৮. সুত্তৱেভঙ্গিযং
১১৮. পুব্বা কোটি ন পঞ্ঞাযতি অৱিজ্জায চ ভৱতণ্হায চ. তত্থ অৱিজ্জানীৱৰণানং তণ্হাসংযোজনানং সত্তানং পুব্বকোটি ন পঞ্ঞাযতি. তত্থ যে সত্তা তণ্হাসংযোজনা, তে অজ্ঝোসানবহুলা মন্দৱিপস্সকা. যে পন উস্সন্নদিট্ঠিকা সত্তা, তে ৱিপস্সনাবহুলা মন্দজ্ঝোসানা.
তত্থ তণ্হাচৰিতা সত্তা সত্তসঞ্ঞাভিনিৱিট্ঠা অনুপ্পাদৱযদস্সিনো. তে পঞ্চসু খন্ধেসু অত্তানং সমনুপস্সন্তি ‘‘ৰূপৱন্তং ৱা অত্তানং, অত্তনি ৱা ৰূপং, ৰূপস্মিং ৱা অত্তান’’ন্তি. এৱং পঞ্চক্খন্ধা. অঞ্ঞেহি খন্ধেহি অত্তানং সমনুপস্সন্তি তস্স উস্সন্নদিট্ঠিকা সত্তা ৱিপস্সমানা খন্ধে উজুং অত্ততো সমনুপস্সন্তি. তে ৰূপং অত্তকো সমনুপস্সন্তি. যং ৰূপং, সো অত্তা. যো অহং, তং ৰূপং. সো ৰূপৱিনাসং পস্সতি, অযং উচ্ছেদৱাদী. ইতি পঞ্চন্নং খন্ধানং পঠমাভিনিপাতা সক্কাযদিট্ঠিযো পঞ্চ উচ্ছেদং ভজন্তি ‘‘তং জীৱং তং সৰীৰ’’ন্তি. একমেকম্হি খন্ধে তীহি পদেহি পচ্ছিমকেহি সস্সতং ভজতি ‘‘অঞ্ঞং জীৱং অঞ্ঞং সৰীৰ’’ন্তি. ইতো বহিদ্ধাতে পব্বজিতা তণ্হাচৰিতা কামসুখল্লিকানুযোগমনুযুত্তা ৱিহৰন্তি. তেন যে চ নিস্সন্দেন দিট্ঠিচৰিতা অত্তকিলমথানুযোগমনুযুত্তা ৱিহৰন্তি. তেন যেৱ দিট্ঠিসুখেন এত্তাৱতা বাহিৰকো পযোগো.
তত্থ দিট্ঠিচৰিতা সত্তা যে অৰিযধম্মৱিনযং ওতৰন্তি, তে ধম্মানুসাৰিনো হোন্তি. যে তণ্হাচৰিতা সত্তা অৰিযং ধম্মৱিনযং ওতৰন্তি, তে সদ্ধানুসাৰিনো হোন্তি.
তত্থ যে দিট্ঠিচৰিতা সত্তা, তে কামেসু দোসদিট্ঠী, ন চ যে কামেসু অনুসযা সমূহতা, তে অত্তকিলমথানুযোগমনুযুত্তা ৱিহৰন্তি. তেসং সত্থা ধম্মং দেসেতি. অঞ্ঞো ৱা সাৱকো কামেহি নত্থি অত্থোতি তে চ পুব্বেযেৱ কামেহি অনত্থিকা ইতি কামে অপ্পকসিৰেন পটিনিস্সজ্জন্তি. তে চেতসিকেন দুক্খেন অনজ্ঝোসিতা. তেন ৱুচ্চতি ‘‘সুখা পটিপদা’’তি. যে পন তণ্হাচৰিতা সত্তা, তে কামেসু অজ্ঝোসিতা, তেসং সত্থা ৱা ধম্মং দেসেতি. অঞ্ঞতৰো ৱা ভিক্খু কামেহি নত্থি অত্থোতি, তে পিযৰূপং দুক্খেন পটিনিস্সজ্জন্তি. তেন ৱুচ্চতি ‘‘দুক্খা পটিপদা’’তি. ইতি ইমে সব্বসত্তা দ্ৱীসু পটিপদাসু সমোসৰণং গচ্ছন্তি দুক্খাযঞ্চ সুখাযঞ্চ.
তত্থ যে দিট্ঠিচৰিতা সত্তা, তে দ্ৱিধা মুদিন্দ্ৰিযা চ তিক্খিন্দ্ৰিযা চ. তত্থ যে দিট্ঠিচৰিতা সত্তা তিক্খিন্দ্ৰিযা সুখেন পটিনিস্সজ্জন্তি, খিপ্পঞ্চ অভিসমেন্তি, তেন ৱুচ্চতি ‘‘খিপ্পাভিঞ্ঞা সুখা পটিপদা’’তি. তত্থ যে দিট্ঠিচৰিতা সত্তা মুদিন্দ্ৰিযা পঠমং তিক্খিন্দ্ৰিযং উপাদায দন্ধতৰং অভিসমেন্তি, তে সুখেন পটিনিস্সজ্জন্তি, দন্ধঞ্চ অভিসমেন্তি. তেন ৱুচ্চতি ‘‘সুখা পটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা’’তি. তত্থ তণ্হাচৰিতা সত্তা দ্ৱিধা তিক্খিন্দ্ৰিযা চ মুদিন্দ্ৰিযা চ. তত্থ যে তণ্হাচৰিতা সত্তা তিক্খিন্দ্ৰিযা দুক্খেন পটিনিস্সজ্জন্তি, খিপ্পঞ্চ অভিসমেন্তি. তেন ৱুচ্চতি ‘‘দুক্খা পটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা’’তি. তত্থ যে তণ্হাচৰিতা সত্তা মুদিন্দ্ৰিযা পঠমং তিক্খিন্দ্ৰিযং উপাদায দন্ধতৰং অভিসমেন্তি, তে দুক্খেন পটিনিস্সজ্জন্তি, দন্ধঞ্চ অভিসমেন্তি. তেন ৱুচ্চতি ‘‘দুক্খা পটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা’’তি. ইমা চতস্সো পটিপদাযো অপঞ্চমা অছট্ঠা. যে হি কেচি নিব্বুতা নিব্বাযিস্সন্তি ৱা ইমাহি চতূহি পটিপদাহি অনঞ্ঞাহি অযং পটিপদাচতুক্কেন কিলেসে নিদ্দিসতি. যা চতুক্কমগ্গেন অৰিযধম্মেসু নিদ্দিসিতব্বা, অযং ৱুচ্চতি সীহৱিক্কীড়িতো নাম নযো.
