১. বোধিৱগ্গো
১. পঠমবোধিসুত্তং
১. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা উৰুৱেলাযং ৱিহৰতি নজ্জা নেৰঞ্জৰায তীৰে বোধিৰুক্খমূলে পঠমাভিসম্বুদ্ধো. তেন খো পন সমযেন ভগৱা সত্তাহং একপল্লঙ্কেন নিসিন্নো হোতি ৱিমুত্তিসুখপটিসংৱেদী [ৱিমুত্তিসুখং পটিসংৱেদী (স্যা. পী. ক.)]. অথ খো ভগৱা তস্স সত্তাহস্স অচ্চযেন তম্হা সমাধিম্হা ৱুট্ঠহিত্ৱা ৰত্তিযা পঠমং যামং পটিচ্চসমুপ্পাদং অনুলোমং সাধুকং মনসাকাসি –
‘‘ইতি ইমস্মিং সতি ইদং হোতি, ইমস্সুপ্পাদা ইদং উপ্পজ্জতি, যদিদং – অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা, সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপং, নামৰূপপচ্চযা সড়াযতনং, সড়াযতনপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৱেদনা, ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং, উপাদানপচ্চযা ভৱো, ভৱপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জৰামৰণং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা সম্ভৱন্তি. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতী’’তি.
অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘যদা হৱে পাতুভৱন্তি ধম্মা,
আতাপিনো ঝাযতো ব্ৰাহ্মণস্স;
অথস্স কঙ্খা ৱপযন্তি সব্বা,
যতো পজানাতি সহেতুধম্ম’’ন্তি. পঠমং;
২. দুতিযবোধিসুত্তং
২. এৱং মে সুতং – এক সমযং ভগৱা উৰুৱেলাযং ৱিহৰতি নজ্জা নেৰঞ্জৰায তীৰে বোধিৰুক্খমূলে পঠমাভিসম্বুদ্ধো. তেন খো পন সমযেন ভগৱা সত্তাহং একপল্লঙ্কেন নিসিন্নো হোতি ৱিমুত্তিসুখপটিসংৱেদী. অথ খো ভগৱা তস্স সত্তাহস্স অচ্চযেন তম্হা সমাধিম্হা ৱুট্ঠহিত্ৱা ৰত্তিযা মজ্ঝিমং যামং পটিচ্চসমুপ্পাদং পটিলোমং সাধুকং মনসাকাসি –
‘‘ইতি ইমস্মিং অসতি ইদং ন হোতি, ইমস্স নিৰোধা ইদং নিৰুজ্ঝতি, যদিদং – অৱিজ্জানিৰোধা সঙ্খাৰনিৰোধো, সঙ্খাৰনিৰোধা ৱিঞ্ঞাণনিৰোধো, ৱিঞ্ঞাণনিৰোধা নামৰূপনিৰোধো, নামৰূপনিৰোধা সড়াযতননিৰোধো, সড়াযতননিৰোধা ফস্সনিৰোধো, ফস্সনিৰোধা ৱেদনানিৰোধো, ৱেদনানিৰোধা তণ্হানিৰোধো, তণ্হানিৰোধা উপাদাননিৰোধো, উপাদাননিৰোধা ভৱনিৰোধো, ভৱনিৰোধা জাতিনিৰোধো, জাতিনিৰোধা জৰামৰণং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা নিৰুজ্ঝন্তি. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স নিৰোধো হোতী’’তি.
অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘যদা হৱে পাতুভৱন্তি ধম্মা,
আতাপিনো ঝাযতো ব্ৰাহ্মণস্স;
অথস্স কঙ্খা ৱপযন্তি সব্বা,
যতো খযং পচ্চযানং অৱেদী’’তি. দুতিযং;
৩. ততিযবোধিসুত্তং
৩. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা উৰুৱেলাযং ৱিহৰতি নজ্জা নেৰঞ্জৰায তীৰে বোধিৰুক্খমূলে পঠমাভিসম্বুদ্ধো. তেন খো পন সমযেন ভগৱা সত্তাহং একপল্লঙ্কেন নিসিন্নো হোতি ৱিমুত্তিসুখপটিসংৱেদী. অথ খো ভগৱা তস্স সত্তাহস্স অচ্চযেন তম্হা সমাধিম্হা ৱুট্ঠহিত্ৱা ৰত্তিযা পচ্ছিমং যামং পটিচ্চসমুপ্পাদং অনুলোমপটিলোমং সাধুকং মনসাকাসি –
‘‘ইতি ইমস্মিং সতি ইদং হোতি, ইমস্সুপ্পাদা ইদং উপ্পজ্জতি, ইমস্মিং অসতি ইদং ন হোতি, ইমস্স নিৰোধা ইদং নিৰুজ্ঝতি; যদিদং – অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা, সঙ্খাৰপচ্চযা ৱিঞ্ঞাণং, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপং, নামৰূপপচ্চযা সড়াযতনং, সড়াযতনপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৱেদনা, ৱেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং, উপাদানপচ্চযা ভৱো, ভৱপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জৰামৰণং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা সম্ভৱন্তি. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি.
