৫. পাৰাযনৱগ্গো
ৱত্থুগাথা
৯৮২. কোসলানং পুৰা ৰম্মা, অগমা দক্খিণাপথং;
আকিঞ্চঞ্ঞং পত্থযানো, ব্ৰাহ্মণো মন্তপাৰগূ.
৯৮৩. সো অস্সকস্স ৱিসযে, অড়কস্স [মুড়কস্স (স্যা.), মূড়্হকস্স (ক.), মড়কস্স (নিদ্দেস)] সমাসনে;
ৱসি গোধাৱৰীকূলে, উঞ্ছেন চ ফলেন চ.
৯৮৪. তস্সেৱ উপনিস্সায, গামো চ ৱিপুলো অহু;
ততো জাতেন আযেন, মহাযঞ্ঞমকপ্পযি.
৯৮৫. মহাযঞ্ঞং যজিত্ৱান, পুন পাৱিসি অস্সমং;
তস্মিং পটিপৱিট্ঠম্হি, অঞ্ঞো আগঞ্ছি ব্ৰাহ্মণো.
৯৮৬. উগ্ঘট্টপাদো তসিতো [তস্সিতো (ক.)], পঙ্কদন্তো ৰজস্সিৰো;
সো চ নং উপসঙ্কম্ম, সতানি পঞ্চ যাচতি.
৯৮৭. তমেনং বাৱৰী দিস্ৱা, আসনেন নিমন্তযি;
সুখঞ্চ কুসলং পুচ্ছি, ইদং ৱচনমব্ৰৱি.
৯৮৮. ‘‘যং খো মম দেয্যধম্মং, সব্বং ৱিসজ্জিতং মযা;
অনুজানাহি মে ব্ৰহ্মে, নত্থি পঞ্চসতানি মে’’.
৯৮৯. ‘‘সচে মে যাচমানস্স, ভৱং নানুপদস্সতি;
সত্তমে দিৱসে তুয্হং, মুদ্ধা ফলতু সত্তধা’’.
৯৯০. অভিসঙ্খৰিত্ৱা কুহকো, ভেৰৱং সো অকিত্তযি;
তস্স তং ৱচনং সুত্ৱা, বাৱৰী দুক্খিতো অহু.
৯৯১. উস্সুস্সতি অনাহাৰো, সোকসল্লসমপ্পিতো;
অথোপি এৱং চিত্তস্স, ঝানে ন ৰমতী মনো.
৯৯২. উত্ৰস্তং দুক্খিতং দিস্ৱা, দেৱতা অত্থকামিনী;
বাৱৰিং উপসঙ্কম্ম, ইদং ৱচনমব্ৰৱি.
৯৯৩. ‘‘ন সো মুদ্ধং পজানাতি, কুহকো সো ধনত্থিকো;
মুদ্ধনি মুদ্ধপাতে ৱা, ঞাণং তস্স ন ৱিজ্জতি’’.
৯৯৪. ‘‘ভোতী চৰহি জানাসি, তং মে অক্খাহি পুচ্ছিতা;
মুদ্ধং মুদ্ধাধিপাতঞ্চ, তং সুণোম ৱচো তৱ’’.
৯৯৫. ‘‘অহম্পেতং ন জানামি, ঞাণমেত্থ ন ৱিজ্জতি;
মুদ্ধনি মুদ্ধাধিপাতে চ, জিনানং হেত্থ [মুদ্ধং মুদ্ধাধিপাতো চ, জিনানং হেত (সী. স্যা. পী.)] দস্সনং’’.
৯৯৬. ‘‘অথ কো চৰহি জানাতি, অস্মিং পথৱিমণ্ডলে [পুথৱিমণ্ডলে (সী. পী.)];
মুদ্ধং মুদ্ধাধিপাতঞ্চ, তং মে অক্খাহি দেৱতে’’.
৯৯৭. ‘‘পুৰা কপিলৱত্থুম্হা, নিক্খন্তো লোকনাযকো;
অপচ্চো ওক্কাকৰাজস্স, সক্যপুত্তো পভঙ্কৰো.
৯৯৮. ‘‘সো হি ব্ৰাহ্মণ সম্বুদ্ধো, সব্বধম্মান পাৰগূ;
সব্বাভিঞ্ঞাবলপ্পত্তো, সব্বধম্মেসু চক্খুমা;
সব্বকম্মক্খযং পত্তো, ৱিমুত্তো উপধিক্খযে.
৯৯৯. ‘‘বুদ্ধো সো ভগৱা লোকে, ধম্মং দেসেতি চক্খুমা;
তং ত্ৱং গন্ত্ৱান পুচ্ছস্সু, সো তে তং ব্যাকৰিস্সতি’’.
