৩. নন্দৱগ্গো

১. কম্মৱিপাকজসুত্তং

২১. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰো ভিক্খু ভগৱতো অৱিদূৰে নিসিন্নো হোতি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা উজুং কাযং পণিধায পুৰাণকম্মৱিপাকজং দুক্খং তিব্বং খৰং কটুকং ৱেদনং অধিৱাসেন্তো সতো সম্পজানো অৱিহঞ্ঞমানো.

অদ্দসা খো ভগৱা তং ভিক্খুং অৱিদূৰে নিসিন্নং পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা উজুং কাযং পণিধায পুৰাণকম্মৱিপাকজং দুক্খং তিব্বং খৰং কটুকং ৱেদনং অধিৱাসেন্তং সতং সম্পজানং অৱিহঞ্ঞমানং.

অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘সব্বকম্মজহস্স ভিক্খুনো,

ধুনমানস্স পুৰে কতং ৰজং;

অমমস্স ঠিতস্স তাদিনো,

অত্থো নত্থি জনং লপেতৱে’’তি. পঠমং;

২. নন্দসুত্তং

২২. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা নন্দো ভগৱতো ভাতা মাতুচ্ছাপুত্তো সম্বহুলানং ভিক্খূনং এৱমাৰোচেতি – ‘‘অনভিৰতো অহং, আৱুসো, ব্ৰহ্মচৰিযং চৰামি; ন সক্কোমি ব্ৰহ্মচৰিযং সন্ধাৰেতুং, সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্তিস্সামী’’তি.

অথ খো অঞ্ঞতৰো ভিক্খু যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘আযস্মা, ভন্তে, নন্দো ভগৱতো ভাতা মাতুচ্ছাপুত্তো সম্বহুলানং ভিক্খূনং এৱমাৰোচেতি – ‘অনভিৰতো অহং, আৱুসো, ব্ৰহ্মচৰিযং চৰামি, ন সক্কোমি ব্ৰহ্মচৰিযং সন্ধাৰেতুং, সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্তিস্সামী’’’তি.

অথ খো ভগৱা অঞ্ঞতৰং ভিক্খুং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৱং, ভিক্খু, মম ৱচনেন নন্দং ভিক্খুং আমন্তেহি – ‘সত্থা তং, আৱুসো নন্দ, আমন্তেতী’’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো সো ভিক্খু ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা যেনাযস্মা নন্দো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং নন্দং এতদৱোচ – ‘‘সত্থা তং, আৱুসো নন্দ, আমন্তেতী’’তি.

‘‘এৱমাৱুসো’’তি খো আযস্মা নন্দো তস্স ভিক্খুনো পটিস্সুত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং নন্দং ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং, নন্দ, সম্বহুলানং ভিক্খূনং এৱমাৰোচেসি – ‘অনভিৰতো অহং, আৱুসো, ব্ৰহ্মচৰিযং চৰামি, ন সক্কোমি ব্ৰহ্মচৰিযং সন্ধাৰেতুং, সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্তিস্সামী’’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি.

‘‘কিস্স পন ত্ৱং, নন্দ, অনভিৰতো ব্ৰহ্মচৰিযং চৰসি, ন সক্কোসি ব্ৰহ্মচৰিযং সন্ধাৰেতুং, সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্তিস্সসী’’তি? ‘‘সাকিযানী মং [মম (স্যা., অট্ঠকথা ওলোকেতব্বা)], ভন্তে, জনপদকল্যাণী ঘৰা নিক্খমন্তস্স [নিক্খমন্তং (অট্ঠকথাযং পাঠন্তৰং)] উপড্ঢুল্লিখিতেহি কেসেহি অপলোকেত্ৱা মং এতদৱোচ – ‘তুৱটং খো, অয্যপুত্ত, আগচ্ছেয্যাসী’তি. সো খো অহং, ভন্তে, তমনুস্সৰমানো অনভিৰতো ব্ৰহ্মচৰিযং চৰামি, ন সক্কোমি ব্ৰহ্মচৰিযং সন্ধাৰেতুং, সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্তিস্সামী’’তি.

অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং নন্দং বাহাযং গহেত্ৱা – সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো সমিঞ্জিতং [সম্মিঞ্জিতং (সী. স্যা. কং. পী.)] ৱা বাহং পসাৰেয্য, পসাৰিতং ৱা বাহং সমিঞ্জেয্য [সম্মিঞ্জেয্য (সী. স্যা. কং. পী.)], এৱমেৱ – জেতৱনে অন্তৰহিতো দেৱেসু তাৱতিংসেসু পাতুৰহোসি.

তেন খো পন সমযেন পঞ্চমত্তানি অচ্ছৰাসতানি সক্কস্স দেৱানমিন্দস্স উপট্ঠানং আগতানি হোন্তি ককুটপাদানি. অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং নন্দং আমন্তেসি – ‘‘পস্সসি নো ত্ৱং, নন্দ, ইমানি পঞ্চ অচ্ছৰাসতানি ককুটপাদানী’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, নন্দ, কতমা নু খো অভিৰূপতৰা ৱা দস্সনীযতৰা ৱা পাসাদিকতৰা ৱা, সাকিযানী ৱা জনপদকল্যাণী, ইমানি ৱা পঞ্চ অচ্ছৰাসতানি ককুটপাদানী’’তি? ‘‘সেয্যথাপি, ভন্তে, পলুট্ঠমক্কটী কণ্ণনাসচ্ছিন্না, এৱমেৱ খো, ভন্তে, সাকিযানী জনপদকল্যাণী ইমেসং পঞ্চন্নং অচ্ছৰাসতানং উপনিধায সঙ্খ্যম্পি [সঙ্খম্পি (সী.)] নোপেতি কলভাগম্পি নোপেতি উপনিধিম্পি নোপেতি. অথ খো ইমানি পঞ্চ অচ্ছৰাসতানি অভিৰূপতৰানি চেৱ দস্সনীযতৰানি চ পাসাদিকতৰানি চা’’তি.

