২. অত্তানুদিট্ঠিনিদ্দেসো
১৩০. অত্তানুদিট্ঠিযা কতমেহি ৱীসতিযা আকাৰেহি অভিনিৱেসো হোতি? ইধ অস্সুতৱা পুথুজ্জনো অৰিযানং অদস্সাৱী অৰিযধম্মস্স অকোৱিদো অৰিযধম্মে অৱিনীতো, সপ্পুৰিসানং অদস্সাৱী সপ্পুৰিসধম্মস্স অকোৱিদো সপ্পুৰিসধম্মে অৱিনীতো ৰূপং অত্ততো সমনুপস্সতি ৰূপৱন্তং ৱা অত্তানং অত্তনি ৱা ৰূপং ৰূপস্মিং ৱা অত্তানং; ৱেদনং…পে… সঞ্ঞং…পে… সঙ্খাৰে…পে… ৱিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি ৱিঞ্ঞাণৱন্তং ৱা অত্তানং অত্তনি ৱা ৱিঞ্ঞাণং ৱিঞ্ঞাণস্মিং ৱা অত্তানং.
১৩১. কথং ৰূপং অত্ততো সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো পথৱীকসিণং অত্ততো সমনুপস্সতি – ‘‘যং পথৱীকসিণং, সো অহং; যো অহং, তং পথৱীকসিণ’’ন্তি. পথৱীকসিণঞ্চ অত্তঞ্চ অদ্ৱযং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি তেলপ্পদীপস্স ঝাযতো ‘‘যা অচ্চি সো ৱণ্ণো, যো ৱণ্ণো সা অচ্চী’’তি – অচ্চিঞ্চ ৱণ্ণঞ্চ অদ্ৱযং সমনুপস্সতি. এৱমেৱং ইধেকচ্চো পথৱীকসিণং অত্ততো সমনুপস্সতি – ‘‘যং পথৱীকসিণং, সো অহং; যো অহং, তং পথৱীকসিণ’’ন্তি. পথৱীকসিণঞ্চ অত্তঞ্চ অদ্ৱযং সমনুপস্সতি. অভিনিৱেসপৰামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৱত্থু, ৱত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৱত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৱত্থু – অযং পঠমা ৰূপৱত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি দিট্ঠিৱিপত্তি…পে… অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি. মিচ্ছাদিট্ঠিকস্স পুৰিসপুগ্গলস্স দ্ৱেৱ গতিযো…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো.
ইধেকচ্চো আপোকসিণং… তেজোকসিণং… ৱাযোকসিণং… নীলকসিণং… পীতকসিণং… লোহিতকসিণং… ওদাতকসিণং অত্ততো সমনুপস্সতি – ‘‘যং ওদাতকসিণং, সো অহং; যো অহং, তং ওদাতকসিণ’’ন্তি. ওদাতকসিণঞ্চ অত্তঞ্চ অদ্ৱযং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি তেলপ্পদীপস্স ঝাযতো ‘‘যা অচ্চি, সো ৱণ্ণো; যো ৱণ্ণো, সা অচ্চী’’তি – অচ্চিঞ্চ ৱণ্ণঞ্চ অদ্ৱযং সমনুপস্সতি. এৱমেৱ ইধেকচ্চো…পে… ওদাতকসিণঞ্চ অত্তঞ্চ অদ্ৱযং সমনুপস্সতি. অভিনিৱেসপৰামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৱত্থু, ৱত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৱত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৱত্থু – অযং পঠমা ৰূপৱত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি দিট্ঠিৱিপত্তি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৱং ৰূপং অত্ততো সমনুপস্সতি.
কথং ৰূপৱন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো ৱেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খাৰে… ৱিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৱং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমিনা ৰূপেন ৰূপৱা’’তি. ৰূপৱন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি ৰুক্খো ছাযাসম্পন্নো অস্স. তমেনং পুৰিসো এৱং ৱদেয্য – ‘‘অযং ৰুক্খো, অযং ছাযা. অঞ্ঞো ৰুক্খো, অঞ্ঞা ছাযা. সো খো পনাযং ৰুক্খো ইমায ছাযায ছাযাৱা’’তি. ছাযাৱন্তং ৰুক্খং সমনুপস্সতি. এৱমেৱং ইধেকচ্চো ৱেদনং…পে… সঞ্ঞং… সঙ্খাৰে… ৱিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৱং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন অযং অত্তা ইমিনা ৰূপেন ৰূপৱা’’তি. ৰূপৱন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি. অভিনিৱেসপৰামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৱত্থু, ৱত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৱত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৱত্থু – অযং দুতিযা ৰূপৱত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি দিট্ঠিৱিপত্তি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৱং ৰূপৱন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি.