১০০০. সম্বুদ্ধোতি ৱচো সুত্ৱা, উদগ্গো বাৱৰী অহু;
সোকস্স তনুকো আসি, পীতিঞ্চ ৱিপুলং লভি.
১০০১. সো বাৱৰী অত্তমনো উদগ্গো, তং দেৱতং পুচ্ছতি ৱেদজাতো;
‘‘কতমম্হি গামে নিগমম্হি ৱা পন, কতমম্হি ৱা জনপদে লোকনাথো;
যত্থ গন্ত্ৱান পস্সেমু [গন্ত্ৱা নমস্সেমু (সী. স্যা. পী.)], সম্বুদ্ধং দ্ৱিপদুত্তমং’’ [দ্ৱিপদুত্তমং (সী. স্যা. পী.)],.
১০০২. ‘‘সাৱত্থিযং কোসলমন্দিৰে জিনো, পহূতপঞ্ঞো ৱৰভূৰিমেধসো;
সো সক্যপুত্তো ৱিধুৰো অনাসৱো, মুদ্ধাধিপাতস্স ৱিদূ নৰাসভো’’.
১০০৩. ততো আমন্তযী সিস্সে, ব্ৰাহ্মণে মন্তপাৰগে;
‘‘এথ মাণৱা অক্খিস্সং, সুণাথ ৱচনং মম.
১০০৪. ‘‘যস্সেসো দুল্লভো লোকে, পাতুভাৱো অভিণ্হসো;
স্ৱাজ্জ লোকম্হি উপ্পন্নো, সম্বুদ্ধো ইতি ৱিস্সুতো;
খিপ্পং গন্ত্ৱান সাৱত্থিং, পস্সৱ্হো দ্ৱিপদুত্তমং’’.
১০০৫. ‘‘কথং চৰহি জানেমু, দিস্ৱা বুদ্ধোতি ব্ৰাহ্মণ;
অজানতং নো পব্ৰূহি, যথা জানেমু তং মযং’’.
১০০৬. ‘‘আগতানি হি মন্তেসু, মহাপুৰিসলক্খণা;
দ্ৱত্তিংসানি চ [দ্ৱিত্তিংসা চ (সী. স্যা. পী.), দ্ৱিত্তিংস তানি (?)] ব্যাক্খাতা, সমত্তা অনুপুব্বসো.
১০০৭. ‘‘যস্সেতে হোন্তি গত্তেসু, মহাপুৰিসলক্খণা;
দ্ৱেযেৱ তস্স গতিযো, ততিযা হি ন ৱিজ্জতি.
১০০৮. ‘‘সচে অগাৰং আৱসতি [অজ্ঝাৱসতি (ক.)], ৱিজেয্য পথৱিং ইমং;
অদণ্ডেন অসত্থেন, ধম্মেনমনুসাসতি.
১০০৯. ‘‘সচে চ সো পব্বজতি, অগাৰা অনগাৰিযং;
ৱিৱট্টচ্ছদো [ৱিৱত্তছদ্দো (সী.)] সম্বুদ্ধো, অৰহা ভৱতি অনুত্তৰো.
১০১০. ‘‘জাতিং গোত্তঞ্চ লক্খণং, মন্তে সিস্সে পুনাপৰে;
মুদ্ধং মুদ্ধাধিপাতঞ্চ, মনসাযেৱ পুচ্ছথ.
১০১১. ‘‘অনাৱৰণদস্সাৱী, যদি বুদ্ধো ভৱিস্সতি;
মনসা পুচ্ছিতে পঞ্হে, ৱাচায ৱিস্সজেস্সতি’’.
১০১২. বাৱৰিস্স ৱচো সুত্ৱা, সিস্সা সোড়স ব্ৰাহ্মণা;
অজিতো তিস্সমেত্তেয্যো, পুণ্ণকো অথ মেত্তগূ.
১০১৩. ধোতকো উপসীৱো চ, নন্দো চ অথ হেমকো;
তোদেয্যকপ্পা দুভযো, জতুকণ্ণী চ পণ্ডিতো.
১০১৪. ভদ্ৰাৱুধো উদযো চ, পোসালো চাপি ব্ৰাহ্মণো;
মোঘৰাজা চ মেধাৱী, পিঙ্গিযো চ মহাইসি.
১০১৫. পচ্চেকগণিনো সব্বে, সব্বলোকস্স ৱিস্সুতা;
ঝাযী ঝানৰতা ধীৰা, পুব্বৱাসনৱাসিতা.
