২. মুচলিন্দৱগ্গো
১. মুচলিন্দসুত্তং
১১. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা উৰুৱেলাযং ৱিহৰতি নজ্জা নেৰঞ্জৰায তীৰে মুচলিন্দমূলে পঠমাভিসম্বুদ্ধো. তেন খো পন সমযেন ভগৱা সত্তাহং একপল্লঙ্কেন নিসিন্নো হোতি ৱিমুত্তিসুখপটিসংৱেদী.
তেন খো পন সমযেন মহা অকালমেঘো উদপাদি সত্তাহৱদ্দলিকা সীতৱাতদুদ্দিনী. অথ খো মুচলিন্দো নাগৰাজা সকভৱনা নিক্খমিত্ৱা ভগৱতো কাযং সত্তক্খত্তুং ভোগেহি পৰিক্খিপিত্ৱা উপৰিমুদ্ধনি মহন্তং ফণং ৱিহচ্চ অট্ঠাসি – ‘‘মা ভগৱন্তং সীতং, মা ভগৱন্তং উণ্হং, মা ভগৱন্তং ডংসমকসৱাতাতপসৰীসপ [সিৰিংসপ (সী. স্যা. কং. পী.)] সম্ফস্সো’’তি.
অথ খো ভগৱা তস্স সত্তাহস্স অচ্চযেন তম্হা সমাধিম্হা ৱুট্ঠাসি. অথ খো মুচলিন্দো নাগৰাজা ৱিদ্ধং ৱিগতৱলাহকং দেৱং ৱিদিত্ৱা ভগৱতো কাযা ভোগে ৱিনিৱেঠেত্ৱা সকৱণ্ণং পটিসংহৰিত্ৱা মাণৱকৱণ্ণং অভিনিম্মিনিত্ৱা ভগৱতো পুৰতো অট্ঠাসি পঞ্জলিকো ভগৱন্তং নমস্সমানো.
অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘সুখো ৱিৱেকো তুট্ঠস্স, সুতধম্মস্স পস্সতো;
অব্যাপজ্জং সুখং লোকে, পাণভূতেসু সংযমো.
‘‘সুখা ৱিৰাগতা লোকে, কামানং সমতিক্কমো;
অস্মিমানস্স যো ৱিনযো, এতং ৱে পৰমং সুখ’’ন্তি. পঠমং;
২. ৰাজসুত্তং
১২. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলানং ভিক্খূনং পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তানং উপট্ঠানসালাযং সন্নিসিন্নানং সন্নিপতিতানং অযমন্তৰাকথা উদপাদি – ‘‘কো নু খো, আৱুসো, ইমেসং দ্ৱিন্নং ৰাজূনং মহদ্ধনতৰো ৱা মহাভোগতৰো ৱা মহাকোসতৰো ৱা মহাৱিজিততৰো ৱা মহাৱাহনতৰো ৱা মহব্বলতৰো ৱা মহিদ্ধিকতৰো ৱা মহানুভাৱতৰো ৱা ৰাজা ৱা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো, ৰাজা ৱা পসেনদি কোসলো’’তি? অযঞ্চৰহি তেসং ভিক্খূনং অন্তৰাকথা হোতি ৱিপ্পকতা.
অথ খো ভগৱা সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো যেনুপট্ঠানসালা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না সন্নিপতিতা, কা চ পন ৱো অন্তৰাকথা ৱিপ্পকতা’’তি?
‘‘ইধ, ভন্তে, অম্হাকং পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তানং উপট্ঠানসালাযং সন্নিসিন্নানং সন্নিপতিতানং অযমন্তৰাকথা উদপাদি – ‘কো নু খো, আৱুসো, ইমেসং দ্ৱিন্নং ৰাজূনং মহদ্ধনতৰো ৱা মহাভোগতৰো ৱা মহাকোসতৰো ৱা মহাৱিজিততৰো ৱা মহাৱাহনতৰো ৱা মহব্বলতৰো ৱা মহিদ্ধিকতৰো ৱা মহানুভাৱতৰো ৱা ৰাজা ৱা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো, ৰাজা ৱা পসেনদি কোসলো’তি? অযং খো নো, ভন্তে, অন্তৰাকথা ৱিপ্পকতা, অথ ভগৱা অনুপ্পত্তো’’তি.
