২. সুমেধপত্থনাকথা
১. কপ্পে চ সতসহস্সে, চতুৰো চ অসঙ্খিযে;
অমৰং নাম নগৰং, দস্সনেয্যং মনোৰমং.
২. দসহি সদ্দেহি অৱিৱিত্তং, অন্নপানসমাযুতং;
হত্থিসদ্দং অস্সসদ্দং, ভেৰিসঙ্খৰথানি চ;
খাদথ পিৱথ চেৱ, অন্নপানেন ঘোসিতং.
৩. নগৰং সব্বঙ্গসম্পন্নং, সব্বকম্মমুপাগতং;
সত্তৰতনসম্পন্নং, নানাজনসমাকুলং;
সমিদ্ধং দেৱনগৰংৱ, আৱাসং পুঞ্ঞকম্মিনং.
৪. নগৰে অমৰৱতিযা, সুমেধো নাম ব্ৰাহ্মণো;
অনেককোটিসন্নিচযো, পহূতধনধঞ্ঞৱা.
৫. অজ্ঝাযকো মন্তধৰো, তিণ্ণং ৱেদান পাৰগূ;
লক্খণে ইতিহাসে চ, সধম্মে পাৰমিং গতো.
৬. ৰহোগতো নিসীদিত্ৱা, এৱং চিন্তেসহং তদা;
‘‘দুক্খো পুনব্ভৱো নাম, সৰীৰস্স চ ভেদনং.
৭. ‘‘জাতিধম্মো জৰাধম্মো, ব্যাধিধম্মো সহং [চহং (সী. স্যা.)] তদা;
অজৰং অমতং খেমং, পৰিযেসিস্সামি নিব্বুতিং.
৮. ‘‘যংনূনিমং পূতিকাযং, নানাকুণপপূৰিতং;
ছড্ডযিত্ৱান গচ্ছেয্যং, অনপেক্খো অনত্থিকো.
৯. ‘‘অত্থি হেহিতি সো মগ্গো, ন সো সক্কা ন হেতুযে;
পৰিযেসিস্সামি তং মগ্গং, ভৱতো পৰিমুত্তিযা.
১০. ‘‘যথাপি দুক্খে ৱিজ্জন্তে, সুখং নামপি ৱিজ্জতি;
এৱং ভৱে ৱিজ্জমানে, ৱিভৱোপি ইচ্ছিতব্বকো.
১১. ‘‘যথাপি উণ্হে ৱিজ্জন্তে, অপৰং ৱিজ্জতি সীতলং;
এৱং তিৱিধগ্গি ৱিজ্জন্তে, নিব্বানং ইচ্ছিতব্বকং.
১২. ‘‘যথাপি পাপে ৱিজ্জন্তে, কল্যাণমপি ৱিজ্জতি;
এৱমেৱ জাতি ৱিজ্জন্তে, অজাতিপিচ্ছিতব্বকং.
১৩. ‘‘যথা গূথগতো পুৰিসো, তড়াকং দিস্ৱান পূৰিতং;
ন গৱেসতি তং তড়াকং, ন দোসো তড়াকস্স সো.
১৪. ‘‘এৱং কিলেসমলধোৱ, ৱিজ্জন্তে অমতন্তড়ে;
ন গৱেসতি তং তড়াকং, ন দোসো অমতন্তড়ে.
১৫. ‘‘যথা অৰীহি পৰিৰুদ্ধো, ৱিজ্জন্তে গমনম্পথে;
ন পলাযতি সো পুৰিসো, ন দোসো অঞ্জসস্স সো.
১৬. ‘‘এৱং কিলেসপৰিৰুদ্ধো, ৱিজ্জমানে সিৱে পথে;
ন গৱেসতি তং মগ্গং, ন দোসো সিৱমঞ্জসে.
১৭. ‘‘যথাপি ব্যাধিতো পুৰিসো, ৱিজ্জমানে তিকিচ্ছকে;
ন তিকিচ্ছাপেতি তং ব্যাধিং, ন দোসো সো তিকিচ্ছকে.
১৮. ‘‘এৱং কিলেসব্যাধীহি, দুক্খিতো পৰিপীড়িতো;
ন গৱেসতি তং আচৰিযং, ন দোসো সো ৱিনাযকে.
