৪. চতুক্কনিপাতো
১. ব্ৰাহ্মণধম্মযাগসুত্তং
১০০. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা, ৱুত্তমৰহতাতি মে সুতং –
‘‘অহমস্মি, ভিক্খৱে, ব্ৰাহ্মণো যাচযোগো সদা পযতপাণি [পযতপাণী (সী. স্যা.)] অন্তিমদেহধৰো অনুত্তৰো ভিসক্কো সল্লকত্তো. তস্স মে তুম্হে পুত্তা ওৰসা মুখতো জাতা ধম্মজা ধম্মনিম্মিতা ধম্মদাযাদা, নো আমিসদাযাদা.
‘‘দ্ৱেমানি, ভিক্খৱে, দানানি – আমিসদানঞ্চ ধম্মদানঞ্চ. এতদগ্গং, ভিক্খৱে, ইমেসং দ্ৱিন্নং দানানং যদিদং – ধম্মদানং.
‘‘দ্ৱেমে, ভিক্খৱে, সংৱিভাগা – আমিসসংৱিভাগো চ ধম্মসংৱিভাগো চ. এতদগ্গং, ভিক্খৱে, ইমেসং দ্ৱিন্নং সংৱিভাগানং যদিদং – ধম্মসংৱিভাগো.
‘‘দ্ৱেমে, ভিক্খৱে, অনুগ্গহা – আমিসানুগ্গহো চ ধম্মানুগ্গহো চ. এতদগ্গং, ভিক্খৱে, ইমেসং দ্ৱিন্নং অনুগ্গহানং যদিদং – ধম্মানুগ্গহো.
‘‘দ্ৱেমে, ভিক্খৱে, যাগা – আমিসযাগো চ ধম্মযাগো চ. এতদগ্গং, ভিক্খৱে, ইমেসং দ্ৱিন্নং যাগানং যদিদং – ধম্মযাগো’’তি. এতমত্থং ভগৱা অৱোচ. তত্থেতং ইতি ৱুচ্চতি –
‘‘যো ধম্মযাগং অযজী অমচ্ছৰী, তথাগতো সব্বভূতানুকম্পী [সব্বসত্তানুকম্পী (স্যা.) অট্ঠকথাযম্পি];
তং তাদিসং দেৱমনুস্সসেট্ঠং, সত্তা নমস্সন্তি ভৱস্স পাৰগু’’ন্তি.
অযম্পি অত্থো ৱুত্তো ভগৱতা, ইতি মে সুতন্তি. পঠমং.
২. সুলভসুত্তং
১০১. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা, ৱুত্তমৰহতাতি মে সুতং –
‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, অপ্পানি চেৱ সুলভানি চ, তানি চ অনৱজ্জানি. কতমানি চত্তাৰি? পংসুকূলং, ভিক্খৱে, চীৱৰানং অপ্পঞ্চ সুলভঞ্চ, তঞ্চ অনৱজ্জং. পিণ্ডিযালোপো, ভিক্খৱে, ভোজনানং অপ্পঞ্চ সুলভঞ্চ, তঞ্চ অনৱজ্জং. ৰুক্খমূলং, ভিক্খৱে, সেনাসনানং অপ্পঞ্চ সুলভঞ্চ, তঞ্চ অনৱজ্জং. পূতিমুত্তং, ভিক্খৱে, ভেসজ্জানং অপ্পঞ্চ সুলভঞ্চ তঞ্চ অনৱজ্জং. ইমানি খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰি অপ্পানি চেৱ সুলভানি চ, তানি চ অনৱজ্জানি. যতো খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু অপ্পেন চ তুট্ঠো হোতি সুলভেন চ (অনৱজ্জেন চ) [(…) নত্থি সী. পী. ক. পোত্থকেসু চ অঙ্গুত্তৰে চ], ইমস্সাহং অঞ্ঞতৰং সামঞ্ঞঙ্গন্তি ৱদামী’’তি. এতমত্থং ভগৱা অৱোচ. তত্থেতং ইতি ৱুচ্চতি –
‘‘অনৱজ্জেন তুট্ঠস্স, অপ্পেন সুলভেন চ;
ন সেনাসনমাৰব্ভ, চীৱৰং পানভোজনং;
ৱিঘাতো হোতি চিত্তস্স, দিসা নপ্পটিহঞ্ঞতি.
‘‘যে চস্স [যেপস্স (স্যা.)] ধম্মা অক্খাতা, সামঞ্ঞস্সানুলোমিকা;
অধিগ্গহিতা তুট্ঠস্স, অপ্পমত্তস্স ভিক্খুনো’’তি [সিক্খতোতি (সী. ক.)].
অযম্পি অত্থো ৱুত্তো ভগৱতা, ইতি মে সুতন্তি. দুতিযং.