১১৯. তত্ৰিমে চত্তাৰো আহাৰা. চত্তাৰো ৱিপল্লাসা উপাদানা যোগা গন্থা আসৱা ওঘা সল্লা ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো অগতিগমনাতি, এৱং ইমানি সব্বানি দস পদানি. অযং সুত্তস্স সংসন্দনা.
চত্তাৰো আহাৰা. তত্থ যো চ কবড়ীকাৰো আহাৰো যো চ ফস্সো আহাৰো, ইমে তণ্হাচৰিতেন পহাতব্বা. তত্থ যো চ মনোসঞ্চেতনাহাৰো যো চ ৱিঞ্ঞাণাহাৰো, ইমে দিট্ঠিচৰিতেন পহাতব্বা.
পঠমো আহাৰো পঠমো ৱিপল্লাসো, দুতিযো আহাৰো দুতিযো ৱিপল্লাসো, ততিযো আহাৰো ততিযো ৱিপল্লাসো, চতুত্থো আহাৰো চতুত্থো ৱিপল্লাসো. ইমে চত্তাৰো ৱিপল্লাসা অপঞ্চমা অছট্ঠা. ইদঞ্চ পমাণা চত্তাৰো আহাৰা.
তত্থ পঠমে ৱিপল্লাসে ঠিতো কামে উপাদিযতি, ইদং কামুপাদানং. দুতিযে ৱিপল্লাসে ঠিতো অনাগতং ভৱং উপাদিযতি, ইদং সীলব্বতুপাদানং. ততিযে ৱিপল্লাসে ঠিতো ৱিপৰীতো দিট্ঠিং উপাদিযতি, ইদং দিট্ঠুপাদানং. চতুত্থে ৱিপল্লাসে ঠিতো খন্ধে অত্ততো উপাদিযতি, ইদং অত্তৱাদুপাদানং.
তত্থ কামুপাদানে ঠিতো কামে অভিজ্ঝাযতি গন্থতি, অযং অভিজ্ঝাকাযগন্থো. সীলব্বতুপাদানে ঠিতো ব্যাপাদং গন্থতি, অযং ব্যাপাদকাযগন্থো. দিট্ঠুপাদানে ঠিতো পৰামাসং গন্থতি, অযং পৰামাসকাযগন্থো. অত্তৱাদুপাদানে ঠিতো পপঞ্চন্তো গন্থতি, অযং ইদংসচ্চাভিনিৱেসো কাযগন্থো.
তস্স গন্থিতা কিলেসা আসৱন্তি. কিঞ্চি পন ৱুচ্চতি ৱিপ্পটিসাৰো. যে ৱিপ্পটিসাৰা [যো ৱিপ্পটিসাৰো (পী. ক.)] তে অনুসযা. তত্থ অভিজ্ঝাকাযগন্থেন কামাসৱো, ব্যাপাদকাযগন্থেন ভৱাসৱো, পৰামাসকাযগন্থেন দিট্ঠাসৱো, ইদং সচ্চাভিনিৱেসকাযগন্থেন অৱিজ্জাসৱো.
তে চত্তাৰো আসৱা ৱেপুল্লভাৱং গতা ওঘা হোন্তি, তেন ৱুচ্চন্তি ‘‘ওঘা’’তি. তত্থ কামাসৱো কামোঘো, ভৱাসৱো ভৱোঘো, অৱিজ্জাসৱো অৱিজ্জোঘো, দিট্ঠাসৱো দিট্ঠোঘো.
তে চত্তাৰো ওঘা আসযমনুপৱিট্ঠা অনুসযসহগতা ৱুচ্চন্তি. সল্লাতি হদযমাহচ্চ তিট্ঠন্তা. তত্থ কামোঘো ৰাগসল্লং, ভৱোঘো দোসসল্লং, অৱিজ্জোঘো মোহসল্লং, দিট্ঠোঘো দিট্ঠিসল্লং.
ইমেহি চতূহি সল্লেহি পৰিযাদিন্নং ৱিঞ্ঞাণং চতূসু ধম্মেসু তিট্ঠতি ৰূপে ৱেদনায সঞ্ঞায সঙ্খাৰেসু. ইমা চতস্সো ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো. তত্থ ৰাগসল্লেন নন্দূপসেচনং ৰূপূপগং ৱিঞ্ঞাণং তিট্ঠতি. দোসসল্লেন ৱেদনূপগং মোহসল্লেন সঞ্ঞূপগং দিট্ঠিসল্লেন নন্দূপসেচনং সঙ্খাৰূপগং ৱিঞ্ঞাণং তিট্ঠতি.
চতূহি ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতীহি চতুব্বিধং অগতিং গচ্ছন্তি ছন্দা দোসা ভযা মোহা. ৰাগেন ছন্দা অগতিং গচ্ছতি, দোসেন দোসা অগতিং গচ্ছতি, মোহেন মোহা অগতিং গচ্ছতি, দিট্ঠিযা ভযা অগতিং গচ্ছতি. ইতি ইদঞ্চ কম্মং ইমে চ কিলেসা. অযং সংসাৰস্স হেতু.
১২০. তত্থিমা চতস্সো দিসা কবড়ীকাৰাহাৰো ‘‘অসুভে সুভ’’ন্তি ৱিপল্লাসো কামুপাদানং কামযোগো অভিজ্ঝাকাযগন্থো কামাসৱো কামোঘো ৰাগসল্লং ৰূপূপগা ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতি ছন্দা অগতিগমনং. অযং পঠমা দিসা.
