২. সামঞ্ঞফলসুত্তং

ৰাজামচ্চকথা

১৫০. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি জীৱকস্স কোমাৰভচ্চস্স অম্বৱনে মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং অড্ঢতেড়সেহি ভিক্খুসতেহি. তেন খো পন সমযেন ৰাজা মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো তদহুপোসথে পন্নৰসে কোমুদিযা চাতুমাসিনিযা পুণ্ণায পুণ্ণমায ৰত্তিযা ৰাজামচ্চপৰিৱুতো উপৰিপাসাদৱৰগতো নিসিন্নো হোতি. অথ খো ৰাজা মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো তদহুপোসথে উদানং উদানেসি – ‘‘ৰমণীযা ৱত ভো দোসিনা ৰত্তি, অভিৰূপা ৱত ভো দোসিনা ৰত্তি, দস্সনীযা ৱত ভো দোসিনা ৰত্তি, পাসাদিকা ৱত ভো দোসিনা ৰত্তি, লক্খঞ্ঞা ৱত ভো দোসিনা ৰত্তি. কং নু খ্ৱজ্জ সমণং ৱা ব্ৰাহ্মণং ৱা পযিৰুপাসেয্যাম, যং নো পযিৰুপাসতো চিত্তং পসীদেয্যা’’তি?

১৫১. এৱং ৱুত্তে, অঞ্ঞতৰো ৰাজামচ্চো ৰাজানং মাগধং অজাতসত্তুং ৱেদেহিপুত্তং এতদৱোচ – ‘‘অযং, দেৱ, পূৰণো কস্সপো সঙ্ঘী চেৱ গণী চ গণাচৰিযো চ ঞাতো যসস্সী তিত্থকৰো সাধুসম্মতো বহুজনস্স ৰত্তঞ্ঞূ চিৰপব্বজিতো অদ্ধগতো ৱযোঅনুপ্পত্তো. তং দেৱো পূৰণং কস্সপং পযিৰুপাসতু. অপ্পেৱ নাম দেৱস্স পূৰণং কস্সপং পযিৰুপাসতো চিত্তং পসীদেয্যা’’তি. এৱং ৱুত্তে, ৰাজা মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো তুণ্হী অহোসি.

১৫২. অঞ্ঞতৰোপি খো ৰাজামচ্চো ৰাজানং মাগধং অজাতসত্তুং ৱেদেহিপুত্তং এতদৱোচ – ‘‘অযং, দেৱ, মক্খলি গোসালো সঙ্ঘী চেৱ গণী চ গণাচৰিযো চ ঞাতো যসস্সী তিত্থকৰো সাধুসম্মতো বহুজনস্স ৰত্তঞ্ঞূ চিৰপব্বজিতো অদ্ধগতো ৱযোঅনুপ্পত্তো. তং দেৱো মক্খলিং গোসালং পযিৰুপাসতু. অপ্পেৱ নাম দেৱস্স মক্খলিং গোসালং পযিৰুপাসতো চিত্তং পসীদেয্যা’’তি. এৱং ৱুত্তে, ৰাজা মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো তুণ্হী অহোসি.

১৫৩. অঞ্ঞতৰোপি খো ৰাজামচ্চো ৰাজানং মাগধং অজাতসত্তুং ৱেদেহিপুত্তং এতদৱোচ – ‘‘অযং, দেৱ, অজিতো কেসকম্বলো সঙ্ঘী চেৱ গণী চ গণাচৰিযো চ ঞাতো যসস্সী তিত্থকৰো সাধুসম্মতো বহুজনস্স ৰত্তঞ্ঞূ চিৰপব্বজিতো অদ্ধগতো ৱযোঅনুপ্পত্তো. তং দেৱো অজিতং কেসকম্বলং পযিৰুপাসতু. অপ্পেৱ নাম দেৱস্স অজিতং কেসকম্বলং পযিৰুপাসতো চিত্তং পসীদেয্যা’’তি. এৱং ৱুত্তে, ৰাজা মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো তুণ্হী অহোসি.

১৫৪. অঞ্ঞতৰোপি খো ৰাজামচ্চো ৰাজানং মাগধং অজাতসত্তুং ৱেদেহিপুত্তং এতদৱোচ – ‘‘অযং, দেৱ, পকুধো [পকুদ্ধো (সী.)] কচ্চাযনো সঙ্ঘী চেৱ গণী চ গণাচৰিযো চ ঞাতো যসস্সী তিত্থকৰো সাধুসম্মতো বহুজনস্স ৰত্তঞ্ঞূ চিৰপব্বজিতো অদ্ধগতো ৱযোঅনুপ্পত্তো. তং দেৱো পকুধং কচ্চাযনং পযিৰুপাসতু. অপ্পেৱ নাম দেৱস্স পকুধং কচ্চাযনং পযিৰুপাসতো চিত্তং পসীদেয্যা’’তি. এৱং ৱুত্তে, ৰাজা মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো তুণ্হী অহোসি.

১৫৫. অঞ্ঞতৰোপি খো ৰাজামচ্চো ৰাজানং মাগধং অজাতসত্তুং ৱেদেহিপুত্তং এতদৱোচ – ‘‘অযং, দেৱ, সঞ্চযো [সঞ্জযো (সী. স্যা.)] বেলট্ঠপুত্তো [বেল্লট্ঠিপুত্তো (সী.), ৱেলট্ঠপুত্তো (স্যা.)] সঙ্ঘী চেৱ গণী চ গণাচৰিযো চ ঞাতো যসস্সী তিত্থকৰো সাধুসম্মতো বহুজনস্স ৰত্তঞ্ঞূ চিৰপব্বজিতো অদ্ধগতো ৱযোঅনুপ্পত্তো. তং দেৱো সঞ্চযং বেলট্ঠপুত্তং পযিৰুপাসতু. অপ্পেৱ নাম দেৱস্স সঞ্চযং বেলট্ঠপুত্তং পযিৰুপাসতো চিত্তং পসীদেয্যা’’তি. এৱং ৱুত্তে, ৰাজা মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো তুণ্হী অহোসি.

১৫৬. অঞ্ঞতৰোপি খো ৰাজামচ্চো ৰাজানং মাগধং অজাতসত্তুং ৱেদেহিপুত্তং এতদৱোচ – ‘‘অযং, দেৱ, নিগণ্ঠো নাটপুত্তো [নাথপুত্তো (সী.), নাতপুত্তো (পী.)] সঙ্ঘী চেৱ গণী চ গণাচৰিযো চ ঞাতো যসস্সী তিত্থকৰো সাধুসম্মতো বহুজনস্স ৰত্তঞ্ঞূ চিৰপব্বজিতো অদ্ধগতো ৱযোঅনুপ্পত্তো. তং দেৱো নিগণ্ঠং নাটপুত্তং পযিৰুপাসতু. অপ্পেৱ নাম দেৱস্স নিগণ্ঠং নাটপুত্তং পযিৰুপাসতো চিত্তং পসীদেয্যা’’তি. এৱং ৱুত্তে, ৰাজা মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো তুণ্হী অহোসি.

কোমাৰভচ্চজীৱককথা

১৫৭. তেন খো পন সমযেন জীৱকো কোমাৰভচ্চো ৰঞ্ঞো মাগধস্স অজাতসত্তুস্স ৱেদেহিপুত্তস্স অৱিদূৰে তুণ্হীভূতো নিসিন্নো হোতি. অথ খো ৰাজা মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো জীৱকং কোমাৰভচ্চং এতদৱোচ – ‘‘ত্ৱং পন, সম্ম জীৱক, কিং তুণ্হী’’তি? ‘‘অযং, দেৱ, ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো অম্হাকং অম্বৱনে ৱিহৰতি মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং অড্ঢতেড়সেহি ভিক্খুসতেহি. তং খো পন ভগৱন্তং [ভগৱন্তং গোতমং (সী. ক. পী.)] এৱং কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গতো – ‘ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা’তি. তং দেৱো ভগৱন্তং পযিৰুপাসতু. অপ্পেৱ নাম দেৱস্স ভগৱন্তং পযিৰুপাসতো চিত্তং পসীদেয্যা’তি.

১৫৮. ‘‘তেন হি, সম্ম জীৱক, হত্থিযানানি কপ্পাপেহী’’তি. ‘‘এৱং, দেৱা’’তি খো জীৱকো কোমাৰভচ্চো ৰঞ্ঞো মাগধস্স অজাতসত্তুস্স ৱেদেহিপুত্তস্স পটিস্সুণিত্ৱা পঞ্চমত্তানি হত্থিনিকাসতানি কপ্পাপেত্ৱা ৰঞ্ঞো চ আৰোহণীযং নাগং, ৰঞ্ঞো মাগধস্স অজাতসত্তুস্স ৱেদেহিপুত্তস্স পটিৱেদেসি – ‘‘কপ্পিতানি খো তে, দেৱ, হত্থিযানানি, যস্সদানি কালং মঞ্ঞসী’’তি.

১৫৯. অথ খো ৰাজা মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো পঞ্চসু হত্থিনিকাসতেসু পচ্চেকা ইত্থিযো আৰোপেত্ৱা আৰোহণীযং নাগং অভিৰুহিত্ৱা উক্কাসু ধাৰিযমানাসু ৰাজগহম্হা নিয্যাসি মহচ্চৰাজানুভাৱেন, যেন জীৱকস্স কোমাৰভচ্চস্স অম্বৱনং তেন পাযাসি.

অথ খো ৰঞ্ঞো মাগধস্স অজাতসত্তুস্স ৱেদেহিপুত্তস্স অৱিদূৰে অম্বৱনস্স অহুদেৱ ভযং, অহু ছম্ভিতত্তং, অহু লোমহংসো. অথ খো ৰাজা মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো ভীতো সংৱিগ্গো লোমহট্ঠজাতো জীৱকং কোমাৰভচ্চং এতদৱোচ – ‘‘কচ্চি মং, সম্ম জীৱক, ন ৱঞ্চেসি? কচ্চি মং, সম্ম জীৱক, ন পলম্ভেসি? কচ্চি মং, সম্ম জীৱক, ন পচ্চত্থিকানং দেসি? কথঞ্হি নাম তাৱ মহতো ভিক্খুসঙ্ঘস্স অড্ঢতেড়সানং ভিক্খুসতানং নেৱ খিপিতসদ্দো ভৱিস্সতি, ন উক্কাসিতসদ্দো ন নিগ্ঘোসো’’তি.

‘‘মা ভাযি, মহাৰাজ, মা ভাযি, মহাৰাজ. ন তং দেৱ, ৱঞ্চেমি; ন তং, দেৱ, পলম্ভামি; ন তং, দেৱ, পচ্চত্থিকানং দেমি. অভিক্কম, মহাৰাজ, অভিক্কম, মহাৰাজ, এতে মণ্ডলমাড়ে দীপা [পদীপা (সী. স্যা.)] ঝাযন্তী’’তি.

সামঞ্ঞফলপুচ্ছা

১৬০. অথ খো ৰাজা মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো যাৱতিকা নাগস্স ভূমি নাগেন গন্ত্ৱা, নাগা পচ্চোৰোহিত্ৱা, পত্তিকোৱ [পদিকোৱ (স্যা.)] যেন মণ্ডলমাড়স্স দ্ৱাৰং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা জীৱকং কোমাৰভচ্চং এতদৱোচ – ‘‘কহং পন, সম্ম জীৱক, ভগৱা’’তি? ‘‘এসো, মহাৰাজ, ভগৱা; এসো, মহাৰাজ, ভগৱা মজ্ঝিমং থম্ভং নিস্সায পুৰত্থাভিমুখো নিসিন্নো পুৰক্খতো ভিক্খুসঙ্ঘস্সা’’তি.

১৬১. অথ খো ৰাজা মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো ৰাজা মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো তুণ্হীভূতং তুণ্হীভূতং ভিক্খুসঙ্ঘং অনুৱিলোকেত্ৱা ৰহদমিৱ ৱিপ্পসন্নং উদানং উদানেসি – ‘‘ইমিনা মে উপসমেন উদযভদ্দো [উদাযিভদ্দো (সী. পী.)] কুমাৰো সমন্নাগতো হোতু, যেনেতৰহি উপসমেন ভিক্খুসঙ্ঘো সমন্নাগতো’’তি. ‘‘অগমা খো ত্ৱং, মহাৰাজ, যথাপেম’’ন্তি. ‘‘পিযো মে, ভন্তে, উদযভদ্দো কুমাৰো. ইমিনা মে, ভন্তে, উপসমেন উদযভদ্দো কুমাৰো সমন্নাগতো হোতু যেনেতৰহি উপসমেন ভিক্খুসঙ্ঘো সমন্নাগতো’’তি.

১৬২. অথ খো ৰাজা মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা, ভিক্খুসঙ্ঘস্স অঞ্জলিং পণামেত্ৱা, একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো ৰাজা মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘পুচ্ছেয্যামহং, ভন্তে, ভগৱন্তং কিঞ্চিদেৱ দেসং [কিঞ্চিদেৱ দেসং লেসমত্তং (স্যা. কং. ক.)]; সচে মে ভগৱা ওকাসং কৰোতি পঞ্হস্স ৱেয্যাকৰণাযা’’তি. ‘‘পুচ্ছ, মহাৰাজ, যদাকঙ্খসী’’তি.