৩. আসৱক্খযসুত্তং
১০২. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা, ৱুত্তমৰহতাতি মে সুতং –
‘‘জানতোহং, ভিক্খৱে, পস্সতো আসৱানং খযং ৱদামি, নো অজানতো নো অপস্সতো. কিঞ্চ, ভিক্খৱে, জানতো, কিং পস্সতো আসৱানং খযো হোতি? ইদং দুক্খন্তি, ভিক্খৱে, জানতো পস্সতো আসৱানং খযো হোতি. অযং দুক্খসমুদযোতি, ভিক্খৱে, জানতো পস্সতো আসৱানং খযো হোতি. অযং দুক্খনিৰোধোতি, ভিক্খৱে, জানতো পস্সতো আসৱানং খযো হোতি. অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদাতি, ভিক্খৱে, জানতো পস্সতো আসৱানং খযো হোতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, জানতো এৱং পস্সতো আসৱানং খযো হোতী’’তি. এতমত্থং ভগৱা অৱোচ. তত্থেতং ইতি ৱুচ্চতি –
‘‘সেখস্স সিক্খমানস্স, উজুমগ্গানুসাৰিনো;
খযস্মিং পঠমং ঞাণং, ততো অঞ্ঞা অনন্তৰা.
‘‘ততো অঞ্ঞা ৱিমুত্তস্স, ৱিমুত্তিঞাণমুত্তমং;
উপ্পজ্জতি খযে ঞাণং, খীণা সংযোজনা ইতি.
‘‘ন ত্ৱেৱিদং কুসীতেন, বালেনমৱিজানতা;
নিব্বানং অধিগন্তব্বং, সব্বগন্থপ্পমোচন’’ন্তি.
অযম্পি অত্থো ৱুত্তো ভগৱতা, ইতি মে সুতন্তি. ততিযং.
৪. সমণব্ৰাহ্মণসুত্তং
১০৩. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা, ৱুত্তমৰহতাতি মে সুতং –
‘‘যে হি কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং নপ্পজানন্তি; ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যথাভূতং নপ্পজানন্তি; ‘অযং দুক্খনিৰোধো’তি যথাভূতং নপ্পজানন্তি; ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং নপ্পজানন্তি – ন মে তে, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সমণেসু ৱা সমণসম্মতা ব্ৰাহ্মণেসু ৱা ব্ৰাহ্মণসম্মতা, ন চ পনেতে আযস্মন্তো সামঞ্ঞত্থং ৱা ব্ৰহ্মঞ্ঞত্থং ৱা দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তি.
‘‘যে চ খো কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং পজানন্তি; ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যথাভূতং পজানন্তি; ‘অযং দুক্খনিৰোধো’তি যথাভূতং পজানন্তি; ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানন্তি – তে খো মে, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সমণেসু চেৱ সমণসম্মতা ব্ৰাহ্মণেসু চ ব্ৰাহ্মণসম্মতা, তে চ পনাযস্মন্তো সামঞ্ঞত্থঞ্চ ব্ৰহ্মঞ্ঞত্থঞ্চ দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তী’’তি. এতমত্থং ভগৱা অৱোচ. তত্থেতং ইতি ৱুচ্চতি –
‘‘যে দুক্খং নপ্পজানন্তি, অথো দুক্খস্স সম্ভৱং;
যত্থ চ সব্বসো দুক্খং, অসেসং উপৰুজ্ঝতি;
তঞ্চ মগ্গং ন জানন্তি, দুক্খূপসমগামিনং.
‘‘চেতোৱিমুত্তিহীনা তে, অথো পঞ্ঞাৱিমুত্তিযা;
অভব্বা তে অন্তকিৰিযায, তে ৱে জাতিজৰূপগা.
‘‘যে চ দুক্খং পজানন্তি, অথো দুক্খস্স সম্ভৱং;
যত্থ চ সব্বসো দুক্খং, অসেসং উপৰুজ্ঝতি;
তঞ্চ মগ্গং পজানন্তি, দুক্খূপসমগামিনং.
‘‘চেতোৱিমুত্তিসম্পন্না, অথো পঞ্ঞাৱিমুত্তিযা;
ভব্বা তে অন্তকিৰিযায, ন তে জাতিজৰূপগা’’তি.
অযম্পি অত্থো ৱুত্তো ভগৱতা, ইতি মে সুতন্তি. চতুত্থং.