‘‘ন খ্ৱেতং, ভিক্খৱে, তুম্হাকং পতিৰূপং কুলপুত্তানং সদ্ধা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতানং যং তুম্হে এৱৰূপিং কথং কথেয্যাথ. সন্নিপতিতানং ৱো, ভিক্খৱে, দ্ৱযং কৰণীযং – ধম্মী ৱা কথা অৰিযো ৱা তুণ্হীভাৱো’’তি.
অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘যঞ্চ কামসুখং লোকে, যঞ্চিদং দিৱিযং সুখং;
তণ্হক্খযসুখস্সেতে, কলং নাগ্ঘন্তি সোড়সি’’ন্তি. দুতিযং;
৩. দণ্ডসুত্তং
১৩. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা কুমাৰকা অন্তৰা চ সাৱত্থিং অন্তৰা চ জেতৱনং অহিং দণ্ডেন হনন্তি. অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায সাৱত্থিং পিণ্ডায পাৱিসি. অদ্দসা খো ভগৱা সম্বহুলে কুমাৰকে অন্তৰা চ সাৱত্থিং অন্তৰা চ জেতৱনং অহিং দণ্ডেন হনন্তে.
অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘সুখকামানি ভূতানি, যো দণ্ডেন ৱিহিংসতি;
অত্তনো সুখমেসানো, পেচ্চ সো ন লভতে সুখং.
‘‘সুখকামানি ভূতানি, যো দণ্ডেন ন হিংসতি;
অত্তনো সুখমেসানো, পেচ্চ সো লভতে সুখ’’ন্তি. ততিযং;
৪. সক্কাৰসুত্তং
১৪. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন ভগৱা সক্কতো হোতি গৰুকতো মানিতো পূজিতো অপচিতো, লাভী চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰানং. ভিক্খুসঙ্ঘোপি সক্কতো হোতি গৰুকতো মানিতো পূজিতো অপচিতো, লাভী চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰানং. অঞ্ঞতিত্থিযা পন পৰিব্বাজকা অসক্কতা হোন্তি অগৰুকতা অমানিতা [ন অপচিতা (স্যা. পী.)] অপূজিতা অনপচিতা, ন লাভিনো চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰানং. অথ খো তে অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা ভগৱতো সক্কাৰং অসহমানা ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ গামে চ অৰঞ্ঞে চ ভিক্খূ দিস্ৱা অসব্ভাহি ফৰুসাহি ৱাচাহি অক্কোসন্তি পৰিভাসন্তি ৰোসেন্তি ৱিহেসেন্তি.
অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘এতৰহি, ভন্তে, ভগৱা সক্কতো গৰুকতো মানিতো পূজিতো অপচিতো, লাভী চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰানং. ভিক্খুসঙ্ঘোপি সক্কতো গৰুকতো মানিতো পূজিতো অপচিতো, লাভী চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰানং. অঞ্ঞতিত্থিযা পন পৰিব্বাজকা অসক্কতা অগৰুকতা অমানিতা অপূজিতা অনপচিতা, ন লাভিনো চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰানং. অথ খো তে, ভন্তে, অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা ভগৱতো সক্কাৰং অসহমানা ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ গামে চ অৰঞ্ঞে চ ভিক্খূ দিস্ৱা অসব্ভাহি ফৰুসাহি ৱাচাহি অক্কোসন্তি পৰিভাসন্তি ৰোসেন্তি ৱিহেসন্তী’’তি.
অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘গামে অৰঞ্ঞে সুখদুক্খফুট্ঠো,
নেৱত্ততো নো পৰতো দহেথ;
ফুসন্তি ফস্সা উপধিং পটিচ্চ,
নিৰূপধিং কেন ফুসেয্যু ফস্সা’’তি. চতুত্থং;
৫. উপাসকসুত্তং
১৫. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰো ইচ্ছানঙ্গলকো উপাসকো সাৱত্থিং অনুপ্পত্তো হোতি কেনচিদেৱ কৰণীযেন. অথ খো সো উপাসকো সাৱত্থিযং তং কৰণীযং তীৰেত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো তং উপাসকং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘চিৰস্সং খো ত্ৱং, উপাসক, ইমং পৰিযাযমকাসি যদিদং ইধাগমনাযা’’তি.