১৯. ‘‘যথাপি কুণপং পুৰিসো, কণ্ঠে বন্ধং জিগুচ্ছিয;
মোচযিত্ৱান গচ্ছেয্য, সুখী সেৰী সযংৱসী.
২০. ‘‘তথেৱিমং পূতিকাযং, নানাকুণপসঞ্চযং;
ছড্ডযিত্ৱান গচ্ছেয্যং, অনপেক্খো অনত্থিকো.
২১. ‘‘যথা উচ্চাৰট্ঠানম্হি, কৰীসং নৰনাৰিযো;
ছড্ডযিত্ৱান গচ্ছন্তি, অনপেক্খা অনত্থিকা.
২২. ‘‘এৱমেৱাহং ইমং কাযং, নানাকুণপপূৰিতং;
ছড্ডযিত্ৱান গচ্ছিস্সং, ৱচ্চং কত্ৱা যথা কুটিং.
২৩. ‘‘যথাপি জজ্জৰং নাৱং, পলুগ্গং উদগাহিনিং [উদকগাহিণিং (সী.), উদকগাহিনিং (স্যা.)];
সামী ছড্ডেত্ৱা গচ্ছন্তি, অনপেক্খা অনত্থিকা.
২৪. ‘‘এৱমেৱাহং ইমং কাযং, নৱচ্ছিদ্দং ধুৱস্সৱং;
ছড্ডযিত্ৱান গচ্ছিস্সং, জিণ্ণনাৱংৱ সামিকা.
২৫. ‘‘যথাপি পুৰিসো চোৰেহি, গচ্ছন্তো ভণ্ডমাদিয;
ভণ্ডচ্ছেদভযং দিস্ৱা, ছড্ডযিত্ৱান গচ্ছতি.
২৬. ‘‘এৱমেৱ অযং কাযো, মহাচোৰসমো ৱিয;
পহাযিমং গমিস্সামি, কুসলচ্ছেদনা ভযা’’.
২৭. এৱাহং চিন্তযিত্ৱান, নেককোটিসতং ধনং;
নাথানাথানং দত্ৱান, হিমৱন্তমুপাগমিং.
২৮. হিমৱন্তস্সাৱিদূৰে, ধম্মিকো নাম পব্বতো;
অস্সমো সুকতো ময্হং, পণ্ণসালা সুমাপিতা.
২৯. চঙ্কমং তত্থ মাপেসিং, পঞ্চদোসৱিৱজ্জিতং;
অট্ঠগুণসমূপেতং, অভিঞ্ঞাবলমাহৰিং.
৩০. সাটকং পজহিং তত্থ, নৱদোসমুপাগতং;
ৱাকচীৰং নিৱাসেসিং, দ্ৱাদসগুণমুপাগতং.
৩১. অট্ঠদোসসমাকিণ্ণং, পজহিং পণ্ণসালকং;
উপাগমিং ৰুক্খমূলং, গুণে দসহুপাগতং.
৩২. ৱাপিতং ৰোপিতং ধঞ্ঞং, পজহিং নিৰৱসেসতো;
অনেকগুণসম্পন্নং, পৱত্তফলমাদিযিং.
৩৩. তত্থপ্পধানং পদহিং, নিসজ্জট্ঠানচঙ্কমে;
অব্ভন্তৰম্হি সত্তাহে, অভিঞ্ঞাবলপাপুণিং.
৩৪. এৱং মে সিদ্ধিপ্পত্তস্স, ৱসীভূতস্স সাসনে;
দীপঙ্কৰো নাম জিনো, উপ্পজ্জি লোকনাযকো.
৩৫. উপ্পজ্জন্তে চ জাযন্তে, বুজ্ঝন্তে ধম্মদেসনে;
চতুৰো নিমিত্তে নাদ্দসং, ঝানৰতিসমপ্পিতো.
৩৬. পচ্চন্তদেসৱিসযে, নিমন্তেত্ৱা তথাগতং;
তস্স আগমনং মগ্গং, সোধেন্তি তুট্ঠমানসা.
৩৭. অহং তেন সমযেন, নিক্খমিত্ৱা সকস্সমা;
ধুনন্তো ৱাকচীৰানি, গচ্ছামি অম্বৰে তদা.