১৬৩. ‘‘যথা নু খো ইমানি, ভন্তে, পুথুসিপ্পাযতনানি, সেয্যথিদং – হত্থাৰোহা অস্সাৰোহা ৰথিকা ধনুগ্গহা চেলকা চলকা পিণ্ডদাযকা উগ্গা ৰাজপুত্তা পক্খন্দিনো মহানাগা সূৰা চম্মযোধিনো দাসিকপুত্তা আড়াৰিকা কপ্পকা ন্হাপকা [নহাপিকা (সী.), ন্হাপিকা (স্যা.)] সূদা মালাকাৰা ৰজকা পেসকাৰা নড়কাৰা কুম্ভকাৰা গণকা মুদ্দিকা, যানি ৱা পনঞ্ঞানিপি এৱংগতানি পুথুসিপ্পাযতনানি, তে দিট্ঠেৱ ধম্মে সন্দিট্ঠিকং সিপ্পফলং উপজীৱন্তি; তে তেন অত্তানং সুখেন্তি পীণেন্তি [পীনেন্তি (কত্থচি)], মাতাপিতৰো সুখেন্তি পীণেন্তি, পুত্তদাৰং সুখেন্তি পীণেন্তি, মিত্তামচ্চে সুখেন্তি পীণেন্তি, সমণব্ৰাহ্মণেসু [সমণেসু ব্ৰাহ্মণেসু (ক.)] উদ্ধগ্গিকং দক্খিণং পতিট্ঠপেন্তি সোৱগ্গিকং সুখৱিপাকং সগ্গসংৱত্তনিকং. সক্কা নু খো, ভন্তে, এৱমেৱ দিট্ঠেৱ ধম্মে সন্দিট্ঠিকং সামঞ্ঞফলং পঞ্ঞপেতু’’ন্তি?

১৬৪. ‘‘অভিজানাসি নো ত্ৱং, মহাৰাজ, ইমং পঞ্হং অঞ্ঞে সমণব্ৰাহ্মণে পুচ্ছিতা’’তি? ‘‘অভিজানামহং, ভন্তে, ইমং পঞ্হং অঞ্ঞে সমণব্ৰাহ্মণে পুচ্ছিতা’’তি. ‘‘যথা কথং পন তে, মহাৰাজ, ব্যাকৰিংসু, সচে তে অগৰু ভাসস্সূ’’তি. ‘‘ন খো মে, ভন্তে, গৰু, যত্থস্স ভগৱা নিসিন্নো, ভগৱন্তৰূপো ৱা’’তি [চাতি (সী. ক.)]. ‘‘তেন হি, মহাৰাজ, ভাসস্সূ’’তি.

পূৰণকস্সপৱাদো

১৬৫. ‘‘একমিদাহং, ভন্তে, সমযং যেন পূৰণো কস্সপো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পূৰণেন কস্সপেন সদ্ধিং সম্মোদিং. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদিং. একমন্তং নিসিন্নো খো অহং, ভন্তে, পূৰণং কস্সপং এতদৱোচং – ‘যথা নু খো ইমানি, ভো কস্সপ, পুথুসিপ্পাযতনানি, সেয্যথিদং – হত্থাৰোহা অস্সাৰোহা ৰথিকা ধনুগ্গহা চেলকা চলকা পিণ্ডদাযকা উগ্গা ৰাজপুত্তা পক্খন্দিনো মহানাগা সূৰা চম্মযোধিনো দাসিকপুত্তা আড়াৰিকা কপ্পকা ন্হাপকা সূদা মালাকাৰা ৰজকা পেসকাৰা নড়কাৰা কুম্ভকাৰা গণকা মুদ্দিকা, যানি ৱা পনঞ্ঞানিপি এৱংগতানি পুথুসিপ্পাযতনানি- তে দিট্ঠেৱ ধম্মে সন্দিট্ঠিকং সিপ্পফলং উপজীৱন্তি; তে তেন অত্তানং সুখেন্তি পীণেন্তি, মাতাপিতৰো সুখেন্তি পীণেন্তি, পুত্তদাৰং সুখেন্তি পীণেন্তি, মিত্তামচ্চে সুখেন্তি পীণেন্তি, সমণব্ৰাহ্মণেসু উদ্ধগ্গিকং দক্খিণং পতিট্ঠপেন্তি সোৱগ্গিকং সুখৱিপাকং সগ্গসংৱত্তনিকং. সক্কা নু খো, ভো কস্সপ, এৱমেৱ দিট্ঠেৱ ধম্মে সন্দিট্ঠিকং সামঞ্ঞফলং পঞ্ঞপেতু’ন্তি?

১৬৬. ‘‘এৱং ৱুত্তে, ভন্তে, পূৰণো কস্সপো মং এতদৱোচ – ‘কৰোতো খো, মহাৰাজ, কাৰযতো, ছিন্দতো ছেদাপযতো, পচতো পাচাপযতো সোচযতো, সোচাপযতো, কিলমতো কিলমাপযতো, ফন্দতো ফন্দাপযতো, পাণমতিপাতাপযতো, অদিন্নং আদিযতো, সন্ধিং ছিন্দতো, নিল্লোপং হৰতো, একাগাৰিকং কৰোতো, পৰিপন্থে তিট্ঠতো, পৰদাৰং গচ্ছতো, মুসা ভণতো, কৰোতো ন কৰীযতি পাপং. খুৰপৰিযন্তেন চেপি চক্কেন যো ইমিস্সা পথৱিযা পাণে একং মংসখলং একং মংসপুঞ্জং কৰেয্য, নত্থি ততোনিদানং পাপং, নত্থি পাপস্স আগমো. দক্খিণং চেপি গঙ্গায তীৰং গচ্ছেয্য হনন্তো ঘাতেন্তো ছিন্দন্তো ছেদাপেন্তো পচন্তো পাচাপেন্তো, নত্থি ততোনিদানং পাপং, নত্থি পাপস্স আগমো. উত্তৰঞ্চেপি গঙ্গায তীৰং গচ্ছেয্য দদন্তো দাপেন্তো যজন্তো যজাপেন্তো, নত্থি ততোনিদানং পুঞ্ঞং, নত্থি পুঞ্ঞস্স আগমো. দানেন দমেন সংযমেন সচ্চৱজ্জেন নত্থি পুঞ্ঞং, নত্থি পুঞ্ঞস্স আগমো’তি. ইত্থং খো মে, ভন্তে, পূৰণো কস্সপো সন্দিট্ঠিকং সামঞ্ঞফলং পুট্ঠো সমানো অকিৰিযং ব্যাকাসি.

‘‘সেয্যথাপি, ভন্তে, অম্বং ৱা পুট্ঠো লবুজং ব্যাকৰেয্য, লবুজং ৱা পুট্ঠো অম্বং ব্যাকৰেয্য; এৱমেৱ খো মে, ভন্তে, পূৰণো কস্সপো সন্দিট্ঠিকং সামঞ্ঞফলং পুট্ঠো সমানো অকিৰিযং ব্যাকাসি. তস্স ময্হং, ভন্তে, এতদহোসি – ‘কথঞ্হি নাম মাদিসো সমণং ৱা ব্ৰাহ্মণং ৱা ৱিজিতে ৱসন্তং অপসাদেতব্বং মঞ্ঞেয্যা’তি. সো খো অহং, ভন্তে, পূৰণস্স কস্সপস্স ভাসিতং নেৱ অভিনন্দিং নপ্পটিক্কোসিং. অনভিনন্দিত্ৱা অপ্পটিকোসিত্ৱা অনত্তমনো, অনত্তমনৱাচং অনিচ্ছাৰেত্ৱা, তমেৱ ৱাচং অনুগ্গণ্হন্তো অনিক্কুজ্জন্তো [অনিক্কুজ্জেন্তো (স্যা. কং. ক.)] উট্ঠাযাসনা পক্কমিং [পক্কামিং (সী. স্যা. কং. পী.)].

মক্খলিগোসালৱাদো

১৬৭. ‘‘একমিদাহং, ভন্তে, সমযং যেন মক্খলি গোসালো তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৱা মক্খলিনা গোসালেন সদ্ধিং সম্মোদিং. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদিং. একমন্তং নিসিন্নো খো অহং, ভন্তে, মক্খলিং গোসালং এতদৱোচং – ‘যথা নু খো ইমানি, ভো গোসাল, পুথুসিপ্পাযতনানি…পে… সক্কা নু খো, ভো গোসাল, এৱমেৱ দিট্ঠেৱ ধম্মে সন্দিট্ঠিকং সামঞ্ঞফলং পঞ্ঞপেতু’ন্তি?

১৬৮. ‘‘এৱং ৱুত্তে, ভন্তে, মক্খলি গোসালো মং এতদৱোচ – ‘নত্থি মহাৰাজ হেতু নত্থি পচ্চযো সত্তানং সংকিলেসায, অহেতূ [অহেতু (কত্থচি)] অপচ্চযা সত্তা সংকিলিস্সন্তি. নত্থি হেতু, নত্থি পচ্চযো সত্তানং ৱিসুদ্ধিযা, অহেতূ অপচ্চযা সত্তা ৱিসুজ্ঝন্তি. নত্থি অত্তকাৰে, নত্থি পৰকাৰে, নত্থি পুৰিসকাৰে, নত্থি বলং, নত্থি ৱীৰিযং, নত্থি পুৰিসথামো, নত্থি পুৰিসপৰক্কমো. সব্বে সত্তা সব্বে পাণা সব্বে ভূতা সব্বে জীৱা অৱসা অবলা অৱীৰিযা নিযতিসঙ্গতিভাৱপৰিণতা ছস্ৱেৱাভিজাতীসু সুখদুক্খং [সুখঞ্চ দুক্খঞ্চ (স্যা.)] পটিসংৱেদেন্তি. চুদ্দস খো পনিমানি যোনিপমুখসতসহস্সানি সট্ঠি চ সতানি ছ চ সতানি পঞ্চ চ কম্মুনো সতানি পঞ্চ চ কম্মানি তীণি চ কম্মানি কম্মে চ অড্ঢকম্মে চ দ্ৱট্ঠিপটিপদা দ্ৱট্ঠন্তৰকপ্পা ছড়াভিজাতিযো অট্ঠ পুৰিসভূমিযো একূনপঞ্ঞাস আজীৱকসতে একূনপঞ্ঞাস পৰিব্বাজকসতে একূনপঞ্ঞাস নাগাৱাসসতে ৱীসে ইন্দ্ৰিযসতে তিংসে নিৰযসতে ছত্তিংস ৰজোধাতুযো সত্ত সঞ্ঞীগব্ভা সত্ত অসঞ্ঞীগব্ভা সত্ত নিগণ্ঠিগব্ভা সত্ত দেৱা সত্ত মানুসা সত্ত পিসাচা সত্ত সৰা সত্ত পৱুটা [সপুটা (ক.), পবুটা (সী.)] সত্ত পৱুটসতানি সত্ত পপাতা সত্ত পপাতসতানি সত্ত সুপিনা সত্ত সুপিনসতানি চুল্লাসীতি মহাকপ্পিনো [মহাকপ্পুনো (ক. সী. পী.)] সতসহস্সানি, যানি বালে চ পণ্ডিতে চ সন্ধাৱিত্ৱা সংসৰিত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰিস্সন্তি. তত্থ নত্থি ‘‘ইমিনাহং সীলেন ৱা ৱতেন ৱা তপেন ৱা ব্ৰহ্মচৰিযেন ৱা অপৰিপক্কং ৱা কম্মং পৰিপাচেস্সামি, পৰিপক্কং ৱা কম্মং ফুস্স ফুস্স ব্যন্তিং কৰিস্সামী’তি হেৱং নত্থি. দোণমিতে সুখদুক্খে পৰিযন্তকতে সংসাৰে, নত্থি হাযনৱড্ঢনে, নত্থি উক্কংসাৱকংসে. সেয্যথাপি নাম সুত্তগুড়ে খিত্তে নিব্বেঠিযমানমেৱ পলেতি, এৱমেৱ বালে চ পণ্ডিতে চ সন্ধাৱিত্ৱা সংসৰিত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰিস্সন্তী’তি.

১৬৯. ‘‘ইত্থং খো মে, ভন্তে, মক্খলি গোসালো সন্দিট্ঠিকং সামঞ্ঞফলং পুট্ঠো সমানো সংসাৰসুদ্ধিং ব্যাকাসি. সেয্যথাপি, ভন্তে, অম্বং ৱা পুট্ঠো লবুজং ব্যাকৰেয্য, লবুজং ৱা পুট্ঠো অম্বং ব্যাকৰেয্য; এৱমেৱ খো মে, ভন্তে, মক্খলি গোসালো সন্দিট্ঠিকং সামঞ্ঞফলং পুট্ঠো সমানো সংসাৰসুদ্ধিং ব্যাকাসি. তস্স ময্হং, ভন্তে, এতদহোসি – ‘কথঞ্হি নাম মাদিসো সমণং ৱা ব্ৰাহ্মণং ৱা ৱিজিতে ৱসন্তং অপসাদেতব্বং মঞ্ঞেয্যা’তি. সো খো অহং, ভন্তে, মক্খলিস্স গোসালস্স ভাসিতং নেৱ অভিনন্দিং নপ্পটিক্কোসিং. অনভিনন্দিত্ৱা অপ্পটিক্কোসিত্ৱা অনত্তমনো, অনত্তমনৱাচং অনিচ্ছাৰেত্ৱা, তমেৱ ৱাচং অনুগ্গণ্হন্তো অনিক্কুজ্জন্তো উট্ঠাযাসনা পক্কমিং.