‘‘অভিৰম, নন্দ, অভিৰম, নন্দ! অহং তে পাটিভোগো পঞ্চন্নং অচ্ছৰাসতানং পটিলাভায ককুটপাদান’’ন্তি. ‘‘সচে মে, ভন্তে, ভগৱা পাটিভোগো পঞ্চন্নং অচ্ছৰাসতানং পটিলাভায ককুটপাদানং, অভিৰমিস্সামহং, ভন্তে, ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযে’’তি [ভগৱা ব্ৰহ্মচৰিযেতি (স্যা. পী.), ভগৱা ব্ৰহ্মচৰিযন্তি (ক.)].

অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং নন্দং বাহাযং গহেত্ৱা – সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো সমিঞ্জিতং ৱা বাহং পসাৰেয্য, পসাৰিতং ৱা বাহং সমিঞ্জেয্য, এৱমেৱ – দেৱেসু তাৱতিংসেসু অন্তৰহিতো জেতৱনে পাতুৰহোসি.

অস্সোসুং খো ভিক্খূ – ‘‘আযস্মা কিৰ নন্দো ভগৱতো ভাতা মাতুচ্ছাপুত্তো অচ্ছৰানং হেতু ব্ৰহ্মচৰিযং চৰতি; ভগৱা কিৰস্স পাটিভোগো পঞ্চন্নং অচ্ছৰাসতানং পটিলাভায ককুটপাদান’’ন্তি.

অথ খো আযস্মতো নন্দস্স সহাযকা ভিক্খূ আযস্মন্তং নন্দং ভতকৱাদেন চ উপক্কিতকৱাদেন চ সমুদাচৰন্তি – ‘‘ভতকো কিৰাযস্মা নন্দো উপক্কিতকো কিৰাযস্মা নন্দো অচ্ছৰানং হেতু ব্ৰহ্মচৰিযং চৰতি; ভগৱা কিৰস্স পাটিভোগো পঞ্চন্নং অচ্ছৰাসতানং পটিলাভায ককুটপাদান’’ন্তি.

অথ খো আযস্মা নন্দো সহাযকানং ভিক্খূনং ভতকৱাদেন চ উপক্কিতকৱাদেন চ অট্টীযমানো হৰাযমানো জিগুচ্ছমানো একো ৱূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰন্তো নচিৰস্সেৱ – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৱ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজন্তি তদনুত্তৰং – ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহাসি. ‘‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’’তি অব্ভঞ্ঞাসি. অঞ্ঞতৰো খো পনাযস্মা নন্দো অৰহতং অহোসি.

অথ খো অঞ্ঞতৰা দেৱতা অভিক্কন্তায ৰত্তিযা অভিক্কন্তৱণ্ণা কেৱলকপ্পং জেতৱনং ওভাসেত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতা খো সা দেৱতা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘আযস্মা, ভন্তে, নন্দো ভগৱতো ভাতা মাতুচ্ছাপুত্তো আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতী’’তি. ভগৱতোপি খো ঞাণং উদপাদি – ‘‘নন্দো আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতী’’তি.

অথ খো আযস্মা নন্দো তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা নন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘যং মে, ভন্তে, ভগৱা পাটিভোগো পঞ্চন্নং অচ্ছৰাসতানং পটিলাভায ককুটপাদানং, মুঞ্চামহং, ভন্তে, ভগৱন্তং এতস্মা পটিস্সৱা’’তি. ‘‘মযাপি খো ত্ৱং, নন্দ [খো তে নন্দ (সী. স্যা. পী.), খো নন্দ (ক.)], চেতসা চেতো পৰিচ্চ ৱিদিতো – ‘নন্দো আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতী’তি. দেৱতাপি মে এতমত্থং আৰোচেসি – ‘আযস্মা, ভন্তে, নন্দো ভগৱতো ভাতা মাতুচ্ছাপুত্তো আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতী’তি. যদেৱ খো তে, নন্দ, অনুপাদায আসৱেহি চিত্তং ৱিমুত্তং, অথাহং মুত্তো এতস্মা পটিস্সৱা’’তি.

অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘যস্স নিত্তিণ্ণো পঙ্কো,

মদ্দিতো কামকণ্টকো;

মোহক্খযং অনুপ্পত্তো,

সুখদুক্খেসু ন ৱেধতী স ভিক্খূ’’তি. দুতিযং;

৩. যসোজসুত্তং

২৩. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন যসোজপ্পমুখানি পঞ্চমত্তানি ভিক্খুসতানি সাৱত্থিং অনুপ্পত্তানি হোন্তি ভগৱন্তং দস্সনায. তেধ খো আগন্তুকা ভিক্খূ নেৱাসিকেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং পটিসম্মোদমানা সেনাসনানি পঞ্ঞাপযমানা পত্তচীৱৰানি পটিসামযমানা উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা [উচ্চাসদ্দমহাসদ্দা (ক.)] অহেসুং.

অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘কে পনেতে, আনন্দ, উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা কেৱট্টা মঞ্ঞে মচ্ছৱিলোপে’’তি? ‘‘এতানি, ভন্তে, যসোজপ্পমুখানি পঞ্চমত্তানি ভিক্খুসতানি সাৱত্থিং অনুপ্পত্তানি ভগৱন্তং দস্সনায. তেতে আগন্তুকা ভিক্খূ নেৱাসিকেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং পটিসম্মোদমানা সেনাসনানি পঞ্ঞাপযমানা পত্তচীৱৰানি পটিসামযমানা উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা’’তি. ‘‘তেনহানন্দ, মম ৱচনেন তে ভিক্খূ আমন্তেহি – ‘সত্থা আযস্মন্তে আমন্তেতী’’’তি.

‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা যেন তে ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা তে ভিক্খূ এতদৱোচ – ‘‘সত্থা আযস্মন্তে আমন্তেতী’’তি. ‘‘এৱমাৱুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো আনন্দস্স পটিস্সুত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নে খো তে ভিক্খূ ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘কিং নু তুম্হে, ভিক্খৱে, উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা, কেৱট্টা মঞ্ঞে মচ্ছৱিলোপে’’তি? এৱং ৱুত্তে, আযস্মা যসোজো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইমানি, ভন্তে, পঞ্চমত্তানি ভিক্খুসতানি সাৱত্থিং অনুপ্পত্তানি ভগৱন্তং দস্সনায. তেমে আগন্তুকা ভিক্খূ নেৱাসিকেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং পটিসম্মোদমানা সেনাসনানি পঞ্ঞাপযমানা পত্তচীৱৰানি পটিসামযমানা উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা’’তি. ‘‘গচ্ছথ, ভিক্খৱে, পণামেমি ৱো [ৱো পণামেমি (সব্বত্থ) ম. নি. ২.১৫৭ পস্সিতব্বং]; ন ৱো মম সন্তিকে ৱত্থব্ব’’ন্তি.

‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা সেনাসনং সংসামেত্ৱা [পটিসংসামেত্ৱা (স্যা.)] পত্তচীৱৰমাদায যেন ৱজ্জী তেন চাৰিকং পক্কমিংসু. ৱজ্জীসু অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানা যেন ৱগ্গুমুদা নদী তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ৱগ্গুমুদায নদিযা তীৰে পণ্ণকুটিযো কৰিত্ৱা ৱস্সং উপগচ্ছিংসু.

অথ খো আযস্মা যসোজো ৱস্সূপগতো [ৱস্সূপগতে (ক.)] ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভগৱতা মযং, আৱুসো, পণামিতা অত্থকামেন হিতেসিনা, অনুকম্পকেন অনুকম্পং উপাদায. হন্দ মযং, আৱুসো, তথা ৱিহাৰং কপ্পেম যথা নো ৱিহৰতং ভগৱা অত্তমনো অস্সা’’তি. ‘‘এৱমাৱুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো যসোজস্স পচ্চস্সোসুং. অথ খো তে ভিক্খূ ৱূপকট্ঠা অপ্পমত্তা আতাপিনো পহিতত্তা ৱিহৰন্তা তেনেৱন্তৰৱস্সেন সব্বেৱ তিস্সো ৱিজ্জা সচ্ছাকংসু.

অথ খো ভগৱা সাৱত্থিযং যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা যেন ৱেসালী তেন চাৰিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন ৱেসালী তদৱসৰি. তত্ৰ সুদং ভগৱা ৱেসালিযং ৱিহৰতি মহাৱনে কূটাগাৰসালাযং.

অথ খো ভগৱা ৱগ্গুমুদাতীৰিযানং ভিক্খূনং চেতসা চেতো পৰিচ্চ মনসি কৰিত্ৱা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘আলোকজাতা ৱিয মে, আনন্দ, এসা দিসা, ওভাসজাতা ৱিয মে, আনন্দ, এসা দিসা; যস্সং দিসাযং [যাযং (ক.)] ৱগ্গুমুদাতীৰিযা ভিক্খূ ৱিহৰন্তি. গন্তুং অপ্পটিকূলাসি মে মনসি কাতুং. পহিণেয্যাসি ত্ৱং, আনন্দ, ৱগ্গুমুদাতীৰিযানং ভিক্খূনং সন্তিকে দূতং – ‘সত্থা আযস্মন্তে আমন্তেতি, সত্থা আযস্মন্তানং দস্সনকামো’’’তি.

‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা যেন অঞ্ঞতৰো ভিক্খু তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা তং ভিক্খুং এতদৱোচ – ‘‘এহি ত্ৱং, আৱুসো, যেন ৱগ্গুমুদাতীৰিযা ভিক্খূ তেনুপসঙ্কম; উপসঙ্কমিত্ৱা ৱগ্গুমুদাতীৰিযে ভিক্খূ এৱং ৱদেহি – ‘সত্থা আযস্মন্তে আমন্তেতি, সত্থা আযস্মন্তানং দস্সনকামো’’’তি.