৩৮. ৱেদজাতং জনং দিস্ৱা, তুট্ঠহট্ঠং পমোদিতং;
ওৰোহিত্ৱান গগনা, মনুস্সে পুচ্ছি তাৱদে.
৩৯. ‘‘তুট্ঠহট্ঠো পমুদিতো, ৱেদজাতো মহাজনো;
কস্স সোধীযতি মগ্গো, অঞ্জসং ৱটুমাযনং’’.
৪০. তে মে পুট্ঠা ৱিযাকংসু, ‘‘বুদ্ধো লোকে অনুত্তৰো;
দীপঙ্কৰো নাম জিনো, উপ্পজ্জি লোকনাযকো;
তস্স সোধীযতি মগ্গো, অঞ্জসং ৱটুমাযনং’’.
৪১. বুদ্ধোতিৱচনং [বুদ্ধোতি মম (সী. স্যা. ক.)] সুত্ৱান, পীতি উপ্পজ্জি তাৱদে;
বুদ্ধো বুদ্ধোতি কথযন্তো, সোমনস্সং পৱেদযিং.
৪২. তত্থ ঠত্ৱা ৱিচিন্তেসিং, তুট্ঠো সংৱিগ্গমানসো;
‘‘ইধ বীজানি ৰোপিস্সং, খণো ৱে মা উপচ্চগা.
৪৩. ‘‘যদি বুদ্ধস্স সোধেথ, একোকাসং দদাথ মে;
অহম্পি সোধযিস্সামি, অঞ্জসং ৱটুমাযনং’’.
৪৪. অদংসু তে মমোকাসং, সোধেতুং অঞ্জসং তদা;
বুদ্ধো বুদ্ধোতি চিন্তেন্তো, মগ্গং সোধেমহং তদা.
৪৫. অনিট্ঠিতে মমোকাসে, দীপঙ্কৰো মহামুনি;
চতূহি সতসহস্সেহি, ছড়ভিঞ্ঞেহি তাদিহি;
খীণাসৱেহি ৱিমলেহি, পটিপজ্জি অঞ্জসং জিনো.
৪৬. পচ্চুগ্গমনা ৱত্তন্তি, ৱজ্জন্তি ভেৰিযো বহূ;
আমোদিতা নৰমৰূ, সাধুকাৰং পৱত্তযুং.
৪৭. দেৱা মনুস্সে পস্সন্তি, মনুস্সাপি চ দেৱতা;
উভোপি তে পঞ্জলিকা, অনুযন্তি তথাগতং.
৪৮. দেৱা দিব্বেহি তুৰিযেহি, মনুস্সা মানুসেহি চ [মানুস্সকেহি চ মানুসকেহি চ (স্যা. ক.)];
উভোপি তে ৱজ্জযন্তা, অনুযন্তি তথাগতং.
৪৯. দিব্বং মন্দাৰৱং পুপ্ফং, পদুমং পাৰিছত্তকং;
দিসোদিসং ওকিৰন্তি, আকাসনভগতা মৰূ.
৫০. দিব্বং চন্দনচুণ্ণঞ্চ, ৱৰগন্ধঞ্চ কেৱলং;
দিসোদিসং ওকিৰন্তি, আকাসনভগতা [আকাসে নভগা (স্যা.)] মৰূ.
৫১. চম্পকং সৰলং নীপং, নাগপুন্নাগকেতকং;
দিসোদিসং উক্খিপন্তি, ভূমিতলগতা নৰা.
৫২. কেসে মুঞ্চিত্ৱাহং তত্থ, ৱাকচীৰঞ্চ চম্মকং;
কললে পত্থৰিত্ৱান, অৱকুজ্জো নিপজ্জহং.
৫৩. ‘‘অক্কমিত্ৱান মং বুদ্ধো, সহ সিস্সেহি গচ্ছতু;
মা নং কললে অক্কমিত্থ, হিতায মে ভৱিস্সতি’’.
৫৪. পথৱিযং নিপন্নস্স, এৱং মে আসি চেতসো;
‘‘ইচ্ছমানো অহং অজ্জ, কিলেসে ঝাপযে মম.
৫৫. ‘‘কিং মে অঞ্ঞাতৱেসেন, ধম্মং সচ্ছিকতেনিধ;
সব্বঞ্ঞুতং পাপুণিত্ৱা, বুদ্ধো হেস্সং সদেৱকে.
