো যক্খো দুতিযং যক্খং এতদৱোচ – ‘‘পটিভাতি মং, সম্ম, ইমস্স সমণস্স সীসে পহাৰং দাতু’’ন্তি. এৱং ৱুত্তে, সো যক্খো তং যক্খং এতদৱোচ – ‘‘অলং, সম্ম, মা সমণং আসাদেসি. উড়াৰো সো, সম্ম, সমণো মহিদ্ধিকো মহানুভাৱো’’তি.
দুতিযম্পি খো সো যক্খো তং যক্খং এতদৱোচ – ‘‘পটিভাতি মং, সম্ম, ইমস্স সমণস্স সীসে পহাৰং দাতু’’ন্তি. দুতিযম্পি খো সো যক্খো তং যক্খং এতদৱোচ – ‘‘অলং, সম্ম, মা সমণং আসাদেসি. উড়াৰো সো, সম্ম, সমণো মহিদ্ধিকো মহানুভাৱো’’তি. ততিযম্পি খো সো যক্খো তং যক্খং এতদৱোচ – ‘‘পটিভাতি মং, সম্ম, ইমস্স সমণস্স সীসে পহাৰং দাতু’’ন্তি. ততিযম্পি খো সো যক্খো তং যক্খং এতদৱোচ – ‘‘অলং, সম্ম, মা সমণং আসাদেসি. উড়াৰো সো, সম্ম, সমণো মহিদ্ধিকো মহানুভাৱো’’তি.
অথ খো সো যক্খো তং যক্খং অনাদিযিত্ৱা আযস্মতো সাৰিপুত্তত্থেৰস্স সীসে পহাৰং অদাসি. তাৱ মহা পহাৰো অহোসি, অপি তেন পহাৰেন সত্তৰতনং ৱা অড্ঢট্ঠমৰতনং ৱা নাগং ওসাদেয্য, মহন্তং ৱা পব্বতকূটং পদালেয্য. অথ চ পন সো যক্খো ‘ডয্হামি ডয্হামী’তি ৱত্ৱা তত্থেৱ মহানিৰযং অপতাসি [অৱত্থাসি (ক. সী.)].
অদ্দসা খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন তেন যক্খেন আযস্মতো সাৰিপুত্তত্থেৰস্স সীসে পহাৰং দীযমানং. দিস্ৱা যেন আযস্মা সাৰিপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং এতদৱোচ – ‘‘কচ্চি তে, আৱুসো, খমনীযং, কচ্চি যাপনীযং, কচ্চি ন কিঞ্চি দুক্খ’’ন্তি? ‘‘খমনীযং মে, আৱুসো মোগ্গল্লান, যাপনীযং মে, আৱুসো মোগ্গল্লান; অপি চ মে সীসং থোকং দুক্খ’’ন্তি.
‘‘অচ্ছৰিযং, আৱুসো সাৰিপুত্ত, অব্ভুতং, আৱুসো সাৰিপুত্ত! যাৱ [যং ত্ৱং (সী. ক.), যং (স্যা.)] মহিদ্ধিকো আযস্মা সাৰিপুত্তো মহানুভাৱো! ইধ তে, আৱুসো সাৰিপুত্ত, অঞ্ঞতৰো যক্খো সীসে পহাৰং অদাসি. তাৱ মহা পহাৰো অহোসি, অপি তেন পহাৰেন সত্তৰতনং ৱা অড্ঢট্ঠমৰতনং ৱা নাগং ওসাদেয্য, মহন্তং ৱা পব্বতকূটং পদালেয্য, অথ চ পনাযস্মা সাৰিপুত্তো এৱমাহ – ‘খমনীযং মে, আৱুসো মোগ্গল্লান, যাপনীযং মে, আৱুসো মোগ্গল্লান; অপি চ মে সীসং থোকং দুক্খ’’’ন্তি.
‘‘অচ্ছৰিযং, আৱুসো মোগ্গল্লান, অব্ভুতং, আৱুসো মোগ্গল্লান! যাৱ [যং (স্যা.)] মহিদ্ধিকো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো মহানুভাৱো যত্ৰ হি নাম যক্খম্পি পস্সিস্সতি! মযং পনেতৰহি পংসুপিসাচকম্পি ন পস্সামা’’তি.
অস্সোসি খো ভগৱা দিব্বায সোতধাতুযা ৱিসুদ্ধায অতিক্কন্তমানুসিকায তেসং উভিন্নং মহানাগানং ইমং এৱৰূপং কথাসল্লাপং.
অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘যস্স সেলূপমং চিত্তং, ঠিতং নানুপকম্পতি;
ৱিৰত্তং ৰজনীযেসু, কোপনেয্যে ন কুপ্পতি;
যস্সেৱং ভাৱিতং চিত্তং, কুতো তং দুক্খমেস্সতী’’তি. চতুত্থং;
৫. নাগসুত্তং
৩৫. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা কোসম্বিযং ৱিহৰতি ঘোসিতাৰামে. তেন খো পন সমযেন ভগৱা আকিণ্ণো ৱিহৰতি ভিক্খূহি ভিক্খূনীহি উপাসকেহি উপাসিকাহি ৰাজূহি ৰাজমহামত্তেহি তিত্থিযেহি তিত্থিযসাৱকেহি. আকিণ্ণো দুক্খং ন ফাসু ৱিহৰতি. অথ খো ভগৱতো এতদহোসি – ‘‘অহং খো এতৰহি আকিণ্ণো ৱিহৰামি ভিক্খূহি ভিক্খূনীহি উপাসকেহি উপাসিকাহি ৰাজূহি ৰাজমহামত্তেহি তিত্থিযেহি তিত্থিযসাৱকেহি. আকিণ্ণো দুক্খং ন ফাসু ৱিহৰামি. যংনূনাহং একো গণস্মা ৱূপকট্ঠো ৱিহৰেয্য’’ন্তি.
অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায কোসম্বিং পিণ্ডায পাৱিসি. কোসম্বিযং পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো সামং সেনাসনং সংসামেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায অনামন্তেত্ৱা উপট্ঠাকং অনপলোকেত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘং একো অদুতিযো যেন পালিলেয্যকং তেন চাৰিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন পালিলেয্যকং তদৱসৰি. তত্ৰ সুদং ভগৱা পালিলেয্যকে ৱিহৰতি ৰক্খিতৱনসণ্ডে ভদ্দসালমূলে.
অঞ্ঞতৰোপি খো হত্থিনাগো আকিণ্ণো ৱিহৰতি হত্থীহি হত্থিনীহি হত্থিকলভেহি হত্থিচ্ছাপেহি. ছিন্নগ্গানি চেৱ তিণানি খাদতি, ওভগ্গোভগ্গঞ্চস্স সাখাভঙ্গং খাদন্তি, আৱিলানি চ পানীযানি পিৱতি, ওগাহা চস্স উত্তিণ্ণস্স হত্থিনিযো কাযং উপনিঘংসন্তিযো গচ্ছন্তি. আকিণ্ণো দুক্খং ন ফাসু ৱিহৰতি. অথ খো তস্স হত্থিনাগস্স এতদহোসি – ‘‘অহং খো এতৰহি আকিণ্ণো ৱিহৰামি হত্থীহি হত্থিনীহি হত্থিকলভেহি হত্থিচ্ছাপেহি, ছিন্নগ্গানি চেৱ তিণানি খাদামি, ওভগ্গোভগ্গঞ্চ মে সাখাভঙ্গং খাদন্তি, আৱিলানি চ পানীযানি পিৱামি, ওগাহা চ মে উত্তিণ্ণস্স হত্থিনিযো কাযং উপনিঘংসন্তিযো গচ্ছন্তি, আকিণ্ণো দুক্খং ন ফাসু ৱিহৰামি. যংনূনাহং একো গণস্মা ৱূপকট্ঠো ৱিহৰেয্য’’ন্তি.
অথ খো সো হত্থিনাগো যূথা অপক্কম্ম যেন পালিলেয্যকং ৰক্খিতৱনসণ্ডো ভদ্দসালমূলং যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি. তত্ৰ সুদং [উপসঙ্কমিত্ৱা তত্ৰ সুদং (স্যা. পী. ক.)] সো হত্থিনাগো যস্মিং পদেসে ভগৱা ৱিহৰতি তং পদেসং [অপ্পহৰিতঞ্চ কৰোতি, সোণ্ডায (বহূসু)] অপ্পহৰিতং কৰোতি, সোণ্ডায চ [অপ্পহৰিতঞ্চ কৰোতি, সোণ্ডায (বহূসু)] ভগৱতো পানীযং পৰিভোজনীযং উপট্ঠাপেতি [উপট্ঠপেতি (সী. স্যা. কং. পী.)].