‘‘এৱমাৱুসো’’তি খো সো ভিক্খু আযস্মতো আনন্দস্স পটিস্সুত্ৱা – সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো সমিঞ্জিতং ৱা বাহং পসাৰেয্য, পসাৰিতং ৱা বাহং সমিঞ্জেয্য, এৱমেৱ – মহাৱনে কূটাগাৰসালাযং অন্তৰহিতো ৱগ্গুমুদায নদিযা তীৰে তেসং ভিক্খূনং পুৰতো পাতুৰহোসি. অথ খো সো ভিক্খু ৱগ্গুমুদাতীৰিযে ভিক্খূ এতদৱোচ – ‘‘সত্থা আযস্মন্তে আমন্তেতি, সত্থা আযস্মন্তানং দস্সনকামো’’তি.

‘‘এৱমাৱুসো’’তি খো তে ভিক্খূ তস্স ভিক্খুনো পটিস্সুত্ৱা সেনাসনং সংসামেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায – সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো সমিঞ্জিতং ৱা বাহং পসাৰেয্য, পসাৰিতং ৱা বাহং সমিঞ্জেয্য, এৱমেৱ – ৱগ্গুমুদায নদিযা তীৰে অন্তৰহিতা মহাৱনে কূটাগাৰসালাযং ভগৱতো সম্মুখে পাতুৰহেসুং. তেন খো পন সমযেন ভগৱা আনেঞ্জেন সমাধিনা নিসিন্নো হোতি. অথ খো তেসং ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘কতমেন নু খো ভগৱা ৱিহাৰেন এতৰহি ৱিহৰতী’’তি? অথ খো তেসং ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘আনেঞ্জেন খো ভগৱা ৱিহাৰেন এতৰহি ৱিহৰতী’’তি. সব্বেৱ আনেঞ্জসমাধিনা নিসীদিংসু.

অথ খো আযস্মা আনন্দো অভিক্কন্তায ৰত্তিযা, নিক্খন্তে পঠমে যামে, উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তৰাসঙ্গং [চীৱৰং (সব্বত্থ)] কৰিত্ৱা যেন ভগৱা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কন্তা, ভন্তে, ৰত্তি; নিক্খন্তো পঠমো যামো; চিৰনিসিন্না আগন্তুকা ভিক্খূ; পটিসম্মোদতু, ভন্তে, ভগৱা আগন্তুকেহি ভিক্খূহী’’তি. এৱং ৱুত্তে, ভগৱা তুণ্হী অহোসি.

দুতিযম্পি খো আযস্মা আনন্দো অভিক্কন্তায ৰত্তিযা, নিক্খন্তে মজ্ঝিমে যামে, উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা যেন ভগৱা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কন্তা, ভন্তে, ৰত্তি; নিক্খন্তো মজ্ঝিমো যামো; চিৰনিসিন্না আগন্তুকা ভিক্খূ; পটিসম্মোদতু, ভন্তে, ভগৱা আগন্তুকেহি ভিক্খূহী’’তি. দুতিযম্পি খো ভগৱা তুণ্হী অহোসি.

ততিযম্পি খো আযস্মা আনন্দো অভিক্কন্তায ৰত্তিযা, নিক্খন্তে পচ্ছিমে যামে, উদ্ধস্তে অৰুণে, নন্দিমুখিযা ৰত্তিযা উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা যেন ভগৱা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কন্তা, ভন্তে, ৰত্তি; নিক্খন্তো পচ্ছিমো যামো; উদ্ধস্তো অৰুণো; নন্দিমুখী ৰত্তি; চিৰনিসিন্না আগন্তুকা ভিক্খূ; পটিসম্মোদতু, ভন্তে, ভগৱা, আগন্তুকেহি ভিক্খূহী’’তি.

অথ খো ভগৱা তম্হা সমাধিম্হা ৱুট্ঠহিত্ৱা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘সচে খো ত্ৱং, আনন্দ, জানেয্যাসি এত্তকম্পি তে নপ্পটিভাসেয্য [নপ্পটিভেয্য (?)]. অহঞ্চ, আনন্দ, ইমানি চ পঞ্চ ভিক্খুসতানি সব্বেৱ আনেঞ্জসমাধিনা নিসীদিম্হা’’তি.

অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘যস্স জিতো কামকণ্টকো,

অক্কোসো চ ৱধো চ বন্ধনঞ্চ;

পব্বতোৱ [পব্বতো ৱিয (সী. স্যা. পী.)] সো ঠিতো অনেজো,

সুখদুক্খেসু ন ৱেধতী স ভিক্খূ’’তি. ততিযং;

৪. সাৰিপুত্তসুত্তং

২৪. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা সাৰিপুত্তো ভগৱতো অৱিদূৰে নিসিন্নো হোতি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা উজুং কাযং পণিধায পৰিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৱা. অদ্দসা খো ভগৱা আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং অৱিদূৰে নিসিন্নং পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা উজুং কাযং পণিধায পৰিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৱা.

অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘যথাপি পব্বতো সেলো, অচলো সুপ্পতিট্ঠিতো;

এৱং মোহক্খযা ভিক্খু, পব্বতোৱ ন ৱেধতী’’তি. চতুত্থং;

৫. মহামোগ্গল্লানসুত্তং

২৫. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা মহামোগ্গল্লানো ভগৱতো অৱিদূৰে নিসিন্নো হোতি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা উজুং কাযং পণিধায কাযগতায সতিযা অজ্ঝত্তং সূপট্ঠিতায. অদ্দসা খো ভগৱা আযস্মন্তং মহামোগ্গল্লানং অৱিদূৰে নিসিন্নং পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা উজুং কাযং পণিধায কাযগতায সতিযা অজ্ঝত্তং সূপট্ঠিতায.

অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘সতি কাযগতা উপট্ঠিতা,

ছসু ফস্সাযতনেসু সংৱুতো;

সততং ভিক্খু সমাহিতো,

জঞ্ঞা নিব্বানমত্তনো’’তি. পঞ্চমং;

৬. পিলিন্দৱচ্ছসুত্তং

২৬. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি ৱেড়ুৱনে কলন্দকনিৱাপে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা পিলিন্দৱচ্ছো [পিলিন্দিৱচ্ছো (সী.)] ভিক্খূ ৱসলৱাদেন সমুদাচৰতি. অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘আযস্মা, ভন্তে, পিলিন্দৱচ্ছো ভিক্খূ ৱসলৱাদেন সমুদাচৰতী’’তি.

অথ খো ভগৱা অঞ্ঞতৰং ভিক্খুং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৱং, ভিক্খু, মম ৱচনেন পিলিন্দৱচ্ছং ভিক্খুং আমন্তেহি – ‘সত্থা তং, আৱুসো পিলিন্দৱচ্ছ [ৱচ্ছ (স্যা.)], আমন্তেতী’’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো সো ভিক্খু ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা যেনাযস্মা পিলিন্দৱচ্ছো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং পিলিন্দৱচ্ছং এতদৱোচ – ‘‘সত্থা তং, আৱুসো পিলিন্দৱচ্ছ, আমন্তেতী’’তি.

‘‘এৱমাৱুসো’’তি খো আযস্মা পিলিন্দৱচ্ছো তস্স ভিক্খুনো পটিস্সুত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং পিলিন্দৱচ্ছং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং, ৱচ্ছ, ভিক্খূ ৱসলৱাদেন সমুদাচৰসী’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি.

অথ খো ভগৱা আযস্মতো পিলিন্দৱচ্ছস্স পুব্বেনিৱাসং মনসি কৰিত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘মা খো তুম্হে, ভিক্খৱে, ৱচ্ছস্স ভিক্খুনো উজ্ঝাযিত্থ. ন, ভিক্খৱে, ৱচ্ছো দোসন্তৰো ভিক্খূ ৱসলৱাদেন সমুদাচৰতি. ৱচ্ছস্স, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো পঞ্চ জাতিসতানি অব্বোকিণ্ণানি ব্ৰাহ্মণকুলে পচ্চাজাতানি. সো তস্স ৱসলৱাদো দীঘৰত্তং সমুদাচিণ্ণো [অজ্ঝাচিণ্ণো (স্যা. পী. ক. অট্ঠকথাযং পাঠন্তৰং)]. তেনাযং ৱচ্ছো ভিক্খূ ৱসলৱাদেন সমুদাচৰতী’’তি.

অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘যম্হী ন মাযা ৱসতী ন মানো,

যো ৱীতলোভো অমমো নিৰাসো;

পনুণ্ণকোধো [পণুন্নকোধো (পী.)] অভিনিব্বুতত্তো,

সো ব্ৰাহ্মণো সো সমণো স ভিক্খূ’’তি. ছট্ঠং;

৭. সক্কুদানসুত্তং

২৭. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি ৱেড়ুৱনে কলন্দকনিৱাপে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা মহাকস্সপো পিপ্পলিগুহাযং ৱিহৰতি, সত্তাহং একপল্লঙ্কেন নিসিন্নো হোতি অঞ্ঞতৰং [নিসিন্নো অঞ্ঞতৰং (স্যা. ক.)] সমাধিং সমাপজ্জিত্ৱা. অথ খো আযস্মা মহাকস্সপো তস্স সত্তাহস্স অচ্চযেন তম্হা সমাধিম্হা ৱুট্ঠাসি. অথ খো আযস্মতো মহাকস্সপস্স তম্হা সমাধিম্হা ৱুট্ঠিতস্স এতদহোসি – ‘‘যংনূনাহং ৰাজগহং পিণ্ডায পৱিসেয্য’’ন্তি.

তেন খো পন সমযেন পঞ্চমত্তানি দেৱতাসতানি উস্সুক্কং আপন্নানি হোন্তি আযস্মতো মহাকস্সপস্স পিণ্ডপাতপটিলাভায. অথ খো আযস্মা মহাকস্সপো তানি পঞ্চমত্তানি দেৱতাসতানি পটিক্খিপিত্ৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায ৰাজগহং পিণ্ডায পাৱিসি.