৫৬. ‘‘কিং মে একেন তিণ্ণেন, পুৰিসেন থামদস্সিনা;
সব্বঞ্ঞুতং পাপুণিত্ৱা, সন্তাৰেস্সং সদেৱকং.
৫৭. ‘‘ইমিনা মে অধিকাৰেন, কতেন পুৰিসুত্তমে;
সব্বঞ্ঞুতং পাপুণিত্ৱা, তাৰেমি জনতং বহুং.
৫৮. ‘‘সংসাৰসোতং ছিন্দিত্ৱা, ৱিদ্ধংসেত্ৱা তযো ভৱে;
ধম্মনাৱং সমাৰুয্হ, সন্তাৰেস্সং সদেৱকং’’.
৫৯. মনুস্সত্তং লিঙ্গসম্পত্তি, হেতু সত্থাৰদস্সনং;
পব্বজ্জা গুণসম্পত্তি, অধিকাৰো চ ছন্দতা;
অট্ঠধম্মসমোধানা, অভিনীহাৰো সমিজ্ঝতি.
৬০. দীপঙ্কৰো লোকৱিদূ, আহুতীনং পটিগ্গহো;
উস্সীসকে মং ঠত্ৱান, ইদং ৱচনমব্ৰৱি.
৬১. ‘‘পস্সথ ইমং তাপসং, জটিলং উগ্গতাপনং;
অপৰিমেয্যিতো কপ্পে, বুদ্ধো লোকে ভৱিস্সতি.
৬২. ‘‘অহু কপিলৱ্হযা ৰম্মা, নিক্খমিত্ৱা তথাগতো;
পধানং পদহিত্ৱান, কত্ৱা দুক্কৰকাৰিকং.
৬৩. ‘‘অজপালৰুক্খমূলস্মিং, নিসীদিত্ৱা তথাগতো;
তত্থ পাযাসং পগ্গয্হ, নেৰঞ্জৰমুপেহিতি.
৬৪. ‘‘নেৰঞ্জৰায তীৰম্হি, পাযাসং অদ সো জিনো;
পটিযত্তৱৰমগ্গেন, বোধিমূলমুপেহিতি.
৬৫. ‘‘ততো পদক্খিণং কত্ৱা, বোধিমণ্ডং অনুত্তৰো [অনুত্তৰং (স্যা. কং.)];
অস্সত্থৰুক্খমূলম্হি, বুজ্ঝিস্সতি মহাযসো.
৬৬. ‘‘ইমস্স জনিকা মাতা, মাযা নাম ভৱিস্সতি;
পিতা সুদ্ধোদনো নাম, অযং হেস্সতি গোতমো.
৬৭. ‘‘অনাসৱা ৱীতৰাগা, সন্তচিত্তা সমাহিতা;
কোলিতো উপতিস্সো চ, অগ্গা হেস্সন্তি সাৱকা;
আনন্দো নামুপট্ঠাকো, উপট্ঠিস্সতিমং [উপট্ঠিস্সতি তং (সী.)] জিনং.
৬৮. ‘‘খেমা উপ্পলৱণ্ণা চ, অগ্গা হেস্সন্তি সাৱিকা;
অনাসৱা ৱীতৰাগা, সন্তচিত্তা সমাহিতা;
বোধি তস্স ভগৱতো, অস্সত্থোতি পৱুচ্চতি.
৬৯. ‘‘চিত্তো চ হত্থাড়ৱকো [হত্থালৱকো (সী.)], অগ্গা হেস্সন্তুপট্ঠকা;
উত্তৰা নন্দমাতা চ, অগ্গা হেস্সন্তুপট্ঠিকা’’.
৭০. ইদং সুত্ৱান ৱচনং, অসমস্স মহেসিনো;
আমোদিতা নৰমৰূ, বুদ্ধবীজং কিৰ [বুদ্ধবীজঙ্কুৰো (সী. স্যা.)] অযং.
৭১. উক্কুট্ঠিসদ্দা ৱত্তন্তি, অপ্ফোটেন্তি [অপ্ফোঠেন্তি (সী.)] হসন্তি চ;
কতঞ্জলী নমস্সন্তি, দসসহস্সী সদেৱকা.