১. সুমেধাথেৰীগাথা
৪৫০. মন্তাৱতিযা নগৰে, ৰঞ্ঞো কোঞ্চস্স অগ্গমহেসিযা;
ধীতা আসিং সুমেধা, পসাদিতা সাসনকৰেহি.
৪৫১. সীলৱতী চিত্তকথা, বহুস্সুতা বুদ্ধসাসনে ৱিনীতা;
মাতাপিতৰো উপগম্ম, ভণতি ‘‘উভযো নিসামেথ.
৪৫২. ‘‘নিব্বানাভিৰতাহং, অসস্সতং ভৱগতং যদিপি দিব্বং;
কিমঙ্গং পন [কিমঙ্গ পন (সী. স্যা.), কিং পন (?)] তুচ্ছা কামা, অপ্পস্সাদা বহুৱিঘাতা.
৪৫৩. ‘‘কামা কটুকা আসীৱিসূপমা, যেসু মুচ্ছিতা বালা;
তে দীঘৰত্তং নিৰযে, সমপ্পিতা হঞ্ঞন্তে দুক্খিতা [হঞ্ঞৰে দুখিতা (?)].
৪৫৪. ‘‘সোচন্তি পাপকম্মা, ৱিনিপাতে পাপৱদ্ধিনো সদা;
কাযেন চ ৱাচায চ, মনসা চ অসংৱুতা বালা.
৪৫৫. ‘‘বালা তে দুপ্পঞ্ঞা, অচেতনা দুক্খসমুদযোৰুদ্ধা;
দেসন্তে অজানন্তা, ন বুজ্ঝৰে অৰিযসচ্চানি.
৪৫৬. ‘‘সচ্চানি অম্ম বুদ্ধৱৰদেসিতানি, তে বহুতৰা অজানন্তা যে;
অভিনন্দন্তি ভৱগতং, পিহেন্তি দেৱেসু উপপত্তিং.
৪৫৭. ‘‘দেৱেসুপি উপপত্তি, অসস্সতা ভৱগতে অনিচ্চম্হি;
ন চ সন্তসন্তি বালা, পুনপ্পুনং জাযিতব্বস্স.
৪৫৮. ‘‘চত্তাৰো ৱিনিপাতা, দুৱে [দ্ৱে (সব্বত্থ)] চ গতিযো কথঞ্চি লব্ভন্তি;
ন চ ৱিনিপাতগতানং, পব্বজ্জা অত্থি নিৰযেসু.
৪৫৯. ‘‘অনুজানাথ মং উভযো, পব্বজিতুং দসবলস্স পাৱচনে;
অপ্পোস্সুক্কা ঘটিস্সং, জাতিমৰণপ্পহানায.
৪৬০. ‘‘কিং ভৱগতে [ভৱগতেন (স্যা.)] অভিনন্দিতেন, কাযকলিনা অসাৰেন;
ভৱতণ্হায নিৰোধা, অনুজানাথ পব্বজিস্সামি.
৪৬১. ‘‘বুদ্ধানং উপ্পাদো ৱিৱজ্জিতো, অক্খণো খণো লদ্ধো;
সীলানি ব্ৰহ্মচৰিযং, যাৱজীৱং ন দূসেয্যং’’.
৪৬২. এৱং ভণতি সুমেধা, মাতাপিতৰো ‘‘ন তাৱ আহাৰং;
আহৰিস্সং [আহৰিযামি (সী.), আহাৰিসং (?)] গহট্ঠা, মৰণৱসং গতাৱ হেস্সামি’’.
৪৬৩. মাতা দুক্খিতা ৰোদতি পিতা চ, অস্সা সব্বসো সমভিহতো;
ঘটেন্তি সঞ্ঞাপেতুং, পাসাদতলে ছমাপতিতং.
৪৬৪. ‘‘উট্ঠেহি পুত্তক কিং সোচিতেন, দিন্নাসি ৱাৰণৱতিম্হি;
ৰাজা অনীকৰত্তো [অণীকদত্তো (সী. স্যা.)], অভিৰূপো তস্স ত্ৱং দিন্না.