‘‘অৱিজ্জায ত্ৱেৱ অসেসৱিৰাগনিৰোধা সঙ্খাৰনিৰোধো, সঙ্খাৰনিৰোধা ৱিঞ্ঞাণনিৰোধো, ৱিঞ্ঞাণনিৰোধা নামৰূপনিৰোধো, নামৰূপনিৰোধা সড়াযতননিৰোধো, সড়াযতননিৰোধা ফস্সনিৰোধো, ফস্সনিৰোধা ৱেদনানিৰোধো, ৱেদনানিৰোধা তণ্হানিৰোধো, তণ্হানিৰোধা উপাদাননিৰোধো, উপাদাননিৰোধা ভৱনিৰোধো, ভৱনিৰোধা জাতিনিৰোধো, জাতিনিৰোধা জৰামৰণং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসা নিৰুজ্ঝন্তি. এৱমেতস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স নিৰোধো হোতী’’তি.
অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘যদা হৱে পাতুভৱন্তি ধম্মা,
আতাপিনো ঝাযতো ব্ৰাহ্মণস্স;
ৱিধূপযং তিট্ঠতি মাৰসেনং,
সূৰিযোৱ [সুৰিযোৱ (সী. স্যা. কং. পী.)] ওভাসযমন্তলিক্খ’’ন্তি. ততিযং;
৪. হুংহুঙ্কসুত্তং
৪. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা উৰুৱেলাযং ৱিহৰতি নজ্জা নেৰঞ্জৰায তীৰে অজপালনিগ্ৰোধে পঠমাভিসম্বুদ্ধো. তেন খো পন সমযেন ভগৱা সত্তাহং একপল্লঙ্কেন নিসিন্নো হোতি ৱিমুত্তিসুখপটিসংৱেদী. অথ খো ভগৱা তস্স সত্তাহস্স অচ্চযেন তম্হা সমাধিম্হা ৱুট্ঠাসি.
অথ খো অঞ্ঞতৰো হুংহুঙ্কজাতিকো [হুহুঙ্কজাতিকো (সী. স্যা. কং. পী.)] ব্ৰাহ্মণো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো সো ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কিত্তাৱতা নু খো, ভো গোতম, ব্ৰাহ্মণো হোতি, কতমে চ পন ব্ৰাহ্মণকৰণা [ব্ৰাহ্মণকাৰকা (ক.)] ধম্মা’’তি?
অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘যো ব্ৰাহ্মণো বাহিতপাপধম্মো,
নিহুংহুঙ্কো [নিহুহুঙ্কো (সী. স্যা. কং পী.)] নিক্কসাৱো যতত্তো;
ৱেদন্তগূ ৱূসিতব্ৰহ্মচৰিযো,
ধম্মেন সো ব্ৰহ্মৱাদং ৱদেয্য;
যস্সুস্সদা নত্থি কুহিঞ্চি লোকে’’তি. চতুত্থং;
৫. ব্ৰাহ্মণসুত্তং
৫. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা চ সাৰিপুত্তো আযস্মা চ মহামোগ্গল্লানো আযস্মা চ মহাকস্সপো আযস্মা চ মহাকচ্চানো [মহাকচ্চাযনো (সী. পী. ক.)] আযস্মা চ মহাকোট্ঠিকো আযস্মা চ মহাকপ্পিনো আযস্মা চ মহাচুন্দো আযস্মা চ অনুৰুদ্ধো আযস্মা চ ৰেৱতো আযস্মা চ নন্দো [আনন্দো (সী. পী.)] যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু.