৫. সীলসম্পন্নসুত্তং
১০৪. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা, ৱুত্তমৰহতাতি মে সুতং –
‘‘যে তে, ভিক্খৱে, ভিক্খূ সীলসম্পন্না সমাধিসম্পন্না পঞ্ঞাসম্পন্না ৱিমুত্তিসম্পন্না ৱিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পন্না ওৱাদকা ৱিঞ্ঞাপকা সন্দস্সকা সমাদপকা সমুত্তেজকা সম্পহংসকা অলংসমক্খাতাৰো সদ্ধম্মস্স দস্সনম্পহং, ভিক্খৱে, তেসং ভিক্খূনং বহূপকাৰং ৱদামি; সৱনম্পহং, ভিক্খৱে, তেসং ভিক্খূনং বহূপকাৰং ৱদামি; উপসঙ্কমনম্পহং, ভিক্খৱে, তেসং ভিক্খূনং বহূপকাৰং ৱদামি; পযিৰুপাসনম্পহং, ভিক্খৱে, তেসং ভিক্খূনং বহূপকাৰং ৱদামি; অনুস্সৰণম্পহং, ভিক্খৱে, তেসং ভিক্খূনং বহূপকাৰং ৱদামি; অনুপব্বজ্জম্পহং [অনুস্সতিম্পহং (স্যা.)], ভিক্খৱে, তেসং ভিক্খূনং বহূপকাৰং ৱদামি. তং কিস্স হেতু? তথাৰূপে, ভিক্খৱে, ভিক্খূ সেৱতো ভজতো পযিৰুপাসতো অপৰিপূৰোপি সীলক্খন্ধো ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছতি, অপৰিপূৰোপি সমাধিক্খন্ধো ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছতি, অপৰিপূৰোপি পঞ্ঞাক্খন্ধো ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছতি, অপৰিপূৰোপি ৱিমুত্তিক্খন্ধো ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছতি, অপৰিপূৰোপি ৱিমুত্তিঞাণদস্সনক্খন্ধো ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছতি. এৱৰূপা চ তে, ভিক্খৱে, ভিক্খূ সত্থাৰোতিপি ৱুচ্চন্তি, সত্থৱাহাতিপি ৱুচ্চন্তি, ৰণঞ্জহাতিপি ৱুচ্চন্তি, তমোনুদাতিপি ৱুচ্চন্তি, আলোককৰাতিপি ৱুচ্চন্তি, ওভাসকৰাতিপি ৱুচ্চন্তি, পজ্জোতকৰাতিপি ৱুচ্চন্তি, উক্কাধাৰাতিপি ৱুচ্চন্তি, পভঙ্কৰাতিপি ৱুচ্চন্তি, অৰিযাতিপি ৱুচ্চন্তি, চক্খুমন্তোতিপি ৱুচ্চন্তী’’তি. এতমত্থং ভগৱা অৱোচ. তত্থেতং ইতি ৱুচ্চতি –
‘‘পামোজ্জকৰণং ঠানং [… কৰণঠানং (সী. স্যা.)], এতং হোতি ৱিজানতং;
যদিদং ভাৱিতত্তানং, অৰিযানং ধম্মজীৱিনং.
‘‘তে জোতযন্তি সদ্ধম্মং, ভাসযন্তি পভঙ্কৰা;
আলোককৰণা ধীৰা, চক্খুমন্তো ৰণঞ্জহা.
‘‘যেসং ৱে সাসনং সুত্ৱা, সম্মদঞ্ঞায পণ্ডিতা;
জাতিক্খযমভিঞ্ঞায, নাগচ্ছন্তি পুনব্ভৱ’’ন্তি.
অযম্পি অত্থো ৱুত্তো ভগৱতা, ইতি মে সুতন্তি. পঞ্চমং.
৬. তণ্হুপ্পাদসুত্তং
১০৫. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা, ৱুত্তমৰহতাতি মে সুতং –
‘‘চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, তণ্হুপ্পাদা, যত্থ ভিক্খুনো তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতি. কতমে চত্তাৰো? চীৱৰহেতু ৱা, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতি; পিণ্ডপাতহেতু ৱা, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতি; সেনাসনহেতু ৱা, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতি; ইতিভৱাভৱহেতু ৱা, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতি. ইমে খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰো তণ্হুপ্পাদা যত্থ ভিক্খুনো তণ্হা উপ্পজ্জমানা উপ্পজ্জতী’’তি. এতমত্থং ভগৱা অৱোচ. তত্থেতং ইতি ৱুচ্চতি –
‘‘তণ্হাদুতিযো পুৰিসো, দীঘমদ্ধান সংসৰং;
ইত্থভাৱঞ্ঞথাভাৱং, সংসাৰং নাতিৱত্ততি.
‘‘এতমাদীনৱং ঞত্ৱা, তণ্হং দুক্খস্স সম্ভৱং;
ৱীততণ্হো অনাদানো, সতো ভিক্খু পৰিব্বজে’’তি.
অযম্পি অত্থো ৱুত্তো ভগৱতা, ইতি মে সুতন্তি. ছট্ঠং.
