২. সুমেধপত্থনাকথা

১. কপ্পে চ সতসহস্সে, চতুৰো চ অসঙ্খিযে;

অমৰং নাম নগৰং, দস্সনেয্যং মনোৰমং.

২. দসহি সদ্দেহি অৱিৱিত্তং, অন্নপানসমাযুতং;

হত্থিসদ্দং অস্সসদ্দং, ভেৰিসঙ্খৰথানি চ;

খাদথ পিৱথ চেৱ, অন্নপানেন ঘোসিতং.

৩. নগৰং সব্বঙ্গসম্পন্নং, সব্বকম্মমুপাগতং;

সত্তৰতনসম্পন্নং, নানাজনসমাকুলং;

সমিদ্ধং দেৱনগৰংৱ, আৱাসং পুঞ্ঞকম্মিনং.

৪. নগৰে অমৰৱতিযা, সুমেধো নাম ব্ৰাহ্মণো;

অনেককোটিসন্নিচযো, পহূতধনধঞ্ঞৱা.

৫. অজ্ঝাযকো মন্তধৰো, তিণ্ণং ৱেদান পাৰগূ;

লক্খণে ইতিহাসে চ, সধম্মে পাৰমিং গতো.

৬. ৰহোগতো নিসীদিত্ৱা, এৱং চিন্তেসহং তদা;

‘‘দুক্খো পুনব্ভৱো নাম, সৰীৰস্স চ ভেদনং.

৭. ‘‘জাতিধম্মো জৰাধম্মো, ব্যাধিধম্মো সহং [চহং (সী. স্যা.)] তদা;

অজৰং অমতং খেমং, পৰিযেসিস্সামি নিব্বুতিং.

৮. ‘‘যংনূনিমং পূতিকাযং, নানাকুণপপূৰিতং;

ছড্ডযিত্ৱান গচ্ছেয্যং, অনপেক্খো অনত্থিকো.

৯. ‘‘অত্থি হেহিতি সো মগ্গো, ন সো সক্কা ন হেতুযে;

পৰিযেসিস্সামি তং মগ্গং, ভৱতো পৰিমুত্তিযা.

১০. ‘‘যথাপি দুক্খে ৱিজ্জন্তে, সুখং নামপি ৱিজ্জতি;

এৱং ভৱে ৱিজ্জমানে, ৱিভৱোপি ইচ্ছিতব্বকো.

১১. ‘‘যথাপি উণ্হে ৱিজ্জন্তে, অপৰং ৱিজ্জতি সীতলং;

এৱং তিৱিধগ্গি ৱিজ্জন্তে, নিব্বানং ইচ্ছিতব্বকং.

১২. ‘‘যথাপি পাপে ৱিজ্জন্তে, কল্যাণমপি ৱিজ্জতি;

এৱমেৱ জাতি ৱিজ্জন্তে, অজাতিপিচ্ছিতব্বকং.

১৩. ‘‘যথা গূথগতো পুৰিসো, তড়াকং দিস্ৱান পূৰিতং;

ন গৱেসতি তং তড়াকং, ন দোসো তড়াকস্স সো.

১৪. ‘‘এৱং কিলেসমলধোৱ, ৱিজ্জন্তে অমতন্তড়ে;

ন গৱেসতি তং তড়াকং, ন দোসো অমতন্তড়ে.

১৫. ‘‘যথা অৰীহি পৰিৰুদ্ধো, ৱিজ্জন্তে গমনম্পথে;

ন পলাযতি সো পুৰিসো, ন দোসো অঞ্জসস্স সো.

১৬. ‘‘এৱং কিলেসপৰিৰুদ্ধো, ৱিজ্জমানে সিৱে পথে;

ন গৱেসতি তং মগ্গং, ন দোসো সিৱমঞ্জসে.

১৭. ‘‘যথাপি ব্যাধিতো পুৰিসো, ৱিজ্জমানে তিকিচ্ছকে;

ন তিকিচ্ছাপেতি তং ব্যাধিং, ন দোসো সো তিকিচ্ছকে.

১৮. ‘‘এৱং কিলেসব্যাধীহি, দুক্খিতো পৰিপীড়িতো;

ন গৱেসতি তং আচৰিযং, ন দোসো সো ৱিনাযকে.