১০১৬. বাৱৰিং অভিৱাদেত্ৱা, কত্ৱা চ নং পদক্খিণং;
জটাজিনধৰা সব্বে, পক্কামুং উত্তৰামুখা.
১০১৭. অড়কস্স পতিট্ঠানং, পুৰিমাহিস্সতিং [পুৰিমং মাহিস্সতিং (সী. পী.), পুৰং মাহিস্সতিং (স্যা.)] তদা;
উজ্জেনিঞ্চাপি গোনদ্ধং, ৱেদিসং ৱনসৱ্হযং.
১০১৮. কোসম্বিঞ্চাপি সাকেতং, সাৱত্থিঞ্চ পুৰুত্তমং;
সেতব্যং কপিলৱত্থুং, কুসিনাৰঞ্চ মন্দিৰং.
১০১৯. পাৱঞ্চ ভোগনগৰং, ৱেসালিং মাগধং পুৰং;
পাসাণকং চেতিযঞ্চ, ৰমণীযং মনোৰমং.
১০২০. তসিতোৱুদকং সীতং, মহালাভংৱ ৱাণিজো;
ছাযং ঘম্মাভিতত্তোৱ, তুৰিতা পব্বতমাৰুহুং.
১০২১. ভগৱা তম্হি সমযে, ভিক্খুসঙ্ঘপুৰক্খতো;
ভিক্খূনং ধম্মং দেসেতি, সীহোৱ নদতী ৱনে.
১০২২. অজিতো অদ্দস বুদ্ধং, সতৰংসিং [ৱীতৰংসিংৱ (স্যা.), সতৰংসীৱ (ক.), পীতৰংসীৱ (নিদ্দেস)] ৱ ভাণুমং;
চন্দং যথা পন্নৰসে, পাৰিপূৰিং উপাগতং.
১০২৩. অথস্স গত্তে দিস্ৱান, পৰিপূৰঞ্চ ব্যঞ্জনং;
একমন্তং ঠিতো হট্ঠো, মনোপঞ্হে অপুচ্ছথ.
১০২৪. ‘‘আদিস্স জম্মনং [জপ্পনং (ক.)] ব্ৰূহি, গোত্তং ব্ৰূহি সলক্খণং [ব্ৰূহিস্স লক্খণং (নিদ্দেস)];
মন্তেসু পাৰমিং ব্ৰূহি, কতি ৱাচেতি ব্ৰাহ্মণো’’.
১০২৫. ‘‘ৱীসং ৱস্সসতং আযু, সো চ গোত্তেন বাৱৰী;
তীণিস্স লক্খণা গত্তে, তিণ্ণং ৱেদান পাৰগূ.
১০২৬. ‘‘লক্খণে ইতিহাসে চ, সনিঘণ্ডুসকেটুভে;
পঞ্চসতানি ৱাচেতি, সধম্মে পাৰমিং গতো’’.
১০২৭. ‘‘লক্খণানং পৱিচযং, বাৱৰিস্স নৰুত্তম;
কঙ্খচ্ছিদ [তণ্হচ্ছিদ (বহূসু)] পকাসেহি, মা নো কঙ্খাযিতং অহু’’.
১০২৮. ‘‘মুখং জিৱ্হায ছাদেতি, উণ্ণস্স ভমুকন্তৰে;
কোসোহিতং ৱত্থগুয্হং, এৱং জানাহি মাণৱ’’.
১০২৯. পুচ্ছঞ্হি কিঞ্চি অসুণন্তো, সুত্ৱা পঞ্হে ৱিযাকতে;
ৱিচিন্তেতি জনো সব্বো, ৱেদজাতো কতঞ্জলী.
১০৩০. ‘‘কো নু দেৱো ৱা ব্ৰহ্মা ৱা, ইন্দো ৱাপি সুজম্পতি;
মনসা পুচ্ছিতে পঞ্হে, কমেতং পটিভাসতি.
১০৩১. ‘‘মুদ্ধং মুদ্ধাধিপাতঞ্চ, বাৱৰী পৰিপুচ্ছতি;
তং ব্যাকৰোহি ভগৱা, কঙ্খং ৱিনয নো ইসে’’.
১০৩২. ‘‘অৱিজ্জা মুদ্ধাতি জানাহি, ৱিজ্জা মুদ্ধাধিপাতিনী;
সদ্ধাসতিসমাধীহি, ছন্দৱীৰিযেন সংযুতা’’.
১০৩৩. ততো ৱেদেন মহতা, সন্থম্ভিত্ৱান মাণৱো;
একংসং অজিনং কত্ৱা, পাদেসু সিৰসা পতি.