৭. সব্ৰহ্মকসুত্তং
১০৬. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা, ৱুত্তমৰহতাতি মে সুতং –
‘‘সব্ৰহ্মকানি, ভিক্খৱে, তানি কুলানি যেসং পুত্তানং মাতাপিতৰো অজ্ঝাগাৰে পূজিতা হোন্তি. সপুব্বদেৱতানি, ভিক্খৱে, তানি কুলানি যেসং পুত্তানং মাতাপিতৰো অজ্ঝাগাৰে পূজিতা হোন্তি. সপুব্বাচৰিযকানি, ভিক্খৱে, তানি কুলানি যেসং পুত্তানং মাতাপিতৰো অজ্ঝাগাৰে পূজিতা হোন্তি. সাহুনেয্যকানি, ভিক্খৱে, তানি কুলানি যেসং পুত্তানং মাতাপিতৰো অজ্ঝাগাৰে পূজিতা হোন্তি.
‘‘‘ব্ৰহ্মা’তি, ভিক্খৱে, মাতাপিতূনং এতং অধিৱচনং. ‘পুব্বদেৱতা’তি, ভিক্খৱে, মাতাপিতূনং এতং অধিৱচনং. ‘পুব্বাচৰিযা’তি, ভিক্খৱে, মাতাপিতূনং এতং অধিৱচনং. ‘আহুনেয্যা’তি, ভিক্খৱে, মাতাপিতূনং এতং অধিৱচনং. তং কিস্স হেতু? বহুকাৰা, ভিক্খৱে, মাতাপিতৰো পুত্তানং আপাদকা পোসকা ইমস্স লোকস্স দস্সেতাৰো’’তি. এতমত্থং ভগৱা অৱোচ. তত্থেতং ইতি ৱুচ্চতি –
‘‘ব্ৰহ্মাতি মাতাপিতৰো, পুব্বাচৰিযাতি ৱুচ্চৰে;
আহুনেয্যা চ পুত্তানং, পজায অনুকম্পকা.
‘‘তস্মা হি নে নমস্সেয্য, সক্কৰেয্য চ পণ্ডিতো;
অন্নেন অথ পানেন, ৱত্থেন সযনেন চ;
উচ্ছাদনেন ন্হাপনেন [নহাপনেন (সী.)], পাদানং ধোৱনেন চ.
‘‘তায নং পাৰিচৰিযায, মাতাপিতূসু পণ্ডিতা;
ইধেৱ নং পসংসন্তি, পেচ্চ সগ্গে পমোদতী’’তি.
অযম্পি অত্থো ৱুত্তো ভগৱতা, ইতি মে সুতন্তি. সত্তমং.
৮. বহুকাৰসুত্তং
১০৭. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা, ৱুত্তমৰহতাতি মে সুতং –
‘‘বহুকাৰা [বহূপকাৰা (সী. পী.)], ভিক্খৱে, ব্ৰাহ্মণগহপতিকা তুম্হাকং যে ৱো [যে তে (সব্বত্থ)] পচ্চুপট্ঠিতা চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰেহি. তুম্হেপি, ভিক্খৱে, বহুকাৰা ব্ৰাহ্মণগহপতিকানং যং [যে (?)] নেসং ধম্মং দেসেথ আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং, কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেথ. এৱমিদং, ভিক্খৱে, অঞ্ঞমঞ্ঞং নিস্সায ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতি ওঘস্স নিত্থৰণত্থায সম্মা দুক্খস্স অন্তকিৰিযাযা’’তি. এতমত্থং ভগৱা অৱোচ. তত্থেতং ইতি ৱুচ্চতি –
‘‘সাগাৰা অনগাৰা চ, উভো অঞ্ঞোঞ্ঞনিস্সিতা;
আৰাধযন্তি সদ্ধম্মং, যোগক্খেমং অনুত্তৰং.
‘‘সাগাৰেসু চ চীৱৰং, পচ্চযং সযনাসনং;
অনগাৰা পটিচ্ছন্তি, পৰিস্সযৱিনোদনং.
‘‘সুগতং [পুগ্গলং (সী. ক.)] পন নিস্সায, গহট্ঠা ঘৰমেসিনো;
সদ্দহানা অৰহতং, অৰিযপঞ্ঞায ঝাযিনো.
‘‘ইধ ধম্মং চৰিত্ৱান, মগ্গং সুগতিগামিনং;
নন্দিনো দেৱলোকস্মিং, মোদন্তি কামকামিনো’’তি.
অযম্পি অত্থো ৱুত্তো ভগৱতা, ইতি মে সুতন্তি. অট্ঠমং.