অজিতকেসকম্বলৱাদো

১৭০. ‘‘একমিদাহং, ভন্তে, সমযং যেন অজিতো কেসকম্বলো তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৱা অজিতেন কেসকম্বলেন সদ্ধিং সম্মোদিং. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদিং. একমন্তং নিসিন্নো খো অহং, ভন্তে, অজিতং কেসকম্বলং এতদৱোচং – ‘যথা নু খো ইমানি, ভো অজিত, পুথুসিপ্পাযতনানি…পে… সক্কা নু খো, ভো অজিত, এৱমেৱ দিট্ঠেৱ ধম্মে সন্দিট্ঠিকং সামঞ্ঞফলং পঞ্ঞপেতু’ন্তি?

১৭১. ‘‘এৱং ৱুত্তে, ভন্তে, অজিতো কেসকম্বলো মং এতদৱোচ – ‘নত্থি, মহাৰাজ, দিন্নং, নত্থি যিট্ঠং, নত্থি হুতং, নত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো, নত্থি অযং লোকো [পৰলোকো (স্যা.)], নত্থি পৰো লোকো, নত্থি মাতা, নত্থি পিতা, নত্থি সত্তা ওপপাতিকা, নত্থি লোকে সমণব্ৰাহ্মণা সম্মগ্গতা [সমগ্গতা (ক.), সমগ্গতা (স্যা.)] সম্মাপটিপন্না, যে ইমঞ্চ লোকং পৰঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেন্তি. চাতুমহাভূতিকো অযং পুৰিসো, যদা কালঙ্কৰোতি, পথৱী পথৱিকাযং অনুপেতি অনুপগচ্ছতি, আপো আপোকাযং অনুপেতি অনুপগচ্ছতি, তেজো তেজোকাযং অনুপেতি অনুপগচ্ছতি, ৱাযো ৱাযোকাযং অনুপেতি অনুপগচ্ছতি, আকাসং ইন্দ্ৰিযানি সঙ্কমন্তি. আসন্দিপঞ্চমা পুৰিসা মতং আদায গচ্ছন্তি. যাৱাড়াহনা পদানি পঞ্ঞাযন্তি. কাপোতকানি অট্ঠীনি ভৱন্তি, ভস্সন্তা আহুতিযো. দত্তুপঞ্ঞত্তং যদিদং দানং. তেসং তুচ্ছং মুসা ৱিলাপো যে কেচি অত্থিকৱাদং ৱদন্তি. বালে চ পণ্ডিতে চ কাযস্স ভেদা উচ্ছিজ্জন্তি ৱিনস্সন্তি, ন হোন্তি পৰং মৰণা’তি.

১৭২. ‘‘ইত্থং খো মে, ভন্তে, অজিতো কেসকম্বলো সন্দিট্ঠিকং সামঞ্ঞফলং পুট্ঠো সমানো উচ্ছেদং ব্যাকাসি. সেয্যথাপি, ভন্তে, অম্বং ৱা পুট্ঠো লবুজং ব্যাকৰেয্য, লবুজং ৱা পুট্ঠো অম্বং ব্যাকৰেয্য; এৱমেৱ খো মে, ভন্তে, অজিতো কেসকম্বলো সন্দিট্ঠিকং সামঞ্ঞফলং পুট্ঠো সমানো উচ্ছেদং ব্যাকাসি. তস্স ময্হং, ভন্তে, এতদহোসি – ‘কথঞ্হি নাম মাদিসো সমণং ৱা ব্ৰাহ্মণং ৱা ৱিজিতে ৱসন্তং অপসাদেতব্বং মঞ্ঞেয্যা’তি. সো খো অহং, ভন্তে, অজিতস্স কেসকম্বলস্স ভাসিতং নেৱ অভিনন্দিং নপ্পটিক্কোসিং. অনভিনন্দিত্ৱা অপ্পটিক্কোসিত্ৱা অনত্তমনো অনত্তমনৱাচং অনিচ্ছাৰেত্ৱা তমেৱ ৱাচং অনুগ্গণ্হন্তো অনিক্কুজ্জন্তো উট্ঠাযাসনা পক্কমিং.

পকুধকচ্চাযনৱাদো

১৭৩. ‘‘একমিদাহং, ভন্তে, সমযং যেন পকুধো কচ্চাযনো তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৱা পকুধেন কচ্চাযনেন সদ্ধিং সম্মোদিং. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদিং. একমন্তং নিসিন্নো খো অহং, ভন্তে, পকুধং কচ্চাযনং এতদৱোচং – ‘যথা নু খো ইমানি, ভো কচ্চাযন, পুথুসিপ্পাযতনানি…পে… সক্কা নু খো, ভো কচ্চাযন, এৱমেৱ দিট্ঠেৱ ধম্মে সন্দিট্ঠিকং সামঞ্ঞফলং পঞ্ঞপেতু’ন্তি?

১৭৪. ‘‘এৱং ৱুত্তে, ভন্তে, পকুধো কচ্চাযনো মং এতদৱোচ – ‘সত্তিমে, মহাৰাজ, কাযা অকটা অকটৱিধা অনিম্মিতা অনিম্মাতা ৱঞ্ঝা কূটট্ঠা এসিকট্ঠাযিট্ঠিতা. তে ন ইঞ্জন্তি, ন ৱিপৰিণমন্তি, ন অঞ্ঞমঞ্ঞং ব্যাবাধেন্তি, নালং অঞ্ঞমঞ্ঞস্স সুখায ৱা দুক্খায ৱা সুখদুক্খায ৱা. কতমে সত্ত? পথৱিকাযো, আপোকাযো, তেজোকাযো, ৱাযোকাযো, সুখে, দুক্খে, জীৱে সত্তমে – ইমে সত্ত কাযা অকটা অকটৱিধা অনিম্মিতা অনিম্মাতা ৱঞ্ঝা কূটট্ঠা এসিকট্ঠাযিট্ঠিতা. তে ন ইঞ্জন্তি, ন ৱিপৰিণমন্তি, ন অঞ্ঞমঞ্ঞং ব্যাবাধেন্তি, নালং অঞ্ঞমঞ্ঞস্স সুখায ৱা দুক্খায ৱা সুখদুক্খায ৱা. তত্থ নত্থি হন্তা ৱা ঘাতেতা ৱা, সোতা ৱা সাৱেতা ৱা, ৱিঞ্ঞাতা ৱা ৱিঞ্ঞাপেতা ৱা. যোপি তিণ্হেন সত্থেন সীসং ছিন্দতি, ন কোচি কিঞ্চি [কঞ্চি (কং.)] জীৱিতা ৱোৰোপেতি; সত্তন্নং ত্ৱেৱ [সত্তন্নং যেৱ (সী. স্যা. কং. পী.)] কাযানমন্তৰেন সত্থং ৱিৱৰমনুপততী’তি.

১৭৫. ‘‘ইত্থং খো মে, ভন্তে, পকুধো কচ্চাযনো সন্দিট্ঠিকং সামঞ্ঞফলং পুট্ঠো সমানো অঞ্ঞেন অঞ্ঞং ব্যাকাসি. সেয্যথাপি, ভন্তে, অম্বং ৱা পুট্ঠো লবুজং ব্যাকৰেয্য, লবুজং ৱা পুট্ঠো অম্বং ব্যাকৰেয্য; এৱমেৱ খো মে, ভন্তে, পকুধো কচ্চাযনো সন্দিট্ঠিকং সামঞ্ঞফলং পুট্ঠো সমানো অঞ্ঞেন অঞ্ঞং ব্যাকাসি. তস্স ময্হং, ভন্তে, এতদহোসি – ‘কথঞ্হি নাম মাদিসো সমণং ৱা ব্ৰাহ্মণং ৱা ৱিজিতে ৱসন্তং অপসাদেতব্বং মঞ্ঞেয্যা’তি. সো খো অহং, ভন্তে, পকুধস্স কচ্চাযনস্স ভাসিতং নেৱ অভিনন্দিং নপ্পটিক্কোসিং, অনভিনন্দিত্ৱা অপ্পটিক্কোসিত্ৱা অনত্তমনো, অনত্তমনৱাচং অনিচ্ছাৰেত্ৱা তমেৱ ৱাচং অনুগ্গণ্হন্তো অনিক্কুজ্জন্তো উট্ঠাযাসনা পক্কমিং.

নিগণ্ঠনাটপুত্তৱাদো

১৭৬. ‘‘একমিদাহং, ভন্তে, সমযং যেন নিগণ্ঠো নাটপুত্তো তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৱা নিগণ্ঠেন নাটপুত্তেন সদ্ধিং সম্মোদিং. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদিং. একমন্তং নিসিন্নো খো অহং, ভন্তে, নিগণ্ঠং নাটপুত্তং এতদৱোচং – ‘যথা নু খো ইমানি, ভো অগ্গিৱেস্সন, পুথুসিপ্পাযতনানি…পে… সক্কা নু খো, ভো অগ্গিৱেস্সন, এৱমেৱ দিট্ঠেৱ ধম্মে সন্দিট্ঠিকং সামঞ্ঞফলং পঞ্ঞপেতু’ন্তি?

১৭৭. ‘‘এৱং ৱুত্তে, ভন্তে, নিগণ্ঠো নাটপুত্তো মং এতদৱোচ – ‘ইধ, মহাৰাজ, নিগণ্ঠো চাতুযামসংৱৰসংৱুতো হোতি. কথঞ্চ, মহাৰাজ, নিগণ্ঠো চাতুযামসংৱৰসংৱুতো হোতি? ইধ, মহাৰাজ, নিগণ্ঠো সব্বৱাৰিৱাৰিতো চ হোতি, সব্বৱাৰিযুত্তো চ, সব্বৱাৰিধুতো চ, সব্বৱাৰিফুটো চ. এৱং খো, মহাৰাজ, নিগণ্ঠো চাতুযামসংৱৰসংৱুতো হোতি. যতো খো, মহাৰাজ, নিগণ্ঠো এৱং চাতুযামসংৱৰসংৱুতো হোতি; অযং ৱুচ্চতি, মহাৰাজ, নিগণ্ঠো [নিগণ্ঠো নাটপুত্তো (স্যা. ক.)] গতত্তো চ যতত্তো চ ঠিতত্তো চা’তি.

১৭৮. ‘‘ইত্থং খো মে, ভন্তে, নিগণ্ঠো নাটপুত্তো সন্দিট্ঠিকং সামঞ্ঞফলং পুট্ঠো সমানো চাতুযামসংৱৰং ব্যাকাসি. সেয্যথাপি, ভন্তে, অম্বং ৱা পুট্ঠো লবুজং ব্যাকৰেয্য, লবুজং ৱা পুট্ঠো অম্বং ব্যাকৰেয্য; এৱমেৱ খো মে, ভন্তে, নিগণ্ঠো নাটপুত্তো সন্দিট্ঠিকং সামঞ্ঞফলং পুট্ঠো সমানো চাতুযামসংৱৰং ব্যাকাসি. তস্স ময্হং, ভন্তে, এতদহোসি – ‘কথঞ্হি নাম মাদিসো সমণং ৱা ব্ৰাহ্মণং ৱা ৱিজিতে ৱসন্তং অপসাদেতব্বং মঞ্ঞেয্যা’তি. সো খো অহং, ভন্তে, নিগণ্ঠস্স নাটপুত্তস্স ভাসিতং নেৱ অভিনন্দিং নপ্পটিক্কোসিং. অনভিনন্দিত্ৱা অপ্পটিক্কোসিত্ৱা অনত্তমনো অনত্তমনৱাচং অনিচ্ছাৰেত্ৱা তমেৱ ৱাচং অনুগ্গণ্হন্তো অনিক্কুজ্জন্তো উট্ঠাযাসনা পক্কমিং.

সঞ্চযবেলট্ঠপুত্তৱাদো

১৭৯. ‘‘একমিদাহং, ভন্তে, সমযং যেন সঞ্চযো বেলট্ঠপুত্তো তেনুপসঙ্কমিং; উপসঙ্কমিত্ৱা সঞ্চযেন বেলট্ঠপুত্তেন সদ্ধিং সম্মোদিং. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদিং. একমন্তং নিসিন্নো খো অহং ভন্তে, সঞ্চযং বেলট্ঠপুত্তং এতদৱোচং – ‘যথা নু খো ইমানি, ভো সঞ্চয, পুথুসিপ্পাযতনানি…পে… সক্কা নু খো, ভো সঞ্চয, এৱমেৱ দিট্ঠেৱ ধম্মে সন্দিট্ঠিকং সামঞ্ঞফলং পঞ্ঞপেতু’ন্তি?

১৮০. ‘‘এৱং ৱুত্তে, ভন্তে, সঞ্চযো বেলট্ঠপুত্তো মং এতদৱোচ – ‘অত্থি পৰো লোকোতি ইতি চে মং পুচ্ছসি, অত্থি পৰো লোকোতি ইতি চে মে অস্স, অত্থি পৰো লোকোতি ইতি তে নং ব্যাকৰেয্যং. এৱন্তিপি মে নো, তথাতিপি মে নো, অঞ্ঞথাতিপি মে নো, নোতিপি মে নো, নো নোতিপি মে নো. নত্থি পৰো লোকো…পে… অত্থি চ নত্থি চ পৰো লোকো…পে… নেৱত্থি ন নত্থি পৰো লোকো…পে… অত্থি সত্তা ওপপাতিকা…পে… নত্থি সত্তা ওপপাতিকা…পে… অত্থি চ নত্থি চ সত্তা ওপপাতিকা…পে… নেৱত্থি ন নত্থি সত্তা ওপপাতিকা…পে… অত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো…পে… নত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো…পে…অত্থি চ নত্থি চ সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো…পে… নেৱত্থি ন নত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো…পে… হোতি তথাগতো পৰং মৰণা…পে… ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা…পে… হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পৰং মৰণা…পে… নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণাতি ইতি চে মং পুচ্ছসি, নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণাতি ইতি চে মে অস্স, নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণাতি ইতি তে নং ব্যাকৰেয্যং. এৱন্তিপি মে নো, তথাতিপি মে নো, অঞ্ঞথাতিপি মে নো, নোতিপি মে নো, নো নোতিপি মে নো’তি.