অদ্দসা খো ভগৱা তে আযস্মন্তে দূৰতোৱ আগচ্ছন্তে; দিস্ৱান ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘এতে, ভিক্খৱে, ব্ৰাহ্মণা আগচ্ছন্তি; এতে, ভিক্খৱে, ব্ৰাহ্মণা আগচ্ছন্তী’’তি. এৱং ৱুত্তে, অঞ্ঞতৰো ব্ৰাহ্মণজাতিকো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কিত্তাৱতা নু খো, ভন্তে, ব্ৰাহ্মণো হোতি, কতমে চ পন ব্ৰাহ্মণকৰণা ধম্মা’’তি?
অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘বাহিত্ৱা পাপকে ধম্মে, যে চৰন্তি সদা সতা;
খীণসংযোজনা বুদ্ধা, তে ৱে [তেৱ (সী.)] লোকস্মি ব্ৰাহ্মণা’’তি. পঞ্চমং;
৬. মহাকস্সপসুত্তং
৬. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি ৱেড়ুৱনে কলন্দকনিৱাপে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা মহাকস্সপো পিপ্পলিগুহাযং [পিপ্ফলিগুহাযং (স্যা.), সিম্বলিগুহাযং (ক.)] ৱিহৰতি আবাধিকো [আবাধিকো হোতি (স্যা. পী.)] দুক্খিতো বাড়্হগিলানো. অথ খো আযস্মা মহাকস্সপো অপৰেন সমযেন তম্হা আবাধা ৱুট্ঠাসি. অথ খো আযস্মতো মহাকস্সপস্স তম্হা আবাধা ৱুট্ঠিতস্স এতদহোসি – ‘‘যংনূনাহং ৰাজগহং পিণ্ডায পৱিসেয্য’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন পঞ্চমত্তানি দেৱতাসতানি উস্সুক্কং আপন্নানি হোন্তি আযস্মতো মহাকস্সপস্স পিণ্ডপাতপটিলাভায. অথ খো আযস্মা মহাকস্সপো তানি পঞ্চমত্তানি দেৱতাসতানি পটিক্খিপিত্ৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায ৰাজগহং পিণ্ডায পাৱিসি – যেন দলিদ্দৱিসিখা কপণৱিসিখা পেসকাৰৱিসিখা. অদ্দসা খো ভগৱা আযস্মন্তং মহাকস্সপং ৰাজগহে পিণ্ডায চৰন্তং যেন দলিদ্দৱিসিখা কপণৱিসিখা পেসকাৰৱিসিখা.
অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘অনঞ্ঞপোসিমঞ্ঞাতং, দন্তং সাৰে পতিট্ঠিতং;
খীণাসৱং ৱন্তদোসং, তমহং ব্ৰূমি ব্ৰাহ্মণ’’ন্তি. ছট্ঠং;
৭. অজকলাপকসুত্তং
৭. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা পাৱাযং [পাটলিযং (পী.)] ৱিহৰতি অজকলাপকে চেতিযে, অজকলাপকস্স যক্খস্স ভৱনে. তেন খো পন সমযেন ভগৱা ৰত্তন্ধকাৰতিমিসাযং অব্ভোকাসে নিসিন্নো হোতি; দেৱো চ একমেকং ফুসাযতি. অথ খো অজকলাপকো যক্খো ভগৱতো ভযং ছম্ভিতত্তং লোমহংসং উপ্পাদেতুকামো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতো অৱিদূৰে তিক্খত্তুং ‘‘অক্কুলো পক্কুলো’’তি অক্কুলপক্কুলিকং অকাসি – ‘‘এসো তে, সমণ, পিসাচো’’তি.
অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘যদা সকেসু ধম্মেসু, পাৰগূ হোতি ব্ৰাহ্মণো;
অথ এতং পিসাচঞ্চ, পক্কুলঞ্চাতিৱত্ততী’’তি. সত্তমং;
৮. সঙ্গামজিসুত্তং
৮. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা সঙ্গামজি সাৱত্থিং অনুপ্পত্তো হোতি ভগৱন্তং দস্সনায. অস্সোসি খো আযস্মতো সঙ্গামজিস্স পুৰাণদুতিযিকা – ‘‘অয্যো কিৰ সঙ্গামজি সাৱত্থিং অনুপ্পত্তো’’তি. সা দাৰকং আদায জেতৱনং অগমাসি.
তেন খো পন সমযেন আযস্মা সঙ্গামজি অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে দিৱাৱিহাৰং নিসিন্নো হোতি. অথ খো আযস্মতো সঙ্গামজিস্স পুৰাণদুতিযিকা যেনাযস্মা সঙ্গামজি তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং সঙ্গামজিং এতদৱোচ – ‘‘খুদ্দপুত্তঞ্হি [খুদ্দপুত্তাম্হি (সী.)], সমণ, পোস ম’’ন্তি. এৱং ৱুত্তে, আযস্মা সঙ্গামজি তুণ্হী অহোসি.