৯. কুহসুত্তং
১০৮. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা, ৱুত্তমৰহতাতি মে সুতং –
‘‘যে কেচি, ভিক্খৱে, ভিক্খূ কুহা থদ্ধা লপা সিঙ্গী উন্নড়া অসমাহিতা, ন মে তে, ভিক্খৱে, ভিক্খূ মামকা. অপগতা চ তে, ভিক্খৱে, ভিক্খূ ইমস্মা ধম্মৱিনযা; ন চ তে [ন চ তে ভিক্খৱে ভিক্খূ (সী. পী. ক.)] ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জন্তি. যে চ খো, ভিক্খৱে, ভিক্খূ নিক্কুহা নিল্লপা ধীৰা অত্থদ্ধা সুসমাহিতা, তে খো মে, ভিক্খৱে, ভিক্খূ মামকা. অনপগতা চ তে, ভিক্খৱে, ভিক্খূ ইমস্মা ধম্মৱিনযা; তে চ ইমস্মিং ধম্মৱিনযে [ইমস্মিং চ তে ধম্মৱিনযে (স্যা.), তে ভিক্খৱে ভিক্খূ ইমস্মিং ধম্মৱিনযে (ক.)] ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জন্তী’’তি. এতমত্থং ভগৱা অৱোচ. তত্থেতং ইতি ৱুচ্চতি –
‘‘কুহা থদ্ধা লপা সিঙ্গী, উন্নড়া অসমাহিতা;
ন তে ধম্মে ৱিৰূহন্তি, সম্মাসম্বুদ্ধদেসিতে.
‘‘নিক্কুহা নিল্লপা ধীৰা, অত্থদ্ধা সুসমাহিতা;
তে ৱে ধম্মে ৱিৰূহন্তি, সম্মাসম্বুদ্ধদেসিতে’’তি.
অযম্পি অত্থো ৱুত্তো ভগৱতা, ইতি মে সুতন্তি. নৱমং.
১০. নদীসোতসুত্তং
১০৯. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা, ৱুত্তমৰহতাতি মে সুতং –
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, পুৰিসো নদিযা সোতেন ওৱুয্হেয্য পিযৰূপসাতৰূপেন. তমেনং চক্খুমা পুৰিসো তীৰে ঠিতো দিস্ৱা এৱং ৱদেয্য – ‘কিঞ্চাপি খো ত্ৱং, অম্ভো পুৰিস, নদিযা সোতেন ওৱুয্হসি পিযৰূপসাতৰূপেন, অত্থি চেত্থ হেট্ঠা ৰহদো সঊমি সাৱট্টো সগহো সৰক্খসো যং ত্ৱং, অম্ভো পুৰিস, ৰহদং পাপুণিত্ৱা মৰণং ৱা নিগচ্ছসি মৰণমত্তং ৱা দুক্খ’ন্তি. অথ খো সো, ভিক্খৱে, পুৰিসো তস্স পুৰিসস্স সদ্দং সুত্ৱা হত্থেহি চ পাদেহি চ পটিসোতং ৱাযমেয্য.
‘‘উপমা খো মে অযং, ভিক্খৱে, কতা অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনায. অযং চেত্থ [অযং চেৱেত্থ (স্যা.)] অত্থো – ‘নদিযা সোতো’তি খো, ভিক্খৱে, তণ্হাযেতং অধিৱচনং.
‘‘‘পিযৰূপং সাতৰূপ’ন্তি খো, ভিক্খৱে, ছন্নেতং অজ্ঝত্তিকানং আযতনানং অধিৱচনং.
‘‘‘হেট্ঠা ৰহদো’তি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং অধিৱচনং;
‘‘‘ঊমিভয’ন্তি খো [সঞীমীতি খো (বহূসু)], ভিক্খৱে, কোধুপাযাসস্সেতং অধিৱচনং;
‘‘‘আৱট্ট’ন্তি খো [সাৱট্টোতি খো (বহূসু)], ভিক্খৱে, পঞ্চন্নেতং কামগুণানং অধিৱচনং;
‘‘‘গহৰক্খসো’তি খো [সগহো সৰক্খসোতি খো (বহূসু)], ভিক্খৱে, মাতুগামস্সেতং অধিৱচনং;
‘‘‘পটিসোতো’তি খো, ভিক্খৱে, নেক্খম্মস্সেতং অধিৱচনং;
‘‘‘হত্থেহি চ পাদেহি চ ৱাযামো’তি খো, ভিক্খৱে, ৱীৰিযাৰম্ভস্সেতং অধিৱচনং;
‘‘‘চক্খুমা পুৰিসো তীৰে ঠিতোতি খো, ভিক্খৱে, তথাগতস্সেতং অধিৱচনং অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্সা’’তি. এতমত্থং ভগৱা অৱোচ. তত্থেতং ইতি ৱুচ্চতি –
‘‘সহাপি দুক্খেন জহেয্য কামে, যোগক্খেমং আযতিং পত্থযানো;
সম্মপ্পজানো সুৱিমুত্তচিত্তো, ৱিমুত্তিযা ফস্সযে তত্থ তত্থ;
স ৱেদগূ ৱূসিতব্ৰহ্মচৰিযো, লোকন্তগূ পাৰগতোতি ৱুচ্চতী’’তি.