১৮১. ‘‘ইত্থং খো মে, ভন্তে, সঞ্চযো বেলট্ঠপুত্তো সন্দিট্ঠিকং সামঞ্ঞফলং পুট্ঠো সমানো ৱিক্খেপং ব্যাকাসি. সেয্যথাপি, ভন্তে, অম্বং ৱা পুট্ঠো লবুজং ব্যাকৰেয্য, লবুজং ৱা পুট্ঠো অম্বং ব্যাকৰেয্য; এৱমেৱ খো মে, ভন্তে, সঞ্চযো বেলট্ঠপুত্তো সন্দিট্ঠিকং সামঞ্ঞফলং পুট্ঠো সমানো ৱিক্খেপং ব্যাকাসি. তস্স ময্হং, ভন্তে, এতদহোসি – ‘অযঞ্চ ইমেসং সমণব্ৰাহ্মণানং সব্ববালো সব্বমূড়্হো. কথঞ্হি নাম সন্দিট্ঠিকং সামঞ্ঞফলং পুট্ঠো সমানো ৱিক্খেপং ব্যাকৰিস্সতী’তি. তস্স ময্হং, ভন্তে, এতদহোসি – ‘কথঞ্হি নাম মাদিসো সমণং ৱা ব্ৰাহ্মণং ৱা ৱিজিতে ৱসন্তং অপসাদেতব্বং মঞ্ঞেয্যা’তি. সো খো অহং, ভন্তে, সঞ্চযস্স বেলট্ঠপুত্তস্স ভাসিতং নেৱ অভিনন্দিং নপ্পটিক্কোসিং. অনভিনন্দিত্ৱা অপ্পটিক্কোসিত্ৱা অনত্তমনো অনত্তমনৱাচং অনিচ্ছাৰেত্ৱা তমেৱ ৱাচং অনুগ্গণ্হন্তো অনিক্কুজ্জন্তো উট্ঠাযাসনা পক্কমিং.

পঠমসন্দিট্ঠিকসামঞ্ঞফলং

১৮২. ‘‘সোহং, ভন্তে, ভগৱন্তম্পি পুচ্ছামি – ‘যথা নু খো ইমানি, ভন্তে, পুথুসিপ্পাযতনানি সেয্যথিদং – হত্থাৰোহা অস্সাৰোহা ৰথিকা ধনুগ্গহা চেলকা চলকা পিণ্ডদাযকা উগ্গা ৰাজপুত্তা পক্খন্দিনো মহানাগা সূৰা চম্মযোধিনো দাসিকপুত্তা আড়াৰিকা কপ্পকা ন্হাপকা সূদা মালাকাৰা ৰজকা পেসকাৰা নড়কাৰা কুম্ভকাৰা গণকা মুদ্দিকা, যানি ৱা পনঞ্ঞানিপি এৱংগতানি পুথুসিপ্পাযতনানি, তে দিট্ঠেৱ ধম্মে সন্দিট্ঠিকং সিপ্পফলং উপজীৱন্তি, তে তেন অত্তানং সুখেন্তি পীণেন্তি, মাতাপিতৰো সুখেন্তি পীণেন্তি, পুত্তদাৰং সুখেন্তি পীণেন্তি, মিত্তামচ্চে সুখেন্তি পীণেন্তি, সমণব্ৰাহ্মণেসু উদ্ধগ্গিকং দক্খিণং পতিট্ঠপেন্তি সোৱগ্গিকং সুখৱিপাকং সগ্গসংৱত্তনিকং. সক্কা নু খো মে, ভন্তে, এৱমেৱ দিট্ঠেৱ ধম্মে সন্দিট্ঠিকং সামঞ্ঞফলং পঞ্ঞপেতু’ন্তি?

১৮৩. ‘‘সক্কা, মহাৰাজ. তেন হি, মহাৰাজ, তঞ্ঞেৱেত্থ পটিপুচ্ছিস্সামি. যথা তে খমেয্য, তথা নং ব্যাকৰেয্যাসি. তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, ইধ তে অস্স পুৰিসো দাসো কম্মকাৰো [কম্মকৰো (সী. স্যা. কং. পী.)] পুব্বুট্ঠাযী পচ্ছানিপাতী কিঙ্কাৰপটিস্সাৱী মনাপচাৰী পিযৱাদী মুখুল্লোককো [মুখুল্লোকিকো (স্যা. কং. ক.)]. তস্স এৱমস্স – ‘অচ্ছৰিযং, ৱত ভো, অব্ভুতং, ৱত ভো, পুঞ্ঞানং গতি, পুঞ্ঞানং ৱিপাকো. অযঞ্হি ৰাজা মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো মনুস্সো; অহম্পি মনুস্সো. অযঞ্হি ৰাজা মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতো সমঙ্গীভূতো পৰিচাৰেতি, দেৱো মঞ্ঞে. অহং পনম্হিস্স দাসো কম্মকাৰো পুব্বুট্ঠাযী পচ্ছানিপাতী কিঙ্কাৰপটিস্সাৱী মনাপচাৰী পিযৱাদী মুখুল্লোককো. সো ৱতস্সাহং পুঞ্ঞানি কৰেয্যং. যংনূনাহং কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজেয্য’ন্তি. সো অপৰেন সমযেন কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজেয্য. সো এৱং পব্বজিতো সমানো কাযেন সংৱুতো ৱিহৰেয্য, ৱাচায সংৱুতো ৱিহৰেয্য, মনসা সংৱুতো ৱিহৰেয্য, ঘাসচ্ছাদনপৰমতায সন্তুট্ঠো, অভিৰতো পৱিৱেকে. তং চে তে পুৰিসা এৱমাৰোচেয্যুং – ‘যগ্ঘে দেৱ জানেয্যাসি, যো তে সো পুৰিসো [যো তে পুৰিসো (সী. ক.)] দাসো কম্মকাৰো পুব্বুট্ঠাযী পচ্ছানিপাতী কিঙ্কাৰপটিস্সাৱী মনাপচাৰী পিযৱাদী মুখুল্লোককো; সো, দেৱ, কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো. সো এৱং পব্বজিতো সমানো কাযেন সংৱুতো ৱিহৰতি, ৱাচায সংৱুতো ৱিহৰতি, মনসা সংৱুতো ৱিহৰতি, ঘাসচ্ছাদনপৰমতায সন্তুট্ঠো, অভিৰতো পৱিৱেকে’তি. অপি নু ত্ৱং এৱং ৱদেয্যাসি – ‘এতু মে, ভো, সো পুৰিসো, পুনদেৱ হোতু দাসো কম্মকাৰো পুব্বুট্ঠাযী পচ্ছানিপাতী কিঙ্কাৰপটিস্সাৱী মনাপচাৰী পিযৱাদী মুখুল্লোককো’তি?

১৮৪. ‘‘নো হেতং, ভন্তে. অথ খো নং মযমেৱ অভিৱাদেয্যামপি, পচ্চুট্ঠেয্যামপি, আসনেনপি নিমন্তেয্যাম, অভিনিমন্তেয্যামপি নং চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰেহি, ধম্মিকম্পিস্স ৰক্খাৱৰণগুত্তিং সংৱিদহেয্যামা’’তি.

১৮৫. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, যদি এৱং সন্তে হোতি ৱা সন্দিট্ঠিকং সামঞ্ঞফলং নো ৱা’’তি? ‘‘অদ্ধা খো, ভন্তে, এৱং সন্তে হোতি সন্দিট্ঠিকং সামঞ্ঞফল’’ন্তি. ‘‘ইদং খো তে, মহাৰাজ, মযা পঠমং দিট্ঠেৱ ধম্মে সন্দিট্ঠিকং সামঞ্ঞফলং পঞ্ঞত্ত’’ন্তি.

দুতিযসন্দিট্ঠিকসামঞ্ঞফলং

১৮৬. ‘‘সক্কা পন, ভন্তে, অঞ্ঞম্পি এৱমেৱ দিট্ঠেৱ ধম্মে সন্দিট্ঠিকং সামঞ্ঞফলং পঞ্ঞপেতু’’ন্তি? ‘‘সক্কা, মহাৰাজ. তেন হি, মহাৰাজ, তঞ্ঞেৱেত্থ পটিপুচ্ছিস্সামি. যথা তে খমেয্য, তথা নং ব্যাকৰেয্যাসি. তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ, ইধ তে অস্স পুৰিসো কস্সকো গহপতিকো কৰকাৰকো ৰাসিৱড্ঢকো. তস্স এৱমস্স – ‘অচ্ছৰিযং ৱত ভো, অব্ভুতং ৱত ভো, পুঞ্ঞানং গতি, পুঞ্ঞানং ৱিপাকো. অযঞ্হি ৰাজা মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো মনুস্সো, অহম্পি মনুস্সো. অযঞ্হি ৰাজা মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতো সমঙ্গীভূতো পৰিচাৰেতি, দেৱো মঞ্ঞে. অহং পনম্হিস্স কস্সকো গহপতিকো কৰকাৰকো ৰাসিৱড্ঢকো. সো ৱতস্সাহং পুঞ্ঞানি কৰেয্যং. যংনূনাহং কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজেয্য’ন্তি.

‘‘সো অপৰেন সমযেন অপ্পং ৱা ভোগক্খন্ধং পহায মহন্তং ৱা ভোগক্খন্ধং পহায, অপ্পং ৱা ঞাতিপৰিৱট্টং পহায মহন্তং ৱা ঞাতিপৰিৱট্টং পহায কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজেয্য. সো এৱং পব্বজিতো সমানো কাযেন সংৱুতো ৱিহৰেয্য, ৱাচায সংৱুতো ৱিহৰেয্য, মনসা সংৱুতো ৱিহৰেয্য, ঘাসচ্ছাদনপৰমতায সন্তুট্ঠো, অভিৰতো পৱিৱেকে. তং চে তে পুৰিসা এৱমাৰোচেয্যুং – ‘যগ্ঘে, দেৱ জানেয্যাসি, যো তে সো পুৰিসো [যো তে পুৰিসো (সী.)] কস্সকো গহপতিকো কৰকাৰকো ৰাসিৱড্ঢকো; সো দেৱ কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো. সো এৱং পব্বজিতো সমানো কাযেন সংৱুতো ৱিহৰতি, ৱাচায সংৱুতো ৱিহৰতি, মনসা সংৱুতো ৱিহৰতি, ঘাসচ্ছাদনপৰমতায সন্তুট্ঠো, অভিৰতো পৱিৱেকে’’তি. অপি নু ত্ৱং এৱং ৱদেয্যাসি – ‘এতু মে, ভো, সো পুৰিসো, পুনদেৱ হোতু কস্সকো গহপতিকো কৰকাৰকো ৰাসিৱড্ঢকো’তি?

১৮৭. ‘‘নো হেতং, ভন্তে. অথ খো নং মযমেৱ অভিৱাদেয্যামপি, পচ্চুট্ঠেয্যামপি, আসনেনপি নিমন্তেয্যাম, অভিনিমন্তেয্যামপি নং চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰেহি, ধম্মিকম্পিস্স ৰক্খাৱৰণগুত্তিং সংৱিদহেয্যামা’’তি.

১৮৮. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, মহাৰাজ? যদি এৱং সন্তে হোতি ৱা সন্দিট্ঠিকং সামঞ্ঞফলং নো ৱা’’তি? ‘‘অদ্ধা খো, ভন্তে, এৱং সন্তে হোতি সন্দিট্ঠিকং সামঞ্ঞফল’’ন্তি. ‘‘ইদং খো তে, মহাৰাজ, মযা দুতিযং দিট্ঠেৱ ধম্মে সন্দিট্ঠিকং সামঞ্ঞফলং পঞ্ঞত্ত’’ন্তি.

পণীততৰসামঞ্ঞফলং

১৮৯. ‘‘সক্কা পন, ভন্তে, অঞ্ঞম্পি দিট্ঠেৱ ধম্মে সন্দিট্ঠিকং সামঞ্ঞফলং পঞ্ঞপেতুং ইমেহি সন্দিট্ঠিকেহি সামঞ্ঞফলেহি অভিক্কন্ততৰঞ্চ পণীততৰঞ্চা’’তি? ‘‘সক্কা, মহাৰাজ. তেন হি, মহাৰাজ, সুণোহি, সাধুকং মনসি কৰোহি, ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো ৰাজা মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো ভগৱতো পচ্চস্সোসি.

১৯০. ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘ইধ, মহাৰাজ, তথাগতো লোকে উপ্পজ্জতি অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা. সো ইমং লোকং সদেৱকং সমাৰকং সব্ৰহ্মকং সস্সমণব্ৰাহ্মণিং পজং সদেৱমনুস্সং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেতি. সো ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং, কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতি.