৪৬৫. ‘‘অগ্গমহেসী ভৱিস্সসি, অনিকৰত্তস্স ৰাজিনো ভৰিযা;
সীলানি ব্ৰহ্মচৰিযং, পব্বজ্জা দুক্কৰা পুত্তক.
৪৬৬. ‘‘ৰজ্জে আণাধনমিস্সৰিযং, ভোগা সুখা দহৰিকাসি;
ভুঞ্জাহি কামভোগে, ৱাৰেয্যং হোতু তে পুত্ত’’.
৪৬৭. অথ নে ভণতি সুমেধা, ‘‘মা এদিসিকানি ভৱগতমসাৰং;
পব্বজ্জা ৱা হোহিতি, মৰণং ৱা মে ন চেৱ ৱাৰেয্যং.
৪৬৮. ‘‘কিমিৱ পূতিকাযমসুচিং, সৱনগন্ধং ভযানকং কুণপং;
অভিসংৱিসেয্যং ভস্তং, অসকিং পগ্ঘৰিতং অসুচিপুণ্ণং.
৪৬৯. ‘‘কিমিৱ তাহং জানন্তী, ৱিকুলকং মংসসোণিতুপলিত্তং;
কিমিকুলালযং সকুণভত্তং, কড়েৱৰং কিস্স দিয্যতি.
৪৭০. ‘‘নিব্বুয্হতি সুসানং, অচিৰং কাযো অপেতৱিঞ্ঞাণো;
ছুদ্ধো [ছড্ডিতো (স্যা.), ছুট্ঠো (ক.)] কড়িঙ্গৰং ৱিয, জিগুচ্ছমানেহি ঞাতীহি.
৪৭১. ‘‘ছুদ্ধূন [ছড্ডূন (স্যা.), ছুট্ঠূন (ক.)] নং সুসানে, পৰভত্তং ন্হাযন্তি [ন্হাযৰে (?)] জিগুচ্ছন্তা;
নিযকা মাতাপিতৰো, কিং পন সাধাৰণা জনতা.
৪৭২. ‘‘অজ্ঝোসিতা অসাৰে, কড়েৱৰে অট্ঠিন্হাৰুসঙ্ঘাতে;
খেড়স্সুচ্চাৰস্সৱ, পৰিপুণ্ণে [খেড়স্সুচ্চাৰপস্সৱপৰিপুণ্ণে (সী.)] পূতিকাযম্হি.
৪৭৩. ‘‘যো নং ৱিনিব্ভুজিত্ৱা, অব্ভন্তৰমস্স বাহিৰং কযিৰা;
গন্ধস্স অসহমানা, সকাপি মাতা জিগুচ্ছেয্য.
৪৭৪. ‘‘খন্ধধাতুআযতনং, সঙ্খতং জাতিমূলকং দুক্খং;
যোনিসো অনুৱিচিনন্তী, ৱাৰেয্যং কিস্স ইচ্ছেয্যং.
৪৭৫. ‘‘দিৱসে দিৱসে তিসত্তি, সতানি নৱনৱা পতেয্যুং কাযম্হি;
ৱস্সসতম্পি চ ঘাতো, সেয্যো দুক্খস্স চেৱং খযো.
৪৭৬. ‘‘অজ্ঝুপগচ্ছে ঘাতং, যো ৱিঞ্ঞাযেৱং সত্থুনো ৱচনং;
‘দীঘো তেসং [ৱো (ক.)] সংসাৰো, পুনপ্পুনং হঞ্ঞমানানং’.
৪৭৭. ‘‘দেৱেসু মনুস্সেসু চ, তিৰচ্ছানযোনিযা অসুৰকাযে;
পেতেসু চ নিৰযেসু চ, অপৰিমিতা দিস্সৰে ঘাতা.