১৯. ‘‘যথাপি কুণপং পুৰিসো, কণ্ঠে বন্ধং জিগুচ্ছিয;

মোচযিত্ৱান গচ্ছেয্য, সুখী সেৰী সযংৱসী.

২০. ‘‘তথেৱিমং পূতিকাযং, নানাকুণপসঞ্চযং;

ছড্ডযিত্ৱান গচ্ছেয্যং, অনপেক্খো অনত্থিকো.

২১. ‘‘যথা উচ্চাৰট্ঠানম্হি, কৰীসং নৰনাৰিযো;

ছড্ডযিত্ৱান গচ্ছন্তি, অনপেক্খা অনত্থিকা.

২২. ‘‘এৱমেৱাহং ইমং কাযং, নানাকুণপপূৰিতং;

ছড্ডযিত্ৱান গচ্ছিস্সং, ৱচ্চং কত্ৱা যথা কুটিং.

২৩. ‘‘যথাপি জজ্জৰং নাৱং, পলুগ্গং উদগাহিনিং [উদকগাহিণিং (সী.), উদকগাহিনিং (স্যা.)];

সামী ছড্ডেত্ৱা গচ্ছন্তি, অনপেক্খা অনত্থিকা.

২৪. ‘‘এৱমেৱাহং ইমং কাযং, নৱচ্ছিদ্দং ধুৱস্সৱং;

ছড্ডযিত্ৱান গচ্ছিস্সং, জিণ্ণনাৱংৱ সামিকা.

২৫. ‘‘যথাপি পুৰিসো চোৰেহি, গচ্ছন্তো ভণ্ডমাদিয;

ভণ্ডচ্ছেদভযং দিস্ৱা, ছড্ডযিত্ৱান গচ্ছতি.

২৬. ‘‘এৱমেৱ অযং কাযো, মহাচোৰসমো ৱিয;

পহাযিমং গমিস্সামি, কুসলচ্ছেদনা ভযা’’.

২৭. এৱাহং চিন্তযিত্ৱান, নেককোটিসতং ধনং;

নাথানাথানং দত্ৱান, হিমৱন্তমুপাগমিং.

২৮. হিমৱন্তস্সাৱিদূৰে, ধম্মিকো নাম পব্বতো;

অস্সমো সুকতো ময্হং, পণ্ণসালা সুমাপিতা.

২৯. চঙ্কমং তত্থ মাপেসিং, পঞ্চদোসৱিৱজ্জিতং;

অট্ঠগুণসমূপেতং, অভিঞ্ঞাবলমাহৰিং.

৩০. সাটকং পজহিং তত্থ, নৱদোসমুপাগতং;

ৱাকচীৰং নিৱাসেসিং, দ্ৱাদসগুণমুপাগতং.

৩১. অট্ঠদোসসমাকিণ্ণং, পজহিং পণ্ণসালকং;

উপাগমিং ৰুক্খমূলং, গুণে দসহুপাগতং.

৩২. ৱাপিতং ৰোপিতং ধঞ্ঞং, পজহিং নিৰৱসেসতো;

অনেকগুণসম্পন্নং, পৱত্তফলমাদিযিং.

৩৩. তত্থপ্পধানং পদহিং, নিসজ্জট্ঠানচঙ্কমে;

অব্ভন্তৰম্হি সত্তাহে, অভিঞ্ঞাবলপাপুণিং.

৩৪. এৱং মে সিদ্ধিপ্পত্তস্স, ৱসীভূতস্স সাসনে;

দীপঙ্কৰো নাম জিনো, উপ্পজ্জি লোকনাযকো.

৩৫. উপ্পজ্জন্তে চ জাযন্তে, বুজ্ঝন্তে ধম্মদেসনে;

চতুৰো নিমিত্তে নাদ্দসং, ঝানৰতিসমপ্পিতো.

৩৬. পচ্চন্তদেসৱিসযে, নিমন্তেত্ৱা তথাগতং;

তস্স আগমনং মগ্গং, সোধেন্তি তুট্ঠমানসা.

৩৭. অহং তেন সমযেন, নিক্খমিত্ৱা সকস্সমা;

ধুনন্তো ৱাকচীৰানি, গচ্ছামি অম্বৰে তদা.