কথং অত্তনি ৰূপং সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো ৱেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খাৰে… ৱিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৱং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. ইমস্মিঞ্চ পন অত্তনি ইদং ৰূপ’’ন্তি. অত্তনি ৰূপং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি পুপ্ফং গন্ধসম্পন্নং অস্স. তমেনং পুৰিসো এৱং ৱদেয্য – ‘‘ইদং পুপ্ফং, অযং গন্ধো; অঞ্ঞং পুপ্ফং, অঞ্ঞো গন্ধো. সো খো পনাযং গন্ধো ইমস্মিং পুপ্ফে’’তি. পুপ্ফস্মিং গন্ধং সমনুপস্সতি. এৱমেৱং ইধেকচ্চো ৱেদনং…পে… সঞ্ঞং… সঙ্খাৰে… ৱিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৱং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. ইমস্মিঞ্চ পন অত্তনি ইদং ৰূপ’’ন্তি. অত্তনি ৰূপং সমনুপস্সতি. অভিনিৱেসপৰামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৱত্থু, ৱত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৱত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৱত্থু – অযং ততিযা ৰূপৱত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি দিট্ঠিৱিপত্তি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৱং অত্তনি ৰূপং সমনুপস্সতি.
কথং ৰূপস্মিং অত্তানং সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো ৱেদনং…পে… সঞ্ঞং… সঙ্খাৰে… ৱিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৱং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমস্মিং ৰূপে’’তি. ৰূপস্মিং অত্তানং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি মণি কৰণ্ডকে পক্খিত্তো অস্স. তমেনং পুৰিসো এৱং ৱদেয্য – ‘‘অযং মণি, অযং কৰণ্ডকো. অঞ্ঞো মণি, অঞ্ঞো কৰণ্ডকো. সো খো পনাযং মণি ইমস্মিং কৰণ্ডকে’’তি. কৰণ্ডকস্মিং মণিং সমনুপস্সতি. এৱমেৱং ইধেকচ্চো ৱেদনং…পে… সঞ্ঞং… সঙ্খাৰে… ৱিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৱং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমস্মিং ৰূপে’’তি. ৰূপস্মিং অত্তানং সমনুপস্সতি. অভিনিৱেসপৰামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৱত্থু, ৱত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৱত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৱত্থু – অযং চতুত্থা ৰূপৱত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি দিট্ঠিৱিপত্তি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৱং ৰূপস্মিং অত্তানং সমনুপস্সতি.
১৩২. কথং ৱেদনং অত্ততো সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো চক্খুসম্ফস্সজং ৱেদনং সোতসম্ফস্সজং ৱেদনং ঘানসম্ফস্সজং ৱেদনং জিৱ্হাসম্ফস্সজং ৱেদনং কাযসম্ফস্সজং ৱেদনং মনোসম্ফস্সজং ৱেদনং অত্ততো সমনুপস্সতি. ‘‘যা মনোসম্ফস্সজা ৱেদনা সো অহং, যো অহং সা মনোসম্ফস্সজা ৱেদনা’’তি – মনোসম্ফস্সজং ৱেদনঞ্চ অত্তঞ্চ অদ্ৱযং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি তেলপ্পদীপস্স ঝাযতো ‘‘যা অচ্চি সো ৱণ্ণো, যো ৱণ্ণো সা অচ্চী’’তি – অচ্চিঞ্চ ৱণ্ণঞ্চ অদ্ৱযং সমনুপস্সতি. এৱমেৱং ইধেকচ্চো মনোসম্ফস্সজং ৱেদনং অত্ততো সমনুপস্সতি. ‘‘যা মনোসম্ফস্সজা ৱেদনা সো অহং, যো অহং সা মনোসম্ফস্সজা ৱেদনা’’তি – মনোসম্ফস্সজং ৱেদনঞ্চ অত্তঞ্চ অদ্ৱযং সমনুপস্সতি. অভিনিৱেসপৰামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৱত্থু, ৱত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৱত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৱত্থু – অযং পঠমা ৱেদনাৱত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি দিট্ঠিৱিপত্তি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৱং ৱেদনং অত্ততো সমনুপস্সতি.