দুতিযম্পি খো আযস্মতো সঙ্গামজিস্স পুৰাণদুতিযিকা আযস্মন্তং সঙ্গামজিং এতদৱোচ – ‘‘খুদ্দপুত্তঞ্হি, সমণ, পোস ম’’ন্তি. দুতিযম্পি খো আযস্মা সঙ্গামজি তুণ্হী অহোসি.
ততিযম্পি খো আযস্মতো সঙ্গামজিস্স পুৰাণদুতিযিকা আযস্মন্তং সঙ্গামজিং এতদৱোচ – ‘‘খুদ্দপুত্তঞ্হি, সমণ, পোস ম’’ন্তি. ততিযম্পি খো আযস্মা সঙ্গামজি তুণ্হী অহোসি.
অথ খো আযস্মতো সঙ্গামজিস্স পুৰাণদুতিযিকা তং দাৰকং আযস্মতো সঙ্গামজিস্স পুৰতো নিক্খিপিত্ৱা পক্কামি [পক্কমি (ক.) এৱমুপৰিপি] – ‘‘এসো [এস (সী. ক.)] তে, সমণ, পুত্তো; পোস ন’’ন্তি.
অথ খো আযস্মা সঙ্গামজি তং দাৰকং নেৱ ওলোকেসি নাপি আলপি. অথ খো আযস্মতো সঙ্গামজিস্স পুৰাণদুতিযিকা অৱিদূৰং [অৱিদূৰে (স্যা. পী.)] গন্ত্ৱা অপলোকেন্তী অদ্দস আযস্মন্তং সঙ্গামজিং তং দাৰকং নেৱ ওলোকেন্তং নাপি আলপন্তং, দিস্ৱানস্সা এতদহোসি – ‘‘ন চাযং সমণো পুত্তেনপি অত্থিকো’’তি. ততো পটিনিৱত্তিত্ৱা দাৰকং আদায পক্কামি. অদ্দসা খো ভগৱা দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন আযস্মতো সঙ্গামজিস্স পুৰাণদুতিযিকায এৱৰূপং ৱিপ্পকাৰং.
অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘আযন্তিং নাভিনন্দতি, পক্কমন্তিং ন সোচতি;
সঙ্গা সঙ্গামজিং মুত্তং, তমহং ব্ৰূমি ব্ৰাহ্মণ’’ন্তি. অট্ঠমং;
৯. জটিলসুত্তং
৯. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা গযাযং ৱিহৰতি গযাসীসে. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা জটিলা সীতাসু হেমন্তিকাসু ৰত্তীসু অন্তৰট্ঠকে হিমপাতসমযে গযাযং উম্মুজ্জন্তিপি নিমুজ্জন্তিপি, উম্মুজ্জনিমুজ্জম্পি কৰোন্তি ওসিঞ্চন্তিপি, অগ্গিম্পি জুহন্তি – ‘‘ইমিনা সুদ্ধী’’তি.
অদ্দসা খো ভগৱা তে সম্বহুলে জটিলে সীতাসু হেমন্তিকাসু ৰত্তীসু অন্তৰট্ঠকে হিমপাতসমযে গযাযং উম্মুজ্জন্তেপি নিমুজ্জন্তেপি উম্মুজ্জনিমুজ্জম্পি কৰোন্তে [উম্মুজ্জনিমুজ্জং কৰোন্তেপি (সী. পী. ক.)] ওসিঞ্চন্তেপি অগ্গিম্পি জুহন্তে – ‘‘ইমিনা সুদ্ধী’’তি.
অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘ন উদকেন সুচী হোতী, বহ্ৱেত্থ ন্হাযতী [নহাযতী (সী.)] জনো;
যম্হি সচ্চঞ্চ ধম্মো চ, সো সুচী সো চ ব্ৰাহ্মণো’’তি. নৱমং;
১০. বাহিযসুত্তং
১০. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন বাহিযো দাৰুচীৰিযো সুপ্পাৰকে পটিৱসতি সমুদ্দতীৰে সক্কতো গৰুকতো মানিতো পূজিতো অপচিতো লাভী চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰানং. অথ খো বাহিযস্স দাৰুচীৰিযস্স ৰহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদি – ‘‘যে খো কেচি লোকে অৰহন্তো ৱা অৰহত্তমগ্গং ৱা সমাপন্না, অহং তেসং অঞ্ঞতৰো’’তি.
