৩. যসোজসুত্তং
২৩. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন যসোজপ্পমুখানি পঞ্চমত্তানি ভিক্খুসতানি সাৱত্থিং অনুপ্পত্তানি হোন্তি ভগৱন্তং দস্সনায. তেধ খো আগন্তুকা ভিক্খূ নেৱাসিকেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং পটিসম্মোদমানা সেনাসনানি পঞ্ঞাপযমানা পত্তচীৱৰানি পটিসামযমানা উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা [উচ্চাসদ্দমহাসদ্দা (ক.)] অহেসুং.
অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘কে পনেতে, আনন্দ, উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা কেৱট্টা মঞ্ঞে মচ্ছৱিলোপে’’তি? ‘‘এতানি, ভন্তে, যসোজপ্পমুখানি পঞ্চমত্তানি ভিক্খুসতানি সাৱত্থিং অনুপ্পত্তানি ভগৱন্তং দস্সনায. তেতে আগন্তুকা ভিক্খূ নেৱাসিকেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং পটিসম্মোদমানা সেনাসনানি পঞ্ঞাপযমানা পত্তচীৱৰানি পটিসামযমানা উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা’’তি. ‘‘তেনহানন্দ, মম ৱচনেন তে ভিক্খূ আমন্তেহি – ‘সত্থা আযস্মন্তে আমন্তেতী’’’তি.
‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা যেন তে ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা তে ভিক্খূ এতদৱোচ – ‘‘সত্থা আযস্মন্তে আমন্তেতী’’তি. ‘‘এৱমাৱুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো আনন্দস্স পটিস্সুত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নে খো তে ভিক্খূ ভগৱা এতদৱোচ –
‘‘কিং নু তুম্হে, ভিক্খৱে, উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা, কেৱট্টা মঞ্ঞে মচ্ছৱিলোপে’’তি? এৱং ৱুত্তে, আযস্মা যসোজো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইমানি, ভন্তে, পঞ্চমত্তানি ভিক্খুসতানি সাৱত্থিং অনুপ্পত্তানি ভগৱন্তং দস্সনায. তেমে আগন্তুকা ভিক্খূ নেৱাসিকেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং পটিসম্মোদমানা সেনাসনানি পঞ্ঞাপযমানা পত্তচীৱৰানি পটিসামযমানা উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা’’তি. ‘‘গচ্ছথ, ভিক্খৱে, পণামেমি ৱো [ৱো পণামেমি (সব্বত্থ) ম. নি. ২.১৫৭ পস্সিতব্বং]; ন ৱো মম সন্তিকে ৱত্থব্ব’’ন্তি.
‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা সেনাসনং সংসামেত্ৱা [পটিসংসামেত্ৱা (স্যা.)] পত্তচীৱৰমাদায যেন ৱজ্জী তেন চাৰিকং পক্কমিংসু. ৱজ্জীসু অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানা যেন ৱগ্গুমুদা নদী তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ৱগ্গুমুদায নদিযা তীৰে পণ্ণকুটিযো কৰিত্ৱা ৱস্সং উপগচ্ছিংসু.
অথ খো আযস্মা যসোজো ৱস্সূপগতো [ৱস্সূপগতে (ক.)] ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভগৱতা মযং, আৱুসো, পণামিতা অত্থকামেন হিতেসিনা, অনুকম্পকেন অনুকম্পং উপাদায. হন্দ মযং, আৱুসো, তথা ৱিহাৰং কপ্পেম যথা নো ৱিহৰতং ভগৱা অত্তমনো অস্সা’’তি. ‘‘এৱমাৱুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো যসোজস্স পচ্চস্সোসুং. অথ খো তে ভিক্খূ ৱূপকট্ঠা অপ্পমত্তা আতাপিনো পহিতত্তা ৱিহৰন্তা তেনেৱন্তৰৱস্সেন সব্বেৱ তিস্সো ৱিজ্জা সচ্ছাকংসু.
অথ খো ভগৱা সাৱত্থিযং যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা যেন ৱেসালী তেন চাৰিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন ৱেসালী তদৱসৰি. তত্ৰ সুদং ভগৱা ৱেসালিযং ৱিহৰতি মহাৱনে কূটাগাৰসালাযং.
অথ খো ভগৱা ৱগ্গুমুদাতীৰিযানং ভিক্খূনং চেতসা চেতো পৰিচ্চ মনসি কৰিত্ৱা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘আলোকজাতা ৱিয মে, আনন্দ, এসা দিসা, ওভাসজাতা ৱিয মে, আনন্দ, এসা দিসা; যস্সং দিসাযং [যাযং (ক.)] ৱগ্গুমুদাতীৰিযা ভিক্খূ ৱিহৰন্তি. গন্তুং অপ্পটিকূলাসি মে মনসি কাতুং. পহিণেয্যাসি ত্ৱং, আনন্দ, ৱগ্গুমুদাতীৰিযানং ভিক্খূনং সন্তিকে দূতং – ‘সত্থা আযস্মন্তে আমন্তেতি, সত্থা আযস্মন্তানং দস্সনকামো’’’তি.
‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা যেন অঞ্ঞতৰো ভিক্খু তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা তং ভিক্খুং এতদৱোচ – ‘‘এহি ত্ৱং, আৱুসো, যেন ৱগ্গুমুদাতীৰিযা ভিক্খূ তেনুপসঙ্কম; উপসঙ্কমিত্ৱা ৱগ্গুমুদাতীৰিযে ভিক্খূ এৱং ৱদেহি – ‘সত্থা আযস্মন্তে আমন্তেতি, সত্থা আযস্মন্তানং দস্সনকামো’’’তি.
‘‘এৱমাৱুসো’’তি খো সো ভিক্খু আযস্মতো আনন্দস্স পটিস্সুত্ৱা – সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো সমিঞ্জিতং ৱা বাহং পসাৰেয্য, পসাৰিতং ৱা বাহং সমিঞ্জেয্য, এৱমেৱ – মহাৱনে কূটাগাৰসালাযং অন্তৰহিতো ৱগ্গুমুদায নদিযা তীৰে তেসং ভিক্খূনং পুৰতো পাতুৰহোসি. অথ খো সো ভিক্খু ৱগ্গুমুদাতীৰিযে ভিক্খূ এতদৱোচ – ‘‘সত্থা আযস্মন্তে আমন্তেতি, সত্থা আযস্মন্তানং দস্সনকামো’’তি.
‘‘এৱমাৱুসো’’তি খো তে ভিক্খূ তস্স ভিক্খুনো পটিস্সুত্ৱা সেনাসনং সংসামেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায – সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো সমিঞ্জিতং ৱা বাহং পসাৰেয্য, পসাৰিতং ৱা বাহং সমিঞ্জেয্য, এৱমেৱ – ৱগ্গুমুদায নদিযা তীৰে অন্তৰহিতা মহাৱনে কূটাগাৰসালাযং ভগৱতো সম্মুখে পাতুৰহেসুং. তেন খো পন সমযেন ভগৱা আনেঞ্জেন সমাধিনা নিসিন্নো হোতি. অথ খো তেসং ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘কতমেন নু খো ভগৱা ৱিহাৰেন এতৰহি ৱিহৰতী’’তি? অথ খো তেসং ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘আনেঞ্জেন খো ভগৱা ৱিহাৰেন এতৰহি ৱিহৰতী’’তি. সব্বেৱ আনেঞ্জসমাধিনা নিসীদিংসু.
অথ খো আযস্মা আনন্দো অভিক্কন্তায ৰত্তিযা, নিক্খন্তে পঠমে যামে, উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তৰাসঙ্গং [চীৱৰং (সব্বত্থ)] কৰিত্ৱা যেন ভগৱা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কন্তা, ভন্তে, ৰত্তি; নিক্খন্তো পঠমো যামো; চিৰনিসিন্না আগন্তুকা ভিক্খূ; পটিসম্মোদতু, ভন্তে, ভগৱা আগন্তুকেহি ভিক্খূহী’’তি. এৱং ৱুত্তে, ভগৱা তুণ্হী অহোসি.
দুতিযম্পি খো আযস্মা আনন্দো অভিক্কন্তায ৰত্তিযা, নিক্খন্তে মজ্ঝিমে যামে, উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা যেন ভগৱা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কন্তা, ভন্তে, ৰত্তি; নিক্খন্তো মজ্ঝিমো যামো; চিৰনিসিন্না আগন্তুকা ভিক্খূ; পটিসম্মোদতু, ভন্তে, ভগৱা আগন্তুকেহি ভিক্খূহী’’তি. দুতিযম্পি খো ভগৱা তুণ্হী অহোসি.
ততিযম্পি খো আযস্মা আনন্দো অভিক্কন্তায ৰত্তিযা, নিক্খন্তে পচ্ছিমে যামে, উদ্ধস্তে অৰুণে, নন্দিমুখিযা ৰত্তিযা উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা যেন ভগৱা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কন্তা, ভন্তে, ৰত্তি; নিক্খন্তো পচ্ছিমো যামো; উদ্ধস্তো অৰুণো; নন্দিমুখী ৰত্তি; চিৰনিসিন্না আগন্তুকা ভিক্খূ; পটিসম্মোদতু, ভন্তে, ভগৱা, আগন্তুকেহি ভিক্খূহী’’তি.
অথ খো ভগৱা তম্হা সমাধিম্হা ৱুট্ঠহিত্ৱা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘সচে খো ত্ৱং, আনন্দ, জানেয্যাসি এত্তকম্পি তে নপ্পটিভাসেয্য [নপ্পটিভেয্য (?)]. অহঞ্চ, আনন্দ, ইমানি চ পঞ্চ ভিক্খুসতানি সব্বেৱ আনেঞ্জসমাধিনা নিসীদিম্হা’’তি.
অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘যস্স জিতো কামকণ্টকো,
অক্কোসো চ ৱধো চ বন্ধনঞ্চ;
পব্বতোৱ [পব্বতো ৱিয (সী. স্যা. পী.)] সো ঠিতো অনেজো,
সুখদুক্খেসু ন ৱেধতী স ভিক্খূ’’তি. ততিযং;