৩৮. ৱেদজাতং জনং দিস্ৱা, তুট্ঠহট্ঠং পমোদিতং;

ওৰোহিত্ৱান গগনা, মনুস্সে পুচ্ছি তাৱদে.

৩৯. ‘‘তুট্ঠহট্ঠো পমুদিতো, ৱেদজাতো মহাজনো;

কস্স সোধীযতি মগ্গো, অঞ্জসং ৱটুমাযনং’’.

৪০. তে মে পুট্ঠা ৱিযাকংসু, ‘‘বুদ্ধো লোকে অনুত্তৰো;

দীপঙ্কৰো নাম জিনো, উপ্পজ্জি লোকনাযকো;

তস্স সোধীযতি মগ্গো, অঞ্জসং ৱটুমাযনং’’.

৪১. বুদ্ধোতিৱচনং [বুদ্ধোতি মম (সী. স্যা. ক.)] সুত্ৱান, পীতি উপ্পজ্জি তাৱদে;

বুদ্ধো বুদ্ধোতি কথযন্তো, সোমনস্সং পৱেদযিং.

৪২. তত্থ ঠত্ৱা ৱিচিন্তেসিং, তুট্ঠো সংৱিগ্গমানসো;

‘‘ইধ বীজানি ৰোপিস্সং, খণো ৱে মা উপচ্চগা.

৪৩. ‘‘যদি বুদ্ধস্স সোধেথ, একোকাসং দদাথ মে;

অহম্পি সোধযিস্সামি, অঞ্জসং ৱটুমাযনং’’.

৪৪. অদংসু তে মমোকাসং, সোধেতুং অঞ্জসং তদা;

বুদ্ধো বুদ্ধোতি চিন্তেন্তো, মগ্গং সোধেমহং তদা.

৪৫. অনিট্ঠিতে মমোকাসে, দীপঙ্কৰো মহামুনি;

চতূহি সতসহস্সেহি, ছড়ভিঞ্ঞেহি তাদিহি;

খীণাসৱেহি ৱিমলেহি, পটিপজ্জি অঞ্জসং জিনো.

৪৬. পচ্চুগ্গমনা ৱত্তন্তি, ৱজ্জন্তি ভেৰিযো বহূ;

আমোদিতা নৰমৰূ, সাধুকাৰং পৱত্তযুং.

৪৭. দেৱা মনুস্সে পস্সন্তি, মনুস্সাপি চ দেৱতা;

উভোপি তে পঞ্জলিকা, অনুযন্তি তথাগতং.

৪৮. দেৱা দিব্বেহি তুৰিযেহি, মনুস্সা মানুসেহি চ [মানুস্সকেহি চ মানুসকেহি চ (স্যা. ক.)];

উভোপি তে ৱজ্জযন্তা, অনুযন্তি তথাগতং.

৪৯. দিব্বং মন্দাৰৱং পুপ্ফং, পদুমং পাৰিছত্তকং;

দিসোদিসং ওকিৰন্তি, আকাসনভগতা মৰূ.

৫০. দিব্বং চন্দনচুণ্ণঞ্চ, ৱৰগন্ধঞ্চ কেৱলং;

দিসোদিসং ওকিৰন্তি, আকাসনভগতা [আকাসে নভগা (স্যা.)] মৰূ.

৫১. চম্পকং সৰলং নীপং, নাগপুন্নাগকেতকং;

দিসোদিসং উক্খিপন্তি, ভূমিতলগতা নৰা.

৫২. কেসে মুঞ্চিত্ৱাহং তত্থ, ৱাকচীৰঞ্চ চম্মকং;

কললে পত্থৰিত্ৱান, অৱকুজ্জো নিপজ্জহং.

৫৩. ‘‘অক্কমিত্ৱান মং বুদ্ধো, সহ সিস্সেহি গচ্ছতু;

মা নং কললে অক্কমিত্থ, হিতায মে ভৱিস্সতি’’.

৫৪. পথৱিযং নিপন্নস্স, এৱং মে আসি চেতসো;

‘‘ইচ্ছমানো অহং অজ্জ, কিলেসে ঝাপযে মম.

৫৫. ‘‘কিং মে অঞ্ঞাতৱেসেন, ধম্মং সচ্ছিকতেনিধ;

সব্বঞ্ঞুতং পাপুণিত্ৱা, বুদ্ধো হেস্সং সদেৱকে.

