১. তালপুটত্থেৰগাথা
১০৯৪. ‘‘কদা নুহং পব্বতকন্দৰাসু, একাকিযো অদ্দুতিযো ৱিহস্সং;
অনিচ্চতো সব্বভৱং ৱিপস্সং, তং মে ইদং তং নু কদা ভৱিস্সতি.
১০৯৫. ‘‘কদা নুহং ভিন্নপটন্ধৰো মুনি, কাসাৱৱত্থো অমমো নিৰাসো;
ৰাগঞ্চ দোসঞ্চ তথেৱ মোহং, হন্ত্ৱা সুখী পৱনগতো ৱিহস্সং.
১০৯৬. ‘‘কদা অনিচ্চং ৱধৰোগনীড়ং, কাযং ইমং মচ্চুজৰাযুপদ্দুতং;
ৱিপস্সমানো ৱীতভযো ৱিহস্সং, একো ৱনে তং নু কদা ভৱিস্সতি.
১০৯৭. ‘‘কদা নুহং ভযজননিং দুখাৱহং, তণ্হালতং বহুৱিধানুৱত্তনিং;
পঞ্ঞামযং তিখিণমসিং গহেত্ৱা, ছেত্ৱা ৱসে তম্পি কদা ভৱিস্সতি.
১০৯৮. ‘‘কদা নু পঞ্ঞামযমুগ্গতেজং, সত্থং ইসীনং সহসাদিযিত্ৱা;
মাৰং সসেনং সহসা ভঞ্জিস্সং, সীহাসনে তং নু কদা ভৱিস্সতি.
১০৯৯. ‘‘কদা নুহং সব্ভি সমাগমেসু, দিট্ঠো ভৱে ধম্মগৰূহি তাদিভি;
যাথাৱদস্সীহি জিতিন্দ্ৰিযেহি, পধানিযো তং নু কদা ভৱিস্সতি.
১১০০. ‘‘কদা নু মং তন্দি খুদা পিপাসা, ৱাতাতপা কীটসৰীসপা ৱা;
ন বাধযিস্সন্তি ন তং গিৰিব্বজে, অত্থত্থিযং তং নু কদা ভৱিস্সতি.
১১০১. ‘‘কদা নু খো যং ৱিদিতং মহেসিনা, চত্তাৰি সচ্চানি সুদুদ্দসানি;
সমাহিতত্তো সতিমা অগচ্ছং, পঞ্ঞায তং তং নু কদা ভৱিস্সতি.
১১০২. ‘‘কদা নু ৰূপে অমিতে চ সদ্দে, গন্ধে ৰসে ফুসিতব্বে চ ধম্মে;
আদিত্ততোহং সমথেহি যুত্তো, পঞ্ঞায দচ্ছং তদিদং কদা মে.
১১০৩. ‘‘কদা নুহং দুব্বচনেন ৱুত্তো, ততোনিমিত্তং ৱিমনো ন হেস্সং;
অথো পসত্থোপি ততোনিমিত্তং, তুট্ঠো ন হেস্সং তদিদং কদা মে.
১১০৪. ‘‘কদা নু কট্ঠে চ তিণে লতা চ, খন্ধে ইমেহং অমিতে চ ধম্মে;
অজ্ঝত্তিকানেৱ চ বাহিৰানি চ, সমং তুলেয্যং তদিদং কদা মে.
১১০৫. ‘‘কদা নু মং পাৱুসকালমেঘো, নৱেন তোযেন সচীৱৰং ৱনে;
ইসিপ্পযাতম্হি পথে ৱজন্তং, ওৱস্সতে তং নু কদা ভৱিস্সতি.
১১০৬. ‘‘কদা মযূৰস্স সিখণ্ডিনো ৱনে, দিজস্স সুত্ৱা গিৰিগব্ভৰে ৰুতং;
পচ্চুট্ঠহিত্ৱা অমতস্স পত্তিযা, সংচিন্তযে তং নু কদা ভৱিস্সতি.
১১০৭. ‘‘কদা নু গঙ্গং যমুনং সৰস্সতিং, পাতালখিত্তং ৱড়ৱামুখঞ্চ [বলৱামুখঞ্চ (ক.)];
অসজ্জমানো পতৰেয্যমিদ্ধিযা, ৱিভিংসনং তং নু কদা ভৱিস্সতি.
১১০৮. ‘‘কদা নু নাগোৱ অসঙ্গচাৰী, পদালযে কামগুণেসু ছন্দং;
নিব্বজ্জযং সব্বসুভং নিমিত্তং, ঝানে যুতো তং নু কদা ভৱিস্সতি.
