৪. ৱিৱেককথা

২২. সাৱত্থিনিদানং [সং নি. ৩.৫.১৪৯ পস্সিতব্বা]. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, যে কেচি বলকৰণীযা কম্মন্তা কৰীযন্তি, সব্বে তে পথৱিং নিস্সায পথৱিযং পতিট্ঠায এৱমেতে বলকৰণীযা কম্মন্তা কৰীযন্তি, এৱমেৱং, ভিক্খৱে, ভিক্খু সীলং নিস্সায সীলে পতিট্ঠায অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৱেতি, অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং বহুলীকৰোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সীলং নিস্সায সীলে পতিট্ঠায অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৱেতি, অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং বহুলীকৰোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সম্মাদিট্ঠিং ভাৱেতি ৱিৱেকনিস্সিতং ৱিৰাগনিস্সিতং নিৰোধনিস্সিতং ৱোস্সগ্গপৰিণামিং. সম্মাসঙ্কপ্পং…পে… সম্মাৱাচং… সম্মাকম্মন্তং… সম্মাআজীৱং… সম্মাৱাযামং… সম্মাসতিং… সম্মাসমাধিং ভাৱেতি ৱিৱেকনিস্সিতং ৱিৰাগনিস্সিতং নিৰোধনিস্সিতং ৱোস্সগ্গপৰিণামিং. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সীলং নিস্সায সীলে পতিট্ঠায অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৱেতি, অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং বহুলীকৰোতি.

২৩. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, যে কেচি [যেপিমে (স্যা.) সং. নি. ৫.১৫০ পস্সিতব্বা] বীজগামভূতগামা ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জন্তি, সব্বে তে পথৱিং নিস্সায পথৱিযং পতিট্ঠায এৱমেতে বীজগামভূতগামা ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জন্তি; এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সীলং নিস্সায সীলে পতিট্ঠায অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৱেন্তো অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং বহুলীকৰোন্তো ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং পাপুণাতি ধম্মেসু.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সীলং নিস্সায সীলে পতিট্ঠায অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৱেন্তো অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং বহুলীকৰোন্তো ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং পাপুণাতি ধম্মেসু? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সম্মাদিট্ঠিং ভাৱেতি ৱিৱেকনিস্সিতং ৱিৰাগনিস্সিতং নিৰোধনিস্সিতং ৱোস্সগ্গপৰিণামিং. সম্মাসঙ্কপ্পং ভাৱেতি…পে… সম্মাৱাচং ভাৱেতি… সম্মাকম্মন্তং ভাৱেতি… সম্মাআজীৱং ভাৱেতি… সম্মাৱাযামং ভাৱেতি… সম্মাসতিং ভাৱেতি… সম্মাসমাধিং ভাৱেতি ৱিৱেকনিস্সিতং ৱিৰাগনিস্সিতং নিৰোধনিস্সিতং ৱোস্সগ্গপৰিণামিং. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সীলং নিস্সায সীলে পতিট্ঠায অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং ভাৱেন্তো অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং বহুলীকৰোন্তো ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং পাপুণাতি ধম্মেসূ’’তি.

১. মগ্গঙ্গনিদ্দেসো

২৪. সম্মাদিট্ঠিযা পঞ্চ ৱিৱেকা, পঞ্চ ৱিৰাগা, পঞ্চ নিৰোধা, পঞ্চ ৱোস্সগ্গা, দ্ৱাদস নিস্সযা. সম্মাসঙ্কপ্পস্স…পে… সম্মাৱাচায… সম্মাকম্মন্তস্স… সম্মাআজীৱস্স… সম্মাৱাযামস্স… সম্মাসতিযা… সম্মাসমাধিস্স পঞ্চ ৱিৱেকা, পঞ্চ ৱিৰাগা, পঞ্চ নিৰোধা, পঞ্চ ৱোস্সগ্গা, দ্ৱাদস নিস্সযা.