কথং ৱেদনাৱন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো সঞ্ঞং…পে… সঙ্খাৰে… ৱিঞ্ঞাণং… ৰূপং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৱং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমায ৱেদনায ৱেদনাৱা’’তি. ৱেদনাৱন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি ৰুক্খো ছাযাসম্পন্নো অস্স. তমেনং পুৰিসো এৱং ৱদেয্য – ‘‘অযং ৰুক্খো, অযং ছাযা. অঞ্ঞো ৰুক্খো, অঞ্ঞা ছাযা. সো খো পনাযং ৰুক্খো ইমায ছাযায ছাযাৱা’’তি. ছাযাৱন্তং ৰুক্খং সমনুপস্সতি. এৱমেৱং ইধেকচ্চো সঞ্ঞং…পে… সঙ্খাৰে… ৱিঞ্ঞাণং… ৰূপং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৱং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমায ৱেদনায ৱেদনাৱা’’তি. ৱেদনাৱন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি. অভিনিৱেসপৰামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৱত্থু, ৱত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৱত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৱত্থু – অযং দুতিযা ৱেদনাৱত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি দিট্ঠিৱিপত্তি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৱং ৱেদনাৱন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি.
কথং অত্তনি ৱেদনং সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো সঞ্ঞং…পে… সঙ্খাৰে… ৱিঞ্ঞাণং… ৰূপং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৱং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. ইমস্মিঞ্চ পন অত্তনি অযং ৱেদনা’’তি. অত্তনি ৱেদনং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি পুপ্ফং গন্ধসম্পন্নং অস্স. তমেনং পুৰিসো এৱং ৱদেয্য – ‘‘ইদং পুপ্ফং, অযং গন্ধো; অঞ্ঞং পুপ্ফং, অঞ্ঞো গন্ধো. সো খো পনাযং গন্ধো ইমস্মিং পুপ্ফে’’তি. পুপ্ফস্মিং গন্ধং সমনুপস্সতি. এৱমেৱং ইধেকচ্চো সঞ্ঞং…পে… সঙ্খাৰে… ৱিঞ্ঞাণং… ৰূপং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৱং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. ইমস্মিঞ্চ পন অত্তনি অযং ৱেদনা’’তি. অত্তনি ৱেদনং সমনুপস্সতি. অভিনিৱেসপৰামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৱত্থু, ৱত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৱত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৱত্থু – অযং ততিযা ৱেদনাৱত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি দিট্ঠিৱিপত্তি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৱং অত্তনি ৱেদনং সমনুপস্সতি.
কথং ৱেদনায অত্তানং সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো সঞ্ঞং…পে… সঙ্খাৰে… ৱিঞ্ঞাণং… ৰূপং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৱং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমায ৱেদনাযা’’তি. ৱেদনায অত্তানং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি মণি কৰণ্ডকে পক্খিত্তো অস্স. তমেনং পুৰিসো এৱং ৱদেয্য – ‘‘অযং মণি, অযং কৰণ্ডকো. অঞ্ঞো মণি, অঞ্ঞো কৰণ্ডকো. সো খো পনাযং মণি ইমস্মিং কৰণ্ডকে’’তি. কৰণ্ডকস্মিং মণিং সমনুপস্সতি. এৱমেৱং ইধেকচ্চো সঞ্ঞং… সঙ্খাৰে… ৱিঞ্ঞাণং… ৰূপং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৱং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমায ৱেদনাযা’’তি. ৱেদনায অত্তানং সমনুপস্সতি. অভিনিৱেসপৰামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৱত্থু, ৱত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৱত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৱত্থু – অযং চতুত্থা ৱেদনাৱত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি দিট্ঠিৱিপত্তি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৱং ৱেদনায অত্তানং সমনুপস্সতি.