১৯১. ‘‘তং ধম্মং সুণাতি গহপতি ৱা গহপতিপুত্তো ৱা অঞ্ঞতৰস্মিং ৱা কুলে পচ্চাজাতো. সো তং ধম্মং সুত্ৱা তথাগতে সদ্ধং পটিলভতি. সো তেন সদ্ধাপটিলাভেন সমন্নাগতো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘সম্বাধো ঘৰাৱাসো ৰজোপথো, অব্ভোকাসো পব্বজ্জা. নযিদং সুকৰং অগাৰং অজ্ঝাৱসতা একন্তপৰিপুণ্ণং একন্তপৰিসুদ্ধং সঙ্খলিখিতং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিতুং. যংনূনাহং কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজেয্য’ন্তি.

১৯২. ‘‘সো অপৰেন সমযেন অপ্পং ৱা ভোগক্খন্ধং পহায মহন্তং ৱা ভোগক্খন্ধং পহায অপ্পং ৱা ঞাতিপৰিৱট্টং পহায মহন্তং ৱা ঞাতিপৰিৱট্টং পহায কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজতি.

১৯৩. ‘‘সো এৱং পব্বজিতো সমানো পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো ৱিহৰতি আচাৰগোচৰসম্পন্নো, অণুমত্তেসু ৱজ্জেসু ভযদস্সাৱী, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু, কাযকম্মৱচীকম্মেন সমন্নাগতো কুসলেন, পৰিসুদ্ধাজীৱো সীলসম্পন্নো, ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰো [গুত্তদ্ৱাৰো, ভোজনে মত্তঞ্ঞূ (ক.)], সতিসম্পজঞ্ঞেন সমন্নাগতো, সন্তুট্ঠো.

চূড়সীলং

১৯৪. ‘‘কথঞ্চ, মহাৰাজ, ভিক্খু সীলসম্পন্নো হোতি? ইধ, মহাৰাজ, ভিক্খু পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি. নিহিতদণ্ডো নিহিতসত্থো লজ্জী দযাপন্নো সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী ৱিহৰতি. ইদম্পিস্স হোতি সীলস্মিং.

‘‘অদিন্নাদানং পহায অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো হোতি দিন্নাদাযী দিন্নপাটিকঙ্খী, অথেনেন সুচিভূতেন অত্তনা ৱিহৰতি. ইদম্পিস্স হোতি সীলস্মিং.

‘‘অব্ৰহ্মচৰিযং পহায ব্ৰহ্মচাৰী হোতি আৰাচাৰী ৱিৰতো মেথুনা গামধম্মা. ইদম্পিস্স হোতি সীলস্মিং.

‘‘মুসাৱাদং পহায মুসাৱাদা পটিৱিৰতো হোতি সচ্চৱাদী সচ্চসন্ধো থেতো পচ্চযিকো অৱিসংৱাদকো লোকস্স. ইদম্পিস্স হোতি সীলস্মিং.

‘‘পিসুণং ৱাচং পহায পিসুণায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি; ইতো সুত্ৱা ন অমুত্ৰ অক্খাতা ইমেসং ভেদায; অমুত্ৰ ৱা সুত্ৱা ন ইমেসং অক্খাতা, অমূসং ভেদায. ইতি ভিন্নানং ৱা সন্ধাতা, সহিতানং ৱা অনুপ্পদাতা, সমগ্গাৰামো সমগ্গৰতো সমগ্গনন্দী সমগ্গকৰণিং ৱাচং ভাসিতা হোতি. ইদম্পিস্স হোতি সীলস্মিং.

‘‘ফৰুসং ৱাচং পহায ফৰুসায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি; যা সা ৱাচা নেলা কণ্ণসুখা পেমনীযা হদযঙ্গমা পোৰী বহুজনকন্তা বহুজনমনাপা তথাৰূপিং ৱাচং ভাসিতা হোতি. ইদম্পিস্স হোতি সীলস্মিং.

‘‘সম্ফপ্পলাপং পহায সম্ফপ্পলাপা পটিৱিৰতো হোতি কালৱাদী ভূতৱাদী অত্থৱাদী ধম্মৱাদী ৱিনযৱাদী, নিধানৱতিং ৱাচং ভাসিতা হোতি কালেন সাপদেসং পৰিযন্তৱতিং অত্থসংহিতং. ইদম্পিস্স হোতি সীলস্মিং.

‘‘বীজগামভূতগামসমাৰম্ভা পটিৱিৰতো হোতি…পে… একভত্তিকো হোতি ৰত্তূপৰতো ৱিৰতো ৱিকালভোজনা. নচ্চগীতৱাদিতৱিসূকদস্সনা পটিৱিৰতো হোতি. মালাগন্ধৱিলেপনধাৰণমণ্ডনৱিভূসনট্ঠানা পটিৱিৰতো হোতি. উচ্চাসযনমহাসযনা পটিৱিৰতো হোতি. জাতৰূপৰজতপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি. আমকধঞ্ঞপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি. আমকমংসপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি. ইত্থিকুমাৰিকপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি. দাসিদাসপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি. অজেড়কপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি. কুক্কুটসূকৰপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি. হত্থিগৱস্সৱড়ৱপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি. খেত্তৱত্থুপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি. দূতেয্যপহিণগমনানুযোগা পটিৱিৰতো হোতি. কযৱিক্কযা পটিৱিৰতো হোতি. তুলাকূটকংসকূটমানকূটা পটিৱিৰতো হোতি. উক্কোটনৱঞ্চননিকতিসাচিযোগা পটিৱিৰতো হোতি. ছেদনৱধবন্ধনৱিপৰামোসআলোপসহসাকাৰা পটিৱিৰতো হোতি. ইদম্পিস্স হোতি সীলস্মিং.

চূড়সীলং নিট্ঠিতং.

মজ্ঝিমসীলং

১৯৫. ‘‘যথা ৱা পনেকে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা সদ্ধাদেয্যানি ভোজনানি ভুঞ্জিত্ৱা তে এৱৰূপং বীজগামভূতগামসমাৰম্ভং অনুযুত্তা ৱিহৰন্তি. সেয্যথিদং – মূলবীজং খন্ধবীজং ফড়ুবীজং অগ্গবীজং বীজবীজমেৱ পঞ্চমং, ইতি এৱৰূপা বীজগামভূতগামসমাৰম্ভা পটিৱিৰতো হোতি. ইদম্পিস্স হোতি সীলস্মিং.

১৯৬. ‘‘যথা ৱা পনেকে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা সদ্ধাদেয্যানি ভোজনানি ভুঞ্জিত্ৱা তে এৱৰূপং সন্নিধিকাৰপৰিভোগং অনুযুত্তা ৱিহৰন্তি. সেয্যথিদং – অন্নসন্নিধিং পানসন্নিধিং ৱত্থসন্নিধিং যানসন্নিধিং সযনসন্নিধিং গন্ধসন্নিধিং আমিসসন্নিধিং, ইতি ৱা ইতি এৱৰূপা সন্নিধিকাৰপৰিভোগা পটিৱিৰতো হোতি. ইদম্পিস্স হোতি সীলস্মিং.

১৯৭. ‘‘যথা ৱা পনেকে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা সদ্ধাদেয্যানি ভোজনানি ভুঞ্জিত্ৱা তে এৱৰূপং ৱিসূকদস্সনং অনুযুত্তা ৱিহৰন্তি. সেয্যথিদং – নচ্চং গীতং ৱাদিতং পেক্খং অক্খানং পাণিস্সৰং ৱেতাড়ং কুম্ভথূণং সোভনকং চণ্ডালং ৱংসং ধোৱনং হত্থিযুদ্ধং অস্সযুদ্ধং মহিংসযুদ্ধং উসভযুদ্ধং অজযুদ্ধং মেণ্ডযুদ্ধং কুক্কুটযুদ্ধং ৱট্টকযুদ্ধং দণ্ডযুদ্ধং মুট্ঠিযুদ্ধং নিব্বুদ্ধং উয্যোধিকং বলগ্গং সেনাব্যূহং অনীকদস্সনং ইতি ৱা ইতি এৱৰূপা ৱিসূকদস্সনা পটিৱিৰতো হোতি. ইদম্পিস্স হোতি সীলস্মিং.

১৯৮. ‘‘যথা ৱা পনেকে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা সদ্ধাদেয্যানি ভোজনানি ভুঞ্জিত্ৱা তে এৱৰূপং জূতপ্পমাদট্ঠানানুযোগং অনুযুত্তা ৱিহৰন্তি. সেয্যথিদং – অট্ঠপদং দসপদং আকাসং পৰিহাৰপথং সন্তিকং খলিকং ঘটিকং সলাকহত্থং অক্খং পঙ্গচীৰং ৱঙ্ককং মোক্খচিকং চিঙ্গুলিকং পত্তাড়্হকং ৰথকং ধনুকং অক্খৰিকং মনেসিকং যথাৱজ্জং ইতি ৱা ইতি এৱৰূপা জূতপ্পমাদট্ঠানানুযোগা পটিৱিৰতো হোতি. ইদম্পিস্স হোতি সীলস্মিং.

১৯৯. ‘‘যথা ৱা পনেকে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা সদ্ধাদেয্যানি ভোজনানি ভুঞ্জিত্ৱা তে এৱৰূপং উচ্চাসযনমহাসযনং অনুযুত্তা ৱিহৰন্তি. সেয্যথিদং – আসন্দিং পল্লঙ্কং গোনকং চিত্তকং পটিকং পটলিকং তূলিকং ৱিকতিকং উদ্দলোমিং একন্তলোমিং কট্টিস্সং কোসেয্যং কুত্তকং হত্থত্থৰং অস্সত্থৰং ৰথত্থৰং অজিনপ্পৱেণিং কদলিমিগপৱৰপচ্চত্থৰণং সউত্তৰচ্ছদং উভতোলোহিতকূপধানং ইতি ৱা ইতি এৱৰূপা উচ্চাসযনমহাসযনা পটিৱিৰতো হোতি. ইদম্পিস্স হোতি সীলস্মিং.

২০০. ‘‘যথা ৱা পনেকে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা সদ্ধাদেয্যানি ভোজনানি ভুঞ্জিত্ৱা তে এৱৰূপং মণ্ডনৱিভূসনট্ঠানানুযোগং অনুযুত্তা ৱিহৰন্তি. সেয্যথিদং – উচ্ছাদনং পৰিমদ্দনং ন্হাপনং সম্বাহনং আদাসং অঞ্জনং মালাগন্ধৱিলেপনং মুখচুণ্ণং মুখলেপনং হত্থবন্ধং সিখাবন্ধং দণ্ডং নাড়িকং অসিং [খগ্গং (সী. পী.), অসিং খগ্গং (স্যা. কং.), খগ্গং অসিং (ক.)] ছত্তং চিত্ৰুপাহনং উণ্হীসং মণিং ৱালবীজনিং ওদাতানি ৱত্থানি দীঘদসানি ইতি ৱা ইতি এৱৰূপা মণ্ডনৱিভূসনট্ঠানানুযোগা পটিৱিৰতো হোতি. ইদম্পিস্স হোতি সীলস্মিং.

২০১. ‘‘যথা ৱা পনেকে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা সদ্ধাদেয্যানি ভোজনানি ভুঞ্জিত্ৱা তে এৱৰূপং তিৰচ্ছানকথং অনুযুত্তা ৱিহৰন্তি. সেয্যথিদং – ৰাজকথং চোৰকথং মহামত্তকথং সেনাকথং ভযকথং যুদ্ধকথং অন্নকথং পানকথং ৱত্থকথং সযনকথং মালাকথং গন্ধকথং ঞাতিকথং যানকথং গামকথং নিগমকথং নগৰকথং জনপদকথং ইত্থিকথং [ইত্থিকথং পুৰিসকথং কুমাৰকথং কুমাৰিকথং (ক.)] সূৰকথং ৱিসিখাকথং কুম্ভট্ঠানকথং পুব্বপেতকথং নানত্তকথং লোকক্খাযিকং সমুদ্দক্খাযিকং ইতিভৱাভৱকথং ইতি ৱা ইতি এৱৰূপায তিৰচ্ছানকথায পটিৱিৰতো হোতি. ইদম্পিস্স হোতি সীলস্মিং.

২০২. ‘‘যথা ৱা পনেকে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা সদ্ধাদেয্যানি ভোজনানি ভুঞ্জিত্ৱা তে এৱৰূপং ৱিগ্গাহিককথং অনুযুত্তা ৱিহৰন্তি. সেয্যথিদং – ন ত্ৱং ইমং ধম্মৱিনযং আজানাসি, অহং ইমং ধম্মৱিনযং আজানামি, কিং ত্ৱং ইমং ধম্মৱিনযং আজানিস্সসি, মিচ্ছা পটিপন্নো ত্ৱমসি, অহমস্মি সম্মা পটিপন্নো, সহিতং মে, অসহিতং তে, পুৰে ৱচনীযং পচ্ছা অৱচ, পচ্ছা ৱচনীযং পুৰে অৱচ, অধিচিণ্ণং তে ৱিপৰাৱত্তং, আৰোপিতো তে ৱাদো, নিগ্গহিতো ত্ৱমসি, চৰ ৱাদপ্পমোক্খায, নিব্বেঠেহি ৱা সচে পহোসীতি ইতি ৱা ইতি এৱৰূপায ৱিগ্গাহিককথায পটিৱিৰতো হোতি. ইদম্পিস্স হোতি সীলস্মিং.