ফস্সো আহাৰো ‘‘দুক্খে সুখ’’ন্তি ৱিপল্লাসো সীলব্বতুপাদানং ভৱযোগোব্যাপাদো কাযগন্থো ভৱাসৱো ভৱোঘো দোসসল্লং ৱেদনূপগা ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতি দোসা অগতিগমনং, অযং দুতিযা দিসা.
মনোসঞ্চেতনাহাৰো ‘‘অনত্তনি অত্তা’’তি ৱিপল্লাসো দিট্ঠুপাদানং দিট্ঠিযোগো পৰামাসকাযগন্থো দিট্ঠাসৱো দিট্ঠোঘো দিট্ঠিসল্লং সঞ্ঞূপগা ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতি ভযা অগতিগমনং. অযং ততিযা দিসা.
ৱিঞ্ঞাণাহাৰো ‘‘অনিচ্চে নিচ্চ’’ন্তি ৱিপল্লাসো অত্তৱাদুপাদানং অৱিজ্জাযোগো ইদংসচ্চাভিনিৱেসো কাযগন্থো অৱিজ্জাসৱো অৱিজ্জোঘো মোহসল্লং সঙ্খাৰূপগা ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতি মোহা অগতিগমনং, অযং চতুত্থী দিসা. ইতি ইমেসং দসন্নং সুত্তানং পঠমেন পদেন পঠমায দিসায আলোকনং. অযং ৱুচ্চতি দিসালোকনা.
চতূহি ৱিপল্লাসেহি অকুসলপক্খে দিসাৱিলোকনা কিলেসং সংযোজেত্ৱা অযং অকুসলপক্খে দিসাৱিলোকনায ভূমি পঞ্চন্নং দসন্নং সুত্তানং যানি পঠমানি পদানি ইমেসং ধম্মানং কো অত্থো? একো অত্থো, ব্যঞ্জনমেৱ নানং. এৱং দুতিযা এৱং ততিযা এৱং চতুত্থী. অযং পঠমা সংসন্দনা.
ইমিনা পেয্যালেন সব্বে কিলেসা চতূসু পদেসু পক্খিপিতব্বা. ততো কুসলপক্খে চতস্সো পটিপদা চত্তাৰি ঝানানি চত্তাৰো সতিপট্ঠানা চত্তাৰো ৱিহাৰা দিব্বো ব্ৰহ্মা অৰিযো আনেঞ্জো চত্তাৰো সম্মপ্পধানা চত্তাৰো অচ্ছৰিযা অব্ভুতধম্মা চত্তাৰো অধিট্ঠানা চত্তাৰো সমাধযো ছন্দসমাধি ৱীৰিযসমাধি চিত্তসমাধি ৱীমংসাসমাধি. চত্তাৰো ধম্মা সুখভাগিযা নাঞ্ঞত্ৰ বোজ্ঝঙ্গা নাঞ্ঞত্ৰ তপসা নাঞ্ঞতিন্দ্ৰিযসংৱৰা নাঞ্ঞত্ৰ সব্বনিস্সগ্গা চত্তাৰি অপ্পমাণানি.
তত্থ দুক্খা পটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা ভাৱিযমানা বহুলীকৰিযমানা পঠমং ঝানং পৰিপূৰেতি, পঠমং ঝানং পৰিপুণ্ণং পঠমং সতিপট্ঠানং পৰিপূৰেতি, পঠমং সতিপট্ঠানং পৰিপুণ্ণং পঠমং ৱিহাৰং পৰিপূৰেতি, পঠমো ৱিহাৰো পৰিপুণ্ণো পঠমং সম্মপ্পধানং পৰিপূৰেতি, পঠমং সম্মপ্পধানং পৰিপুণ্ণং পঠমং অচ্ছৰিযং অব্ভুতধম্মং পৰিপূৰেতি, পঠমো অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো পৰিপুণ্ণো পঠমং অধিট্ঠানং পৰিপূৰেতি, পঠমং অধিট্ঠানং পৰিপুণ্ণং ছন্দসমাধিং পৰিপূৰেতি, ছন্দসমাধি পৰিপুণ্ণো ইন্দ্ৰিযসংৱৰং পৰিপূৰেতি, ইন্দ্ৰিযসংৱৰো পৰিপুণ্ণো পঠমং মেত্তাঅপ্পমাণং পৰিপূৰেতি. এৱং যাৱ সব্বনিস্সগ্গো চতুত্থং অপ্পমাণং পৰিপূৰেতি.
তত্থ পঠমা চ পটিপদা পঠমঞ্চ ঝানং পঠমঞ্চ সতিপট্ঠানং পঠমো চ ৱিহাৰো পঠমঞ্চ সম্মপ্পধানং পঠমো চ অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো সচ্চাধিট্ঠানঞ্চ ছন্দসমাধি চ ইন্দ্ৰিযসংৱৰো চ মেত্তা চ অপ্পমাণং. অযং পঠমা দিসা.
দুক্খা চ [দুতিযা চ (ক.)] পটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা দুতিযং ঝানং দুতিযঞ্চ সতিপট্ঠানং দুতিযো চ ৱিহাৰো দুতিযঞ্চ সম্মপ্পধানং দুতিযো চ অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো চাগাধিট্ঠানং চিত্তসমাধি চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা কৰুণা চ অপ্পমাণং, অযং দুতিযা দিসা.
সুখা চ [ততিযা চ (ক.)] পটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা ততিযঞ্চ ঝানং ততিযঞ্চ সতিপট্ঠানং ততিযো চ ৱিহাৰো ততিযঞ্চ সম্মপ্পধানং ততিযো চ অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো পঞ্ঞাধিট্ঠানঞ্চ ৱীৰিযসমাধি চ বোজ্ঝঙ্গা চ মুদিতা চ অপ্পমাণং. অযং ততিযা দিসা.