৪৭৮. ‘‘ঘাতা নিৰযেসু বহূ, ৱিনিপাতগতস্স পীড়িযমানস্স [কিলিস্সমানস্স (স্যা. ক.)];
দেৱেসুপি অত্তাণং, নিব্বানসুখা পৰং নত্থি.
৪৭৯. ‘‘পত্তা তে নিব্বানং, যে যুত্তা দসবলস্স পাৱচনে;
অপ্পোস্সুক্কা ঘটেন্তি, জাতিমৰণপ্পহানায.
৪৮০. ‘‘অজ্জেৱ তাতভিনিক্খমিস্সং, ভোগেহি কিং অসাৰেহি;
নিব্বিন্না মে কামা, ৱন্তসমা তালৱত্থুকতা’’.
৪৮১. সা চেৱং ভণতি পিতৰমনীকৰত্তো চ যস্স সা দিন্না;
উপযাসি ৱাৰণৱতে, ৱাৰেয্যমুপট্ঠিতে কালে.
৪৮২. অথ অসিতনিচিতমুদুকে, কেসে খগ্গেন ছিন্দিয সুমেধা;
পাসাদং পিদহিত্ৱা [পিধেত্ৱা (সী. স্যা.), পিধিত্ৱা (ক.)], পঠমজ্ঝানং সমাপজ্জি.
৪৮৩. সা চ তহিং সমাপন্না, অনীকৰত্তো চ আগতো নগৰং;
পাসাদে চ [পাসাদেৱ (সী. স্যা.)] সুমেধা, অনিচ্চসঞ্ঞং [অনিচ্চসঞ্ঞা (সব্বত্থ)] সুভাৱেতি.
৪৮৪. সা চ মনসি কৰোতি, অনীকৰত্তো চ আৰুহী তুৰিতং;
মণিকনকভূসিতঙ্গো, কতঞ্জলী যাচতি সুমেধং.
৪৮৫. ‘‘ৰজ্জে আণাধনমিস্সৰিযং, ভোগা সুখা দহৰিকাসি;
ভুঞ্জাহি কামভোগে, কামসুখা দুল্লভা লোকে.
৪৮৬. ‘‘নিস্সট্ঠং তে ৰজ্জং, ভোগে ভুঞ্জস্সু দেহি দানানি;
মা দুম্মনা অহোসি, মাতাপিতৰো তে দুক্খিতা’’ [মাতাপিতৰো চ তে দুখিতা (?)].
৪৮৭. তং তং ভণতি সুমেধা, কামেহি অনত্থিকা ৱিগতমোহা;
‘‘মা কামে অভিনন্দি, কামেস্ৱাদীনৱং পস্স.
৪৮৮. ‘‘চাতুদ্দীপো ৰাজা মন্ধাতা, আসি কামভোগিন মগ্গো;
অতিত্তো কালঙ্কতো, ন চস্স পৰিপূৰিতা ইচ্ছা.
৪৮৯. ‘‘সত্ত ৰতনানি ৱস্সেয্য, ৱুট্ঠিমা দসদিসা সমন্তেন;
ন চত্থি তিত্তি কামানং, অতিত্তাৱ মৰন্তি নৰা.
৪৯০. ‘‘অসিসূনূপমা কামা, কামা সপ্পসিৰোপমা;
উক্কোপমা অনুদহন্তি, অট্ঠিকঙ্কল [কঙ্খল (সী.)] সন্নিভা.
৪৯১. ‘‘অনিচ্চা অদ্ধুৱা কামা, বহুদুক্খা মহাৱিসা;
অযোগুড়োৱ সন্তত্তো, অঘমূলা দুখপ্ফলা.
৪৯২. ‘‘ৰুক্খপ্ফলূপমা কামা, মংসপেসূপমা দুখা;
সুপিনোপমা ৱঞ্চনিযা, কামা যাচিতকূপমা.
৪৯৩. ‘‘সত্তিসূলূপমা কামা, ৰোগো গণ্ডো অঘং নিঘং;
অঙ্গাৰকাসুসদিসা, অঘমূলং ভযং ৱধো.
