১. সুমেধাথেৰীগাথা

৪৫০. মন্তাৱতিযা নগৰে, ৰঞ্ঞো কোঞ্চস্স অগ্গমহেসিযা;

ধীতা আসিং সুমেধা, পসাদিতা সাসনকৰেহি.

৪৫১. সীলৱতী চিত্তকথা, বহুস্সুতা বুদ্ধসাসনে ৱিনীতা;

মাতাপিতৰো উপগম্ম, ভণতি ‘‘উভযো নিসামেথ.

৪৫২. ‘‘নিব্বানাভিৰতাহং, অসস্সতং ভৱগতং যদিপি দিব্বং;

কিমঙ্গং পন [কিমঙ্গ পন (সী. স্যা.), কিং পন (?)] তুচ্ছা কামা, অপ্পস্সাদা বহুৱিঘাতা.

৪৫৩. ‘‘কামা কটুকা আসীৱিসূপমা, যেসু মুচ্ছিতা বালা;

তে দীঘৰত্তং নিৰযে, সমপ্পিতা হঞ্ঞন্তে দুক্খিতা [হঞ্ঞৰে দুখিতা (?)].

৪৫৪. ‘‘সোচন্তি পাপকম্মা, ৱিনিপাতে পাপৱদ্ধিনো সদা;

কাযেন চ ৱাচায চ, মনসা চ অসংৱুতা বালা.

৪৫৫. ‘‘বালা তে দুপ্পঞ্ঞা, অচেতনা দুক্খসমুদযোৰুদ্ধা;

দেসন্তে অজানন্তা, ন বুজ্ঝৰে অৰিযসচ্চানি.

৪৫৬. ‘‘সচ্চানি অম্ম বুদ্ধৱৰদেসিতানি, তে বহুতৰা অজানন্তা যে;

অভিনন্দন্তি ভৱগতং, পিহেন্তি দেৱেসু উপপত্তিং.

৪৫৭. ‘‘দেৱেসুপি উপপত্তি, অসস্সতা ভৱগতে অনিচ্চম্হি;

ন চ সন্তসন্তি বালা, পুনপ্পুনং জাযিতব্বস্স.

৪৫৮. ‘‘চত্তাৰো ৱিনিপাতা, দুৱে [দ্ৱে (সব্বত্থ)] চ গতিযো কথঞ্চি লব্ভন্তি;

ন চ ৱিনিপাতগতানং, পব্বজ্জা অত্থি নিৰযেসু.

৪৫৯. ‘‘অনুজানাথ মং উভযো, পব্বজিতুং দসবলস্স পাৱচনে;

অপ্পোস্সুক্কা ঘটিস্সং, জাতিমৰণপ্পহানায.

৪৬০. ‘‘কিং ভৱগতে [ভৱগতেন (স্যা.)] অভিনন্দিতেন, কাযকলিনা অসাৰেন;

ভৱতণ্হায নিৰোধা, অনুজানাথ পব্বজিস্সামি.

৪৬১. ‘‘বুদ্ধানং উপ্পাদো ৱিৱজ্জিতো, অক্খণো খণো লদ্ধো;

সীলানি ব্ৰহ্মচৰিযং, যাৱজীৱং ন দূসেয্যং’’.

৪৬২. এৱং ভণতি সুমেধা, মাতাপিতৰো ‘‘ন তাৱ আহাৰং;

আহৰিস্সং [আহৰিযামি (সী.), আহাৰিসং (?)] গহট্ঠা, মৰণৱসং গতাৱ হেস্সামি’’.

৪৬৩. মাতা দুক্খিতা ৰোদতি পিতা চ, অস্সা সব্বসো সমভিহতো;

ঘটেন্তি সঞ্ঞাপেতুং, পাসাদতলে ছমাপতিতং.

৪৬৪. ‘‘উট্ঠেহি পুত্তক কিং সোচিতেন, দিন্নাসি ৱাৰণৱতিম্হি;

ৰাজা অনীকৰত্তো [অণীকদত্তো (সী. স্যা.)], অভিৰূপো তস্স ত্ৱং দিন্না.