সুখা চ [চতুত্থী চ (ক.)] পটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা চতুত্থং ঝানং চতুত্থঞ্চ সতিপট্ঠানং চতুত্থো চ ৱিহাৰো চতুত্থঞ্চ সম্মপ্পধানং চতুত্থো চ অচ্ছৰিযো অব্ভুতো ধম্মো উপসমাধিট্ঠানঞ্চ ৱীমংসাসমাধি চ সব্বনিস্সগ্গো চ উপেক্খা অপ্পমাণঞ্চ. অযং চতুত্থী দিসা. ইমাসং চতস্সন্নং দিসানং আলোকনা. অযং ৱুচ্চতি দিসালোকনো নাম নযো.
তত্থাযং যোজনা. চত্তাৰো চ আহাৰা চতস্সো চ পটিপদা, চত্তাৰো চ ৱিপল্লাসা চত্তাৰো চ সতিপট্ঠানা, চত্তাৰি চ উপাদানানি চত্তাৰি চ ঝানানি চত্তাৰো চ যোগা ৱিহাৰা চ, গন্থা চ সম্মপ্পধানা চ, আসৱা চ অচ্ছৰিযা অব্ভুতধম্মা চ, ওঘা চ অধিট্ঠানানি চ, সল্লা চ সমাধযো, ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো চত্তাৰো চ সুখভাগিযা ধম্মা, চত্তাৰি চ অগতিগমনানি চত্তাৰি চ অপ্পমাণানি ইতি কুসলাকুসলানং পটিপক্খৱসেন যোজনা, অযং ৱুচ্চতি দিসালোকনো নযো.
তস্স চত্তাৰি সামঞ্ঞফলানি পৰিযোসানং, যো চ ধম্মো কুসলাকুসলনিদ্দেসে পঠমো দিসানিদ্দেসো, ইমস্স সোতাপত্তিফলং পৰিযোসানং দুতিযং সকদাগামিফলং, ততিযং অনাগামিফলং, চতুত্থং অৰহত্তফলং.
তত্থ কতমো তিপুক্খলো নযো? যে চ দুক্খায পটিপদায দন্ধাভিঞ্ঞায খিপ্পাভিঞ্ঞায চ নিয্যন্তি দ্ৱে পুগ্গলা, যে চ সুখায পটিপদায দন্ধাভিঞ্ঞায খিপ্পাভিঞ্ঞায চ নিয্যন্তি দ্ৱে পুগ্গলা.
ইমেসং চতুন্নং পুগ্গলানং যো পুগ্গলো সুখায পটিপদায দন্ধাভিঞ্ঞায নিয্যাতি, যো চ পুগ্গলো দুক্খায পটিপদায খিপ্পাভিঞ্ঞায নিয্যাতি. ইমে দ্ৱে পুগ্গলা ভৱন্তি. তত্থ যো সুখায পটিপদায খিপ্পাভিঞ্ঞায নিয্যাতি, অযং উগ্ঘটিতঞ্ঞূ. যো পচ্ছিমো পুগ্গলো সাধাৰণো, অযং ৱিপঞ্চিতঞ্ঞূ. যো পুগ্গলো দন্ধাভিঞ্ঞায দুক্খায পটিপদায নিয্যাতি, অযং নেয্যো. ইমে চত্তাৰো ভৱিত্ৱা তীণি হোন্তি, তত্থ উগ্ঘটিতঞ্ঞুস্স সমথপুব্বঙ্গমা ৱিপস্সনা, নেয্যস্স ৱিপস্সনাপুব্বঙ্গমো সমথো, ৱিপঞ্চিতঞ্ঞুস্স সমথৱিপস্সনা যুগনদ্ধা. উগ্ঘটিতঞ্ঞুস্স মুদুকা দেসনা, নেয্যস্স তিক্খা দেসনা, ৱিপঞ্চিতঞ্ঞুস্স তিক্খমুদুকা দেসনা.
উগ্ঘটিতঞ্ঞুস্স অধিপঞ্ঞাসিক্খা, নেয্যস্স অধিচিত্তসিক্খা, ৱিপঞ্চিতঞ্ঞুস্স অধিসীলসিক্খা. ইতি ইমেসং পুগ্গলানং চতূহি পটিপদাহি নিয্যানং.
তত্থ অযং সংকিলেসো, তীণি অকুসলমূলানি তযো ফস্সা তিস্সো ৱেদনা তযো উপৱিচাৰা তযো সংকিলেসা তযো ৱিতক্কা তযো পৰিড়াহা তীণি সঙ্খতলক্খণানি তিস্সো দুক্খতাতি.
তীণি অকুসলমূলানীতি লোভো অকুসলমূলং, দোসো অকুসলমূলং, মোহো অকুসলমূলং. তযো ফস্সাতি সুখৱেদনীযো ফস্সো, দুক্খৱেদনীযো ফস্সো, অদুক্খমসুখৱেদনীযো ফস্সো. তিস্সো ৱেদনাতি সুখা ৱেদনা দুক্খা ৱেদনা অদুক্খমসুখা ৱেদনা. তযো উপৱিচাৰাতি সোমনস্সোপৱিচাৰো দোমনস্সোপৱিচাৰো উপেক্খোপৱিচাৰো. তযো সংকিলেসাতি ৰাগো দোসো মোহো. তযো ৱিতক্কাতি কামৱিতক্কো ব্যাপাদৱিতক্কো ৱিহিংসাৱিতক্কো. তযো পৰিড়াহাতি ৰাগজো দোসজো মোহজো. তীণি সঙ্খতলক্খণানীতি উপ্পাদো ঠিতি ৱযো. তিস্সো দুক্খতাতি দুক্খদুক্খতা ৱিপৰিণামদুক্খতা সঙ্খতদুক্খতা.
তত্থ লোভো অকুসলমূলং কুতো সমুট্ঠিতং? তিৱিধং আৰম্মণং মনাপিকং অমনাপিকং উপেক্খাঠানিযঞ্চ. তত্থ মনাপিকেন আৰম্মণেন লোভো অকুসলমূলং সমুট্ঠহতি. ইতি মনাপিকা আৰম্মণা সুখৱেদনীযো ফস্সো, সুখৱেদনীযং ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতে সুখৱেদনা, সুখৱেদনং পটিচ্চ উপ্পজ্জতে সোমনস্সূপৱিচাৰো, সোমনস্সূপৱিচাৰং পটিচ্চ উপ্পজ্জতে ৰাগো, ৰাগং পটিচ্চ উপ্পজ্জতে কামৱিতক্কো, কামৱিতক্কং পটিচ্চ উপ্পজ্জতে ৰাগজো পৰিড়াহো ৰাগজং পৰিড়াহং পটিচ্চ উপ্পজ্জতে উপ্পাদো সঙ্খতলক্খণো, উপ্পাদং সঙ্খতলক্খণং পটিচ্চ উপ্পজ্জতে ৱিপৰিণামদুক্খতা.