১৩৩. কথং সঞ্ঞং অত্ততো সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো চক্খুসম্ফস্সজং সঞ্ঞং…পে… সোতসম্ফস্সজং সঞ্ঞং… ঘানসম্ফস্সজং সঞ্ঞং… জিৱ্হাসম্ফস্সজং সঞ্ঞং… কাযসম্ফস্সজং সঞ্ঞং… মনোসম্ফস্সজং সঞ্ঞং অত্ততো সমনুপস্সতি. যা মনোসম্ফস্সজা সঞ্ঞা সো অহং, যো অহং সা মনোসম্ফস্সজা সঞ্ঞা’’তি. মনোসম্ফস্সজং সঞ্ঞঞ্চ অত্তঞ্চ অদ্ৱযং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি তেলপ্পদীপস্স ঝাযতো ‘‘যা অচ্চি সো ৱণ্ণো, যো ৱণ্ণো সা অচ্চী’’তি – অচ্চিঞ্চ ৱণ্ণঞ্চ অদ্ৱযং সমনুপস্সতি. এৱমেৱং ইধেকচ্চো মনোসম্ফস্সজং সঞ্ঞং অত্ততো সমনুপস্সতি – ‘‘যা মনোসম্ফস্সজা সঞ্ঞা সো অহং, যো অহং সা মনোসম্ফস্সজা সঞ্ঞা’’তি. মনোসম্ফস্সজং সঞ্ঞঞ্চ অত্তঞ্চ অদ্ৱযং সমনুপস্সতি. অভিনিৱেসপৰামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৱত্থু, ৱত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৱত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৱত্থু – অযং পঠমা সঞ্ঞাৱত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি দিট্ঠিৱিপত্তি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৱং সঞ্ঞং অত্ততো সমনুপস্সতি.
কথং সঞ্ঞাৱন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো সঙ্খাৰে…পে… ৱিঞ্ঞাণং… ৰূপং… ৱেদনং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৱং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমায সঞ্ঞায সঞ্ঞাৱা’’তি. সঞ্ঞাৱন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি ৰুক্খো ছাযাসম্পন্নো অস্স. তমেনং পুৰিসো এৱং ৱদেয্য – ‘‘অযং ৰুক্খো, অযং ছাযা. অঞ্ঞো ৰুক্খো, অঞ্ঞা ছাযা. সো খো পনাযং ৰুক্খো ইমায ছাযায ছাযাৱা’’তি. ছাযাৱন্তং ৰুক্খং সমনুপস্সতি. এৱমেৱং ইধেকচ্চো সঙ্খাৰে… ৱিঞ্ঞাণং… ৰূপং… ৱেদনং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৱং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমায সঞ্ঞায সঞ্ঞাৱা’’তি. সঞ্ঞাৱন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি. অভিনিৱেসপৰামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৱত্থু, ৱত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৱত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৱত্থু – অযং দুতিযা সঞ্ঞাৱত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৱং সঞ্ঞাৱন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি.
কথং অত্তনি সঞ্ঞং সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো সঙ্খাৰে…পে… ৱিঞ্ঞাণং… ৰূপং… ৱেদনং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৱং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. ইমস্মিঞ্চ পন অত্তনি অযং সঞ্ঞা’’তি. অত্তনি সঞ্ঞং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি পুপ্ফং গন্ধসম্পন্নং অস্স. তমেনং পুৰিসো এৱং ৱদেয্য – ‘‘ইদং পুপ্ফং, অযং গন্ধো. অঞ্ঞং পুপ্ফং, অঞ্ঞো গন্ধো. সো খো পনাযং গন্ধো ইমস্মিং পুপ্ফে’’তি. পুপ্ফস্মিং গন্ধং সমনুপস্সতি. এৱমেৱং ইধেকচ্চো সঙ্খাৰে… ৱিঞ্ঞাণং… ৰূপং… ৱেদনং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৱং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. ইমস্মিঞ্চ পন অত্তনি অযং সঞ্ঞা’’তি. অত্তনি সঞ্ঞং সমনুপস্সতি. অভিনিৱেসপৰামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৱত্থু, ৱত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৱত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৱত্থু – অযং ততিযা সঞ্ঞাৱত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৱং অত্তনি সঞ্ঞং সমনুপস্সতি.