১০৩৪. ‘‘বাৱৰী ব্ৰাহ্মণো ভোতো, সহ সিস্সেহি মাৰিস;
উদগ্গচিত্তো সুমনো, পাদে ৱন্দতি চক্খুম’’.
১০৩৫. ‘‘সুখিতো বাৱৰী হোতু, সহ সিস্সেহি ব্ৰাহ্মণো;
ত্ৱঞ্চাপি সুখিতো হোহি, চিৰং জীৱাহি মাণৱ.
১০৩৬. ‘‘বাৱৰিস্স চ তুয্হং ৱা, সব্বেসং সব্বসংসযং;
কতাৱকাসা পুচ্ছৱ্হো, যং কিঞ্চি মনসিচ্ছথ’’.
১০৩৭. সম্বুদ্ধেন কতোকাসো, নিসীদিত্ৱান পঞ্জলী;
অজিতো পঠমং পঞ্হং, তত্থ পুচ্ছি তথাগতং.
ৱত্থুগাথা নিট্ঠিতা.
১. অজিতমাণৱপুচ্ছা
১০৩৮. ‘‘কেনস্সু নিৱুতো লোকো, (ইচ্চাযস্মা অজিতো)
কেনস্সু নপ্পকাসতি;
কিস্সাভিলেপনং ব্ৰূসি, কিংসু তস্স মহব্ভযং’’.
১০৩৯. ‘‘অৱিজ্জায নিৱুতো লোকো, (অজিতাতি ভগৱা)
ৱেৱিচ্ছা পমাদা নপ্পকাসতি;
জপ্পাভিলেপনং ব্ৰূমি, দুক্খমস্স মহব্ভযং’’.
১০৪০. ‘‘সৱন্তি সব্বধি সোতা, (ইচ্চাযস্মা অজিতো)
সোতানং কিং নিৱাৰণং;
সোতানং সংৱৰং ব্ৰূহি, কেন সোতা পিধিয্যৰে’’ [পিথিয্যৰে (সী. স্যা. পী.), পিথীযৰে (সী. অট্ঠ.), পিধীযৰে (?)].
১০৪১. ‘‘যানি সোতানি লোকস্মিং, (অজিতাতি ভগৱা)
সতি তেসং নিৱাৰণং;
সোতানং সংৱৰং ব্ৰূমি, পঞ্ঞাযেতে পিধিয্যৰে’’.
১০৪২. ‘‘পঞ্ঞা চেৱ সতি যঞ্চ [সতী চেৱ (সী.), সতী চ (স্যা.), সতী চাপি (পী. নিদ্দেস), সতি চাপি (নিদ্দেস)], (ইচ্চাযস্মা অজিতো)
নামৰূপঞ্চ মাৰিস;
এতং মে পুট্ঠো পব্ৰূহি, কত্থেতং উপৰুজ্ঝতি’’.
১০৪৩. ‘‘যমেতং পঞ্হং অপুচ্ছি, অজিত তং ৱদামি তে;
যত্থ নামঞ্চ ৰূপঞ্চ, অসেসং উপৰুজ্ঝতি;
ৱিঞ্ঞাণস্স নিৰোধেন, এত্থেতং উপৰুজ্ঝতি’’.
১০৪৪. ‘‘যে চ সঙ্খাতধম্মাসে, যে চ সেখা পুথূ ইধ;
তেসং মে নিপকো ইৰিযং, পুট্ঠো পব্ৰূহি মাৰিস’’.
১০৪৫. ‘‘কামেসু নাভিগিজ্ঝেয্য, মনসানাৱিলো সিযা;
কুসলো সব্বধম্মানং, সতো ভিক্খু পৰিব্বজে’’তি.
অজিতমাণৱপুচ্ছা পঠমা নিট্ঠিতা.
২. তিস্সমেত্তেয্যমাণৱপুচ্ছা
১০৪৬. ‘‘কোধ সন্তুসিতো লোকে, (ইচ্চাযস্মা তিস্সমেত্তেয্যো)
কস্স নো সন্তি ইঞ্জিতা;
কো উভন্তমভিঞ্ঞায, মজ্ঝে মন্তা ন লিপ্পতি [লিম্পতি (ক.)];
কং ব্ৰূসি মহাপুৰিসোতি, কো ইধ সিব্বিনিমচ্চগা’’.
১০৪৭. ‘‘কামেসু ব্ৰহ্মচৰিযৱা, (মেত্তেয্যাতি ভগৱা)
ৱীততণ্হো সদা সতো;
সঙ্খায নিব্বুতো ভিক্খু, তস্স নো সন্তি ইঞ্জিতা.