অযম্পি অত্থো ৱুত্তো ভগৱতা, ইতি মে সুতন্তি. দসমং.
১১. চৰসুত্তং
১১০. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা, ৱুত্তমৰহতাতি মে সুতং –
‘‘চৰতো চেপি, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো উপ্পজ্জতি কামৱিতক্কো ৱা ব্যাপাদৱিতক্কো ৱা ৱিহিংসাৱিতক্কো ৱা. তঞ্চে, ভিক্খৱে, ভিক্খু অধিৱাসেতি নপ্পজহতি ন ৱিনোদেতি ন ব্যন্তীকৰোতি [ব্যন্তিকৰোতি (সী. পী.), ব্যন্তং কৰোতি (ক.)] অনভাৱং গমেতি. চৰম্পি, ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱংভূতো অনাতাপী অনোত্তাপী [অনোত্তপ্পী (সব্বত্থ) দুকনিপাতে, অঙ্গুত্তৰে ১.৪.১১ পস্সিতব্বং] সততং সমিতং কুসীতো হীনৱীৰিযোতি ৱুচ্চতি.
‘‘ঠিতস্স চেপি, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো উপ্পজ্জতি কামৱিতক্কো ৱা ব্যাপাদৱিতক্কো ৱা ৱিহিংসাৱিতক্কো ৱা. তঞ্চে, ভিক্খৱে, ভিক্খু অধিৱাসেতি নপ্পজহতি ন ৱিনোদেতি ন ব্যন্তীকৰোতি ন অনভাৱং গমেতি. ঠিতোপি, ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱংভূতো অনাতাপী অনোত্তাপী সততং সমিতং কুসীতো হীনৱীৰিযোতি ৱুচ্চতি.
‘‘নিসিন্নস্স চেপি, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো উপ্পজ্জতি কামৱিতক্কো ৱা ব্যাপাদৱিতক্কো ৱা ৱিহিংসাৱিতক্কো ৱা. তঞ্চে, ভিক্খৱে, ভিক্খু অধিৱাসেতি নপ্পজহতি ন ৱিনোদেতি ন ব্যন্তীকৰোতি ন অনভাৱং গমেতি. নিসিন্নোপি, ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱংভূতো অনাতাপী অনোত্তাপী সততং সমিতং কুসীতো হীনৱীৰিযোতি ৱুচ্চতি.
‘‘সযানস্স চেপি, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো জাগৰস্স উপ্পজ্জতি কামৱিতক্কো ৱা ব্যাপাদৱিতক্কো ৱা ৱিহিংসাৱিতক্কো ৱা. তঞ্চে, ভিক্খৱে, ভিক্খু অধিৱাসেতি নপ্পজহতি ন ৱিনোদেতি ন ব্যন্তীকৰোতি ন অনভাৱং গমেতি. সযানোপি, ভিক্খৱে, ভিক্খু জাগৰো এৱংভূতো অনাতাপী অনোত্তাপী সততং সমিতং কুসীতো হীনৱীৰিযোতি ৱুচ্চতি.
‘‘চৰতো চেপি, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো উপ্পজ্জতি কামৱিতক্কো ৱা ব্যাপাদৱিতক্কো ৱা ৱিহিংসাৱিতক্কো ৱা. তঞ্চে, ভিক্খৱে, ভিক্খু নাধিৱাসেতি পজহতি ৱিনোদেতি ব্যন্তীকৰোতি অনভাৱং গমেতি. চৰম্পি, ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱংভূতো আতাপী ওত্তাপী [ওত্তপ্পী (সব্বত্থ)] সততং সমিতং আৰদ্ধৱীৰিযো পহিতত্তোতি ৱুচ্চতি.
‘‘ঠিতস্স চেপি, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো উপ্পজ্জতি কামৱিতক্কো ৱা ব্যাপাদৱিতক্কো ৱা ৱিহিংসাৱিতক্কো ৱা. তঞ্চে, ভিক্খৱে, ভিক্খু নাধিৱাসেতি পজহতি ৱিনোদেতি ব্যন্তীকৰোতি অনভাৱং গমেতি. ঠিতোপি, ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱংভূতো আতাপী ওত্তাপী সততং সমিতং আৰদ্ধৱীৰিযো পহিতত্তোতি ৱুচ্চতি.