তেন খো পন সমযেন সক্কো দেৱানমিন্দো আযস্মতো মহাকস্সপস্স পিণ্ডপাতং দাতুকামো হোতি. পেসকাৰৱণ্ণং অভিনিম্মিনিত্ৱা তন্তং ৱিনাতি. সুজা [সুজাতা (স্যা. পী. ক.)] অসুৰকঞ্ঞা তসৰং পূৰেতি. অথ খো আযস্মা মহাকস্সপো ৰাজগহে সপদানং পিণ্ডায চৰমানো যেন সক্কস্স দেৱানমিন্দস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমি. অদ্দসা খো সক্কো দেৱানমিন্দো আযস্মন্তং মহাকস্সপং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং. দিস্ৱান ঘৰা নিক্খমিত্ৱা পচ্চুগন্ত্ৱা হত্থতো পত্তং গহেত্ৱা ঘৰং পৱিসিত্ৱা [পৱিসেত্ৱা (ক.)] ঘটিযা ওদনং উদ্ধৰিত্ৱা পত্তং পূৰেত্ৱা আযস্মতো মহাকস্সপস্স অদাসি. সো অহোসি পিণ্ডপাতো অনেকসূপো অনেকব্যঞ্জনো অনেকৰসব্যঞ্জনো [অনেকসূপৰসব্যঞ্জনো (সী. পী.)]. অথ খো আযস্মতো মহাকস্সপস্স এতদহোসি – ‘‘কো নু খো অযং সত্তো যস্সাযং এৱৰূপো ইদ্ধানুভাৱো’’তি? অথ খো আযস্মতো মহাকস্সপস্স এতদহোসি – ‘‘সক্কো খো অযং দেৱানমিন্দো’’তি. ইতি ৱিদিত্ৱা সক্কং দেৱানমিন্দং এতদৱোচ – ‘‘কতং খো তে ইদং, কোসিয; মা [মাস্সু (সী. স্যা.)] পুনপি এৱৰূপমকাসী’’তি. ‘‘অম্হাকম্পি, ভন্তে কস্সপ, পুঞ্ঞেন অত্থো; অম্হাকম্পি পুঞ্ঞেন কৰণীয’’ন্তি.

অথ খো সক্কো দেৱানমিন্দো আযস্মন্তং মহাকস্সপং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা ৱেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা আকাসে অন্তলিক্খে তিক্খত্তুং উদানং উদানেসি – ‘‘অহো দানং পৰমদানং [পৰমং দানং (পী. ক.)] কস্সপে সুপ্পতিট্ঠিতং! অহো দানং পৰমদানং কস্সপে সুপ্পতিট্ঠিতং!! অহো দানং পৰমদানং কস্সপে সুপ্পতিট্ঠিত’’ন্তি!!! অস্সোসি খো ভগৱা দিব্বায সোতধাতুযা ৱিসুদ্ধায অতিক্কন্তমানুসিকায সক্কস্স দেৱানমিন্দস্স ৱেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা আকাসে অন্তলিক্খে তিক্খত্তুং উদানং উদানেন্তস্স – ‘‘অহো দানং পৰমদানং কস্সপে সুপ্পতিট্ঠিতং! অহো দানং পৰমদানং কস্সপে সুপ্পতিট্ঠিতং!! অহো দানং পৰমদানং কস্সপে সুপ্পতিট্ঠিত’’ন্তি!!!

অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘পিণ্ডপাতিকস্স ভিক্খুনো,

অত্তভৰস্স অনঞ্ঞপোসিনো;

দেৱা পিহযন্তি তাদিনো,

উপসন্তস্স সদা সতীমতো’’তি. সত্তমং;

৮. পিণ্ডপাতিকসুত্তং

২৮. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলানং ভিক্খূনং পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তানং কৰেৰিমণ্ডলমাড়ে সন্নিসিন্নানং সন্নিপতিতানং অযমন্তৰাকথা উদপাদি –

‘‘পিণ্ডপাতিকো, আৱুসো, ভিক্খু পিণ্ডায চৰন্তো লভতি কালেন কালং মনাপিকে চক্খুনা ৰূপে পস্সিতুং, লভতি কালেন কালং মনাপিকে সোতেন সদ্দে সোতুং, লভতি কালেন কালং মনাপিকে ঘানেন গন্ধে ঘাযিতুং, লভতি কালেন কালং মনাপিকে জিৱ্হায ৰসে সাযিতুং, লভতি কালেন কালং মনাপিকে কাযেন ফোট্ঠব্বে ফুসিতুং. পিণ্ডপাতিকো, আৱুসো, ভিক্খু সক্কতো গৰুকতো মানিতো পূজিতো অপচিতো পিণ্ডায চৰতি. হন্দাৱুসো, মযম্পি পিণ্ডপাতিকা হোম. মযম্পি লচ্ছাম কালেন কালং মনাপিকে চক্খুনা ৰূপে পস্সিতুং, মযম্পি লচ্ছাম কালেন কালং মনাপিকে সোতেন সদ্দে সোতুং, মযম্পি লচ্ছাম কালেন কালং মনাপিকে ঘানেন গন্ধে ঘাযিতুং, মযম্পি লচ্ছাম কালেন কালং মনাপিকে জিৱ্হায ৰসে সাযিতুং, মযম্পি লচ্ছাম কালেন কালং মনাপিকে কাযেন ফোট্ঠব্বে ফুসিতুং; মযম্পি সক্কতা গৰুকতা মানিতা পূজিতা অপচিতা পিণ্ডায চৰিস্সামা’’তি. অযঞ্চৰহি তেসং ভিক্খূনং অন্তৰাকথা হোতি ৱিপ্পকতা.

অথ খো ভগৱা সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো যেন কৰেৰিমণ্ডলমাড়ো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না, কা চ পন ৱো অন্তৰাকথা ৱিপ্পকতা’’তি?