‘‘চিৰপটিকাহং, ভন্তে, ভগৱন্তং দস্সনায উপসঙ্কমিতুকামো, অপি চাহং কেহিচি কেহিচি কিচ্চকৰণীযেহি ব্যাৱটো. এৱাহং নাসক্খিং ভগৱন্তং দস্সনায উপসঙ্কমিতু’’ন্তি.
অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘সুখং ৱত তস্স ন হোতি কিঞ্চি,
সঙ্খাতধম্মস্স বহুস্সুতস্স;
সকিঞ্চনং পস্স ৱিহঞ্ঞমানং,
জনো জনস্মিং পটিবন্ধৰূপো’’তি. পঞ্চমং;
৬. গব্ভিনীসুত্তং
১৬. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰস্স পৰিব্বাজকস্স দহৰমাণৱিকা পজাপতি হোতি গব্ভিনী উপৱিজঞ্ঞা. অথ খো সা পৰিব্বাজিকা তং পৰিব্বাজকং এতদৱোচ – ‘‘গচ্ছ ত্ৱং, ব্ৰাহ্মণ, তেলং আহৰ, যং মে ৱিজাতায ভৱিস্সতী’’তি.
এৱং ৱুত্তে, সো পৰিব্বাজকো তং পৰিব্বাজিকং এতদৱোচ – ‘‘কুতো পনাহং, ভোতি [ভোতিযা (স্যা. পী. ক.)], তেলং আহৰামী’’তি? দুতিযম্পি খো সা পৰিব্বাজিকা তং পৰিব্বাজকং এতদৱোচ – ‘‘গচ্ছ ত্ৱং, ব্ৰাহ্মণ, তেলং আহৰ, যং মে ৱিজাতায ভৱিস্সতী’’তি. দুতিযম্পি খো সো পৰিব্বাজিকো তং পৰিব্বাজিকং এতদৱোচ – ‘‘কুতো পনাহং, ভোতি, তেলং আহৰামী’’তি? ততিযম্পি খো সা পৰিব্বাজিকা তং পৰিব্বাজকং এতদৱোচ – ‘‘গচ্ছ ত্ৱং, ব্ৰাহ্মণ, তেলং আহৰ, যং মে ৱিজাতায ভৱিস্সতী’’তি.
তেন খো পন সমযেন ৰঞ্ঞো পসেনদিস্স কোসলস্স কোট্ঠাগাৰে সমণস্স ৱা ব্ৰাহ্মণস্স ৱা সপ্পিস্স ৱা তেলস্স ৱা যাৱদত্থং পাতুং দীযতি [দিয্যতি (সী. ক.)], নো নীহৰিতুং.
অথ খো তস্স পৰিব্বাজকস্স এতদহোসি – ‘‘ৰঞ্ঞো খো পন পসেনদিস্স কোসলস্স কোট্ঠাগাৰে সমণস্স ৱা ব্ৰাহ্মণস্স ৱা সপ্পিস্স ৱা তেলস্স ৱা যাৱদত্থং পাতুং দীযতি, নো নীহৰিতুং. যংনূনাহং ৰঞ্ঞো পসেনদিস্স কোসলস্স কোট্ঠাগাৰং গন্ত্ৱা তেলস্স যাৱদত্থং পিৱিত্ৱা ঘৰং আগন্ত্ৱা উচ্ছদ্দিত্ৱান [উগ্গিৰিত্ৱান (সী. স্যা. পী.), উচ্ছদিত্ৱা (সী. স্যা. অট্ঠ.), উচ্ছড্ডিত্ৱান (ক.)] দদেয্যং, যং ইমিস্সা ৱিজাতায ভৱিস্সতী’’তি.
অথ খো সো পৰিব্বাজকো ৰঞ্ঞো পসেনদিস্স কোসলস্স কোট্ঠাগাৰং গন্ত্ৱা তেলস্স যাৱদত্থং পিৱিত্ৱা ঘৰং আগন্ত্ৱা নেৱ সক্কোতি উদ্ধং কাতুং, ন পন অধো. সো দুক্খাহি তিব্বাহি [তিপ্পাহি (স্যা.)] খৰাহি কটুকাহি ৱেদনাহি ফুট্ঠো আৱট্টতি পৰিৱট্টতি.
অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায সাৱত্থিং পিণ্ডায পাৱিসি. অদ্দসা খো ভগৱা তং পৰিব্বাজকং দুক্খাহি তিব্বাহি খৰাহি কটুকাহি ৱেদনাহি ফুট্ঠং আৱট্টমানং পৰিৱট্টমানং.
অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘সুখিনো ৱত যে অকিঞ্চনা,
ৱেদগুনো হি জনা অকিঞ্চনা;
সকিঞ্চনং পস্স ৱিহঞ্ঞমানং,
জনো জনস্মিং পটিবন্ধচিত্তো’’ [পটিবদ্ধচিত্তো (স্যা.), পটিবন্ধৰুপো (?)] তি. ছট্ঠং;
৭. একপুত্তকসুত্তং
১৭. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰস্স উপাসকস্স একপুত্তকো পিযো মনাপো কালঙ্কতো হোতি.
অথ খো সম্বহুলা উপাসকা অল্লৱত্থা অল্লকেসা দিৱা দিৱস্স যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নে খো তে উপাসকে ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘কিং নু খো তুম্হে, উপাসকা, অল্লৱত্থা অল্লকেসা ইধূপসঙ্কমন্তা দিৱা দিৱস্সা’’তি?
এৱং ৱুত্তে, সো উপাসকো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ময্হং খো, ভন্তে, একপুত্তকো পিযো মনাপো কালঙ্কতো. তেন মযং অল্লৱত্থা অল্লকেসা ইধূপসঙ্কমন্তা দিৱা দিৱস্সা’’তি.
অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘পিযৰূপস্সাদগধিতাসে [পিযৰূপস্সাতগধিতাসে (সী. পী.)],
দেৱকাযা পুথু মনুস্সা চ;
অঘাৱিনো পৰিজুন্না,
মচ্চুৰাজস্স ৱসং গচ্ছন্তি.
‘‘যে ৱে দিৱা চ ৰত্তো চ,
অপ্পমত্তা জহন্তি পিযৰূপং;
তে ৱে খণন্তি অঘমূলং,
মচ্চুনো আমিসং দুৰতিৱত্ত’’ন্তি. সত্তমং;
৮. সুপ্পৱাসাসুত্তং
১৮. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা কুণ্ডিকাযং [কুণ্ডিযাযং (সী. স্যা. পী.)] ৱিহৰতি কুণ্ডধানৱনে [কুণ্ডিট্ঠানৱনে (স্যা. পী.)]. তেন খো পন সমযেন সুপ্পৱাসা কোলিযধীতা সত্ত ৱস্সানি গব্ভং ধাৰেতি. সত্তাহং মূড়্হগব্ভা সা দুক্খাহি তিব্বাহি খৰাহি কটুকাহি ৱেদনাহি ফুট্ঠা তীহি ৱিতক্কেহি অধিৱাসেতি – ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো ৱত সো ভগৱা যো ইমস্স এৱৰূপস্স দুক্খস্স পহানায ধম্মং দেসেতি; সুপ্পটিপন্নো ৱত তস্স ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো যো ইমস্স এৱৰূপস্স দুক্খস্স পহানায পটিপন্নো; সুসুখং ৱত তং নিব্বানং যত্থিদং এৱৰূপং দুক্খং ন সংৱিজ্জতী’’তি.
অথ খো সুপ্পৱাসা কোলিযধীতা সামিকং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৱং, অয্যপুত্ত, যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কম; উপসঙ্কমিত্ৱা মম ৱচনেন ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দাহি; অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৱিহাৰং পুচ্ছ – ‘সুপ্পৱাসা, ভন্তে, কোলিযধীতা ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দতি; অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৱিহাৰং পুচ্ছতী’তি. এৱঞ্চ ৱদেহি – ‘সুপ্পৱাসা, ভন্তে, কোলিযধীতা সত্ত ৱস্সানি গব্ভং ধাৰেতি. সত্তাহং মূড়্হগব্ভা সা দুক্খাহি তিব্বাহি খৰাহি কটুকাহি ৱেদনাহি ফুট্ঠা তীহি ৱিতক্কেহি অধিৱাসেতি – সম্মাসম্বুদ্ধো ৱত সো ভগৱা যো ইমস্স এৱৰূপস্স দুক্খস্স পহানায ধম্মং দেসেতি; সুপ্পটিপন্নো ৱত তস্স ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো যো ইমস্স এৱৰূপস্স দুক্খস্স পহানায পটিপন্নো; সুসুখং ৱত তং নিব্বানং যত্থিদং এৱৰূপং দুক্খং ন সংৱিজ্জতী’’’তি.