কথং সঞ্ঞায অত্তানং সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো সঙ্খাৰে …পে… ৱিঞ্ঞাণং… ৰূপং… ৱেদনং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৱং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমায সঞ্ঞাযা’’তি. সঞ্ঞায অত্তানং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি মণি কৰণ্ডকে পক্খিত্তো অস্স. তমেনং পুৰিসো এৱং ৱদেয্য – ‘‘অযং মণি, অযং কৰণ্ডকো. অঞ্ঞো মণি, অঞ্ঞো কৰণ্ডকো. সো খো পনাযং মণি ইমস্মিং কৰণ্ডকে’’তি. কৰণ্ডকস্মিং মণিং সমনুপস্সতি. এৱমেৱ ইধেকচ্চো সঙ্খাৰে… ৱিঞ্ঞাণং… ৰূপং… ৱেদনং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৱং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমায সঞ্ঞাযা’’তি. সঞ্ঞায অত্তানং সমনুপস্সতি. অভিনিৱেসপৰামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৱত্থু, ৱত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৱত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৱত্থু – অযং চতুত্থা সঞ্ঞাৱত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি ন চ দিট্ঠিযো. এৱং সঞ্ঞায অত্তানং সমনুপস্সতি.
১৩৪. কথং সঙ্খাৰে অত্ততো সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো চক্খুসম্ফস্সজং চেতনং সোতসম্ফস্সজং চেতনং ঘানসম্ফস্সজং চেতনং জিৱ্হাসম্ফস্সজং চেতনং কাযসম্ফস্সজং চেতনং মনোসম্ফস্সজং চেতনং অত্ততো সমনুপস্সতি. ‘‘যা মনোসম্ফস্সজা চেতনা, সো অহং; যো অহং সা মনোসম্ফস্সজা চেতনা’’তি – মনোসম্ফস্সজং চেতনঞ্চ অত্তঞ্চ অদ্ৱযং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি তেলপ্পদীপস্স ঝাযতো ‘‘যা অচ্চি সো ৱণ্ণো, যো ৱণ্ণো সা অচ্চী’’তি – অচ্চিঞ্চ ৱণ্ণঞ্চ অদ্ৱযং সমনুপস্সতি. এৱমেৱং ইধেকচ্চো মনোসম্ফস্সজং চেতনং অত্ততো সমনুপস্সতি. ‘‘যা মনোসম্ফস্সজা চেতনা সো অহং, যো অহং সা মনোসম্ফস্সজা চেতনা’’তি – মনোসম্ফস্সজং চেতনঞ্চ অত্তঞ্চ অদ্ৱযং সমনুপস্সতি. অভিনিৱেসপৰামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৱত্থু, ৱত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৱত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৱত্থু – অযং পঠমা সঙ্খাৰৱত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৱং সঙ্খাৰে অত্ততো সমনুপস্সতি.
কথং সঙ্খাৰৱন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো ৱিঞ্ঞাণং… ৰূপং… ৱেদনং… সঞ্ঞং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৱং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমেহি সঙ্খাৰেহি সঙ্খাৰৱা’’তি. সঙ্খাৰৱন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি ৰুক্খো ছাযাসম্পন্নো অস্স. তমেনং পুৰিসো এৱং ৱদেয্য – ‘‘অযং ৰুক্খো, অযং ছাযা. অঞ্ঞো ৰুক্খো, অঞ্ঞা ছাযা. সো খো পনাযং ৰুক্খো ইমায ছাযায ছাযাৱা’’তি. ছাযাৱন্তং ৰুক্খং সমনুপস্সতি. এৱমেৱ ইধেকচ্চো ৱিঞ্ঞাণং… ৰূপং… ৱেদনং… সঞ্ঞং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৱং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা. ইমেহি সঙ্খাৰেহি সঙ্খাৰৱা’’তি. সঙ্খাৰৱন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি. অভিনিৱেসপৰামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৱত্থু, ৱত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৱত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৱত্থু – অযং দুতিযা সঙ্খাৰৱত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৱং সঙ্খাৰৱন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি.