‘‘ইধ, ভন্তে, অম্হাকং পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তানং কৰেৰিমণ্ডলমাড়ে সন্নিসিন্নানং সন্নিপতিতানং অযমন্তৰাকথা উদপাদি –

‘পিণ্ডপাতিকো, আৱুসো, ভিক্খু পিণ্ডায চৰন্তো লভতি কালেন কালং মনাপিকে চক্খুনা ৰূপে পস্সিতুং, লভতি কালেন কালং মনাপিকে সোতেন সদ্দে সোতুং, লভতি কালেন কালং মনাপিকে ঘানেন গন্ধে ঘাযিতুং, লভতি কালেন কালং মনাপিকে জিৱ্হায ৰসে সাযিতুং, লভতি কালেন কালং মনাপিকে কাযেন ফোট্ঠব্বে ফুসিতুং. পিণ্ডপাতিকো, আৱুসো, ভিক্খু সক্কতো গৰুকতো মানিতো পূজিতো অপচিতো পিণ্ডায চৰতি. হন্দাৱুসো, মযম্পি পিণ্ডপাতিকা হোম. মযম্পি লচ্ছাম কালেন কালং মনাপিকে চক্খুনা ৰূপে পস্সিতুং…পে… কাযেন ফোট্ঠব্বে ফুসিতুং. মযম্পি সক্কতা গৰুকতা মানিতা পূজিতা অপচিতা পিণ্ডায চৰিস্সামা’তি. অযং খো নো, ভন্তে, অন্তৰাকথা ৱিপ্পকতা, অথ ভগৱা অনুপ্পত্তো’’তি.

‘‘ন খ্ৱেতং, ভিক্খৱে, তুম্হাকং পতিৰূপং কুলপুত্তানং সদ্ধা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতানং যং তুম্হে এৱৰূপিং কথং কথেয্যাথ. সন্নিপতিতানং ৱো, ভিক্খৱে, দ্ৱযং কৰণীযং – ধম্মী ৱা কথা অৰিযো ৱা তুণ্হীভাৱো’’তি.

অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘পিণ্ডপাতিকস্স ভিক্খুনো,

অত্তভৰস্স অনঞ্ঞপোসিনো;

দেৱা পিহযন্তি তাদিনো,

নো চে সদ্দসিলোকনিস্সিতো’’তি. অট্ঠমং;

৯. সিপ্পসুত্তং

২৯. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলানং ভিক্খূনং পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তানং মণ্ডলমাড়ে সন্নিসিন্নানং সন্নিপতিতানং অযমন্তৰাকথা উদপাদি – ‘‘কো নু খো, আৱুসো, সিপ্পং জানাতি? কো কিং সিপ্পং সিক্খি? কতৰং সিপ্পং সিপ্পানং অগ্গ’’ন্তি?

তত্থেকচ্চে এৱমাহংসু – ‘‘হত্থিসিপ্পং সিপ্পানং অগ্গ’’ন্তি. একচ্চে এৱমাহংসু – ‘‘অস্সসিপ্পং সিপ্পানং অগ্গ’’ন্তি. একচ্চে এৱমাহংসু – ‘‘ৰথসিপ্পং সিপ্পানং অগ্গ’’ন্তি. একচ্চে এৱমাহংসু – ‘‘ধনুসিপ্পং সিপ্পানং অগ্গ’’ন্তি. একচ্চে এৱমাহংসু – ‘‘থৰুসিপ্পং সিপ্পানং অগ্গ’’ন্তি. একচ্চে এৱমাহংসু – ‘‘মুদ্দাসিপ্পং সিপ্পানং অগ্গ’’ন্তি. একচ্চে এৱমাহংসু – ‘‘গণনাসিপ্পং সিপ্পানং অগ্গ’’ন্তি. একচ্চে এৱমাহংসু – ‘‘সঙ্খানসিপ্পং সিপ্পানং অগ্গ’’ন্তি. একচ্চে এৱমাহংসু – ‘‘লেখাসিপ্পং সিপ্পানং অগ্গ’’ন্তি. একচ্চে এৱমাহংসু – ‘‘কাৱেয্যসিপ্পং [কাব্যসিপ্পং (স্যা.)] সিপ্পানং অগ্গ’’ন্তি. একচ্চে এৱমাহংসু – ‘‘লোকাযতসিপ্পং সিপ্পানং অগ্গ’’ন্তি. একচ্চে এৱমাহংসু – ‘‘খত্তৱিজ্জাসিপ্পং সিপ্পানং অগ্গ’’ন্তি. অযঞ্চৰহি তেসং ভিক্খূনং অন্তৰাকথা হোতি ৱিপ্পকতা.

অথ খো ভগৱা সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো যেন মণ্ডলমাড়ো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না, কা চ পন ৱো অন্তৰাকথা ৱিপ্পকতা’’তি?

‘‘ইধ, ভন্তে, অম্হাকং পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তানং মণ্ডলমাড়ে সন্নিসিন্নানং অযমন্তৰাকথা উদপাদি – ‘কো নু খো, আৱুসো, সিপ্পং জানাতি? কো কিং সিপ্পং সিক্খি? কতৰং সিপ্পং সিপ্পানং অগ্গ’ন্তি?