৫৬. ‘‘কিং মে একেন তিণ্ণেন, পুৰিসেন থামদস্সিনা;

সব্বঞ্ঞুতং পাপুণিত্ৱা, সন্তাৰেস্সং সদেৱকং.

৫৭. ‘‘ইমিনা মে অধিকাৰেন, কতেন পুৰিসুত্তমে;

সব্বঞ্ঞুতং পাপুণিত্ৱা, তাৰেমি জনতং বহুং.

৫৮. ‘‘সংসাৰসোতং ছিন্দিত্ৱা, ৱিদ্ধংসেত্ৱা তযো ভৱে;

ধম্মনাৱং সমাৰুয্হ, সন্তাৰেস্সং সদেৱকং’’.

৫৯. মনুস্সত্তং লিঙ্গসম্পত্তি, হেতু সত্থাৰদস্সনং;

পব্বজ্জা গুণসম্পত্তি, অধিকাৰো চ ছন্দতা;

অট্ঠধম্মসমোধানা, অভিনীহাৰো সমিজ্ঝতি.

৬০. দীপঙ্কৰো লোকৱিদূ, আহুতীনং পটিগ্গহো;

উস্সীসকে মং ঠত্ৱান, ইদং ৱচনমব্ৰৱি.

৬১. ‘‘পস্সথ ইমং তাপসং, জটিলং উগ্গতাপনং;

অপৰিমেয্যিতো কপ্পে, বুদ্ধো লোকে ভৱিস্সতি.

৬২. ‘‘অহু কপিলৱ্হযা ৰম্মা, নিক্খমিত্ৱা তথাগতো;

পধানং পদহিত্ৱান, কত্ৱা দুক্কৰকাৰিকং.

৬৩. ‘‘অজপালৰুক্খমূলস্মিং, নিসীদিত্ৱা তথাগতো;

তত্থ পাযাসং পগ্গয্হ, নেৰঞ্জৰমুপেহিতি.

৬৪. ‘‘নেৰঞ্জৰায তীৰম্হি, পাযাসং অদ সো জিনো;

পটিযত্তৱৰমগ্গেন, বোধিমূলমুপেহিতি.

৬৫. ‘‘ততো পদক্খিণং কত্ৱা, বোধিমণ্ডং অনুত্তৰো [অনুত্তৰং (স্যা. কং.)];

অস্সত্থৰুক্খমূলম্হি, বুজ্ঝিস্সতি মহাযসো.

৬৬. ‘‘ইমস্স জনিকা মাতা, মাযা নাম ভৱিস্সতি;

পিতা সুদ্ধোদনো নাম, অযং হেস্সতি গোতমো.

৬৭. ‘‘অনাসৱা ৱীতৰাগা, সন্তচিত্তা সমাহিতা;

কোলিতো উপতিস্সো চ, অগ্গা হেস্সন্তি সাৱকা;

আনন্দো নামুপট্ঠাকো, উপট্ঠিস্সতিমং [উপট্ঠিস্সতি তং (সী.)] জিনং.

৬৮. ‘‘খেমা উপ্পলৱণ্ণা চ, অগ্গা হেস্সন্তি সাৱিকা;

অনাসৱা ৱীতৰাগা, সন্তচিত্তা সমাহিতা;

বোধি তস্স ভগৱতো, অস্সত্থোতি পৱুচ্চতি.

৬৯. ‘‘চিত্তো চ হত্থাড়ৱকো [হত্থালৱকো (সী.)], অগ্গা হেস্সন্তুপট্ঠকা;

উত্তৰা নন্দমাতা চ, অগ্গা হেস্সন্তুপট্ঠিকা’’.

৭০. ইদং সুত্ৱান ৱচনং, অসমস্স মহেসিনো;

আমোদিতা নৰমৰূ, বুদ্ধবীজং কিৰ [বুদ্ধবীজঙ্কুৰো (সী. স্যা.)] অযং.

৭১. উক্কুট্ঠিসদ্দা ৱত্তন্তি, অপ্ফোটেন্তি [অপ্ফোঠেন্তি (সী.)] হসন্তি চ;

কতঞ্জলী নমস্সন্তি, দসসহস্সী সদেৱকা.