৪৬৫. ‘‘অগ্গমহেসী ভৱিস্সসি, অনিকৰত্তস্স ৰাজিনো ভৰিযা;

সীলানি ব্ৰহ্মচৰিযং, পব্বজ্জা দুক্কৰা পুত্তক.

৪৬৬. ‘‘ৰজ্জে আণাধনমিস্সৰিযং, ভোগা সুখা দহৰিকাসি;

ভুঞ্জাহি কামভোগে, ৱাৰেয্যং হোতু তে পুত্ত’’.

৪৬৭. অথ নে ভণতি সুমেধা, ‘‘মা এদিসিকানি ভৱগতমসাৰং;

পব্বজ্জা ৱা হোহিতি, মৰণং ৱা মে ন চেৱ ৱাৰেয্যং.

৪৬৮. ‘‘কিমিৱ পূতিকাযমসুচিং, সৱনগন্ধং ভযানকং কুণপং;

অভিসংৱিসেয্যং ভস্তং, অসকিং পগ্ঘৰিতং অসুচিপুণ্ণং.

৪৬৯. ‘‘কিমিৱ তাহং জানন্তী, ৱিকুলকং মংসসোণিতুপলিত্তং;

কিমিকুলালযং সকুণভত্তং, কড়েৱৰং কিস্স দিয্যতি.

৪৭০. ‘‘নিব্বুয্হতি সুসানং, অচিৰং কাযো অপেতৱিঞ্ঞাণো;

ছুদ্ধো [ছড্ডিতো (স্যা.), ছুট্ঠো (ক.)] কড়িঙ্গৰং ৱিয, জিগুচ্ছমানেহি ঞাতীহি.

৪৭১. ‘‘ছুদ্ধূন [ছড্ডূন (স্যা.), ছুট্ঠূন (ক.)] নং সুসানে, পৰভত্তং ন্হাযন্তি [ন্হাযৰে (?)] জিগুচ্ছন্তা;

নিযকা মাতাপিতৰো, কিং পন সাধাৰণা জনতা.

৪৭২. ‘‘অজ্ঝোসিতা অসাৰে, কড়েৱৰে অট্ঠিন্হাৰুসঙ্ঘাতে;

খেড়স্সুচ্চাৰস্সৱ, পৰিপুণ্ণে [খেড়স্সুচ্চাৰপস্সৱপৰিপুণ্ণে (সী.)] পূতিকাযম্হি.

৪৭৩. ‘‘যো নং ৱিনিব্ভুজিত্ৱা, অব্ভন্তৰমস্স বাহিৰং কযিৰা;

গন্ধস্স অসহমানা, সকাপি মাতা জিগুচ্ছেয্য.

৪৭৪. ‘‘খন্ধধাতুআযতনং, সঙ্খতং জাতিমূলকং দুক্খং;

যোনিসো অনুৱিচিনন্তী, ৱাৰেয্যং কিস্স ইচ্ছেয্যং.

৪৭৫. ‘‘দিৱসে দিৱসে তিসত্তি, সতানি নৱনৱা পতেয্যুং কাযম্হি;

ৱস্সসতম্পি চ ঘাতো, সেয্যো দুক্খস্স চেৱং খযো.

৪৭৬. ‘‘অজ্ঝুপগচ্ছে ঘাতং, যো ৱিঞ্ঞাযেৱং সত্থুনো ৱচনং;

‘দীঘো তেসং [ৱো (ক.)] সংসাৰো, পুনপ্পুনং হঞ্ঞমানানং’.

৪৭৭. ‘‘দেৱেসু মনুস্সেসু চ, তিৰচ্ছানযোনিযা অসুৰকাযে;

পেতেসু চ নিৰযেসু চ, অপৰিমিতা দিস্সৰে ঘাতা.