সম্মাদিট্ঠিযা কতমে পঞ্চ ৱিৱেকা? ৱিক্খম্ভনৱিৱেকো, তদঙ্গৱিৱেকো সমুচ্ছেদৱিৱেকো, পটিপ্পস্সদ্ধিৱিৱেকো, নিস্সৰণৱিৱেকো. ৱিক্খম্ভনৱিৱেকো চ নীৱৰণানং পঠমজ্ঝানং ভাৱযতো, তদঙ্গৱিৱেকো চ দিট্ঠিগতানং নিব্বেধভাগিযং সমাধিং ভাৱযতো, সমুচ্ছেদৱিৱেকো চ লোকুত্তৰং খযগামিমগ্গং ভাৱযতো, পটিপ্পস্সদ্ধিৱিৱেকো চ ফলক্খণে, নিস্সৰণৱিৱেকো চ নিৰোধো নিব্বানং. সম্মাদিট্ঠিযা ইমে পঞ্চ ৱিৱেকা. ইমেসু পঞ্চসু ৱিৱেকেসু ছন্দজাতো হোতি সদ্ধাধিমুত্তো, চিত্তঞ্চস্স স্ৱাধিট্ঠিতং.

সম্মাদিট্ঠিযা কতমে পঞ্চ ৱিৰাগা? ৱিক্খম্ভনৱিৰাগো, তদঙ্গৱিৰাগো, সমুচ্ছেদৱিৰাগো, পটিপ্পস্সদ্ধিৱিৰাগো, নিস্সৰণৱিৰাগো. ৱিক্খম্ভনৱিৰাগো চ নীৱৰণানং পঠমজ্ঝানং ভাৱযতো, তদঙ্গৱিৰাগো চ দিট্ঠিগতানং নিব্বেধভাগিযং সমাধিং ভাৱযতো, সমুচ্ছেদৱিৰাগো চ লোকুত্তৰং খযগামিমগ্গং ভাৱযতো, পটিপ্পস্সদ্ধিৱিৰাগো চ ফলক্খণে, নিস্সৰণৱিৰাগো চ নিৰোধো নিব্বানং. সম্মাদিট্ঠিযা ইমে পঞ্চ ৱিৰাগা. ইমেসু পঞ্চসু ৱিৰাগেসু ছন্দজাতো হোতি সদ্ধাধিমুত্তো, চিত্তঞ্চস্স স্ৱাধিট্ঠিতং.

সম্মাদিট্ঠিযা কতমে পঞ্চ নিৰোধা? ৱিক্খম্ভননিৰোধো, তদঙ্গনিৰোধো, সমুচ্ছেদনিৰোধো, পটিপ্পস্সদ্ধিনিৰোধো, নিস্সৰণনিৰোধো. ৱিক্খম্ভননিৰোধো চ নীৱৰণানং পঠমজ্ঝানং ভাৱযতো, তদঙ্গনিৰোধো চ দিট্ঠিগতানং নিব্বেধভাগিযং সমাধিং ভাৱযতো, সমুচ্ছেদনিৰোধো চ লোকুত্তৰং খযগামিমগ্গং ভাৱযতো, পটিপ্পস্সদ্ধিনিৰোধো চ ফলক্খণে, নিস্সৰণনিৰোধো চ অমতা ধাতু. সম্মাদিট্ঠিযা ইমে পঞ্চ নিৰোধা. ইমেসু পঞ্চসু নিৰোধেসু ছন্দজাতো হোতি সদ্ধাধিমুত্তো, চিত্তঞ্চস্স স্ৱাধিট্ঠিতং.