১১০৯. ‘‘কদা ইণট্টোৱ দলিদ্দকো [দড়িদ্দকো (সী.)] নিধিং, আৰাধযিত্ৱা ধনিকেহি পীড়িতো;
তুট্ঠো ভৱিস্সং অধিগম্ম সাসনং, মহেসিনো তং নু কদা ভৱিস্সতি.
১১১০. ‘‘বহূনি ৱস্সানি তযাম্হি যাচিতো, ‘অগাৰৱাসেন অলং নু তে ইদং’;
তং দানি মং পব্বজিতং সমানং, কিংকাৰণা চিত্ত তুৱং ন যুঞ্জসি.
১১১১. ‘‘ননু অহং চিত্ত তযাম্হি যাচিতো, ‘গিৰিব্বজে চিত্ৰছদা ৱিহঙ্গমা’;
মহিন্দঘোসত্থনিতাভিগজ্জিনো, তে তং ৰমেস্সন্তি ৱনম্হি ঝাযিনং.
১১১২. ‘‘কুলম্হি মিত্তে চ পিযে চ ঞাতকে, খিড্ডাৰতিং কামগুণঞ্চ লোকে;
সব্বং পহায ইমমজ্ঝুপাগতো, অথোপি ত্ৱং চিত্ত ন ময্হ তুস্সসি.
১১১৩. ‘‘মমেৱ এতং ন হি ত্ৱং পৰেসং, সন্নাহকালে পৰিদেৱিতেন কিং;
সব্বং ইদং চলমিতি পেক্খমানো, অভিনিক্খমিং অমতপদং জিগীসং.
১১১৪. ‘‘সুযুত্তৱাদী দ্ৱিপদানমুত্তমো, মহাভিসক্কো নৰদম্মসাৰথি [সাৰথী (সী.)];
‘চিত্তং চলং মক্কটসন্নিভং ইতি, অৱীতৰাগেন সুদুন্নিৱাৰযং’.
১১১৫. ‘‘কামা হি চিত্ৰা মধুৰা মনোৰমা, অৱিদ্দসূ যত্থ সিতা পুথুজ্জনা;
তে দুক্খমিচ্ছন্তি পুনব্ভৱেসিনো, চিত্তেন নীতা নিৰযে নিৰাকতা.
১১১৬. ‘‘‘মযূৰকোঞ্চাভিৰুতম্হি কাননে, দীপীহি ব্যগ্ঘেহি পুৰক্খতো ৱসং;
কাযে অপেক্খং জহ মা ৱিৰাধয’, ইতিস্সু মং চিত্ত পুৰে নিযুঞ্জসি.
১১১৭. ‘‘‘ভাৱেহি ঝানানি চ ইন্দ্ৰিযানি চ, বলানি বোজ্ঝঙ্গসমাধিভাৱনা;
তিস্সো চ ৱিজ্জা ফুস বুদ্ধসাসনে’, ইতিস্সু মং চিত্ত পুৰে নিযুঞ্জসি.
১১১৮. ‘‘‘ভাৱেহি মগ্গং অমতস্স পত্তিযা, নিয্যানিকং সব্বদুখক্খযোগধং;
অট্ঠঙ্গিকং সব্বকিলেসসোধনং’, ইতিস্সু মং চিত্ত পুৰে নিযুঞ্জসি.
১১১৯. ‘‘‘দুক্খন্তি খন্ধে পটিপস্স যোনিসো, যতো চ দুক্খং সমুদেতি তং জহ;
ইধেৱ দুক্খস্স কৰোহি অন্তং’, ইতিস্সু মং চিত্ত পুৰে নিযুঞ্জসি.
১১২০. ‘‘‘অনিচ্চং দুক্খন্তি ৱিপস্স যোনিসো, সুঞ্ঞং অনত্তাতি অঘং ৱধন্তি চ;
মনোৱিচাৰে উপৰুন্ধ চেতসো’, ইতিস্সু মং চিত্ত পুৰে নিযুঞ্জসি.
১১২১. ‘‘‘মুণ্ডো ৱিৰূপো অভিসাপমাগতো, কপালহত্থোৱ কুলেসু ভিক্খসু;
যুঞ্জস্সু সত্থুৱচনে মহেসিনো’, ইতিস্সু মং চিত্ত পুৰে নিযুঞ্জসি.