৪৭৮. ‘‘ঘাতা নিৰযেসু বহূ, ৱিনিপাতগতস্স পীড়িযমানস্স [কিলিস্সমানস্স (স্যা. ক.)];

দেৱেসুপি অত্তাণং, নিব্বানসুখা পৰং নত্থি.

৪৭৯. ‘‘পত্তা তে নিব্বানং, যে যুত্তা দসবলস্স পাৱচনে;

অপ্পোস্সুক্কা ঘটেন্তি, জাতিমৰণপ্পহানায.

৪৮০. ‘‘অজ্জেৱ তাতভিনিক্খমিস্সং, ভোগেহি কিং অসাৰেহি;

নিব্বিন্না মে কামা, ৱন্তসমা তালৱত্থুকতা’’.

৪৮১. সা চেৱং ভণতি পিতৰমনীকৰত্তো চ যস্স সা দিন্না;

উপযাসি ৱাৰণৱতে, ৱাৰেয্যমুপট্ঠিতে কালে.

৪৮২. অথ অসিতনিচিতমুদুকে, কেসে খগ্গেন ছিন্দিয সুমেধা;

পাসাদং পিদহিত্ৱা [পিধেত্ৱা (সী. স্যা.), পিধিত্ৱা (ক.)], পঠমজ্ঝানং সমাপজ্জি.

৪৮৩. সা চ তহিং সমাপন্না, অনীকৰত্তো চ আগতো নগৰং;

পাসাদে চ [পাসাদেৱ (সী. স্যা.)] সুমেধা, অনিচ্চসঞ্ঞং [অনিচ্চসঞ্ঞা (সব্বত্থ)] সুভাৱেতি.

৪৮৪. সা চ মনসি কৰোতি, অনীকৰত্তো চ আৰুহী তুৰিতং;

মণিকনকভূসিতঙ্গো, কতঞ্জলী যাচতি সুমেধং.

৪৮৫. ‘‘ৰজ্জে আণাধনমিস্সৰিযং, ভোগা সুখা দহৰিকাসি;

ভুঞ্জাহি কামভোগে, কামসুখা দুল্লভা লোকে.

৪৮৬. ‘‘নিস্সট্ঠং তে ৰজ্জং, ভোগে ভুঞ্জস্সু দেহি দানানি;

মা দুম্মনা অহোসি, মাতাপিতৰো তে দুক্খিতা’’ [মাতাপিতৰো চ তে দুখিতা (?)].

৪৮৭. তং তং ভণতি সুমেধা, কামেহি অনত্থিকা ৱিগতমোহা;

‘‘মা কামে অভিনন্দি, কামেস্ৱাদীনৱং পস্স.

৪৮৮. ‘‘চাতুদ্দীপো ৰাজা মন্ধাতা, আসি কামভোগিন মগ্গো;

অতিত্তো কালঙ্কতো, ন চস্স পৰিপূৰিতা ইচ্ছা.

৪৮৯. ‘‘সত্ত ৰতনানি ৱস্সেয্য, ৱুট্ঠিমা দসদিসা সমন্তেন;

ন চত্থি তিত্তি কামানং, অতিত্তাৱ মৰন্তি নৰা.

৪৯০. ‘‘অসিসূনূপমা কামা, কামা সপ্পসিৰোপমা;

উক্কোপমা অনুদহন্তি, অট্ঠিকঙ্কল [কঙ্খল (সী.)] সন্নিভা.

৪৯১. ‘‘অনিচ্চা অদ্ধুৱা কামা, বহুদুক্খা মহাৱিসা;

অযোগুড়োৱ সন্তত্তো, অঘমূলা দুখপ্ফলা.

৪৯২. ‘‘ৰুক্খপ্ফলূপমা কামা, মংসপেসূপমা দুখা;

সুপিনোপমা ৱঞ্চনিযা, কামা যাচিতকূপমা.

৪৯৩. ‘‘সত্তিসূলূপমা কামা, ৰোগো গণ্ডো অঘং নিঘং;

অঙ্গাৰকাসুসদিসা, অঘমূলং ভযং ৱধো.