সম্মাদিট্ঠিযা কতমে পঞ্চ ৱোস্সগ্গা? ৱিক্খম্ভনৱোস্সগ্গো, তদঙ্গৱোস্সগ্গো, সমুচ্ছেদৱোস্সগ্গো, পটিপ্পস্সদ্ধিৱোস্সগ্গো, নিস্সৰণৱোস্সগ্গো. ৱিক্খম্ভনৱোস্সগ্গো চ নীৱৰণানং পঠমজ্ঝানং ভাৱযতো, তদঙ্গৱোস্সগ্গো চ দিট্ঠিগতানং নিব্বেধভাগিযং সমাধিং ভাৱযতো, সমুচ্ছেদৱোস্সগ্গো চ লোকুত্তৰং খযগামিমগ্গং ভাৱযতো, পটিপ্পস্সদ্ধিৱোস্সগ্গো চ ফলক্খণে, নিস্সৰণৱোস্সগ্গো চ নিৰোধো নিব্বানং. সম্মাদিট্ঠিযা ইমে পঞ্চ ৱোস্সগ্গা. ইমেসু পঞ্চসু ৱোস্সগ্গেসু ছন্দজাতো হোতি সদ্ধাধিমুত্তো, চিত্তঞ্চস্স স্ৱাধিট্ঠিতং. সম্মাদিট্ঠিযা ইমে পঞ্চ ৱিৱেকা, পঞ্চ ৱিৰাগা, পঞ্চ নিৰোধা, পঞ্চ ৱোস্সগ্গা, দ্ৱাদস নিস্সযা.

২৫. সম্মাসঙ্কপ্পস্স …পে… সম্মাৱাচায… সম্মাকম্মন্তস্স… সম্মাআজীৱস্স… সম্মাৱাযামস্স… সম্মাসতিযা… সম্মাসমাধিস্স কতমে পঞ্চ ৱিৱেকা? ৱিক্খম্ভনৱিৱেকো, তদঙ্গৱিৱেকো, সমুচ্ছেদৱিৱেকো, পটিপ্পস্সদ্ধিৱিৱেকো, নিস্সৰণৱিৱেকো. ৱিক্খম্ভনৱিৱেকো চ নীৱৰণানং পঠমজ্ঝানং ভাৱযতো, তদঙ্গৱিৱেকো চ দিট্ঠিগতানং নিব্বেধভাগিযং সমাধিং ভাৱযতো, সমুচ্ছেদৱিৱেকো চ লোকুত্তৰং খযগামিমগ্গং ভাৱযতো, পটিপ্পস্সদ্ধিৱিৱেকো চ ফলক্খণে নিস্সৰণৱিৱেকো চ নিৰোধো নিব্বানং. সম্মাসমাধিস্স ইমে পঞ্চ ৱিৱেকা. ইমেসু পঞ্চসু ৱিৱেকেসু ছন্দজাতো হোতি সদ্ধাধিমুত্তো, চিত্তঞ্চস্স স্ৱাধিট্ঠিতং.

সম্মাসমাধিস্স কতমে পঞ্চ ৱিৰাগা? ৱিক্খম্ভনৱিৰাগো, তদঙ্গৱিৰাগো, সমুচ্ছেদৱিৰাগো, পটিপ্পস্সদ্ধিৱিৰাগো, নিস্সৰণৱিৰাগো. ৱিক্খম্ভনৱিৰাগো চ নীৱৰণানং পঠমজ্ঝানং ভাৱযতো, তদঙ্গৱিৰাগো চ দিট্ঠিগতানং নিব্বেধভাগিযং সমাধিং ভাৱযতো, সমুচ্ছেদৱিৰাগো চ লোকুত্তৰং খযগামিমগ্গং ভাৱযতো, পটিপ্পস্সদ্ধিৱিৰাগো চ ফলক্খণে, নিস্সৰণৱিৰাগো চ নিৰোধো নিব্বানং. সম্মাসমাধিস্স ইমে পঞ্চ ৱিৰাগা. ইমেসু পঞ্চসু ৱিৰাগেসু ছন্দজাতো হোতি সদ্ধাধিমুত্তো, চিত্তঞ্চস্স স্ৱাধিট্ঠিতং.