১১২২. ‘‘‘সুসংৱুতত্তো ৱিসিখন্তৰে চৰং, কুলেসু কামেসু অসঙ্গমানসো;
চন্দো যথা দোসিনপুণ্ণমাসিযা’, ইতিস্সু মং চিত্ত পুৰে নিযুঞ্জসি.
১১২৩. ‘‘‘আৰঞ্ঞিকো হোহি চ পিণ্ডপাতিকো, সোসানিকো হোহি চ পংসুকূলিকো;
নেসজ্জিকো হোহি সদা ধুতে ৰতো’, ইতিস্সু মং চিত্ত পুৰে নিযুঞ্জসি.
১১২৪. ‘‘ৰোপেত্ৱ ৰুক্খানি যথা ফলেসী, মূলে তৰুং ছেত্তু তমেৱ ইচ্ছসি;
তথূপমং চিত্তমিদং কৰোসি, যং মং অনিচ্চম্হি চলে নিযুঞ্জসি.
১১২৫. ‘‘অৰূপ দূৰঙ্গম একচাৰি, ন তে কৰিস্সং ৱচনং ইদানিহং;
দুক্খা হি কামা কটুকা মহব্ভযা, নিব্বানমেৱাভিমনো চৰিস্সং.
১১২৬. ‘‘নাহং অলক্খ্যা অহিৰিক্কতায ৱা, ন চিত্তহেতূ ন চ দূৰকন্তনা;
আজীৱহেতূ চ অহং ন নিক্খমিং, কতো চ তে চিত্ত পটিস্সৱো মযা.
১১২৭. ‘‘‘অপ্পিচ্ছতা সপ্পুৰিসেহি ৱণ্ণিতা, মক্খপ্পহানং ৱূপসমো দুখস্স’;
ইতিস্সু মং চিত্ত তদা নিযুঞ্জসি, ইদানি ত্ৱং গচ্ছসি পুব্বচিণ্ণং.
১১২৮. ‘‘তণ্হা অৱিজ্জা চ পিযাপিযঞ্চ, সুভানি ৰূপানি সুখা চ ৱেদনা;
মনাপিযা কামগুণা চ ৱন্তা, ৱন্তে অহং আৱমিতুং ন উস্সহে.
১১২৯. ‘‘সব্বত্থ তে চিত্ত ৱচো কতং মযা, বহূসু জাতীসু ন মেসি কোপিতো;
অজ্ঝত্তসম্ভৱো কতঞ্ঞুতায তে, দুক্খে চিৰং সংসৰিতং তযা কতে.
১১৩০. ‘‘ত্ৱঞ্ঞেৱ নো চিত্ত কৰোসি ব্ৰাহ্মণো [ব্ৰাহ্মণে (সী.), ব্ৰাহ্মণং (?) ভাৱলোপ-তপ্পধানতা গহেতব্বা], ত্ৱং খত্তিযো ৰাজদসী [ৰাজদিসী (স্যা. ক.)] কৰোসি;
ৱেস্সা চ সুদ্দা চ ভৱাম একদা, দেৱত্তনং ৱাপি তৱেৱ ৱাহসা.
১১৩১. ‘‘তৱেৱ হেতূ অসুৰা ভৱামসে, ত্ৱংমূলকং নেৰযিকা ভৱামসে;
অথো তিৰচ্ছানগতাপি একদা, পেতত্তনং ৱাপি তৱেৱ ৱাহসা.
১১৩২. ‘‘ননু দুব্ভিস্সসি মং পুনপ্পুনং, মুহুং মুহুং চাৰণিকংৱ দস্সযং;
উম্মত্তকেনেৱ মযা পলোভসি, কিঞ্চাপি তে চিত্ত ৱিৰাধিতং মযা.
১১৩৩. ‘‘ইদং পুৰে চিত্তমচাৰি চাৰিকং, যেনিচ্ছকং যত্থকামং যথাসুখং;
তদজ্জহং নিগ্গহেস্সামি যোনিসো, হত্থিপ্পভিন্নং ৱিয অঙ্কুসগ্গহো.
১১৩৪. ‘‘সত্থা চ মে লোকমিমং অধিট্ঠহি, অনিচ্চতো অদ্ধুৱতো অসাৰতো;
পক্খন্দ মং চিত্ত জিনস্স সাসনে, তাৰেহি ওঘা মহতা সুদুত্তৰা.
১১৩৫. ‘‘ন তে ইদং চিত্ত যথা পুৰাণকং, নাহং অলং তুয্হ ৱসে নিৱত্তিতুং [ৱসেন ৱত্তিতুং (?)];
মহেসিনো পব্বজিতোম্হি সাসনে, ন মাদিসা হোন্তি ৱিনাসধাৰিনো.