অথ খো ভগৱতো ৰহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদি – ‘‘অহং খো পুব্বে আকিণ্ণো ৱিহাসিং ভিক্খূহি ভিক্খূনীহি উপাসকেহি উপাসিকাহি ৰাজূহি ৰাজমহামত্তেহি তিত্থিযেহি তিত্থিযসাৱকেহি, আকিণ্ণো দুক্খং ন ফাসু ৱিহাসিং. সোম্হি এতৰহি অনাকিণ্ণো ৱিহৰামি ভিক্খূহি ভিক্খুনীহি উপাসকেহি উপাসিকাহি ৰাজূহি ৰাজমহামত্তেহি তিত্থিযেহি তিত্থিযসাৱকেহি, অনাকিণ্ণো সুখং ফাসু ৱিহৰামী’’তি.
তস্সপি খো হত্থিনাগস্স এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদি – ‘‘অহং খো পুব্বে আকিণ্ণো ৱিহাসিং হত্থীহি হত্থিনীহি হত্থিকলভেহি হত্থিচ্ছাপেহি, ছিন্নগ্গানি চেৱ তিণানি খাদিং, ওভগ্গোভগ্গঞ্চ মে সাখাভঙ্গং খাদিংসু, আৱিলানি চ পানীযানি অপাযিং, ওগাহা চ মে উত্তিণ্ণস্স হত্থিনিযো কাযং উপনিঘংসন্তিযো অগমংসু, আকিণ্ণো দুক্খং ন ফাসু ৱিহাসিং. সোম্হি এতৰহি অনাকিণ্ণো ৱিহৰামি হত্থীহি হত্থিনীহি হত্থিকলভেহি হত্থিচ্ছাপেহি, অচ্ছিন্নগ্গানি চেৱ তিণানি খাদামি, ওভগ্গোভগ্গঞ্চ মে সাখাভঙ্গং ন খাদন্তি, অনাৱিলানি চ পানীযানি পিৱামি, ওগাহা চ মে উত্তিণ্ণস্স হত্থিনিযো ন কাযং উপনিঘংসন্তিযো গচ্ছন্তি, অনাকিণ্ণো সুখং ফাসু ৱিহৰামী’’তি.
অথ খো ভগৱা অত্তনো চ পৱিৱেকং ৱিদিত্ৱা তস্স চ হত্থিনাগস্স চেতসা চেতোপৰিৱিতক্কমঞ্ঞায তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘এতং [এৱং (ক.)] নাগস্স নাগেন, ঈসাদন্তস্স হত্থিনো;
সমেতি চিত্তং চিত্তেন, যদেকো ৰমতী মনো’’তি. পঞ্চমং;
৬. পিণ্ডোলসুত্তং
৩৬. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা পিণ্ডোলভাৰদ্ৱাজো ভগৱতো অৱিদূৰে নিসিন্নো হোতি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা উজুং কাযং পণিধায আৰঞ্ঞিকো পিণ্ডপাতিকো পংসুকূলিকো তেচীৱৰিকো অপ্পিচ্ছো সন্তুট্ঠো পৱিৱিত্তো অসংসট্ঠো আৰদ্ধৱীৰিযো [আৰদ্ধৱিৰিযো (সী. স্যা. কং. পী.)] ধুতৱাদো অধিচিত্তমনুযুত্তো.
অদ্দসা খো ভগৱা আযস্মন্তং পিণ্ডোলভাৰদ্ৱাজং অৱিদূৰে নিসিন্নং পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা উজুং কাযং পণিধায আৰঞ্ঞিকং পিণ্ডপাতিকং পংসুকূলিকং তেচীৱৰিকং অপ্পিচ্ছং সন্তুট্ঠং পৱিৱিত্তং অসংসট্ঠং আৰদ্ধৱীৰিযং ধুতৱাদং অধিচিত্তমনুযুত্তং.
অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘অনূপৱাদো অনূপঘাতো [অনুপৱাদো অনুপঘাতো (স্যা. পী. ক.)], পাতিমোক্খে চ সংৱৰো;
মত্তঞ্ঞুতা চ ভত্তস্মিং, পন্তঞ্চ সযনাসনং;
অধিচিত্তে চ আযোগো, এতং বুদ্ধান সাসন’’ন্তি. ছট্ঠং;
৭. সাৰিপুত্তসুত্তং
৩৭. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা সাৰিপুত্তো ভগৱতো অৱিদূৰে নিসিন্নো হোতি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা উজুং কাযং পণিধায অপ্পিচ্ছো সন্তুট্ঠো পৱিৱিত্তো অসংসট্ঠো আৰদ্ধৱীৰিযো অধিচিত্তমনুযুত্তো.