সম্মাসমাধিস্স কতমে পঞ্চ নিৰোধা? ৱিক্খম্ভননিৰোধো, তদঙ্গনিৰোধো, সমুচ্ছেদনিৰোধো, পটিপ্পস্সদ্ধিনিৰোধো, নিস্সৰণনিৰোধো. ৱিক্খম্ভননিৰোধো চ নীৱৰণানং পঠমজ্ঝানং ভাৱযতো, তদঙ্গনিৰোধো চ দিট্ঠিগতানং নিব্বেধভাগিযং সমাধিং ভাৱযতো, সমুচ্ছেদনিৰোধো চ লোকুত্তৰং খযগামিমগ্গং ভাৱযতো, পটিপ্পস্সদ্ধিনিৰোধো চ ফলক্খণে, নিস্সৰণনিৰোধো চ অমতা ধাতু. সম্মাসমাধিস্স ইমে পঞ্চ নিৰোধা. ইমেসু পঞ্চসু নিৰোধেসু ছন্দজাতো হোতি সদ্ধাধিমুত্তো, চিত্তঞ্চস্স স্ৱাধিট্ঠিতং.

সম্মাসমাধিস্স কতমে পঞ্চ ৱোস্সগ্গা? ৱিক্খম্ভনৱোস্সগ্গো, তদঙ্গৱোস্সগ্গো, সমুচ্ছেদৱোস্সগ্গো, পটিপ্পস্সদ্ধিৱোস্সগ্গো, নিস্সৰণৱোস্সগ্গো. ৱিক্খম্ভনৱোস্সগ্গো চ নীৱৰণানং পঠমজ্ঝানং ভাৱযতো, তদঙ্গৱোস্সগ্গো চ দিট্ঠিগতানং নিব্বেধভাগিযং সমাধিং ভাৱযতো, সমুচ্ছেদৱোস্সগ্গো চ লোকুত্তৰং খযগামিমগ্গং ভাৱযতো, পটিপ্পস্সদ্ধিৱোস্সগ্গো চ ফলক্খণে, নিস্সৰণৱোস্সগ্গো চ নিৰোধো নিব্বানং. সম্মাসমাধিস্স ইমে পঞ্চ ৱোস্সগ্গা. ইমেসু পঞ্চসু ৱোস্সগ্গেসু ছন্দজাতো হোতি সদ্ধাধিমুত্তো, চিত্তঞ্চস্স স্ৱাধিট্ঠিতং. সম্মাসমাধিস্স ইমে পঞ্চ ৱিৱেকা, পঞ্চ ৱিৰাগা, পঞ্চ নিৰোধা, পঞ্চ ৱোস্সগ্গা, দ্ৱাদস নিস্সযা.

২৬. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, যে কেচি বলকৰণীযা কম্মন্তা কৰীযন্তি, সব্বে তে পথৱিং নিস্সায পথৱিযং পতিট্ঠায এৱমেতে বলকৰণীযা কম্মন্তা কৰীযন্তি; এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সীলং নিস্সায সীলে পতিট্ঠায সত্ত বোজ্ঝঙ্গে ভাৱেতি, সত্ত বোজ্ঝঙ্গে বহুলীকৰোতি…পে… সত্ত বোজ্ঝঙ্গে ভাৱেন্তো সত্ত বোজ্ঝঙ্গে বহুলীকৰোন্তো ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং পাপুণাতি ধম্মেসু…পে… পঞ্চ বলানি ভাৱেতি, পঞ্চ বলানি বহুলীকৰোতি…পে… পঞ্চ বলানি ভাৱেন্তো পঞ্চ বলানি বহুলীকৰোন্তো ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং পাপুণাতি ধম্মেসু…পে… পঞ্চিন্দ্ৰিযানি ভাৱেতি, পঞ্চিন্দ্ৰিযানি বহুলীকৰোতি…পে….