অথ খো বাহিযস্স দাৰুচীৰিযস্স পুৰাণসালোহিতা দেৱতা অনুকম্পিকা অত্থকামা বাহিযস্স দাৰুচীৰিযস্স চেতসা চেতোপৰিৱিতক্কমঞ্ঞায যেন বাহিযো দাৰুচীৰিযো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা বাহিযং দাৰুচীৰিযং এতদৱোচ – ‘‘নেৱ খো ত্ৱং, বাহিয, অৰহা, নাপি অৰহত্তমগ্গং ৱা সমাপন্নো. সাপি তে পটিপদা নত্থি যায ত্ৱং অৰহা ৱা অস্স [অস্সসি (স্যা. ক.)] অৰহত্তমগ্গং ৱা সমাপন্নো’’তি.
‘‘অথ কে চৰহি সদেৱকে লোকে অৰহন্তো ৱা অৰহত্তমগ্গং ৱা সমাপন্নো’’তি? ‘‘অত্থি, বাহিয, উত্তৰেসু জনপদেসু [জনপদে (সী.)] সাৱত্থি নাম নগৰং. তত্থ সো ভগৱা এতৰহি ৱিহৰতি অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো. সো হি, বাহিয, ভগৱা অৰহা চেৱ অৰহত্তায চ ধম্মং দেসেতী’’তি.
অথ খো বাহিযো দাৰুচীৰিযো তায দেৱতায সংৱেজিতো তাৱদেৱ সুপ্পাৰকম্হা পক্কামি. সব্বত্থ একৰত্তিপৰিৱাসেন যেন সাৱত্থি জেতৱনং অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামো তেনুপসঙ্কমি. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা ভিক্খূ অব্ভোকাসে চঙ্কমন্তি. অথ খো বাহিযো দাৰুচীৰিযো যেন তে ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা তে ভিক্খূ এতদৱোচ – ‘‘কহং নু খো, ভন্তে, এতৰহি ভগৱা ৱিহৰতি অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো? দস্সনকামম্হা মযং তং ভগৱন্তং অৰহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধ’’ন্তি. ‘‘অন্তৰঘৰং পৱিট্ঠো খো, বাহিয, ভগৱা পিণ্ডাযা’’তি.
অথ খো বাহিযো দাৰুচীৰিযো তৰমানৰূপো জেতৱনা নিক্খমিত্ৱা সাৱত্থিং পৱিসিত্ৱা অদ্দস ভগৱন্তং সাৱত্থিযং পিণ্ডায চৰন্তং পাসাদিকং পসাদনীযং সন্তিন্দ্ৰিযং সন্তমানসং উত্তমদমথসমথমনুপ্পত্তং দন্তং গুত্তং যতিন্দ্ৰিযং নাগং. দিস্ৱান যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতো পাদে সিৰসা নিপতিত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘দেসেতু মে, ভন্তে ভগৱা, ধম্মং; দেসেতু, সুগতো, ধম্মং, যং মমস্স দীঘৰত্তং হিতায সুখাযা’’তি. এৱং ৱুত্তে, ভগৱা বাহিযং দাৰুচীৰিযং এতদৱোচ – ‘‘অকালো খো তাৱ, বাহিয, অন্তৰঘৰং পৱিট্ঠম্হা পিণ্ডাযা’’তি.
দুতিযম্পি খো বাহিযো দাৰুচীৰিযো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘দুজ্জানং খো পনেতং, ভন্তে, ভগৱতো ৱা জীৱিতন্তৰাযানং, ময্হং ৱা জীৱিতন্তৰাযানং. দেসেতু মে, ভন্তে ভগৱা, ধম্মং; দেসেতু, সুগতো, ধম্মং, যং মমস্স দীঘৰত্তং হিতায সুখাযা’’তি. দুতিযম্পি খো ভগৱা বাহিযং দাৰুচীৰিযং এতদৱোচ – ‘‘অকালো খো তাৱ, বাহিয, অন্তৰঘৰং পৱিট্ঠম্হা পিণ্ডাযা’’তি.
ততিযম্পি খো বাহিযো দাৰুচীৰিযো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘দুজ্জানং খো পনেতং, ভন্তে, ভগৱতো ৱা জীৱিতন্তৰাযানং, ময্হং ৱা জীৱিতন্তৰাযানং. দেসেতু মে ভন্তে ভগৱা, ধম্মং; দেসেতু, সুগতো, ধম্মং, যং মমস্স দীঘৰত্তং হিতায সুখাযা’’তি.