‘‘নিসিন্নস্স চেপি, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো উপ্পজ্জতি কামৱিতক্কো ৱা ব্যাপাদৱিতক্কো ৱা ৱিহিংসাৱিতক্কো ৱা. তঞ্চে, ভিক্খৱে, ভিক্খু নাধিৱাসেতি পজহতি ৱিনোদেতি ব্যন্তীকৰোতি অনভাৱং গমেতি. নিসিন্নোপি, ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱংভূতো আতাপী ওত্তাপী সততং সমিতং আৰদ্ধৱীৰিযো পহিতত্তোতি ৱুচ্চতি.
‘‘সযানস্স চেপি, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো জাগৰস্স উপ্পজ্জতি কামৱিতক্কো ৱা ব্যাপাদৱিতক্কো ৱা ৱিহিংসাৱিতক্কো ৱা. তঞ্চে, ভিক্খৱে, ভিক্খু নাধিৱাসেতি পজহতি ৱিনোদেতি ব্যন্তীকৰোতি অনভাৱং গমেতি. সযানোপি, ভিক্খৱে, ভিক্খু জাগৰো এৱংভূতো আতাপী ওত্তাপী সততং সমিতং আৰদ্ধৱীৰিযো পহিতত্তোতি ৱুচ্চতী’’তি. এতমত্থং ভগৱা অৱোচ. তত্থেতং ইতি ৱুচ্চতি –
‘‘চৰং ৱা যদি ৱা তিট্ঠং, নিসিন্নো উদ ৱা সযং;
যো ৱিতক্কং ৱিতক্কেতি, পাপকং গেহনিস্সিতং.
‘‘কুম্মগ্গং পটিপন্নো [কুম্মগ্গপ্পটিপন্নো (অ. নি. ৪.১১)] সো, মোহনেয্যেসু মুচ্ছিতো;
অভব্বো তাদিসো ভিক্খু, ফুট্ঠুং সম্বোধিমুত্তমং.
‘‘যো চ চৰং ৱা তিট্ঠং ৱা [যো চৰং ৱা যদি ৱা তিট্ঠং (স্যা.), যো চৰং ৱাথ তিট্ঠং ৱা (সী. ক.)], নিসিন্নো উদ ৱা সযং;
ৱিতক্কং সমযিত্ৱান, ৱিতক্কূপসমে ৰতো;
ভব্বো সো তাদিসো ভিক্খু, ফুট্ঠুং সম্বোধিমুত্তম’’ন্তি.
অযম্পি অত্থো ৱুত্তো ভগৱতা, ইতি মে সুতন্তি. একাদসমং.
১২. সম্পন্নসীলসুত্তং
১১১. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা, ৱুত্তমৰহতাতি মে সুতং –
‘‘সম্পন্নসীলা, ভিক্খৱে, ৱিহৰথ [হোথ (স্যা.)] সম্পন্নপাতিমোক্খা; পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতা ৱিহৰথ আচাৰগোচৰসম্পন্না অণুমত্তেসু ৱজ্জেসু ভযদস্সাৱিনো; সমাদায সিক্খথ সিক্খাপদেসু.
‘‘সম্পন্নসীলানং ৱো, ভিক্খৱে, ৱিহৰতং [ভৱতং (স্যা.)] সম্পন্নপাতিমোক্খানং পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতানং ৱিহৰতং আচাৰগোচৰসম্পন্নানং অণুমত্তেসু ৱজ্জেসু ভযদস্সাৱীনং সমাদায সিক্খতং সিক্খাপদেসু কিমস্স উত্তৰি কৰণীযং [কিমস্স ভিক্খৱে উত্তৰি কৰণীযং (সব্বত্থ)]?
‘‘চৰতো চেপি, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো [অভিজ্ঝা ব্যাপাদো ৱিগতো (অ. নি. ৪.১২) অট্ঠকথায সমেতি] ভিজ্ঝা ৱিগতা [অভিজ্ঝা ব্যাপাদো ৱিগতো (অ. নি. ৪.১২) অটকথায সমেতি] হোতি, ব্যাপাদো ৱিগতো হোতি [থিনমিদ্ধং উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং ৱিচিকিচ্ছা (অ. নি. ৪.১২)], থিনমিদ্ধং ৱিগতং হোতি, উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং ৱিগতং হোতি, ৱিচিকিচ্ছা [থিনমিদ্ধং উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং ৱিচিকিচ্চা (অ. নি. ৪.১২)] পহীনা হোতি, আৰদ্ধং হোতি ৱীৰিযং অসল্লীনং, উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা [অপ্পমুট্ঠা (স্যা.)], পস্সদ্ধো কাযো অসাৰদ্ধো, সমাহিতং চিত্তং একগ্গং. চৰম্পি, ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱংভূতো আতাপী ওত্তাপী সততং সমিতং আৰদ্ধৱীৰিযো পহিতত্তোতি ৱুচ্চতি.