‘‘তত্থেকচ্চে এৱমাহংসু – ‘হত্থিসিপ্পং সিপ্পানং অগ্গ’ন্তি. একচ্চে এৱমাহংসু – ‘অস্সসিপ্পং সিপ্পানং অগ্গ’ন্তি; একচ্চে এৱমাহংসু – ‘ৰথসিপ্পং সিপ্পানং অগ্গ’ন্তি; একচ্চে এৱমাহংসু – ‘ধনুসিপ্পং সিপ্পানং অগ্গ’ন্তি; একচ্চে এৱমাহংসু – ‘থৰুসিপ্পং সিপ্পানং অগ্গ’ন্তি, একচ্চে এৱমাহংসু – ‘মুদ্দাসিপ্পং সিপ্পানং অগ্গ’ন্তি একচ্চে এৱমাহংসু – ‘গণনাসিপ্পং সিপ্পানং অগ্গ’ন্তি; একচ্চে এৱমাহংসু – ‘সঙ্খানসিপ্পং সিপ্পানং অগ্গ’ন্তি; একচ্চে এৱমাহংসু – ‘লেখাসিপ্পং সিপ্পানং অগ্গ’ন্তি; একচ্চে এৱমাহংসু – ‘কাৱেয্যসিপ্পং সিপ্পানং অগ্গ’ন্তি; একচ্চে এৱমাহংসু – ‘লোকাযতসিপ্পং সিপ্পানং অগ্গ’ন্তি; একচ্চে এৱমাহংসু – ‘খত্তৱিজ্জাসিপ্পং সিপ্পানং অগ্গ’ন্তি. অযং খো নো, ভন্তে, অন্তৰাকথা হোতি ৱিপ্পকতা, অথ ভগৱা অনুপ্পত্তো’’তি.

‘‘ন খ্ৱেতং, ভিক্খৱে, তুম্হাকং পতিৰূপং কুলপুত্তানং সদ্ধা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতানং যং তুম্হে এৱৰূপিং কথং কথেয্যাথ. সন্নিপতিতানং ৱো, ভিক্খৱে, দ্ৱযং কৰণীযং – ধম্মী ৱা কথা অৰিযো ৱা তুণ্হীভাৱো’’তি.

অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘অসিপ্পজীৱী লহু অত্থকামো,

যতিন্দ্ৰিযো সব্বধি ৱিপ্পমুত্তো;

অনোকসাৰী অমমো নিৰাসো,

হিত্ৱা মানং একচৰো স ভিক্খূ’’তি. নৱমং;

১০. লোকসুত্তং

৩০. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা উৰুৱেলাযং ৱিহৰতি নজ্জা নেৰঞ্জৰায তীৰে বোধিৰুক্খমূলে পঠমাভিসম্বুদ্ধো. তেন খো পন সমযেন ভগৱা সত্তাহং একপল্লঙ্কেন নিসিন্নো হোতি ৱিমুত্তিসুখপটিসংৱেদী.

অথ খো ভগৱা তস্স সত্তাহস্স অচ্চযেন তম্হা সমাধিম্হা ৱুট্ঠহিত্ৱা বুদ্ধচক্খুনা লোকং ৱোলোকেসি. অদ্দসা খো ভগৱা বুদ্ধচক্খুনা ৱোলোকেন্তো সত্তে অনেকেহি সন্তাপেহি সন্তপ্পমানে, অনেকেহি চ পৰিড়াহেহি পৰিডয্হমানে – ৰাগজেহিপি, দোসজেহিপি, মোহজেহিপি [মোহজেহিপীতি (সব্বত্থ)].

অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘অযং লোকো সন্তাপজাতো,

ফস্সপৰেতো ৰোগং ৱদতি অত্ততো;

যেন যেন হি মঞ্ঞতি [যেন হি মঞ্ঞতি (স্যা. পী.)],

ততো তং হোতি অঞ্ঞথা.

‘‘অঞ্ঞথাভাৱী ভৱসত্তো লোকো,

ভৱপৰেতো ভৱমেৱাভিনন্দতি;

যদভিনন্দতি তং ভযং,

যস্স ভাযতি তং দুক্খং;

ভৱৱিপ্পহানায খো পনিদং ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতি’’.

‘‘‘যে হি কেচি সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা ভৱেন ভৱস্স ৱিপ্পমোক্খমাহংসু, সব্বে তে অৱিপ্পমুত্তা ভৱস্মা’তি ৱদামি. ‘যে ৱা পন কেচি সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা ৱিভৱেন ভৱস্স নিস্সৰণমাহংসু, সব্বে তে অনিস্সটা ভৱস্মা’তি ৱদামি.

‘‘উপধিঞ্হি পটিচ্চ দুক্খমিদং সম্ভোতি, সব্বুপাদানক্খযা নত্থি দুক্খস্স সম্ভৱো. লোকমিমং পস্স; পুথূ অৱিজ্জায পৰেতা ভূতা ভূতৰতা অপৰিমুত্তা; যে হি কেচি ভৱা সব্বধি সব্বত্থতায সব্বে তে ভৱা অনিচ্চা দুক্খা ৱিপৰিণামধম্মা’’তি.

‘‘এৱমেতং যথাভূতং, সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতো;

ভৱতণ্হা পহীযতি, ৱিভৱং নাভিনন্দতি.

‘‘সব্বসো তণ্হানং খযা,

অসেসৱিৰাগনিৰোধো নিব্বানং;

তস্স নিব্বুতস্স ভিক্খুনো,

অনুপাদা [অনুপাদানা (সী.)] পুনব্ভৱো ন হোতি;

অভিভূতো মাৰো ৱিজিতসঙ্গামো,

উপচ্চগা সব্বভৱানি তাদী’’তি. দসমং;

নন্দৱগ্গো ততিযো নিট্ঠিতো.