৪৯৪. ‘‘এৱং বহুদুক্খা কামা, অক্খাতা অন্তৰাযিকা;
গচ্ছথ ন মে ভগৱতে, ৱিস্সাসো অত্থি অত্তনো.
৪৯৫. ‘‘কিং মম পৰো কৰিস্সতি, অত্তনো সীসম্হি ডয্হমানম্হি;
অনুবন্ধে জৰামৰণে, তস্স ঘাতায ঘটিতব্বং’’.
৪৯৬. দ্ৱাৰং অপাপুৰিত্ৱানহং [অৱাপুৰিত্ৱাহং (সী.)], মাতাপিতৰো অনীকৰত্তঞ্চ;
দিস্ৱান ছমং নিসিন্নে, ৰোদন্তে ইদমৱোচং.
৪৯৭. ‘‘দীঘো বালানং সংসাৰো, পুনপ্পুনঞ্চ ৰোদতং;
অনমতগ্গে পিতু মৰণে, ভাতু ৱধে অত্তনো চ ৱধে.
৪৯৮. ‘‘অস্সু থঞ্ঞং ৰুধিৰং, সংসাৰং অনমতগ্গতো সৰথ;
সত্তানং সংসৰতং, সৰাহি অট্ঠীনঞ্চ সন্নিচযং.
৪৯৯. ‘‘সৰ চতুৰোদধী [সৰস্সু চতুৰো উদধী (?)], উপনীতে অস্সুথঞ্ঞৰুধিৰম্হি;
সৰ এককপ্পমট্ঠীনং, সঞ্চযং ৱিপুলেন সমং.
৫০০. ‘‘অনমতগ্গে সংসৰতো, মহিং [মহামহিং (?)] জম্বুদীপমুপনীতং;
কোলট্ঠিমত্তগুড়িকা, মাতা মাতুস্ৱেৱ নপ্পহোন্তি.
৫০১. ‘‘তিণকট্ঠসাখাপলাসং [সৰ তিণকট্ঠসাখাপলাসং (সী.)], উপনীতং অনমতগ্গতো সৰ;
চতুৰঙ্গুলিকা ঘটিকা, পিতুপিতুস্ৱেৱ নপ্পহোন্তি.
৫০২. ‘‘সৰ কাণকচ্ছপং পুব্বসমুদ্দে, অপৰতো চ যুগছিদ্দং;
সিৰং [সৰ (সী.)] তস্স চ পটিমুক্কং, মনুস্সলাভম্হি ওপম্মং.
৫০৩. ‘‘সৰ ৰূপং ফেণপিণ্ডোপমস্স, কাযকলিনো অসাৰস্স;
খন্ধে পস্স অনিচ্চে, সৰাহি নিৰযে বহুৱিঘাতে.
৫০৪. ‘‘সৰ কটসিং ৱড্ঢেন্তে, পুনপ্পুনং তাসু তাসু জাতীসু;
সৰ কুম্ভীলভযানি চ, সৰাহি চত্তাৰি সচ্চানি.
৫০৫. ‘‘অমতম্হি ৱিজ্জমানে, কিং তৱ পঞ্চকটুকেন পীতেন;
সব্বা হি কামৰতিযো, কটুকতৰা পঞ্চকটুকেন.
৫০৬. ‘‘অমতম্হি ৱিজ্জমানে, কিং তৱ কামেহি যে পৰিড়াহা [সপৰিড়াহা (সী. অট্ঠ.)];
সব্বা হি কামৰতিযো, জলিতা কুথিতা কম্পিতা সন্তাপিতা.
৫০৭. ‘‘অসপত্তম্হি সমানে, কিং তৱ কামেহি যে বহুসপত্তা;
ৰাজগ্গিচোৰউদকপ্পিযেহি, সাধাৰণা কামা বহুসপত্তা.
৫০৮. ‘‘মোক্খম্হি ৱিজ্জমানে, কিং তৱ কামেহি যেসু ৱধবন্ধো;
কামেসু হি অসকামা, ৱধবন্ধদুখানি অনুভোন্তি.