‘‘ঠিতস্স চেপি, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অভিজ্ঝা ৱিগতা হোতি ব্যাপাদো…পে… থিনমিদ্ধং… উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং… ৱিচিকিচ্ছা পহীনা হোতি, আৰদ্ধং হোতি ৱীৰিযং অসল্লীনং, উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা, পস্সদ্ধো কাযো অসাৰদ্ধো, সমাহিতং চিত্তং একগ্গং. ঠিতোপি, ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱংভূতো আতাপী ওত্তাপী সততং সমিতং আৰদ্ধৱীৰিযো পহিতত্তোতি ৱুচ্চতি.
‘‘নিসিন্নস্স চেপি, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো অভিজ্ঝা ৱিগতা হোতি, ব্যাপাদো…পে… থিনমিদ্ধং… উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং… ৱিচিকিচ্ছা পহীনা হোতি, আৰদ্ধং হোতি ৱীৰিযং অসল্লীনং, উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা, পস্সদ্ধো কাযো অসাৰদ্ধো, সমাহিতং চিত্তং একগ্গং. নিসিন্নোপি, ভিক্খৱে, ভিক্খু এৱংভূতো আতাপী ওত্তাপী সততং সমিতং আৰদ্ধৱীৰিযো পহিতত্তোতি ৱুচ্চতি.
‘‘সযানস্স চেপি, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো জাগৰস্স অভিজ্ঝা ৱিগতা হোতি ব্যাপাদো…পে… থিনমিদ্ধং… উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং… ৱিচিকিচ্ছা পহীনা হোতি, আৰদ্ধং হোতি ৱীৰিযং অসল্লীনং, উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা, পস্সদ্ধো কাযো অসাৰদ্ধো, সমাহিতং চিত্তং একগ্গং. সযানোপি, ভিক্খৱে, ভিক্খু জাগৰো এৱংভূতো আতাপী ওত্তাপী সততং সমিতং আৰদ্ধৱীৰিযো পহিতত্তোতি ৱুচ্চতী’’তি. এতমত্থং ভগৱা অৱোচ. তত্থেতং ইতি ৱুচ্চতি –
‘‘যতং চৰে যতং তিট্ঠে, যতং অচ্ছে যতং সযে;
যতং সমিঞ্জযে [সম্মিঞ্জযে (সী. স্যা.)] ভিক্খু, যতমেনং পসাৰযে.
‘‘উদ্ধং তিৰিযং অপাচীনং, যাৱতা জগতো গতি;
সমৱেক্খিতা চ ধম্মানং, খন্ধানং উদযব্বযং.
‘‘এৱং ৱিহাৰিমাতাপিং, সন্তৱুত্তিমনুদ্ধতং;
চেতোসমথসামীচিং, সিক্খমানং সদা সতং;
সততং পহিতত্তোতি, আহু ভিক্খুং তথাৱিধ’’ন্তি.
অযম্পি অত্থো ৱুত্তো ভগৱতা, ইতি মে সুতন্তি. দ্ৱাদসমং.
১৩. লোকসুত্তং
১১২. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা, ৱুত্তমৰহতাতি মে সুতং –
‘‘লোকো, ভিক্খৱে, তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধোः লোকস্মা তথাগতো ৱিসংযুত্তো. লোকসমুদযো, ভিক্খৱে, তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধো ः লোকসমুদযো তথাগতস্স পহীনো. লোকনিৰোধো, ভিক্খৱে, তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধোः লোকনিৰোধো তথাগতস্স সচ্ছিকতো. লোকনিৰোধগামিনী পটিপদা, ভিক্খৱে, তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধাः লোকনিৰোধগামিনী পটিপদা তথাগতস্স ভাৱিতা.
‘‘যং, ভিক্খৱে, সদেৱকস্স লোকস্স সমাৰকস্স সব্ৰহ্মকস্স সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায দিট্ঠং সুতং মুতং ৱিঞ্ঞাতং পত্তং পৰিযেসিতং অনুৱিচৰিতং মনসা যস্মা তং তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধং, তস্মা তথাগতোতি ৱুচ্চতি.
‘‘যঞ্চ, ভিক্খৱে, ৰত্তিং তথাগতো অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুজ্ঝতি, যঞ্চ ৰত্তিং অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বাযতি, যং এতস্মিং অন্তৰে ভাসতি লপতি নিদ্দিসতি, সব্বং তং তথেৱ হোতি নো অঞ্ঞথা, তস্মা তথাগতোতি ৱুচ্চতি.