অদ্দসা খো ভগৱা আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং অৱিদূৰে নিসিন্নং পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা উজুং কাযং পণিধায অপ্পিচ্ছং সন্তুট্ঠং পৱিৱিত্তং অসংসট্ঠং আৰদ্ধৱীৰিযং অধিচিত্তমনুযুত্তং.
অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘অধিচেতসো অপ্পমজ্জতো,
মুনিনো মোনপথেসু সিক্খতো;
সোকা ন ভৱন্তি তাদিনো,
উপসন্তস্স সদা সতীমতো’’তি. সত্তমং;
৮. সুন্দৰীসুত্তং
৩৮. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন ভগৱা সক্কতো হোতি গৰুকতো মানিতো পূজিতো অপচিতো লাভী চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰানং. ভিক্খুসঙ্ঘোপি সক্কতো হোতি গৰুকতো মানিতো পূজিতো অপচিতো লাভী চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰানং. অঞ্ঞতিত্থিযা পন পৰিব্বাজকা অসক্কতা হোন্তি অগৰুকতা অমানিতা অপূজিতা অনপচিতা ন লাভিনো চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰানং.
অথ খো তে অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা ভগৱতো সক্কাৰং অসহমানা ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ যেন সুন্দৰী পৰিব্বাজিকা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা সুন্দৰিং পৰিব্বাজিকং এতদৱোচুং – ‘‘উস্সহসি ত্ৱং, ভগিনি, ঞাতীনং অত্থং কাতু’’ন্তি? ‘‘ক্যাহং, অয্যা, কৰোমি? কিং মযা ন সক্কা [কিং মযা সক্কা (স্যা. পী.)] কাতুং? জীৱিতম্পি মে পৰিচ্চত্তং ঞাতীনং অত্থাযা’’তি.
‘‘তেন হি, ভগিনি, অভিক্খণং জেতৱনং গচ্ছাহী’’তি. ‘‘এৱং, অয্যা’’তি খো সুন্দৰী পৰিব্বাজিকা তেসং অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং পটিস্সুত্ৱা অভিক্খণং জেতৱনং অগমাসি.
যদা তে অঞ্ঞিংসু অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা – ‘‘ৱোদিট্ঠা খো সুন্দৰী পৰিব্বাজিকা বহুজনেন অভিক্খণং জেতৱনং গচ্ছতী’’তি [গচ্ছতীতি (সী. স্যা. কং. পী.)]. অথ নং জীৱিতা ৱোৰোপেত্ৱা তত্থেৱ জেতৱনস্স পৰিখাকূপে নিক্খিপিত্ৱা [নিখনিত্ৱা (সী. স্যা. পী.)] যেন ৰাজা পসেনদি কোসলো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ৰাজানং পসেনদিং কোসলং এতদৱোচুং – ‘‘যা সা, মহাৰাজ, সুন্দৰী পৰিব্বাজিকা; সা নো ন দিস্সতী’’তি. ‘‘কত্থ পন তুম্হে আসঙ্কথা’’তি? ‘‘জেতৱনে, মহাৰাজা’’তি. ‘‘তেন হি জেতৱনং ৱিচিনথা’’তি.
অথ খো তে অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা জেতৱনং ৱিচিনিত্ৱা যথানিক্খিত্তং পৰিখাকূপা উদ্ধৰিত্ৱা মঞ্চকং আৰোপেত্ৱা সাৱত্থিং পৱেসেত্ৱা ৰথিযায ৰথিযং সিঙ্ঘাটকেন সিঙ্ঘাটকং উপসঙ্কমিত্ৱা মনুস্সে উজ্ঝাপেসুং –
‘‘পস্সথায্যা সমণানং সক্যপুত্তিযানং কম্মং! অলজ্জিনো ইমে সমণা সক্যপুত্তিযা দুস্সীলা পাপধম্মা মুসাৱাদিনো অব্ৰহ্মচাৰিনো. ইমে হি নাম ধম্মচাৰিনো সমচাৰিনো ব্ৰহ্মচাৰিনো সচ্চৱাদিনো সীলৱন্তো কল্যাণধম্মা পটিজানিস্সন্তি! নত্থি ইমেসং সামঞ্ঞং, নত্থি ইমেসং ব্ৰহ্মঞ্ঞং. নট্ঠং ইমেসং সামঞ্ঞং, নট্ঠং ইমেসং ব্ৰহ্মঞ্ঞং. কুতো ইমেসং সামঞ্ঞং, কুতো ইমেসং ব্ৰহ্মঞ্ঞং? অপগতা ইমে সামঞ্ঞা, অপগতা ইমে ব্ৰহ্মঞ্ঞা. কথঞ্হি নাম পুৰিসো পুৰিসকিচ্চং কৰিত্ৱা ইত্থিং জীৱিতা ৱোৰোপেস্সতী’’তি!