কথং অত্তনি সঙ্খাৰে সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো ৱিঞ্ঞাণং… ৰূপং… ৱেদনং… সঞ্ঞং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৱং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. ইমস্মিঞ্চ পন অত্তনি ইমে সঙ্খাৰা’’তি. অত্তনি সঙ্খাৰে সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি পুপ্ফং গন্ধসম্পন্নং অস্স. তমেনং পুৰিসো এৱং ৱদেয্য – ‘‘ইদং পুপ্ফং, অযং গন্ধো; অঞ্ঞং পুপ্ফং, অঞ্ঞো গন্ধো. সো খো পনাযং গন্ধো ইমস্মিং পুপ্ফে’’তি. পুপ্ফস্মিং গন্ধং সমনুপস্সতি. এৱমেৱং ইধেকচ্চো ৱিঞ্ঞাণং… ৰূপং… ৱেদনং… সঞ্ঞং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৱং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. ইমস্মিঞ্চ পন অত্তনি ইমে সঙ্খাৰা’’তি. অত্তনি সঙ্খাৰে সমনুপস্সতি. অভিনিৱেসপৰামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৱত্থু, ৱত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৱত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৱত্থু – অযং ততিযা সঙ্খাৰৱত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৱং অত্তনি সঙ্খাৰে সমনুপস্সতি.
কথং সঙ্খাৰেসু অত্তানং সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো ৱিঞ্ঞাণং… ৰূপং… ৱেদনং… সঞ্ঞং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৱং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমেসু সঙ্খাৰেসূ’’তি. সঙ্খাৰেসু অত্তানং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি মণি কৰণ্ডকে পক্খিত্তো অস্স. তমেনং পুৰিসো এৱং ৱদেয্য – ‘‘অযং মণি, অযং কৰণ্ডকো. অঞ্ঞো মণি, অঞ্ঞো কৰণ্ডকো. সো খো পনাযং মণি ইমস্মিং কৰণ্ডকে’’তি. কৰণ্ডকস্মিং মণিং সমনুপস্সতি. এৱমেৱ ইধেকচ্চো ৱিঞ্ঞাণং… ৰূপং… ৱেদনং… সঞ্ঞং অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৱং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমেসু সঙ্খাৰেসূ’’তি. সঙ্খাৰেসু অত্তানং সমনুপস্সতি. অভিনিৱেসপৰামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৱত্থু, ৱত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৱত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৱত্থু – অযং চতুত্থা সঙ্খাৰৱত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৱং সঙ্খাৰেসু অত্তানং সমনুপস্সতি.
১৩৫. কথং ৱিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো চক্খুৱিঞ্ঞাণং… সোতৱিঞ্ঞাণং… ঘানৱিঞ্ঞাণং… জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং কাযৱিঞ্ঞাণং… মনোৱিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি. ‘‘যং মনোৱিঞ্ঞাণং, সো অহং; যো অহং, তং মনোৱিঞ্ঞাণ’’ন্তি – মনোৱিঞ্ঞাণঞ্চ অত্তঞ্চ অদ্ৱযং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি তেলপ্পদীপস্স ঝাযতো ‘‘যা অচ্চি সো ৱণ্ণো, যো ৱণ্ণো সা অচ্চী’’তি – অচ্চিঞ্চ ৱণ্ণঞ্চ অদ্ৱযং সমনুপস্সতি. এৱমেৱং ইধেকচ্চো মনোৱিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি. ‘‘যং মনোৱিঞ্ঞাণং, সো অহং; যো অহং তং মনোৱিঞ্ঞাণ’’ন্তি – মনোৱিঞ্ঞাণঞ্চ অত্তঞ্চ অদ্ৱযং সমনুপস্সতি. অভিনিৱেসপৰামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৱত্থু, ৱত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৱত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৱত্থু – অযং পঠমা ৱিঞ্ঞাণৱত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৱং ৱিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি.