৪৯৪. ‘‘এৱং বহুদুক্খা কামা, অক্খাতা অন্তৰাযিকা;

গচ্ছথ ন মে ভগৱতে, ৱিস্সাসো অত্থি অত্তনো.

৪৯৫. ‘‘কিং মম পৰো কৰিস্সতি, অত্তনো সীসম্হি ডয্হমানম্হি;

অনুবন্ধে জৰামৰণে, তস্স ঘাতায ঘটিতব্বং’’.

৪৯৬. দ্ৱাৰং অপাপুৰিত্ৱানহং [অৱাপুৰিত্ৱাহং (সী.)], মাতাপিতৰো অনীকৰত্তঞ্চ;

দিস্ৱান ছমং নিসিন্নে, ৰোদন্তে ইদমৱোচং.

৪৯৭. ‘‘দীঘো বালানং সংসাৰো, পুনপ্পুনঞ্চ ৰোদতং;

অনমতগ্গে পিতু মৰণে, ভাতু ৱধে অত্তনো চ ৱধে.

৪৯৮. ‘‘অস্সু থঞ্ঞং ৰুধিৰং, সংসাৰং অনমতগ্গতো সৰথ;

সত্তানং সংসৰতং, সৰাহি অট্ঠীনঞ্চ সন্নিচযং.

৪৯৯. ‘‘সৰ চতুৰোদধী [সৰস্সু চতুৰো উদধী (?)], উপনীতে অস্সুথঞ্ঞৰুধিৰম্হি;

সৰ এককপ্পমট্ঠীনং, সঞ্চযং ৱিপুলেন সমং.

৫০০. ‘‘অনমতগ্গে সংসৰতো, মহিং [মহামহিং (?)] জম্বুদীপমুপনীতং;

কোলট্ঠিমত্তগুড়িকা, মাতা মাতুস্ৱেৱ নপ্পহোন্তি.

৫০১. ‘‘তিণকট্ঠসাখাপলাসং [সৰ তিণকট্ঠসাখাপলাসং (সী.)], উপনীতং অনমতগ্গতো সৰ;

চতুৰঙ্গুলিকা ঘটিকা, পিতুপিতুস্ৱেৱ নপ্পহোন্তি.

৫০২. ‘‘সৰ কাণকচ্ছপং পুব্বসমুদ্দে, অপৰতো চ যুগছিদ্দং;

সিৰং [সৰ (সী.)] তস্স চ পটিমুক্কং, মনুস্সলাভম্হি ওপম্মং.

৫০৩. ‘‘সৰ ৰূপং ফেণপিণ্ডোপমস্স, কাযকলিনো অসাৰস্স;

খন্ধে পস্স অনিচ্চে, সৰাহি নিৰযে বহুৱিঘাতে.

৫০৪. ‘‘সৰ কটসিং ৱড্ঢেন্তে, পুনপ্পুনং তাসু তাসু জাতীসু;

সৰ কুম্ভীলভযানি চ, সৰাহি চত্তাৰি সচ্চানি.

৫০৫. ‘‘অমতম্হি ৱিজ্জমানে, কিং তৱ পঞ্চকটুকেন পীতেন;

সব্বা হি কামৰতিযো, কটুকতৰা পঞ্চকটুকেন.

৫০৬. ‘‘অমতম্হি ৱিজ্জমানে, কিং তৱ কামেহি যে পৰিড়াহা [সপৰিড়াহা (সী. অট্ঠ.)];

সব্বা হি কামৰতিযো, জলিতা কুথিতা কম্পিতা সন্তাপিতা.

৫০৭. ‘‘অসপত্তম্হি সমানে, কিং তৱ কামেহি যে বহুসপত্তা;

ৰাজগ্গিচোৰউদকপ্পিযেহি, সাধাৰণা কামা বহুসপত্তা.

৫০৮. ‘‘মোক্খম্হি ৱিজ্জমানে, কিং তৱ কামেহি যেসু ৱধবন্ধো;

কামেসু হি অসকামা, ৱধবন্ধদুখানি অনুভোন্তি.