২০৩. ‘‘যথা ৱা পনেকে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা সদ্ধাদেয্যানি ভোজনানি ভুঞ্জিত্ৱা তে এৱৰূপং দূতেয্যপহিণগমনানুযোগং অনুযুত্তা ৱিহৰন্তি. সেয্যথিদং – ৰঞ্ঞং, ৰাজমহামত্তানং, খত্তিযানং, ব্ৰাহ্মণানং, গহপতিকানং, কুমাৰানং – ‘ইধ গচ্ছ, অমুত্ৰাগচ্ছ, ইদং হৰ, অমুত্ৰ ইদং আহৰা’তি ইতি ৱা ইতি এৱৰূপা দূতেয্যপহিণগমনানুযোগা পটিৱিৰতো হোতি. ইদম্পিস্স হোতি সীলস্মিং.

২০৪. ‘‘যথা ৱা পনেকে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা সদ্ধাদেয্যানি ভোজনানি ভুঞ্জিত্ৱা তে কুহকা চ হোন্তি লপকা চ নেমিত্তিকা চ নিপ্পেসিকা চ লাভেন লাভং নিজিগীংসিতাৰো চ. ইতি এৱৰূপা কুহনলপনা পটিৱিৰতো হোতি. ইদম্পিস্স হোতি সীলস্মিং’’.

মজ্ঝিমসীলং নিট্ঠিতং.

মহাসীলং

২০৫. ‘‘যথা ৱা পনেকে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা সদ্ধাদেয্যানি ভোজনানি ভুঞ্জিত্ৱা তে এৱৰূপায তিৰচ্ছানৱিজ্জায মিচ্ছাজীৱেন জীৱিতং কপ্পেন্তি. সেয্যথিদং – অঙ্গং নিমিত্তং উপ্পাতং সুপিনং লক্খণং মূসিকচ্ছিন্নং অগ্গিহোমং দব্বিহোমং থুসহোমং কণহোমং তণ্ডুলহোমং সপ্পিহোমং তেলহোমং মুখহোমং লোহিতহোমং অঙ্গৱিজ্জা ৱত্থুৱিজ্জা খত্তৱিজ্জা সিৱৱিজ্জা ভূতৱিজ্জা ভূৰিৱিজ্জা অহিৱিজ্জা ৱিসৱিজ্জা ৱিচ্ছিকৱিজ্জা মূসিকৱিজ্জা সকুণৱিজ্জা ৱাযসৱিজ্জা পক্কজ্ঝানং সৰপৰিত্তাণং মিগচক্কং ইতি ৱা ইতি এৱৰূপায তিৰচ্ছানৱিজ্জায মিচ্ছাজীৱা পটিৱিৰতো হোতি. ইদম্পিস্স হোতি সীলস্মিং.

২০৬. ‘‘যথা ৱা পনেকে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা সদ্ধাদেয্যানি ভোজনানি ভুঞ্জিত্ৱা তে এৱৰূপায তিৰচ্ছানৱিজ্জায মিচ্ছাজীৱেন জীৱিতং কপ্পেন্তি. সেয্যথিদং – মণিলক্খণং ৱত্থলক্খণং দণ্ডলক্খণং সত্থলক্খণং অসিলক্খণং উসুলক্খণং ধনুলক্খণং আৱুধলক্খণং ইত্থিলক্খণং পুৰিসলক্খণং কুমাৰলক্খণং কুমাৰিলক্খণং দাসলক্খণং দাসিলক্খণং হত্থিলক্খণং অস্সলক্খণং মহিংসলক্খণং উসভলক্খণং গোলক্খণং অজলক্খণং মেণ্ডলক্খণং কুক্কুটলক্খণং ৱট্টকলক্খণং গোধালক্খণং কণ্ণিকলক্খণং কচ্ছপলক্খণং মিগলক্খণং ইতি ৱা ইতি এৱৰূপায তিৰচ্ছানৱিজ্জায মিচ্ছাজীৱা পটিৱিৰতো হোতি. ইদম্পিস্স হোতি সীলস্মিং.

২০৭. ‘‘যথা ৱা পনেকে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা সদ্ধাদেয্যানি ভোজনানি ভুঞ্জিত্ৱা তে এৱৰূপায তিৰচ্ছানৱিজ্জায মিচ্ছাজীৱেন জীৱিতং কপ্পেন্তি. সেয্যথিদং – ৰঞ্ঞং নিয্যানং ভৱিস্সতি, ৰঞ্ঞং অনিয্যানং ভৱিস্সতি, অব্ভন্তৰানং ৰঞ্ঞং উপযানং ভৱিস্সতি, বাহিৰানং ৰঞ্ঞং অপযানং ভৱিস্সতি, বাহিৰানং ৰঞ্ঞং উপযানং ভৱিস্সতি, অব্ভন্তৰানং ৰঞ্ঞং অপযানং ভৱিস্সতি, অব্ভন্তৰানং ৰঞ্ঞং জযো ভৱিস্সতি, বাহিৰানং ৰঞ্ঞং পৰাজযো ভৱিস্সতি, বাহিৰানং ৰঞ্ঞং জযো ভৱিস্সতি, অব্ভন্তৰানং ৰঞ্ঞং পৰাজযো ভৱিস্সতি, ইতি ইমস্স জযো ভৱিস্সতি, ইমস্স পৰাজযো ভৱিস্সতি ইতি ৱা ইতি এৱৰূপায তিৰচ্ছানৱিজ্জায মিচ্ছাজীৱা পটিৱিৰতো হোতি. ইদম্পিস্স হোতি সীলস্মিং.

২০৮. ‘‘যথা ৱা পনেকে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা সদ্ধাদেয্যানি ভোজনানি ভুঞ্জিত্ৱা তে এৱৰূপায তিৰচ্ছানৱিজ্জায মিচ্ছাজীৱেন জীৱিতং কপ্পেন্তি. সেয্যথিদং – চন্দগ্গাহো ভৱিস্সতি, সূৰিযগ্গাহো ভৱিস্সতি, নক্খত্তগ্গাহো ভৱিস্সতি, চন্দিমসূৰিযানং পথগমনং ভৱিস্সতি, চন্দিমসূৰিযানং উপ্পথগমনং ভৱিস্সতি, নক্খত্তানং পথগমনং ভৱিস্সতি, নক্খত্তানং উপ্পথগমনং ভৱিস্সতি, উক্কাপাতো ভৱিস্সতি, দিসাডাহো ভৱিস্সতি, ভূমিচালো ভৱিস্সতি, দেৱদুদ্ৰভি ভৱিস্সতি, চন্দিমসূৰিযনক্খত্তানং উগ্গমনং ওগমনং সংকিলেসং ৱোদানং ভৱিস্সতি, এৱংৱিপাকো চন্দগ্গাহো ভৱিস্সতি, এৱংৱিপাকো সূৰিযগ্গাহো ভৱিস্সতি, এৱংৱিপাকো নক্খত্তগ্গাহো ভৱিস্সতি, এৱংৱিপাকং চন্দিমসূৰিযানং পথগমনং ভৱিস্সতি, এৱংৱিপাকং চন্দিমসূৰিযানং উপ্পথগমনং ভৱিস্সতি, এৱংৱিপাকং নক্খত্তানং পথগমনং ভৱিস্সতি, এৱংৱিপাকং নক্খত্তানং উপ্পথগমনং ভৱিস্সতি, এৱংৱিপাকো উক্কাপাতো ভৱিস্সতি, এৱংৱিপাকো দিসাডাহো ভৱিস্সতি, এৱংৱিপাকো ভূমিচালো ভৱিস্সতি, এৱংৱিপাকো দেৱদুদ্ৰভি ভৱিস্সতি, এৱংৱিপাকং চন্দিমসূৰিযনক্খত্তানং উগ্গমনং ওগমনং সংকিলেসং ৱোদানং ভৱিস্সতি ইতি ৱা ইতি এৱৰূপায তিৰচ্ছানৱিজ্জায মিচ্ছাজীৱা পটিৱিৰতো হোতি. ইদম্পিস্স হোতি সীলস্মিং.

২০৯. ‘‘যথা ৱা পনেকে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা সদ্ধাদেয্যানি ভোজনানি ভুঞ্জিত্ৱা তে এৱৰূপায তিৰচ্ছানৱিজ্জায মিচ্ছাজীৱেন জীৱিতং কপ্পেন্তি. সেয্যথিদং – সুৱুট্ঠিকা ভৱিস্সতি, দুব্বুট্ঠিকা ভৱিস্সতি, সুভিক্খং ভৱিস্সতি, দুব্ভিক্খং ভৱিস্সতি, খেমং ভৱিস্সতি, ভযং ভৱিস্সতি, ৰোগো ভৱিস্সতি, আৰোগ্যং ভৱিস্সতি, মুদ্দা, গণনা, সঙ্খানং, কাৱেয্যং, লোকাযতং ইতি ৱা ইতি এৱৰূপায তিৰচ্ছানৱিজ্জায মিচ্ছাজীৱা পটিৱিৰতো হোতি. ইদম্পিস্স হোতি সীলস্মিং.

২১০. ‘‘যথা ৱা পনেকে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা সদ্ধাদেয্যানি ভোজনানি ভুঞ্জিত্ৱা তে এৱৰূপায তিৰচ্ছানৱিজ্জায মিচ্ছাজীৱেন জীৱিতং কপ্পেন্তি. সেয্যথিদং – আৱাহনং ৱিৱাহনং সংৱৰণং ৱিৱৰণং সঙ্কিৰণং ৱিকিৰণং সুভগকৰণং দুব্ভগকৰণং ৱিৰুদ্ধগব্ভকৰণং জিৱ্হানিবন্ধনং হনুসংহননং হত্থাভিজপ্পনং হনুজপ্পনং কণ্ণজপ্পনং আদাসপঞ্হং কুমাৰিকপঞ্হং দেৱপঞ্হং আদিচ্চুপট্ঠানং মহতুপট্ঠানং অব্ভুজ্জলনং সিৰিৱ্হাযনং ইতি ৱা ইতি এৱৰূপায তিৰচ্ছানৱিজ্জায মিচ্ছাজীৱা পটিৱিৰতো হোতি. ইদম্পিস্স হোতি সীলস্মিং.

২১১. ‘‘যথা ৱা পনেকে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা সদ্ধাদেয্যানি ভোজনানি ভুঞ্জিত্ৱা তে এৱৰূপায তিৰচ্ছানৱিজ্জায মিচ্ছাজীৱেন জীৱিতং কপ্পেন্তি. সেয্যথিদং – সন্তিকম্মং পণিধিকম্মং ভূতকম্মং ভূৰিকম্মং ৱস্সকম্মং ৱোস্সকম্মং ৱত্থুকম্মং ৱত্থুপৰিকম্মং আচমনং ন্হাপনং জুহনং ৱমনং ৱিৰেচনং উদ্ধংৱিৰেচনং অধোৱিৰেচনং সীসৱিৰেচনং কণ্ণতেলং নেত্ততপ্পনং নত্থুকম্মং অঞ্জনং পচ্চঞ্জনং সালাকিযং সল্লকত্তিযং দাৰকতিকিচ্ছা, মূলভেসজ্জানং অনুপ্পদানং, ওসধীনং পটিমোক্খো ইতি ৱা ইতি এৱৰূপায তিৰচ্ছানৱিজ্জায মিচ্ছাজীৱা পটিৱিৰতো হোতি. ইদম্পিস্স হোতি সীলস্মিং.

২১২. ‘‘স খো সো, মহাৰাজ, ভিক্খু এৱং সীলসম্পন্নো ন কুতোচি ভযং সমনুপস্সতি, যদিদং সীলসংৱৰতো. সেয্যথাপি – মহাৰাজ, ৰাজা খত্তিযো মুদ্ধাভিসিত্তো নিহতপচ্চামিত্তো ন কুতোচি ভযং সমনুপস্সতি, যদিদং পচ্চত্থিকতো; এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, ভিক্খু এৱং সীলসম্পন্নো ন কুতোচি ভযং সমনুপস্সতি, যদিদং সীলসংৱৰতো. সো ইমিনা অৰিযেন সীলক্খন্ধেন সমন্নাগতো অজ্ঝত্তং অনৱজ্জসুখং পটিসংৱেদেতি. এৱং খো, মহাৰাজ, ভিক্খু সীলসম্পন্নো হোতি.

মহাসীলং নিট্ঠিতং.

ইন্দ্ৰিযসংৱৰো

২১৩. ‘‘কথঞ্চ, মহাৰাজ, ভিক্খু ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰো হোতি? ইধ, মহাৰাজ, ভিক্খু চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহী. যত্ৱাধিকৰণমেনং চক্খুন্দ্ৰিযং অসংৱুতং ৱিহৰন্তং অভিজ্ঝা দোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱেয্যুং, তস্স সংৱৰায পটিপজ্জতি, ৰক্খতি চক্খুন্দ্ৰিযং, চক্খুন্দ্ৰিযে সংৱৰং আপজ্জতি. সোতেন সদ্দং সুত্ৱা…পে… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৱা…পে… জিৱ্হায ৰসং সাযিত্ৱা…পে… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৱা…পে… মনসা ধম্মং ৱিঞ্ঞায ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহী. যত্ৱাধিকৰণমেনং মনিন্দ্ৰিযং অসংৱুতং ৱিহৰন্তং অভিজ্ঝা দোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱেয্যুং, তস্স সংৱৰায পটিপজ্জতি, ৰক্খতি মনিন্দ্ৰিযং, মনিন্দ্ৰিযে সংৱৰং আপজ্জতি. সো ইমিনা অৰিযেন ইন্দ্ৰিযসংৱৰেন সমন্নাগতো অজ্ঝত্তং অব্যাসেকসুখং পটিসংৱেদেতি. এৱং খো, মহাৰাজ, ভিক্খু ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰো হোতি.