দোসো অকুসলমূলং কুতো সমুট্ঠিতং? অমনাপিকেন আৰম্মণেন দোসো অকুসলমূলং সমুট্ঠিতং. ইতি অমনাপিকা আৰম্মণা দুক্খৱেদনীযো ফস্সো, দুক্খৱেদনীযং ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতে দুক্খৱেদনা, দুক্খৱেদনং পটিচ্চ উপ্পজ্জতে দোমনস্সূপৱিচাৰো, দোমনস্সূপৱিচাৰং পটিচ্চ উপ্পজ্জতে দোসো, দোসং পটিচ্চ উপ্পজ্জতে ব্যাপাদৱিতক্কো, ব্যাপাদৱিতক্কং পটিচ্চ উপ্পজ্জতে দোসজো পৰিড়াহো, দোসজং পৰিড়াহং পটিচ্চ উপ্পজ্জতে ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং সঙ্খতলক্খণং, ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং সঙ্খতলক্খণং পটিচ্চ উপ্পজ্জতে দুক্খদুক্খতা ৱেদনা.
মোহো অকুসলমূলং কুতো সমুট্ঠিতং? উপেক্খাঠানিযেন আৰম্মণেন মোহো অকুসলমূলং সমুট্ঠিতং. ইতি উপেক্খাঠানিযা আৰম্মণা অদুক্খমসুখৱেদনীযো ফস্সো, অদুক্খমসুখৱেদনীযং ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতে অদুক্খমসুখা ৱেদনা, অদুক্খমসুখৱেদনং পটিচ্চ উপ্পজ্জতে উপেক্খূপৱিচাৰো, উপেক্খূপৱিচাৰং পটিচ্চ উপ্পজ্জতে মোহো, মোহং পটিচ্চ উপ্পজ্জতে ৱিহিংসাৱিতক্কো, ৱিহিংসাৱিতক্কং পটিচ্চ উপ্পজ্জতে মোহজো পৰিড়াহো, মোহজং পৰিড়াহং পটিচ্চ উপ্পজ্জতে ৱযো সঙ্খতলক্খণং, ৱযং সঙ্খতলক্খণং পটিচ্চ উপ্পজ্জতে সঙ্খতদুক্খতা, ইতি অযং তিণ্ণং কিলেসানং নিদ্দেসো, অযং ৱুচ্চতে কুসলপক্খে তিপুক্খলো নযো.
ইতি তীণি অকুসলমূলানি ন চতুত্থানি ন পঞ্চমানি, তযো ফস্সাতি তিস্সো ৱেদনা যাৱ সঙ্খতদুক্খতাতি, যো কোচি অকুসলপক্খো, সব্বো সো তীসু অকুসলমূলেসু সমোসৰতি.
তত্থ কতমো কুসলপক্খো? তীণি কুসলমূলানি, তিস্সো পঞ্ঞা সুতমযী পঞ্ঞা চিন্তামযী পঞ্ঞা ভাৱনামযী পঞ্ঞা. তযো সমাধী সৱিতক্কসৱিচাৰো…পে… তিস্সো সিক্খা অধিসীলসিক্খা…পে… সিক্খা. তীণি নিমিত্তানি সমথনিমিত্তং পগ্গহনিমিত্তং উপেক্খানিমিত্তং. তযো ৱিতক্কা নেক্খম্মৱিতক্কো…পে… অৱিহিংসাৱিতক্কো. তীণি ইন্দ্ৰিযানি অনঞ্ঞাতঞ্ঞস্সামীতিন্দ্ৰিযন্তি ৱিত্থাৰো. তযো উপৱিচাৰা নেক্খম্মূপৱিচাৰো অব্যাপাদূপৱিচাৰো অৱিহিংসূপৱিচাৰো. তিস্সো এসনা কামেসনা ভৱেসনা ব্ৰহ্মচৰিযেসনা. তযো খন্ধা সীলক্খন্ধো সমাধিক্খন্ধো পঞ্ঞাক্খন্ধো.
তত্থ যং অলোভো কুসলমূলং, তং সুতমযিপঞ্ঞং পৰিপূৰেতি, সুতমযী পঞ্ঞা পৰিপুণ্ণা সৱিতক্কং সৱিচাৰং সমাধিং পৰিপূৰেতি, সৱিতক্কো সৱিচাৰো সমাধি পৰিপুণ্ণো অধিচিত্তসিক্খং পৰিপূৰেতি, অধিচিত্তসিক্খা পৰিপুণ্ণা সমথনিমিত্তং পৰিপূৰেতি, সমথনিমিত্তং পৰিপুণ্ণং নেক্খম্মৱিতক্কং পৰিপূৰেতি, নেক্খম্মৱিতক্কো পৰিপুণ্ণো অনঞ্ঞাতঞ্ঞস্সামীতিন্দ্ৰিযং পৰিপূৰেতি, অনঞ্ঞাতঞ্ঞস্সামীতিন্দ্ৰিযং পৰিপুণ্ণং নেক্খম্মূপৱিচাৰং পৰিপূৰেতি, নেক্খম্মূপৱিচাৰো পৰিপুণ্ণো কামেসনং পজহতি, কামেসনপ্পহানং সমাধিক্খন্ধং পৰিপূৰেতি.