‘‘পৰম’’ন্তি খো সো কোলিযপুত্তো সুপ্পৱাসায কোলিযধীতায পটিস্সুত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো কোলিযপুত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সুপ্পৱাসা, ভন্তে, কোলিযধীতা ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দতি, অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৱিহাৰং পুচ্ছতি; এৱঞ্চ ৱদেতি – ‘সুপ্পৱাসা, ভন্তে, কোলিযধীতা সত্ত ৱস্সানি গব্ভং ধাৰেতি. সত্তাহং মূড়্হগব্ভা সা দুক্খাহি তিব্বাহি খৰাহি কটুকাহি ৱেদনাহি ফুট্ঠা তীহি ৱিতক্কেহি অধিৱাসেতি – সম্মাসম্বুদ্ধো ৱত সো ভগৱা যো ইমস্স এৱৰূপস্স দুক্খস্স পহানায ধম্মং দেসেতি; সুপ্পটিপন্নো ৱত তস্স ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো যো ইমস্স এৱৰূপস্স দুক্খস্স পহানায পটিপন্নো; সুসুখং ৱত নিব্বানং যত্থিদং এৱৰূপং দুক্খং ন সংৱিজ্জতী’’’তি.
‘‘সুখিনী হোতু সুপ্পৱাসা কোলিযধীতা; অৰোগা অৰোগং পুত্তং ৱিজাযতূ’’তি. সহ ৱচনা চ পন ভগৱতো সুপ্পৱাসা কোলিযধীতা সুখিনী অৰোগা অৰোগং পুত্তং ৱিজাযি.
‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো সো কোলিযপুত্তো ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা যেন সকং ঘৰং তেন পচ্চাযাসি. অদ্দসা খো সো কোলিযপুত্তো সুপ্পৱাসং কোলিযধীতৰং সুখিনিং অৰোগং অৰোগং পুত্তং ৱিজাতং. দিস্ৱানস্স এতদহোসি – ‘‘অচ্ছৰিযং ৱত, ভো, অব্ভুতং ৱত, ভো, তথাগতস্স মহিদ্ধিকতা মহানুভাৱতা, যত্ৰ হি নামাযং সুপ্পৱাসা কোলিযধীতা সহ ৱচনা চ পন [সহ ৱচনা পন (পী.), সহ ৱচনা (?)] ভগৱতো সুখিনী অৰোগা অৰোগং পুত্তং ৱিজাযিস্সতী’’তি! অত্তমনো পমুদিতো পীতিসোমনস্সজাতো অহোসি.
অথ খো সুপ্পৱাসা কোলিযধীতা সামিকং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৱং, অয্যপুত্ত, যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কম; উপসঙ্কমিত্ৱা মম ৱচনেন ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দাহি – ‘সুপ্পৱাসা, ভন্তে, কোলিযধীতা ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দতী’তি; এৱঞ্চ ৱদেহি – ‘সুপ্পৱাসা, ভন্তে, কোলিযধীতা সত্ত ৱস্সানি গব্ভং ধাৰেতি. সত্তাহং মূড়্হগব্ভা সা এতৰহি সুখিনী অৰোগা অৰোগং পুত্তং ৱিজাতা. সা সত্তাহং বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং ভত্তেন নিমন্তেতি. অধিৱাসেতু কিৰ, ভন্তে, ভগৱা সুপ্পৱাসায কোলিযধীতায সত্ত ভত্তানি সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’’তি.
‘‘পৰম’’ন্তি খো সো কোলিযপুত্তো সুপ্পৱাসায কোলিযধীতায পটিস্সুত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো কোলিযপুত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ –
‘‘সুপ্পৱাসা, ভন্তে, কোলিযধীতা ভগৱতো পাদে সিৰসা ৱন্দতি; এৱঞ্চ ৱদেতি – ‘সুপ্পৱাসা, ভন্তে, কোলিযধীতা সত্ত ৱস্সানি গব্ভং ধাৰেতি. সত্তাহং মূড়্হগব্ভা সা এতৰহি সুখিনী অৰোগা অৰোগং পুত্তং ৱিজাতা. সা সত্তাহং বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং ভত্তেন নিমন্তেতি. অধিৱাসেতু কিৰ, ভন্তে, ভগৱা সুপ্পৱাসায কোলিযধীতায সত্ত ভত্তানি সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’’তি.
তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰেন উপাসকেন বুদ্ধপ্পমুখো ভিক্খুসঙ্ঘো স্ৱাতনায ভত্তেন নিমন্তিতো হোতি. সো চ উপাসকো আযস্মতো মহামোগ্গল্লানস্স [মহামোগ্গলানস্স (ক.)] উপট্ঠাকো হোতি. অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং মহামোগ্গল্লানং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৱং, মোগ্গল্লান, যেন সো উপাসকো তেনুপসঙ্কম; উপসঙ্কমিত্ৱা তং উপাসকং এৱং ৱদেহি – ‘সুপ্পৱাসা, আৱুসো, কোলিযধীতা সত্ত ৱস্সানি গব্ভং ধাৰেসি. সত্তাহং মূড়্হগব্ভা সা এতৰহি সুখিনী অৰোগা অৰোগং পুত্তং ৱিজাতা. সা সত্তাহং বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং ভত্তেন নিমন্তেতি. কৰোতু সুপ্পৱাসা কোলিযধীতা সত্ত ভত্তানি, পচ্ছা ত্ৱং কৰিস্সসী’তি [কৰিস্সসীতি সঞ্ঞাপেহি (ক.)]. তুয্হেসো উপট্ঠাকো’’তি.
‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা যেন সো উপাসকো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা তং উপাসকং এতদৱোচ – ‘‘সুপ্পৱাসা, আৱুসো, কোলিযধীতা সত্ত ৱস্সানি গব্ভং ধাৰেতি. সত্তাহং মূড়্হগব্ভা সা এতৰহি সুখিনী অৰোগা অৰোগং পুত্তং ৱিজাতা. সা সত্তাহং বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং ভত্তেন নিমন্তেতি. কৰোতু সুপ্পৱাসা কোলিযধীতা সত্ত ভত্তানি, পচ্ছা ত্ৱং কৰিস্সসী’’তি.
‘‘সচে মে, ভন্তে, অয্যো মহামোগ্গল্লানো তিণ্ণং ধম্মানং পাটিভোগো – ভোগানঞ্চ জীৱিতস্স চ সদ্ধায চ, কৰোতু সুপ্পৱাসা কোলিযধীতা সত্ত ভত্তানি, পচ্ছাহং কৰিস্সামী’’তি. ‘‘দ্ৱিন্নং খো তে অহং [দ্ৱিন্নং খো তেসং (পী.), দ্ৱিন্নং খো নেসং (ক.)], আৱুসো, ধম্মানং পাটিভোগো – ভোগানঞ্চ জীৱিতস্স চ. সদ্ধায পন ত্ৱংযেৱ পাটিভোগো’’তি.
‘‘সচে মে, ভন্তে, অয্যো মহামোগ্গল্লানো দ্ৱিন্নং ধম্মানং পাটিভোগো – ভোগানঞ্চ জীৱিতস্স চ, কৰোতু সুপ্পৱাসা কোলিযধীতা সত্ত ভত্তানি, পচ্ছাহং কৰিস্সামী’’তি.
অথ খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো তং উপাসকং সঞ্ঞাপেত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সঞ্ঞত্তো [সঞ্ঞাতো (স্যা.)], ভন্তে, সো উপাসকো মযা; কৰোতু সুপ্পৱাসা কোলিযধীতা সত্ত ভত্তানি, পচ্ছা সো কৰিস্সতী’’তি.
অথ খো সুপ্পৱাসা কোলিযধীতা সত্তাহং বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেসি সম্পৱাৰেসি, তঞ্চ দাৰকং ভগৱন্তং ৱন্দাপেসি সব্বঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘং.
অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো তং দাৰকং এতদৱোচ – ‘‘কচ্চি তে, দাৰক, খমনীযং, কচ্চি যাপনীযং, কচ্চি ন কিঞ্চি দুক্খ’’ন্তি? ‘‘কুতো মে, ভন্তে সাৰিপুত্ত, খমনীযং, কুতো যাপনীযং! সত্ত মে ৱস্সানি লোহিতকুম্ভিযং ৱুত্তানী’’তি.