সতিসম্পজঞ্ঞং

২১৪. ‘‘কথঞ্চ, মহাৰাজ, ভিক্খু সতিসম্পজঞ্ঞেন সমন্নাগতো হোতি? ইধ, মহাৰাজ, ভিক্খু অভিক্কন্তে পটিক্কন্তে সম্পজানকাৰী হোতি, আলোকিতে ৱিলোকিতে সম্পজানকাৰী হোতি, সমিঞ্জিতে পসাৰিতে সম্পজানকাৰী হোতি, সঙ্ঘাটিপত্তচীৱৰধাৰণে সম্পজানকাৰী হোতি, অসিতে পীতে খাযিতে সাযিতে সম্পজানকাৰী হোতি, উচ্চাৰপস্সাৱকম্মে সম্পজানকাৰী হোতি, গতে ঠিতে নিসিন্নে সুত্তে জাগৰিতে ভাসিতে তুণ্হীভাৱে সম্পজানকাৰী হোতি. এৱং খো, মহাৰাজ, ভিক্খু সতিসম্পজঞ্ঞেন সমন্নাগতো হোতি.

সন্তোসো

২১৫. ‘‘কথঞ্চ, মহাৰাজ, ভিক্খু সন্তুট্ঠো হোতি? ইধ, মহাৰাজ, ভিক্খু সন্তুট্ঠো হোতি কাযপৰিহাৰিকেন চীৱৰেন, কুচ্ছিপৰিহাৰিকেন পিণ্ডপাতেন. সো যেন যেনেৱ পক্কমতি, সমাদাযেৱ পক্কমতি. সেয্যথাপি, মহাৰাজ, পক্খী সকুণো যেন যেনেৱ ডেতি, সপত্তভাৰোৱ ডেতি. এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, ভিক্খু সন্তুট্ঠো হোতি কাযপৰিহাৰিকেন চীৱৰেন কুচ্ছিপৰিহাৰিকেন পিণ্ডপাতেন. সো যেন যেনেৱ পক্কমতি, সমাদাযেৱ পক্কমতি. এৱং খো, মহাৰাজ, ভিক্খু সন্তুট্ঠো হোতি.

নীৱৰণপ্পহানং

২১৬. ‘‘সো ইমিনা চ অৰিযেন সীলক্খন্ধেন সমন্নাগতো, ইমিনা চ অৰিযেন ইন্দ্ৰিযসংৱৰেন সমন্নাগতো, ইমিনা চ অৰিযেন সতিসম্পজঞ্ঞেন সমন্নাগতো, ইমায চ অৰিযায সন্তুট্ঠিযা সমন্নাগতো, ৱিৱিত্তং সেনাসনং ভজতি অৰঞ্ঞং ৰুক্খমূলং পব্বতং কন্দৰং গিৰিগুহং সুসানং ৱনপত্থং অব্ভোকাসং পলালপুঞ্জং. সো পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপ্পটিক্কন্তো নিসীদতি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা উজুং কাযং পণিধায পৰিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৱা.

২১৭. ‘‘সো অভিজ্ঝং লোকে পহায ৱিগতাভিজ্ঝেন চেতসা ৱিহৰতি, অভিজ্ঝায চিত্তং পৰিসোধেতি. ব্যাপাদপদোসং পহায অব্যাপন্নচিত্তো ৱিহৰতি সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী, ব্যাপাদপদোসা চিত্তং পৰিসোধেতি. থিনমিদ্ধং পহায ৱিগতথিনমিদ্ধো ৱিহৰতি আলোকসঞ্ঞী, সতো সম্পজানো, থিনমিদ্ধা চিত্তং পৰিসোধেতি. উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং পহায অনুদ্ধতো ৱিহৰতি, অজ্ঝত্তং ৱূপসন্তচিত্তো, উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চা চিত্তং পৰিসোধেতি. ৱিচিকিচ্ছং পহায তিণ্ণৱিচিকিচ্ছো ৱিহৰতি, অকথংকথী কুসলেসু ধম্মেসু, ৱিচিকিচ্ছায চিত্তং পৰিসোধেতি.

২১৮. ‘‘সেয্যথাপি, মহাৰাজ, পুৰিসো ইণং আদায কম্মন্তে পযোজেয্য. তস্স তে কম্মন্তা সমিজ্ঝেয্যুং. সো যানি চ পোৰাণানি ইণমূলানি, তানি চ ব্যন্তিং কৰেয্য [ব্যন্তীকৰেয্য (সী. স্যা. কং.)], সিযা চস্স উত্তৰিং অৱসিট্ঠং দাৰভৰণায. তস্স এৱমস্স – ‘অহং খো পুব্বে ইণং আদায কম্মন্তে পযোজেসিং. তস্স মে তে কম্মন্তা সমিজ্ঝিংসু. সোহং যানি চ পোৰাণানি ইণমূলানি, তানি চ ব্যন্তিং অকাসিং, অত্থি চ মে উত্তৰিং অৱসিট্ঠং দাৰভৰণাযা’তি. সো ততোনিদানং লভেথ পামোজ্জং, অধিগচ্ছেয্য সোমনস্সং.

২১৯. ‘‘সেয্যথাপি, মহাৰাজ, পুৰিসো আবাধিকো অস্স দুক্খিতো বাড়্হগিলানো; ভত্তঞ্চস্স নচ্ছাদেয্য, ন চস্স কাযে বলমত্তা. সো অপৰেন সমযেন তম্হা আবাধা মুচ্চেয্য; ভত্তং চস্স ছাদেয্য, সিযা চস্স কাযে বলমত্তা. তস্স এৱমস্স – ‘অহং খো পুব্বে আবাধিকো অহোসিং দুক্খিতো বাড়্হগিলানো; ভত্তঞ্চ মে নচ্ছাদেসি, ন চ মে আসি [ন চস্স মে (ক.)] কাযে বলমত্তা. সোম্হি এতৰহি তম্হা আবাধা মুত্তো; ভত্তঞ্চ মে ছাদেতি, অত্থি চ মে কাযে বলমত্তা’তি. সো ততোনিদানং লভেথ পামোজ্জং, অধিগচ্ছেয্য সোমনস্সং.

২২০. ‘‘সেয্যথাপি, মহাৰাজ, পুৰিসো বন্ধনাগাৰে বদ্ধো অস্স. সো অপৰেন সমযেন তম্হা বন্ধনাগাৰা মুচ্চেয্য সোত্থিনা অব্ভযেন [উব্বযেন (সী. ক.)], ন চস্স কিঞ্চি ভোগানং ৱযো. তস্স এৱমস্স – ‘অহং খো পুব্বে বন্ধনাগাৰে বদ্ধো অহোসিং, সোম্হি এতৰহি তম্হা বন্ধনাগাৰা মুত্তো সোত্থিনা অব্ভযেন. নত্থি চ মে কিঞ্চি ভোগানং ৱযো’তি. সো ততোনিদানং লভেথ পামোজ্জং, অধিগচ্ছেয্য সোমনস্সং.

২২১. ‘‘সেয্যথাপি, মহাৰাজ, পুৰিসো দাসো অস্স অনত্তাধীনো পৰাধীনো ন যেনকামংগমো. সো অপৰেন সমযেন তম্হা দাসব্যা মুচ্চেয্য অত্তাধীনো অপৰাধীনো ভুজিস্সো যেনকামংগমো. তস্স এৱমস্স – ‘অহং খো পুব্বে দাসো অহোসিং অনত্তাধীনো পৰাধীনো ন যেনকামংগমো. সোম্হি এতৰহি তম্হা দাসব্যা মুত্তো অত্তাধীনো অপৰাধীনো ভুজিস্সো যেনকামংগমো’তি. সো ততোনিদানং লভেথ পামোজ্জং, অধিগচ্ছেয্য সোমনস্সং.

২২২. ‘‘সেয্যথাপি, মহাৰাজ, পুৰিসো সধনো সভোগো কন্তাৰদ্ধানমগ্গং পটিপজ্জেয্য দুব্ভিক্খং সপ্পটিভযং. সো অপৰেন সমযেন তং কন্তাৰং নিত্থৰেয্য সোত্থিনা, গামন্তং অনুপাপুণেয্য খেমং অপ্পটিভযং. তস্স এৱমস্স – ‘অহং খো পুব্বে সধনো সভোগো কন্তাৰদ্ধানমগ্গং পটিপজ্জিং দুব্ভিক্খং সপ্পটিভযং. সোম্হি এতৰহি তং কন্তাৰং নিত্থিণ্ণো সোত্থিনা, গামন্তং অনুপ্পত্তো খেমং অপ্পটিভয’ন্তি. সো ততোনিদানং লভেথ পামোজ্জং, অধিগচ্ছেয্য সোমনস্সং.

২২৩. ‘‘এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, ভিক্খু যথা ইণং যথা ৰোগং যথা বন্ধনাগাৰং যথা দাসব্যং যথা কন্তাৰদ্ধানমগ্গং, এৱং ইমে পঞ্চ নীৱৰণে অপ্পহীনে অত্তনি সমনুপস্সতি.

২২৪. ‘‘সেয্যথাপি, মহাৰাজ, যথা আণণ্যং যথা আৰোগ্যং যথা বন্ধনামোক্খং যথা ভুজিস্সং যথা খেমন্তভূমিং; এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, ভিক্খু ইমে পঞ্চ নীৱৰণে পহীনে অত্তনি সমনুপস্সতি.

২২৫. ‘‘তস্সিমে পঞ্চ নীৱৰণে পহীনে অত্তনি সমনুপস্সতো পামোজ্জং জাযতি, পমুদিতস্স পীতি জাযতি, পীতিমনস্স কাযো পস্সম্ভতি, পস্সদ্ধকাযো সুখং ৱেদেতি, সুখিনো চিত্তং সমাধিযতি.

পঠমজ্ঝানং

২২৬. ‘‘সো ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি, ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো ইমমেৱ কাযং ৱিৱেকজেন পীতিসুখেন অভিসন্দেতি পৰিসন্দেতি পৰিপূৰেতি পৰিপ্ফৰতি, নাস্স কিঞ্চি সব্বাৱতো কাযস্স ৱিৱেকজেন পীতিসুখেন অপ্ফুটং হোতি.

২২৭. ‘‘সেয্যথাপি, মহাৰাজ, দক্খো ন্হাপকো ৱা ন্হাপকন্তেৱাসী ৱা কংসথালে ন্হানীযচুণ্ণানি আকিৰিত্ৱা উদকেন পৰিপ্ফোসকং পৰিপ্ফোসকং সন্নেয্য, সাযং ন্হানীযপিণ্ডি স্নেহানুগতা স্নেহপৰেতা সন্তৰবাহিৰা ফুটা স্নেহেন, ন চ পগ্ঘৰণী; এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, ভিক্খু ইমমেৱ কাযং ৱিৱেকজেন পীতিসুখেন অভিসন্দেতি পৰিসন্দেতি পৰিপূৰেতি পৰিপ্ফৰতি, নাস্স কিঞ্চি সব্বাৱতো কাযস্স ৱিৱেকজেন পীতিসুখেন অপ্ফুটং হোতি. ইদম্পি খো, মহাৰাজ, সন্দিট্ঠিকং সামঞ্ঞফলং পুৰিমেহি সন্দিট্ঠিকেহি সামঞ্ঞফলেহি অভিক্কন্ততৰঞ্চ পণীততৰঞ্চ.

দুতিযজ্ঝানং

২২৮. ‘‘পুন চপৰং, মহাৰাজ, ভিক্খু ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৱং অৱিতক্কং অৱিচাৰং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো ইমমেৱ কাযং সমাধিজেন পীতিসুখেন অভিসন্দেতি পৰিসন্দেতি পৰিপূৰেতি পৰিপ্ফৰতি, নাস্স কিঞ্চি সব্বাৱতো কাযস্স সমাধিজেন পীতিসুখেন অপ্ফুটং হোতি.

২২৯. ‘‘সেয্যথাপি, মহাৰাজ, উদকৰহদো গম্ভীৰো উব্ভিদোদকো [উব্ভিতোদকো (স্যা. কং. ক.)] তস্স নেৱস্স পুৰত্থিমায দিসায উদকস্স আযমুখং, ন দক্খিণায দিসায উদকস্স আযমুখং, ন পচ্ছিমায দিসায উদকস্স আযমুখং, ন উত্তৰায দিসায উদকস্স আযমুখং, দেৱো চ ন কালেনকালং সম্মাধাৰং অনুপ্পৱেচ্ছেয্য. অথ খো তম্হাৱ উদকৰহদা সীতা ৱাৰিধাৰা উব্ভিজ্জিত্ৱা তমেৱ উদকৰহদং সীতেন ৱাৰিনা অভিসন্দেয্য পৰিসন্দেয্য পৰিপূৰেয্য পৰিপ্ফৰেয্য, নাস্স কিঞ্চি সব্বাৱতো উদকৰহদস্স সীতেন ৱাৰিনা অপ্ফুটং অস্স. এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, ভিক্খু ইমমেৱ কাযং সমাধিজেন পীতিসুখেন অভিসন্দেতি পৰিসন্দেতি পৰিপূৰেতি পৰিপ্ফৰতি, নাস্স কিঞ্চি সব্বাৱতো কাযস্স সমাধিজেন পীতিসুখেন অপ্ফুটং হোতি. ইদম্পি খো, মহাৰাজ, সন্দিট্ঠিকং সামঞ্ঞফলং পুৰিমেহি সন্দিট্ঠিকেহি সামঞ্ঞফলেহি অভিক্কন্ততৰঞ্চ পণীততৰঞ্চ.