৫০৯. ‘‘আদীপিতা তিণুক্কা, গণ্হন্তং দহন্তি নেৱ মুঞ্চন্তং;
উক্কোপমা হি কামা, দহন্তি যে তে ন মুঞ্চন্তি.
৫১০. ‘‘মা অপ্পকস্স হেতু, কামসুখস্স ৱিপুলং জহী সুখং;
মা পুথুলোমোৱ বড়িসং, গিলিত্ৱা পচ্ছা ৱিহঞ্ঞসি.
৫১১. ‘‘কামং কামেসু দমস্সু, তাৱ সুনখোৱ সঙ্খলাবদ্ধো;
কাহিন্তি খু তং কামা, ছাতা সুনখংৱ চণ্ডালা.
৫১২. ‘‘অপৰিমিতঞ্চ দুক্খং, বহূনি চ চিত্তদোমনস্সানি;
অনুভোহিসি কামযুত্তো, পটিনিস্সজ [পটিনিস্সৰ (সী.)] অদ্ধুৱে কামে.
৫১৩. ‘‘অজৰম্হি ৱিজ্জমানে, কিং তৱ কামেহি [যেসু জৰায চ; মৰণব্যাধিহি গহিতা (?)] যেসু জৰা;
মৰণব্যাধিগহিতা [যেসু জৰায চ; মৰণব্যাধিহি গহিতা (?)], সব্বা সব্বত্থ জাতিযো.
৫১৪. ‘‘ইদমজৰমিদমমৰং [ইদং অজৰং ইদং অমৰং (?)], ইদমজৰামৰং পদমসোকং;
অসপত্তমসম্বাধং, অখলিতমভযং নিৰুপতাপং.
৫১৫. ‘‘অধিগতমিদং বহূহি, অমতং অজ্জাপি চ লভনীযমিদং;
যো যোনিসো পযুঞ্জতি, ন চ সক্কা অঘটমানেন’’.
৫১৬. এৱং ভণতি সুমেধা, সঙ্খাৰগতে ৰতিং অলভমানা;
অনুনেন্তী অনিকৰত্তং, কেসে চ ছমং খিপি সুমেধা.
৫১৭. উট্ঠায অনিকৰত্তো, পঞ্জলিকো যাচিতস্সা পিতৰং সো;
‘‘ৱিস্সজ্জেথ সুমেধং, পব্বজিতুং ৱিমোক্খসচ্চদস্সা’’.
৫১৮. ৱিস্সজ্জিতা মাতাপিতূহি, পব্বজি সোকভযভীতা;
ছ অভিঞ্ঞা সচ্ছিকতা, অগ্গফলং সিক্খমানায.
৫১৯. অচ্ছৰিযমব্ভুতং তং, নিব্বানং আসি ৰাজকঞ্ঞায;
পুব্বেনিৱাসচৰিতং, যথা ব্যাকৰি পচ্ছিমে কালে.
৫২০. ‘‘ভগৱতি কোণাগমনে, সঙ্ঘাৰামম্হি নৱনিৱেসম্হি;
সখিযো তিস্সো জনিযো, ৱিহাৰদানং অদাসিম্হ.
৫২১. ‘‘দসক্খত্তুং সতক্খত্তুং, দসসতক্খত্তুং সতানি চ সতক্খত্তুং;
দেৱেসু উপ্পজ্জিম্হ, কো পন ৱাদো মনুস্সেসু.
৫২২. ‘‘দেৱেসু মহিদ্ধিকা অহুম্হ, মানুসকম্হি কো পন ৱাদো;
সত্তৰতনস্স মহেসী, ইত্থিৰতনং অহং আসিং.
৫২৩. ‘‘সো হেতু সো পভৱো, তং মূলং সাৱ সাসনে খন্তী;
তং পঠমসমোধানং, তং ধম্মৰতায নিব্বানং’’.
৫২৪. এৱং কৰোন্তি যে সদ্দহন্তি, ৱচনং অনোমপঞ্ঞস্স;