অথ খো সুপ্পৱাসা কোলিযধীতা – ‘‘পুত্তো মে ধম্মসেনাপতিনা সদ্ধিং মন্তেতী’’তি অত্তমনা পমুদিতা পীতিসোমনস্সজাতা অহোসি. অথ খো ভগৱা (সুপ্পৱাসং কোলীযধীতৰং অত্তমনং পমুদিতং পীতিসোমনস্সজাতং ৱিদিত্ৱা [দিস্ৱা (সী.)]) [( ) নত্থি ইঙ্গলিসপোত্থকে] সুপ্পৱাসং কোলিযধীতৰং এতদৱোচ – ‘‘ইচ্ছেয্যাসি ত্ৱং, সুপ্পৱাসে, অঞ্ঞম্পি এৱৰূপং পুত্ত’’ন্তি? ‘‘ইচ্ছেয্যামহং, ভগৱা, অঞ্ঞানিপি এৱৰূপানি সত্ত পুত্তানী’’তি.
অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘অসাতং সাতৰূপেন, পিযৰূপেন অপ্পিযং;
দুক্খং সুখস্স ৰূপেন, পমত্তমতিৱত্ততী’’তি. অট্ঠমং;
৯. ৱিসাখাসুত্তং
১৯. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি পুব্বাৰামে মিগাৰমাতুপাসাদে. তেন খো পন সমযেন ৱিসাখায মিগাৰমাতুযা কোচিদেৱ অত্থো ৰঞ্ঞে পসেনদিম্হি কোসলে পটিবদ্ধো [পটিবন্ধো (পী. ক.)] হোতি. তং ৰাজা পসেনদি কোসলো ন যথাধিপ্পাযং তীৰেতি.
অথ খো ৱিসাখা মিগাৰমাতা দিৱা দিৱস্স [দিৱাদিৱস্সেৱ (স্যা.), দিৱাদিৱস্সেযেৱ (পী.), দিৱা দিৱস্সযেৱ (ক.)] যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো ৱিসাখং মিগাৰমাতৰং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘হন্দ কুতো নু ত্ৱং, ৱিসাখে, আগচ্ছসি দিৱা দিৱস্সা’’তি? ‘‘ইধ মে, ভন্তে, কোচিদেৱ অত্থো ৰঞ্ঞে পসেনদিম্হি কোসলে পটিবদ্ধো; তং ৰাজা পসেনদি কোসলো ন যথাধিপ্পাযং তীৰেতী’’তি.
অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘সব্বং পৰৱসং দুক্খং, সব্বং ইস্সৰিযং সুখং;
সাধাৰণে ৱিহঞ্ঞন্তি, যোগা হি দুৰতিক্কমা’’তি. নৱমং;
১০. ভদ্দিযসুত্তং
২০. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা অনুপিযাযং ৱিহৰতি অম্বৱনে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা ভদ্দিযো কাড়ীগোধায পুত্তো অৰঞ্ঞগতোপি ৰুক্খমূলগতোপি সুঞ্ঞাগাৰগতোপি অভিক্খণং উদানং উদানেসি – ‘‘অহো সুখং, অহো সুখ’’ন্তি!
অস্সোসুং খো সম্বহুলা ভিক্খূ আযস্মতো ভদ্দিযস্স কাড়ীগোধায পুত্তস্স অৰঞ্ঞগতস্সপি ৰুক্খমূলগতস্সপি সুঞ্ঞাগাৰগতস্সপি অভিক্খণং উদানং উদানেন্তস্স – ‘‘অহো সুখং, অহো সুখ’’ন্তি! সুত্ৱান নেসং এতদহোসি – ‘‘নিস্সংসযং খো, আৱুসো, আযস্মা ভদ্দিযো কাড়ীগোধায পুত্তো অনভিৰতো ব্ৰহ্মচৰিযং চৰতি, যংস পুব্বে অগাৰিযভূতস্স [অগাৰিকভূতস্স (স্যা.)] ৰজ্জসুখং, সো তমনুস্সৰমানো অৰঞ্ঞগতোপি ৰুক্খমূলগতোপি সুঞ্ঞাগাৰগতোপি অভিক্খণং উদানং উদানেসি – ‘অহো সুখং, অহো সুখ’’’ন্তি!
অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘আযস্মা, ভন্তে, ভদ্দিযো কাড়ীগোধায পুত্তো অৰঞ্ঞগতোপি ৰুক্খমূলগতোপি সুঞ্ঞাগাৰগতোপি অভিক্খণং উদানং উদানেসি – ‘অহো সুখং, অহো সুখ’ন্তি! নিস্সংসযং খো, ভন্তে, আযস্মা ভদ্দিযো কাড়ীগোধায পুত্তো অনভিৰতো ব্ৰহ্মচৰিযং চৰতি. যংস পুব্বে অগাৰিযভূতস্স ৰজ্জসুখং, সো তমনুস্সৰমানো অৰঞ্ঞগতোপি ৰুক্খমূলগতোপি সুঞ্ঞাগাৰগতোপি অভিক্খণং উদানং উদানেসি – ‘অহো সুখং, অহো সুখ’’’ন্তি!
অথ খো ভগৱা অঞ্ঞতৰং ভিক্খুং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৱং, ভিক্খু, মম ৱচনেন ভদ্দিযং ভিক্খুং আমন্তেহি – ‘সত্থা তং, আৱুসো ভদ্দিয, আমন্তেতী’’’তি.
‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো সো ভিক্খু ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা যেনাযস্মা ভদ্দিযো কাড়ীগোধায পুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভদ্দিযং কাড়ীগোধায পুত্তং এতদৱোচ – ‘‘সত্থা তং, আৱুসো ভদ্দিয, আমন্তেতী’’তি. ‘‘এৱমাৱুসো’’তি খো আযস্মা ভদ্দিযো কাড়ীগোধায পুত্তো তস্স ভিক্খুনো পটিস্সুত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং ভদ্দিযং কাড়ীগোধায পুত্তং ভগৱা এতদৱোচ –
‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং, ভদ্দিয, অৰঞ্ঞগতোপি ৰুক্খমূলগতোপি সুঞ্ঞাগাৰগতোপি অভিক্খণং উদানং উদানেসি – ‘অহো সুখং, অহো সুখ’’’ন্তি! ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি.
‘‘কিং পন [কং পন (স্যা পী.)] ত্ৱং, ভদ্দিয, অত্থৱসং সম্পস্সমানো অৰঞ্ঞগতোপি ৰুক্খমূলগতোপি সুঞ্ঞাগাৰগতোপি অভিক্খণং উদানং উদানেসি – ‘অহো সুখং, অহো সুখ’’’ন্তি! ‘‘পুব্বে মে, ভন্তে, অগাৰিযভূতস্স ৰজ্জং কাৰেন্তস্স অন্তোপি অন্তেপুৰে ৰক্খা সুসংৱিহিতা অহোসি, বহিপি অন্তেপুৰে ৰক্খা সুসংৱিহিতা অহোসি, অন্তোপি নগৰে ৰক্খা সুসংৱিহিতা অহোসি, বহিপি নগৰে ৰক্খা সুসংৱিহিতা অহোসি, অন্তোপি জনপদে ৰক্খা সুসংৱিহিতা অহোসি, বহিপি জনপদে ৰক্খা সুসংৱিহিতা অহোসি. সো খো অহং, ভন্তে, এৱং ৰক্খিতো গোপিতো সন্তো ভীতো উব্বিগ্গো উস্সঙ্কী উত্ৰাসী ৱিহাসিং. এতৰহি খো পনাহং, ভন্তে, অৰঞ্ঞগতোপি ৰুক্খমূলগতোপি সুঞ্ঞাগাৰগতোপি একো [এককো (স্যা. পী.)] অভীতো অনুব্বিগ্গো অনুস্সঙ্কী অনুত্ৰাসী অপ্পোস্সুক্কো পন্নলোমো পৰদত্তৱুত্তো [পৰদৱুত্তো (ক. সী. স্যা. পী.)], মিগভূতেন চেতসা ৱিহৰামি. ইমং [ইদং (সী. ক.)] খো অহং, ভন্তে, অত্থৱসং সম্পস্সমানো অৰঞ্ঞগতোপি ৰুক্খমূলগতোপি সুঞ্ঞাগাৰগতোপি অভিক্খণং উদানং উদানেসি [উদানেমি (ক.)] – ‘অহো সুখং, অহো সুখ’’’ন্তি!
অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘যস্সন্তৰতো ন সন্তি কোপা,
ইতিভৱাভৱতঞ্চ ৱীতিৱত্তো;
তং ৱিগতভযং সুখিং অসোকং,
দেৱা নানুভৱন্তি দস্সনাযা’’তি. দসমং;
মুচলিন্দৱগ্গো দুতিযো নিট্ঠিতো.