১১৩৬. ‘‘নগা সমুদ্দা সৰিতা ৱসুন্ধৰা, দিসা চতস্সো ৱিদিসা অধো দিৱা;
সব্বে অনিচ্চা তিভৱা উপদ্দুতা, কুহিং গতো চিত্ত সুখং ৰমিস্সসি.
১১৩৭. ‘‘ধিতিপ্পৰং কিং মম চিত্ত কাহিসি, ন তে অলং চিত্ত ৱসানুৱত্তকো;
ন জাতু ভস্তং উভতোমুখং ছুপে, ধিৰত্থু পূৰং নৱ সোতসন্দনিং.
১১৩৮. ‘‘ৱৰাহএণেয্যৱিগাড়্হসেৱিতে, পব্ভাৰকুট্টে পকতেৱ সুন্দৰে;
নৱম্বুনা পাৱুসসিত্থকাননে, তহিং গুহাগেহগতো ৰমিস্সসি.
১১৩৯. ‘‘সুনীলগীৱা সুসিখা সুপেখুনা, সুচিত্তপত্তচ্ছদনা ৱিহঙ্গমা;
সুমঞ্জুঘোসত্থনিতাভিগজ্জিনো, তে তং ৰমেস্সন্তি ৱনম্হি ঝাযিনং.
১১৪০. ‘‘ৱুট্ঠম্হি দেৱে চতুৰঙ্গুলে তিণে, সংপুপ্ফিতে মেঘনিভম্হি কাননে;
নগন্তৰে ৱিটপিসমো সযিস্সং, তং মে মুদূ হেহিতি তূলসন্নিভং.
১১৪১. ‘‘তথা তু কস্সামি যথাপি ইস্সৰো, যং লব্ভতি তেনপি হোতু মে অলং;
ন তাহং কস্সামি যথা অতন্দিতো, বিড়াৰভস্তংৱ যথা সুমদ্দিতং.
১১৪২. ‘‘তথা তু কস্সামি যথাপি ইস্সৰো, যং লব্ভতি তেনপি হোতু মে অলং;
ৱীৰিযেন তং ময্হ ৱসানযিস্সং, গজংৱ মত্তং কুসলঙ্কুসগ্গহো.
১১৪৩. ‘‘তযা সুদন্তেন অৱট্ঠিতেন হি, হযেন যোগ্গাচৰিযোৱ উজ্জুনা;
পহোমি মগ্গং পটিপজ্জিতুং সিৱং, চিত্তানুৰক্খীহি সদা নিসেৱিতং.
১১৪৪. ‘‘আৰম্মণে তং বলসা নিবন্ধিসং, নাগংৱ থম্ভম্হি দড়্হায ৰজ্জুযা;
তং মে সুগুত্তং সতিযা সুভাৱিতং, অনিস্সিতং সব্বভৱেসু হেহিসি.
১১৪৫. ‘‘পঞ্ঞায ছেত্ৱা ৱিপথানুসাৰিনং, যোগেন নিগ্গয্হ পথে নিৱেসিয;
দিস্ৱা সমুদযং ৱিভৱঞ্চ সম্ভৱং, দাযাদকো হেহিসি অগ্গৱাদিনো.
১১৪৬. ‘‘চতুব্বিপল্লাসৱসং অধিট্ঠিতং, গামণ্ডলংৱ পৰিনেসি চিত্ত মং;
ননু [নূন (সী.)] সংযোজনবন্ধনচ্ছিদং, সংসেৱসে কাৰুণিকং মহামুনিং.
১১৪৭. ‘‘মিগো যথা সেৰি সুচিত্তকাননে, ৰম্মং গিৰিং পাৱুসঅব্ভমালিনিং [মালিং (?)];
অনাকুলে তত্থ নগে ৰমিস্সং [ৰমিস্সসি (স্যা. ক.)], অসংসযং চিত্ত পৰা ভৱিস্সসি.
১১৪৮. ‘‘যে তুয্হ ছন্দেন ৱসেন ৱত্তিনো, নৰা চ নাৰী চ অনুভোন্তি যং সুখং;
অৱিদ্দসূ মাৰৱসানুৱত্তিনো, ভৱাভিনন্দী তৱ চিত্ত সাৱকা’’তি.
… তালপুটো থেৰো….
পঞ্ঞাসনিপাতো নিট্ঠিতো.