কথং ৱিঞ্ঞাণৱন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো ৰূপং… ৱেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খাৰে অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৱং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমিনা ৱিঞ্ঞাণেন ৱিঞ্ঞাণৱা’’তি. ৱিঞ্ঞাণৱন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি ৰুক্খো ছাযাসম্পন্নো অস্স. তমেনং পুৰিসো এৱং ৱদেয্য – ‘‘অযং ৰুক্খো, অযং ছাযা. অঞ্ঞো ৰুক্খো, অঞ্ঞা ছাযা. সো খো পনাযং ৰুক্খো ইমায ছাযায ছাযাৱা’’তি. ছাযাৱন্তং ৰুক্খং সমনুপস্সতি. এৱমেৱং ইধেকচ্চো ৰূপং… ৱেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খাৰে অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৱং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমিনা ৱিঞ্ঞাণেন ৱিঞ্ঞাণৱা’’তি. ৱিঞ্ঞাণৱন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি. অভিনিৱেসপৰামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৱত্থু, ৱত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৱত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৱত্থু – অযং দুতিযা ৱিঞ্ঞাণৱত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৱং ৱিঞ্ঞাণৱন্তং অত্তানং সমনুপস্সতি.
কথং অত্তনি ৱিঞ্ঞাণং সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো ৰূপং… ৱেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খাৰে অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৱং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. ইমস্মিঞ্চ পন অত্তনি ইদং ৱিঞ্ঞাণ’’ন্তি. অত্তনি ৱিঞ্ঞাণং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি পুপ্ফং গন্ধসম্পন্নং অস্স. তমেনং পুৰিসো এৱং ৱদেয্য – ‘‘ইদং পুপ্ফং, অযং গন্ধো; অঞ্ঞং পুপ্ফং, অঞ্ঞো গন্ধো. সো খো পনাযং গন্ধো ইমস্মিং পুপ্ফে’’তি. পুপ্ফস্মিং গন্ধং সমনুপস্সতি. এৱমেৱং ইধেকচ্চো ৰূপং… ৱেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খাৰে অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৱং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. ইমস্মিঞ্চ পন অত্তনি ইদং ৱিঞ্ঞাণ’’ন্তি. অত্তনি ৱিঞ্ঞাণং সমনুপস্সতি. অভিনিৱেসপৰামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৱত্থু, ৱত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৱত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৱত্থু – অযং ততিযা ৱিঞ্ঞাণৱত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৱং অত্তনি ৱিঞ্ঞাণং সমনুপস্সতি.
কথং ৱিঞ্ঞাণস্মিং অত্তানং সমনুপস্সতি? ইধেকচ্চো ৰূপং… ৱেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খাৰে অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৱং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমস্মিং ৱিঞ্ঞাণে’’তি. ৱিঞ্ঞাণস্মিং অত্তানং সমনুপস্সতি. সেয্যথাপি মণি কৰণ্ডকে পক্খিত্তো অস্স. তমেনং পুৰিসো এৱং ৱদেয্য – ‘‘অযং মণি, অযং কৰণ্ডকো. অঞ্ঞো মণি, অঞ্ঞো কৰণ্ডকো. সো খো পনাযং মণি ইমস্মিং কৰণ্ডকে’’তি. কৰণ্ডকস্মিং মণিং সমনুপস্সতি. এৱমেৱং ইধেকচ্চো ৰূপং… ৱেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খাৰে অত্ততো সমনুপস্সতি. তস্স এৱং হোতি – ‘‘অযং খো মে অত্তা. সো খো পন মে অযং অত্তা ইমস্মিং ৱিঞ্ঞাণে’’তি. ৱিঞ্ঞাণস্মিং অত্তানং সমনুপস্সতি. অভিনিৱেসপৰামাসো দিট্ঠি. দিট্ঠি ন ৱত্থু, ৱত্থু ন দিট্ঠি. অঞ্ঞা দিট্ঠি, অঞ্ঞং ৱত্থু. যা চ দিট্ঠি যঞ্চ ৱত্থু – অযং চতুত্থা ৱিঞ্ঞাণৱত্থুকা অত্তানুদিট্ঠি. অত্তানুদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি…পে… ইমানি সঞ্ঞোজনানি, ন চ দিট্ঠিযো. এৱং ৱিঞ্ঞাণস্মিং অত্তানং সমনুপস্সতি. অত্তানুদিট্ঠিযা ইমেহি ৱীসতিযা আকাৰেহি অভিনিৱেসো হোতি.
অত্তানুদিট্ঠিনিদ্দেসো দুতিযো.