অদোসো কুসলমূলং চিন্তামযিপঞ্ঞং পৰিপূৰেতি, চিন্তামযী পঞ্ঞা পৰিপুণ্ণা অৱিতক্কৱিচাৰমত্তং সমাধিং পৰিপূৰেতি. অৱিতক্কৱিচাৰমত্তো সমাধি পৰিপুণ্ণো অধিসীলসিক্খং পৰিপূৰেতি, অধিসীলসিক্খা পৰিপুণ্ণা উপেক্খানিমিত্তং পৰিপূৰেতি, উপেক্খানিমিত্তং পৰিপুণ্ণং অব্যাপাদৱিতক্কং পৰিপূৰেতি, অব্যাপাদৱিতক্কো পৰিপুণ্ণো অঞ্ঞিন্দ্ৰিযং পৰিপূৰেতি, অঞ্ঞিন্দ্ৰিযং পৰিপুণ্ণং অব্যাপাদূপৱিচাৰং পৰিপূৰেতি, অব্যাপাদূপৱিচাৰো পৰিপুণ্ণো ভৱেসনং পজহতি, ভৱেসনপ্পহানং সীলক্খন্ধং পৰিপূৰেতি.
অমোহো কুসলমূলং ভাৱনামযিপঞ্ঞং পৰিপূৰেতি, ভাৱনামযীপঞ্ঞা পৰিপুণ্ণা অৱিতক্কঅৱিচাৰং সমাধিং পৰিপূৰেতি, অৱিতক্কো অৱিচাৰো সমাধি পৰিপুণ্ণো অধিপঞ্ঞাসিক্খং পৰিপূৰেতি, অধিপঞ্ঞাসিক্খা পৰিপুণ্ণা পগ্গহনিমিত্তং পৰিপূৰেতি, পগ্গহনিমিত্তং পৰিপুণ্ণং অঞ্ঞাতাৱিনো ইন্দ্ৰিযং পৰিপূৰেতি, অঞ্ঞাতাৱিনো ইন্দ্ৰিযং পৰিপুণ্ণং অৱিহিংসূপৱিচাৰং পৰিপূৰেতি, অৱিহিংসূপৱিচাৰো পৰিপুণ্ণো ব্ৰহ্মচৰিযেসনং পৰিপূৰেতি, ব্ৰহ্মচৰিযেসনা পৰিপুণ্ণা পঞ্ঞাক্খন্ধং পৰিপূৰেতি.
ইতি ইমে তযো ধম্মা কুসলপক্খিকা সব্বে কুসলা ধম্মা তীহি তিকনিদ্দেসেহি নিদ্দিসিযন্তি তীণি ৱিমোক্খমুখানি তস্স পৰিযোসানং. তত্থ পঠমেন অপ্পণিহিতং, দুতিযেন সুঞ্ঞতং, ততিযেন অনিমিত্তং. অযং ৱুচ্চতি দুতিযো তিপুক্খলো নাম নযো.
তত্থ যে ইমে তযো পুগ্গলা উগ্ঘটিতঞ্ঞূ ৱিপঞ্চিতঞ্ঞূ নেয্যোতি. ইমেসং তিণ্ণং পুগ্গলানং যে চ পুগ্গলা সুখায পটিপদায খিপ্পাভিঞ্ঞায, সুখায পটিপদায দন্ধাভিঞ্ঞায চ নিয্যন্তি, তে দ্ৱে পুগ্গলা. যে চ দ্ৱে পুগ্গলা দুক্খায পটিপদায খিপ্পাভিঞ্ঞায, দুক্খায পটিপদায দন্ধাভিঞ্ঞায চ নিয্যন্তি, ইমে চত্তাৰো তেন ৱিসেসেন দ্ৱে ভৱন্তি দিট্ঠিচৰিতো চ তণ্হাচৰিতো চ. ইমে চত্তাৰো ভৱিত্ৱা তযো ভৱন্তি, তযো ভৱিত্ৱা দ্ৱে ভৱন্তি. ইমেসং দ্ৱিন্নং পুগ্গলানং অযং সংকিলেসো, অৱিজ্জা চ তণ্হা চ, অহিৰিকঞ্চ অনোত্তপ্পঞ্চ, অস্সতি চ অসম্পজঞ্ঞঞ্চ, নীৱৰণানি চ সংযোজনানি চ, অজ্ঝোসানঞ্চ অভিনিৱেসো চ, অহংকাৰো চ মমংকাৰো চ, অস্সদ্ধিযঞ্চ দোৱচস্সঞ্চ, কোসজ্জঞ্চ অযোনিসো চ মনসিকাৰো, ৱিচিকিচ্ছা চ অভিজ্ঝা চ, অসদ্ধম্মস্সৱনঞ্চ অসমাপত্তি চ.
তত্থ অৱিজ্জা চ অহিৰিকঞ্চ অস্সতি চ নীৱৰণানি চ অজ্ঝোসানঞ্চ অহংকাৰো চ অস্সদ্ধিযঞ্চ কোসজ্জঞ্চ ৱিচিকিচ্ছা চ অসদ্ধম্মস্সৱনঞ্চ, অযং একা দিসা.
তণ্হা চ অনোত্তপ্পঞ্চ অসম্পজঞ্ঞঞ্চ সংযোজনানি চ অভিনিৱেসো চ মমংকাৰো চ দোৱচস্সতা চ অযোনিসো মনসিকাৰো চ অভিজ্ঝা চ অসমাপত্তি চ, অযং দুতিযা দিসা. দসন্নং দুকানং দস পদানি পঠমানি কাতব্বানি. সংখিত্তেন অত্থং ঞাপেন্তি পটিপক্খে কণ্হপক্খস্স সব্বেসং দুকানং দস পদানি দুতিযকানি, অযং দুতিযা দিসা.
ইতি অকুসলানং ধম্মানং দুক্খনিদ্দেসো, অযং সমুদযো. যং তং ধম্মং অজ্ঝাৱসতি নামঞ্চ ৰূপঞ্চ ইদং দুক্খং ইতি অযঞ্চ সমুদযো, ইদঞ্চ দুক্খং, ইমানি দ্ৱে সচ্চানি দুক্খঞ্চ সমুদযো চ নন্দিযাৱট্টস্স নযস্স পঠমনিদ্দেসো.