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, যে কেচি বীজগামভূতগামা ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জন্তি, সব্বে তে পথৱিং নিস্সায পথৱিযং পতিট্ঠায এৱমেতে বীজগামভূতগামা ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জন্তি, এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সীলং নিস্সায সীলে পতিট্ঠায পঞ্চিন্দ্ৰিযানি ভাৱেন্তো পঞ্চিন্দ্ৰিযানি বহুলীকৰোন্তো ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং পাপুণাতি ধম্মেসু.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সীলং নিস্সায সীলে পতিট্ঠায পঞ্চিন্দ্ৰিযানি ভাৱেন্তো পঞ্চিন্দ্ৰিযানি বহুলীকৰোন্তো ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং পাপুণাতি ধম্মেসু? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সদ্ধিন্দ্ৰিযং ভাৱেতি ৱিৱেকনিস্সিতং ৱিৰাগনিস্সিতং নিৰোধনিস্সিতং ৱোস্সগ্গপৰিণামিং. ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং ভাৱেতি…পে… সতিন্দ্ৰিযং ভাৱেতি…পে… সমাধিন্দ্ৰিযং ভাৱেতি…পে… পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং ভাৱেতি ৱিৱেকনিস্সিতং ৱিৰাগনিস্সিতং নিৰোধনিস্সিতং ৱোস্সগ্গপৰিণামিং. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সীলং নিস্সায…পে… পাপুণাতি ধম্মেসূ’’তি.

২. ইন্দ্ৰিযনিদ্দেসো

২৭. সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স পঞ্চ ৱিৱেকা, পঞ্চ ৱিৰাগা, পঞ্চ নিৰোধা, পঞ্চ ৱোস্সগ্গা, দ্ৱাদস নিস্সযা. ৱীৰিযিন্দ্ৰিযস্স…পে… সতিন্দ্ৰিযস্স… সমাধিন্দ্ৰিযস্স… পঞ্ঞিন্দ্ৰিযস্স পঞ্চ ৱিৱেকা, পঞ্চ ৱিৰাগা, পঞ্চ নিৰোধা, পঞ্চ ৱোস্সগ্গা, দ্ৱাদস নিস্সযা.

সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স কতমে পঞ্চ ৱিৱেকা? ৱিক্খম্ভনৱিৱেকো, তদঙ্গৱিৱেকো, সমুচ্ছেদৱিৱেকো, পটিপ্পস্সদ্ধিৱিৱেকো, নিস্সৰণৱিৱেকো. ৱিক্খম্ভনৱিৱেকো চ নীৱৰণানং পঠমজ্ঝানং ভাৱযতো, তদঙ্গৱিৱেকো চ দিট্ঠিগতানং নিব্বেধভাগিযং সমাধিং ভাৱযতো, সমুচ্ছেদৱিৱেকো চ লোকুত্তৰং খযগামিমগ্গং ভাৱযতো, পটিপ্পস্সদ্ধিৱিৱেকো চ ফলক্খণে, নিস্সৰণৱিৱেকো চ নিৰোধো নিব্বানং. সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স ইমে পঞ্চ ৱিৱেকা. ইমেসু পঞ্চসু ৱিৱেকেসু ছন্দজাতো হোতি সদ্ধাধিমুত্তো, চিত্তঞ্চস্স স্ৱাধিট্ঠিতং…পে… সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স ইমে পঞ্চ ৱিৱেকা, পঞ্চ ৱিৰাগা, পঞ্চ নিৰোধা, পঞ্চ ৱোস্সগ্গা, দ্ৱাদস নিস্সযা.

ৱীৰিযিন্দ্ৰিযস্স…পে… সতিন্দ্ৰিযস্স…পে… সমাধিন্দ্ৰিযস্স… পঞ্ঞিন্দ্ৰিযস্স কতমে পঞ্চ ৱিৱেকা? ৱিক্খম্ভনৱিৱেকো, তদঙ্গৱিৱেকো, সমুচ্ছেদৱিৱেকো, পটিপ্পস্সদ্ধিৱিৱেকো, নিস্সৰণৱিৱেকো…পে… পঞ্ঞিন্দ্ৰিযস্স ইমে পঞ্চ ৱিৱেকা, পঞ্চ ৱিৰাগা, পঞ্চ নিৰোধা, পঞ্চ ৱোস্সগ্গা, দ্ৱাদস নিস্সযাতি.

ৱিৱেককথা নিট্ঠিতা.