৫০৯. ‘‘আদীপিতা তিণুক্কা, গণ্হন্তং দহন্তি নেৱ মুঞ্চন্তং;

উক্কোপমা হি কামা, দহন্তি যে তে ন মুঞ্চন্তি.

৫১০. ‘‘মা অপ্পকস্স হেতু, কামসুখস্স ৱিপুলং জহী সুখং;

মা পুথুলোমোৱ বড়িসং, গিলিত্ৱা পচ্ছা ৱিহঞ্ঞসি.

৫১১. ‘‘কামং কামেসু দমস্সু, তাৱ সুনখোৱ সঙ্খলাবদ্ধো;

কাহিন্তি খু তং কামা, ছাতা সুনখংৱ চণ্ডালা.

৫১২. ‘‘অপৰিমিতঞ্চ দুক্খং, বহূনি চ চিত্তদোমনস্সানি;

অনুভোহিসি কামযুত্তো, পটিনিস্সজ [পটিনিস্সৰ (সী.)] অদ্ধুৱে কামে.

৫১৩. ‘‘অজৰম্হি ৱিজ্জমানে, কিং তৱ কামেহি [যেসু জৰায চ; মৰণব্যাধিহি গহিতা (?)] যেসু জৰা;

মৰণব্যাধিগহিতা [যেসু জৰায চ; মৰণব্যাধিহি গহিতা (?)], সব্বা সব্বত্থ জাতিযো.

৫১৪. ‘‘ইদমজৰমিদমমৰং [ইদং অজৰং ইদং অমৰং (?)], ইদমজৰামৰং পদমসোকং;

অসপত্তমসম্বাধং, অখলিতমভযং নিৰুপতাপং.

৫১৫. ‘‘অধিগতমিদং বহূহি, অমতং অজ্জাপি চ লভনীযমিদং;

যো যোনিসো পযুঞ্জতি, ন চ সক্কা অঘটমানেন’’.

৫১৬. এৱং ভণতি সুমেধা, সঙ্খাৰগতে ৰতিং অলভমানা;

অনুনেন্তী অনিকৰত্তং, কেসে চ ছমং খিপি সুমেধা.

৫১৭. উট্ঠায অনিকৰত্তো, পঞ্জলিকো যাচিতস্সা পিতৰং সো;

‘‘ৱিস্সজ্জেথ সুমেধং, পব্বজিতুং ৱিমোক্খসচ্চদস্সা’’.

৫১৮. ৱিস্সজ্জিতা মাতাপিতূহি, পব্বজি সোকভযভীতা;

ছ অভিঞ্ঞা সচ্ছিকতা, অগ্গফলং সিক্খমানায.

৫১৯. অচ্ছৰিযমব্ভুতং তং, নিব্বানং আসি ৰাজকঞ্ঞায;

পুব্বেনিৱাসচৰিতং, যথা ব্যাকৰি পচ্ছিমে কালে.

৫২০. ‘‘ভগৱতি কোণাগমনে, সঙ্ঘাৰামম্হি নৱনিৱেসম্হি;

সখিযো তিস্সো জনিযো, ৱিহাৰদানং অদাসিম্হ.

৫২১. ‘‘দসক্খত্তুং সতক্খত্তুং, দসসতক্খত্তুং সতানি চ সতক্খত্তুং;

দেৱেসু উপ্পজ্জিম্হ, কো পন ৱাদো মনুস্সেসু.

৫২২. ‘‘দেৱেসু মহিদ্ধিকা অহুম্হ, মানুসকম্হি কো পন ৱাদো;

সত্তৰতনস্স মহেসী, ইত্থিৰতনং অহং আসিং.

৫২৩. ‘‘সো হেতু সো পভৱো, তং মূলং সাৱ সাসনে খন্তী;

তং পঠমসমোধানং, তং ধম্মৰতায নিব্বানং’’.

৫২৪. এৱং কৰোন্তি যে সদ্দহন্তি, ৱচনং অনোমপঞ্ঞস্স;