তত্থ কতমো কুসলপক্খো? সমথো চ ৱিপস্সনা চ, ৱিজ্জা চ চৰণঞ্চ, সতি চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ, হিৰী চ ওত্তপ্পঞ্চ, অহংকাৰপ্পহানঞ্চ মমংকাৰপ্পহানঞ্চ, সম্মাৱাযামো চ যোনিসো চ মনসিকাৰো, সম্মাসতি চ সম্মাসমাধি চ, পঞ্ঞা চ নিব্বিদা চ, সমাপত্তি চ সদ্ধম্মস্সৱনঞ্চ, সোমনস্সঞ্চ ধম্মানুধম্মপ্পটিপত্তি চ.
তত্থ সমথো চ ৱিজ্জা চ সতি চ হিৰী চ অহংকাৰপ্পহানঞ্চ সম্মাৱাযামো চ সম্মাসতি চ পঞ্ঞা চ সমাপত্তি চ সোমনস্সঞ্চ, ইমে ধম্মা একা দিসা. ৱিপস্সনা চ চৰণঞ্চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ ওত্তপ্পঞ্চ মমংকাৰপ্পহানঞ্চ যোনিসো মনসিকাৰো চ সম্মাসমাধি চ নিব্বিদা চ সদ্ধম্মস্সৱনঞ্চ ধম্মানুধম্মপ্পটিপত্তি চ, অযং দুতিযা দিসা. ইতি কুসলপক্খে চ অকুসলপক্খে চ নন্দিযাৱট্টস্স পন নযস্স চতস্সো দিসা.
তাসু যানি অকুসলপক্খস্স পঠমানি পদানি অকুসলানি কুসলেহি পহানং গচ্ছন্তি, তানি কুসলপক্খে দুতিযেহি পদেহি পহানং গচ্ছন্তি. তেসং পহানা ৰাগৱিৰাগা চেতোৱিমুত্তি যানি অকুসলপক্খস্স দুতিযানি অকুসলপদানি পহানং গচ্ছন্তি, তানি কুসলপক্খস্স পঠমেহি পদেহি পহানং গচ্ছন্তি. তেসং পহানা অৱিজ্জাৱিৰাগা পঞ্ঞাৱিমুত্তি পৰিযোসানং. ইমেসং তিণ্ণং নযানং পঠমো নযো সীহৱিক্কীড়িতো নাম. অট্ঠ পদানি চত্তাৰি চ কুসলানি চত্তাৰি চ অকুসলানি ইমানি অট্ঠ পদানি মূলপদানি, অত্থনযেন দুতিযো তিপুক্খলো. সো ছহি ধম্মেহি নেতি কুসলমূলানি চ নেতি অকুসলমূলানি চ, ইতি ইমানি ছ পদানি পুৰিমকানি চ অট্ঠ মূলপদানি ইমানি চুদ্দস পদানি অট্ঠাৰসন্নং মূলপদানং. তত্থ যো পচ্ছিমকো নযো নন্দিযাৱট্টো, সো চতূহি ধম্মেহি নেতি. অৱিজ্জায চ তণ্হায চ সমথেন চ ৱিপস্সনায চ, ইমে চত্তাৰো ধম্মা ইমানি অট্ঠাৰস মূলপদানি তীসু নযেসু নিদ্দিট্ঠানি.
তত্থ যানি নৱ পদানি কুসলানি, তত্থ সব্বং কুসলং সমোসৰতি. তেসঞ্চ নৱন্নং মূলানং চত্তাৰি পদানি সীহৱিক্কীড়িতনযে তীণি তিপুক্খলে দ্ৱে নন্দিযাৱট্টে, ইচ্চেতে কুসলস্স পক্খা. তত্থ যানি নৱ পদানি কুসলানি, তত্থ সব্বং কুসলং যুজ্জতি. তত্থ সীহৱিক্কীড়িতে নযে চত্তাৰি পদানি তীণি তিপুক্খলে দ্ৱে নন্দিযাৱট্টে ইমানি নৱ পদানি কুসলানি নিদ্দিট্ঠানি.
তত্থ যানি নন্দিযাৱট্টে নযে চত্তাৰি পদানি, তত্থ অট্ঠাৰস মূলপদানি সমোসৰন্তি. যথা কথং, সমথো চ অলোভো চ অদোসো চ অসুভসঞ্ঞা চ দুক্খসঞ্ঞা চ ইমানি কুসলপক্খে পঞ্চ পদানি সমথং ভজন্তি. ৱিপস্সনা চ অমোহো চ অনিচ্চসঞ্ঞা চ অনত্তসঞ্ঞা চ ইমানি চত্তাৰি পদানি ৱিপস্সনং ভজন্তি. ইমানি নৱ পদানি কুসলানি দ্ৱীসু পদেসু যোজিতানি, তত্থ অকুসলপক্খে নৱন্নং অকুসলমূলপদানং যা চ তণ্হা যো চ লোভো যো চ দোসো যা চ সুভসঞ্ঞা যা চ সুখসঞ্ঞা, ইমানি পঞ্চ পদানি তণ্হং ভজন্তি. যা চ অৱিজ্জা যো চ মোহো যা চ নিচ্চসঞ্ঞা যা চ অত্তসঞ্ঞা, ইমানি চত্তাৰি পদানি অৱিজ্জং ভজন্তি. এতানি নৱ পদানি অকুসলানি সুসংখিত্তানি. ইতি তযো নযা একং নযং ন পৱিট্ঠা. এৱং অট্ঠাৰস মূলপদানি নন্দিযাৱট্টনযে নিদ্দিসিতব্বানি.
কথং অট্ঠাৰস মূলপদানি, তিপুক্খলে নযে যুজ্জন্তি? নৱন্নং পদানং কুসলানং, ৱিপস্সনা চ অমোহো চ অনিচ্চসঞ্ঞা চ অনত্তসঞ্ঞা চ, ইমানি চত্তাৰি পদানি; অমোহো চ সমথো চ অলোভো চ অসুভসঞ্ঞা চ, ইমানি চত্তাৰি পদানি; লোভো চ দোসো চ, এৱং ইমানি নৱ পদানি তীসু কুসলেসু যোজেতব্বানি. তত্থ নৱন্নং পদানং অকুসলানং তণ্হা চ লোভো চ সুভসঞ্ঞা চ সুখসঞ্ঞা চ, ইমানি চত্তাৰি পদানি লোভো অকুসলমূলং; অৱিজ্জা চ মোহো চ নিচ্চসঞ্ঞা চ অত্তসঞ্ঞা চ অযং মোহো অযং দোসো, যে চ ইমানি নৱ পদানি তীসু অকুসলেসু যোজিতানি. এৱং অট্ঠাৰস মূলপদানি কুসলমূলেসু চ যোজেত্ৱা তিপুক্খলেন নযেন নিদ্দিসিতব্বানি.