তেন খো পন সমযেন সাৱত্থিযং মনুস্সা ভিক্খূ দিস্ৱা অসব্ভাহি ফৰুসাহি ৱাচাহি অক্কোসন্তি পৰিভাসন্তি ৰোসন্তি ৱিহেসন্তি –
‘‘অলজ্জিনো ইমে সমণা সক্যপুত্তিযা দুস্সীলা পাপধম্মা মুসাৱাদিনো অব্ৰহ্মচাৰিনো. ইমে হি নাম ধম্মচাৰিনো সমচাৰিনো ব্ৰহ্মচাৰিনো সচ্চৱাদিনো সীলৱন্তো কল্যাণধম্মা পটিজানিস্সন্তি! নত্থি ইমেসং সামঞ্ঞং, নত্থি ইমেসং ব্ৰহ্মঞ্ঞং. নট্ঠং ইমেসং সামঞ্ঞং, নট্ঠং ইমেসং ব্ৰহ্মঞ্ঞং. কুতো ইমেসং সামঞ্ঞং, কুতো ইমেসং ব্ৰহ্মঞ্ঞং? অপগতা ইমে সামঞ্ঞা, অপগতা ইমে ব্ৰহ্মঞ্ঞা. কথঞ্হি নাম পুৰিসো পুৰিসকিচ্চং কৰিত্ৱা ইত্থিং জীৱিতা ৱোৰোপেস্সতী’’তি!
অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায সাৱত্থিং পিণ্ডায পাৱিসিংসু. সাৱত্থিযং পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৱন্তং এতদৱোচুং –
‘‘এতৰহি, ভন্তে, সাৱত্থিযং মনুস্সা ভিক্খূ দিস্ৱা অসব্ভাহি ফৰুসাহি ৱাচাহি অক্কোসন্তি পৰিভাসন্তি ৰোসন্তি ৱিহেসন্তি – ‘অলজ্জিনো ইমে সমণা সক্যপুত্তিযা দুস্সীলা পাপধম্মা মুসাৱাদিনো অব্ৰহ্মচাৰিনো. ইমে হি নাম ধম্মচাৰিনো সমচাৰিনো ব্ৰহ্মচাৰিনো সচ্চৱাদিনো সীলৱন্তো কল্যাণধম্মা পটিজানিস্সন্তি. নত্থি ইমেসং সামঞ্ঞং, নত্থি ইমেসং ব্ৰহ্মঞ্ঞং. নট্ঠং ইমেসং সামঞ্ঞং, নট্ঠং ইমেসং ব্ৰহ্মঞ্ঞং. কুতো ইমেসং সামঞ্ঞং, কুতো ইমেসং ব্ৰহ্মঞ্ঞং? অপগতা ইমে সামঞ্ঞা, অপগতা ইমে ব্ৰহ্মঞ্ঞা. কথঞ্হি নাম পুৰিসো পুৰিসকিচ্চং কৰিত্ৱা ইত্থিং জীৱিতা ৱোৰোপেস্সতী’’’তি!
‘‘নেসো, ভিক্খৱে, সদ্দো চিৰং ভৱিস্সতি সত্তাহমেৱ ভৱিস্সতি. সত্তাহস্স অচ্চযেন অন্তৰধাযিস্সতি. তেন হি, ভিক্খৱে, যে মনুস্সা ভিক্খূ দিস্ৱা অসব্ভাহি ফৰুসাহি ৱাচাহি অক্কোসন্তি পৰিভাসন্তি ৰোসন্তি ৱিহেসন্তি, তে তুম্হে ইমায গাথায পটিচোদেথ –
‘‘‘অভূতৱাদী নিৰযং উপেতি,
যো ৱাপি [যো চাপি (সী. পী. ক.)] কত্ৱা ন কৰোমি চাহ;
উভোপি তে পেচ্চ সমা ভৱন্তি,
নিহীনকম্মা মনুজা পৰত্থা’’’তি.
অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো সন্তিকে ইমং গাথং পৰিযাপুণিত্ৱা যে মনুস্সা ভিক্খূ দিস্ৱা অসব্ভাহি ফৰুসাহি ৱাচাহি অক্কোসন্তি পৰিভাসন্তি ৰোসন্তি ৱিহেসন্তি তে ইমায গাথায পটিচোদেন্তি –
‘‘অভূতৱাদী নিৰযং উপেতি,
যো ৱাপি কত্ৱা ন কৰোমিচাহ;
উভোপি তে পেচ্চ সমা ভৱন্তি,
নিহীনকম্মা মনুজা পৰত্থা’’তি.
মনুস্সানং এতদহোসি – ‘‘অকাৰকা ইমে সমণা সক্যপুত্তিযা. নযিমেহি কতং. সপন্তিমে সমণা সক্যপুত্তিযা’’তি. নেৱ সো সদ্দো চিৰং অহোসি. সত্তাহমেৱ অহোসি. সত্তাহস্স অচ্চযেন অন্তৰধাযি.
অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতদৱোচুং –
‘‘অচ্ছৰিযং, ভন্তে, অব্ভুতং, ভন্তে! যাৱ সুভাসিতং চিদং ভন্তে ভগৱতা – ‘নেসো, ভিক্খৱে, সদ্দো চিৰং ভৱিস্সতি. সত্তাহমেৱ ভৱিস্সতি. সত্তাহস্স অচ্চযেন অন্তৰধাযিস্সতী’তি. অন্তৰহিতো সো, ভন্তে, সদ্দো’’তি.
অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘তুদন্তি ৱাচায জনা অসঞ্ঞতা,
সৰেহি সঙ্গামগতংৱ কুঞ্জৰং;
সুত্ৱান ৱাক্যং ফৰুসং উদীৰিতং,
অধিৱাসযে ভিক্খু অদুট্ঠচিত্তো’’তি. অট্ঠমং;
৯. উপসেনসুত্তং
৩৯. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি ৱেড়ুৱনে কলন্দকনিৱাপে. অথ খো আযস্মতো উপসেনস্স ৱঙ্গন্তপুত্তস্স ৰহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদি – ‘‘লাভা ৱত মে, সুলদ্ধং ৱত মে, সত্থা চ মে ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো; স্ৱাক্খাতে চম্হি ধম্মৱিনযে অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো; সব্ৰহ্মচাৰিনো চ মে সীলৱন্তো কল্যাণধম্মা; সীলেসু চম্হি পৰিপূৰকাৰী; সুসমাহিতো চম্হি একগ্গচিত্তো; অৰহা চম্হি খীণাসৱো; মহিদ্ধিকো চম্হি মহানুভাৱো. ভদ্দকং মে জীৱিতং, ভদ্দকং মৰণ’’ন্তি.
অথ খো ভগৱা আযস্মতো উপসেনস্স ৱঙ্গন্তপুত্তস্স চেতসা চেতোপৰিৱিতক্কমঞ্ঞায তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘যং জীৱিতং ন তপতি, মৰণন্তে ন সোচতি;
স ৱে দিট্ঠপদো ধীৰো, সোকমজ্ঝে ন সোচতি.
‘‘উচ্ছিন্নভৱতণ্হস্স, সন্তচিত্তস্স ভিক্খুনো;
ৱিক্খীণো জাতিসংসাৰো, নত্থি তস্স পুনব্ভৱো’’তি. নৱমং;
১০. সাৰিপুত্তউপসমসুত্তং
৪০. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা সাৰিপুত্তো ভগৱতো অৱিদূৰে নিসিন্নো হোতি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা উজুং কাযং পণিধায অত্তনো উপসমং পচ্চৱেক্খমানো.
অদ্দসা খো ভগৱা আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং অৱিদূৰে নিসিন্নং পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা উজুং কাযং পণিধায অত্তনো উপসমং পচ্চৱেক্খমানং.
অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘উপসন্তসন্তচিত্তস্স, নেত্তিচ্ছিন্নস্স ভিক্খুনো;
ৱিক্খীণো জাতিসংসাৰো, মুত্তো সো মাৰবন্ধনা’’তি. দসমং;
মেঘিযৱগ্গো চতুত্থো নিট্ঠিতো.