‘‘তস্মাতিহ তে, বাহিয, এৱং সিক্খিতব্বং – ‘দিট্ঠে দিট্ঠমত্তং ভৱিস্সতি, সুতে সুতমত্তং ভৱিস্সতি, মুতে মুতমত্তং ভৱিস্সতি, ৱিঞ্ঞাতে ৱিঞ্ঞাতমত্তং ভৱিস্সতী’তি. এৱঞ্হি তে, বাহিয, সিক্খিতব্বং. যতো খো তে, বাহিয, দিট্ঠে দিট্ঠমত্তং ভৱিস্সতি, সুতে সুতমত্তং ভৱিস্সতি, মুতে মুতমত্তং ভৱিস্সতি, ৱিঞ্ঞাতে ৱিঞ্ঞাতমত্তং ভৱিস্সতি, ততো ত্ৱং, বাহিয, ন তেন; যতো ত্ৱং, বাহিয, ন তেন ততো ত্ৱং, বাহিয, ন তত্থ; যতো ত্ৱং, বাহিয, ন তত্থ, ততো ত্ৱং, বাহিয, নেৱিধ ন হুৰং ন উভযমন্তৰেন. এসেৱন্তো দুক্খস্সা’’তি.
অথ খো বাহিযস্স দাৰুচীৰিযস্স ভগৱতো ইমায সংখিত্তায ধম্মদেসনায তাৱদেৱ অনুপাদায আসৱেহি চিত্তং ৱিমুচ্চি.
অথ খো ভগৱা বাহিযং দাৰুচীৰিযং ইমিনা সংখিত্তেন ওৱাদেন ওৱদিত্ৱা পক্কামি. অথ খো অচিৰপক্কন্তস্স ভগৱতো বাহিযং দাৰুচীৰিযং গাৱী তৰুণৱচ্ছা অধিপতিত্ৱা [অধিপাতেত্ৱা (সী. স্যা. পী.), অধিপাতিত্ৱা (ক.)] জীৱিতা ৱোৰোপেসি.
অথ খো ভগৱা সাৱত্থিযং পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো সম্বহুলেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং নগৰম্হা নিক্খমিত্ৱা অদ্দস বাহিযং দাৰুচীৰিযং কালঙ্কতং [কালকতং (সী. স্যা. কং.)]; দিস্ৱান ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘গণ্হথ, ভিক্খৱে, বাহিযস্স দাৰুচীৰিযস্স সৰীৰকং; মঞ্চকং আৰোপেত্ৱা নীহৰিত্ৱা ঝাপেথ; থূপঞ্চস্স কৰোথ. সব্ৰহ্মচাৰী ৱো, ভিক্খৱে, কালঙ্কতো’’তি.
‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা বাহিযস্স দাৰুচীৰিযস্স সৰীৰকং মঞ্চকং আৰোপেত্ৱা নীহৰিত্ৱা ঝাপেত্ৱা থূপঞ্চস্স কত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘দড্ঢং, ভন্তে, বাহিযস্স দাৰুচীৰিযস্স সৰীৰং, থূপো চস্স কতো. তস্স কা গতি, কো অভিসম্পৰাযো’’তি? ‘‘পণ্ডিতো, ভিক্খৱে, বাহিযো দাৰুচীৰিযো পচ্চপাদি ধম্মস্সানুধম্মং; ন চ মং ধম্মাধিকৰণং ৱিহেসেসি. পৰিনিব্বুতো, ভিক্খৱে, বাহিযো দাৰুচীৰিযো’’তি.
অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –
‘‘যত্থ আপো চ পথৱী, তেজো ৱাযো ন গাধতি;
ন তত্থ সুক্কা জোতন্তি, আদিচ্চো নপ্পকাসতি;
ন তত্থ চন্দিমা ভাতি, তমো তত্থ ন ৱিজ্জতি.
‘‘যদা চ অত্তনাৱেদি [ৱেধী (ক.)], মুনি মোনেন ব্ৰাহ্মণো;
অথ ৰূপা অৰূপা চ, সুখদুক্খা পমুচ্চতী’’তি. দসমং;
(অযম্পি উদানো ৱুত্তো ভগৱতা ইতি মে সুতন্তি.) [( ) স্যামপোত্থকে নত্থি]
বোধিৱগ্গো পঠমো নিট্ঠিতো.