কথং অট্ঠাৰস মূলপদানি সীহৱিক্কীড়িতে নযে যুজ্জন্তি? তণ্হা চ সুভসঞ্ঞা চ, অযং পঠমো ৱিপল্লাসো. লোভো চ সুখসঞ্ঞা চ, অযং দুতিযো ৱিপল্লাসো. অৱিজ্জা চ নিচ্চসঞ্ঞা চ, অযং ততিযো ৱিপল্লাসো. মোহো চ অত্তসঞ্ঞা চ, অযং চতুত্থো ৱিপল্লাসো. ইতি নৱ পদানি অকুসলমূলানি চতূসু পদেসু যোজিতানি. তত্থ নৱন্নং মূলপদানং কুসলানং সমথো চ অসুভসঞ্ঞা চ, ইদং পঠমং সতিপট্ঠানং. অলোভো চ দুক্খসঞ্ঞা চ, ইদং দুতিযং সতিপট্ঠানং. ৱিপস্সনা চ অনিচ্চসঞ্ঞা চ, ইদং ততিযং সতিপট্ঠানং. অমোহো চ অনত্তসঞ্ঞা চ, ইদং চতুত্থং সতিপট্ঠানং. ইমানি অট্ঠাৰস মূলপদানি সীহৱিক্কীড়িতনযং অনুপৱিট্ঠানি. ইমেসং তিণ্ণং নযানং যা ভূমি চ যো ৰাগো চ যো দোসো চ একং নযং পৱিসতি. একস্স নযস্স অকুসলে ৱা ধম্মে কুসলে ৱা ধম্মে ৱিঞ্ঞাতে পটিপক্খো অন্ৱেসিতব্বো, পটিপক্খে অন্ৱেসিত্ৱা সো নযো নিদ্দিসিতব্বো, তম্হি নযে নিদ্দিট্ঠো. যথা একম্হি নযে সব্বে নযা পৱিট্ঠা তথা নিদ্দিসিতব্বা. একম্হি চ নযে অট্ঠাৰস মূলপদানি পৱিট্ঠানি, তম্হি ধম্মে ৱিঞ্ঞাতে সব্বে ধম্মা ৱিঞ্ঞাতা হোন্তি. ইমেসং তিণ্ণং নযানং সীহৱিক্কীড়িতনযস্স চত্তাৰি ফলানি পৰিযোসানং. পঠমায দিসায পঠমং ফলং, দুতিযায দিসায দুতিযং ফলং, ততিযায দিসায ততিযং ফলং, চতুত্থায দিসায চতুত্থং ফলং. তিপুক্খলস্স নযস্স তীণি ৱিমোক্খমুখানি পৰিযোসানং. পঠমায দিসায অপ্পণিহিতং, দুতিযায দিসায সুঞ্ঞতং, ততিযায দিসায অনিমিত্তং. নন্দিযাৱট্টস্স নযস্স ৰাগৱিৰাগা চেতোৱিমুত্তি অৱিজ্জাৱিৰাগা চ পঞ্ঞাৱিমুত্তি পৰিযোসানং. পঠমায দিসায ৰাগৱিৰাগা চেতোৱিমুত্তি, দুতিযায দিসায অৱিজ্জাৱিৰাগা পঞ্ঞাৱিমুত্তি. ইমে তযো নযা ইমেসং তিণ্ণং নযানং অট্ঠাৰসন্নং মূলপদানং আলোকনা, অযং ৱুচ্চতি দিসালোকনো [দিসালোচনো (ক.)] নযো. আলোকেত্ৱান জানাতি ‘‘অযং ধম্মো ইমং ধম্মং ভজতী’’তি সম্মা যোজনা. কুসলপক্খে অকুসলপক্খে চ অযং নযো অঙ্কুসো নাম. ইমে পঞ্চ নযা.
তত্থিমা উদ্দানগাথা
তণ্হা চ অৱিজ্জাপি চ, লোভো দোসো তথেৱ মোহো চ;
চত্তাৰো চ ৱিপল্লাসা, কিলেসভূমী নৱ পদানি.
যে চ সতিপট্ঠানা, সমথো চ ৱিপস্সনা কুসলমূলা;
এতং সব্বং কুসলং, ইন্দ্ৰিযভূমী নৱ পদানি.
সব্বকুসলং নৱহি পদেহি যুজ্জতি, নৱহি চেৱ অকুসলং;
এতে তে মূলপদা, উভতো অট্ঠাৰস পদানি.
তণ্হা চেৱ অৱিজ্জা চ, সমথো চ ৱিপস্সনা;
যো নেতি সব্বেসু যোগযুত্তো, অযং নযো নন্দিযাৱট্টো.
যং কুসলমূলেহি, নযতি কুসলঅকুসলমূলেহি;
ভূতং তথং অৱিতথং, তিপুক্খলং তং নযং আহু.
সো নেতি ৱিপল্লাসেহি, কিলেসইন্দ্ৰিযেহি চ;
ধম্মে তং নযং ৱিনযমাহু, সীহৱিক্কীড়িতং নাম.
ৱেয্যাকৰণে ৱুত্তে, কুসলতাহি অকুসলতাহি চ;
তযো আলোকযতি, অযং নযো দিসালোচনো নাম.
ওলোকেত্ৱা দিসালোচনেন, উক্খিপিয যং সমানেতি;
সব্বে কুসলাকুসলে, অযং নযো অঙ্কুসো নাম.
নযসমুট্ঠানং.
পেটকোপদেসে মহাকচ্চাযনস্স থেৰস্স সুত্তৱিভঙ্গস্স