ততিযজ্ঝানং

২৩০. ‘‘পুন চপৰং, মহাৰাজ, ভিক্খু পীতিযা চ ৱিৰাগা উপেক্খকো চ ৱিহৰতি সতো সম্পজানো, সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৱেদেতি, যং তং অৰিযা আচিক্খন্তি – ‘উপেক্খকো সতিমা সুখৱিহাৰী’তি, ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো ইমমেৱ কাযং নিপ্পীতিকেন সুখেন অভিসন্দেতি পৰিসন্দেতি পৰিপূৰেতি পৰিপ্ফৰতি, নাস্স কিঞ্চি সব্বাৱতো কাযস্স নিপ্পীতিকেন সুখেন অপ্ফুটং হোতি.

২৩১. ‘‘সেয্যথাপি, মহাৰাজ, উপ্পলিনিযং ৱা পদুমিনিযং ৱা পুণ্ডৰীকিনিযং ৱা অপ্পেকচ্চানি উপ্পলানি ৱা পদুমানি ৱা পুণ্ডৰীকানি ৱা উদকে জাতানি উদকে সংৱড্ঢানি উদকানুগ্গতানি অন্তোনিমুগ্গপোসীনি, তানি যাৱ চগ্গা যাৱ চ মূলা সীতেন ৱাৰিনা অভিসন্নানি পৰিসন্নানি [অভিসন্দানি পৰিসন্দানি (ক.)] পৰিপূৰানি পৰিপ্ফুটানি [পৰিপ্ফুট্ঠানি (পী.)], নাস্স কিঞ্চি সব্বাৱতং উপ্পলানং ৱা পদুমানং ৱা পুণ্ডৰীকানং ৱা সীতেন ৱাৰিনা অপ্ফুটং অস্স; এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, ভিক্খু ইমমেৱ কাযং নিপ্পীতিকেন সুখেন অভিসন্দেতি পৰিসন্দেতি পৰিপূৰেতি পৰিপ্ফৰতি, নাস্স কিঞ্চি সব্বাৱতো কাযস্স নিপ্পীতিকেন সুখেন অপ্ফুটং হোতি. ইদম্পি খো, মহাৰাজ, সন্দিট্ঠিকং সামঞ্ঞফলং পুৰিমেহি সন্দিট্ঠিকেহি সামঞ্ঞফলেহি অভিক্কন্ততৰঞ্চ পণীততৰঞ্চ.

চতুত্থজ্ঝানং

২৩২. ‘‘পুন চপৰং, মহাৰাজ, ভিক্খু সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা, পুব্বেৱ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপাৰিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, সো ইমমেৱ কাযং পৰিসুদ্ধেন চেতসা পৰিযোদাতেন ফৰিত্ৱা নিসিন্নো হোতি, নাস্স কিঞ্চি সব্বাৱতো কাযস্স পৰিসুদ্ধেন চেতসা পৰিযোদাতেন অপ্ফুটং হোতি.

২৩৩. ‘‘সেয্যথাপি, মহাৰাজ, পুৰিসো ওদাতেন ৱত্থেন সসীসং পাৰুপিত্ৱা নিসিন্নো অস্স, নাস্স কিঞ্চি সব্বাৱতো কাযস্স ওদাতেন ৱত্থেন অপ্ফুটং অস্স; এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, ভিক্খু ইমমেৱ কাযং পৰিসুদ্ধেন চেতসা পৰিযোদাতেন ফৰিত্ৱা নিসিন্নো হোতি, নাস্স কিঞ্চি সব্বাৱতো কাযস্স পৰিসুদ্ধেন চেতসা পৰিযোদাতেন অপ্ফুটং হোতি. ইদম্পি খো, মহাৰাজ, সন্দিট্ঠিকং সামঞ্ঞফলং পুৰিমেহি সন্দিট্ঠিকেহি সামঞ্ঞফলেহি অভিক্কন্ততৰঞ্চ পণীততৰঞ্চ.

ৱিপস্সনাঞাণং

২৩৪. ‘‘সো [পুন চপৰং মহাৰাজ ভিক্খু সো (ক.)] এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে ঞাণদস্সনায চিত্তং অভিনীহৰতি অভিনিন্নামেতি. সো এৱং পজানাতি – ‘অযং খো মে কাযো ৰূপী চাতুমহাভূতিকো মাতাপেত্তিকসম্ভৱো ওদনকুম্মাসূপচযো অনিচ্চুচ্ছাদন-পৰিমদ্দন-ভেদন-ৱিদ্ধংসন-ধম্মো; ইদঞ্চ পন মে ৱিঞ্ঞাণং এত্থ সিতং এত্থ পটিবদ্ধ’ন্তি.

২৩৫. ‘‘সেয্যথাপি, মহাৰাজ, মণি ৱেড়ুৰিযো সুভো জাতিমা অট্ঠংসো সুপৰিকম্মকতো অচ্ছো ৱিপ্পসন্নো অনাৱিলো সব্বাকাৰসম্পন্নো. তত্ৰাস্স সুত্তং আৱুতং নীলং ৱা পীতং ৱা লোহিতং ৱা [পীতকং ৱা লোহিতকং ৱা (ক.)] ওদাতং ৱা পণ্ডুসুত্তং ৱা. তমেনং চক্খুমা পুৰিসো হত্থে কৰিত্ৱা পচ্চৱেক্খেয্য – ‘অযং খো মণি ৱেড়ুৰিযো সুভো জাতিমা অট্ঠংসো সুপৰিকম্মকতো অচ্ছো ৱিপ্পসন্নো অনাৱিলো সব্বাকাৰসম্পন্নো; তত্ৰিদং সুত্তং আৱুতং নীলং ৱা পীতং ৱা লোহিতং ৱা ওদাতং ৱা পণ্ডুসুত্তং ৱা’তি. এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, ভিক্খু এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে ঞাণদস্সনায চিত্তং অভিনীহৰতি অভিনিন্নামেতি. সো এৱং পজানাতি – ‘অযং খো মে কাযো ৰূপী চাতুমহাভূতিকো মাতাপেত্তিকসম্ভৱো ওদনকুম্মাসূপচযো অনিচ্চুচ্ছাদনপৰিমদ্দনভেদনৱিদ্ধংসনধম্মো; ইদঞ্চ পন মে ৱিঞ্ঞাণং এত্থ সিতং এত্থ পটিবদ্ধ’ন্তি. ইদম্পি খো, মহাৰাজ, সন্দিট্ঠিকং সামঞ্ঞফলং পুৰিমেহি সন্দিট্ঠিকেহি সামঞ্ঞফলেহি অভিক্কন্ততৰঞ্চ পণীততৰঞ্চ.

মনোমযিদ্ধিঞাণং

২৩৬. ‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে মনোমযং কাযং অভিনিম্মানায চিত্তং অভিনীহৰতি অভিনিন্নামেতি. সো ইমম্হা কাযা অঞ্ঞং কাযং অভিনিম্মিনাতি ৰূপিং মনোমযং সব্বঙ্গপচ্চঙ্গিং অহীনিন্দ্ৰিযং.

২৩৭. ‘‘সেয্যথাপি, মহাৰাজ, পুৰিসো মুঞ্জম্হা ঈসিকং পৱাহেয্য [পব্বাহেয্য (স্যা. ক.)]. তস্স এৱমস্স – ‘অযং মুঞ্জো, অযং ঈসিকা, অঞ্ঞো মুঞ্জো, অঞ্ঞা ঈসিকা, মুঞ্জম্হা ত্ৱেৱ ঈসিকা পৱাড়্হা’তি [পব্বাড়্হাতি (স্যা. ক.)]. সেয্যথা ৱা পন, মহাৰাজ, পুৰিসো অসিং কোসিযা পৱাহেয্য. তস্স এৱমস্স – ‘অযং অসি, অযং কোসি, অঞ্ঞো অসি, অঞ্ঞা কোসি, কোসিযা ত্ৱেৱ অসি পৱাড়্হো’’তি. সেয্যথা ৱা পন, মহাৰাজ, পুৰিসো অহিং কৰণ্ডা উদ্ধৰেয্য. তস্স এৱমস্স – ‘অযং অহি, অযং কৰণ্ডো. অঞ্ঞো অহি, অঞ্ঞো কৰণ্ডো, কৰণ্ডা ত্ৱেৱ অহি উব্ভতো’তি [উদ্ধৰিতো (স্যা. কং.)]. এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, ভিক্খু এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে মনোমযং কাযং অভিনিম্মানায চিত্তং অভিনীহৰতি অভিনিন্নামেতি. সো ইমম্হা কাযা অঞ্ঞং কাযং অভিনিম্মিনাতি ৰূপিং মনোমযং সব্বঙ্গপচ্চঙ্গিং অহীনিন্দ্ৰিযং. ইদম্পি খো, মহাৰাজ, সন্দিট্ঠিকং সামঞ্ঞফলং পুৰিমেহি সন্দিট্ঠিকেহি সামঞ্ঞফলেহি অভিক্কন্ততৰঞ্চ পণীততৰঞ্চ.

ইদ্ধিৱিধঞাণং

২৩৮. ‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে ইদ্ধিৱিধায চিত্তং অভিনীহৰতি অভিনিন্নামেতি. সো অনেকৱিহিতং ইদ্ধিৱিধং পচ্চনুভোতি – একোপি হুত্ৱা বহুধা হোতি, বহুধাপি হুত্ৱা একো হোতি; আৱিভাৱং তিৰোভাৱং তিৰোকুট্টং তিৰোপাকাৰং তিৰোপব্বতং অসজ্জমানো গচ্ছতি সেয্যথাপি আকাসে. পথৱিযাপি উম্মুজ্জনিমুজ্জং কৰোতি সেয্যথাপি উদকে. উদকেপি অভিজ্জমানে গচ্ছতি [অভিজ্জমানো (সী. ক.)] সেয্যথাপি পথৱিযা. আকাসেপি পল্লঙ্কেন কমতি সেয্যথাপি পক্খী সকুণো. ইমেপি চন্দিমসূৰিযে এৱংমহিদ্ধিকে এৱংমহানুভাৱে পাণিনা পৰামসতি পৰিমজ্জতি. যাৱ ব্ৰহ্মলোকাপি কাযেন ৱসং ৱত্তেতি.

২৩৯. ‘‘সেয্যথাপি, মহাৰাজ, দক্খো কুম্ভকাৰো ৱা কুম্ভকাৰন্তেৱাসী ৱা সুপৰিকম্মকতায মত্তিকায যং যদেৱ ভাজনৱিকতিং আকঙ্খেয্য, তং তদেৱ কৰেয্য অভিনিপ্ফাদেয্য. সেয্যথা ৱা পন, মহাৰাজ, দক্খো দন্তকাৰো ৱা দন্তকাৰন্তেৱাসী ৱা সুপৰিকম্মকতস্মিং দন্তস্মিং যং যদেৱ দন্তৱিকতিং আকঙ্খেয্য, তং তদেৱ কৰেয্য অভিনিপ্ফাদেয্য. সেয্যথা ৱা পন, মহাৰাজ, দক্খো সুৱণ্ণকাৰো ৱা সুৱণ্ণকাৰন্তেৱাসী ৱা সুপৰিকম্মকতস্মিং সুৱণ্ণস্মিং যং যদেৱ সুৱণ্ণৱিকতিং আকঙ্খেয্য, তং তদেৱ কৰেয্য অভিনিপ্ফাদেয্য. এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, ভিক্খু এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে ইদ্ধিৱিধায চিত্তং অভিনীহৰতি অভিনিন্নামেতি. সো অনেকৱিহিতং ইদ্ধিৱিধং পচ্চনুভোতি – একোপি হুত্ৱা বহুধা হোতি, বহুধাপি হুত্ৱা একো হোতি; আৱিভাৱং তিৰোভাৱং তিৰোকুট্টং তিৰোপাকাৰং তিৰোপব্বতং অসজ্জমানো গচ্ছতি সেয্যথাপি আকাসে. পথৱিযাপি উম্মুজ্জনিমুজ্জং কৰোতি সেয্যথাপি উদকে. উদকেপি অভিজ্জমানে গচ্ছতি সেয্যথাপি পথৱিযা. আকাসেপি পল্লঙ্কেন কমতি সেয্যথাপি পক্খী সকুণো. ইমেপি চন্দিমসূৰিযে এৱংমহিদ্ধিকে এৱংমহানুভাৱে পাণিনা পৰামসতি পৰিমজ্জতি. যাৱ ব্ৰহ্মলোকাপি কাযেন ৱসং ৱত্তেতি. ইদম্পি খো, মহাৰাজ, সন্দিট্ঠিকং সামঞ্ঞফলং পুৰিমেহি সন্দিট্ঠিকেহি সামঞ্ঞফলেহি অভিক্কন্ততৰঞ্চ পণীততৰঞ্চ.

দিব্বসোতঞাণং

২৪০. ‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে দিব্বায সোতধাতুযা চিত্তং অভিনীহৰতি অভিনিন্নামেতি. সো দিব্বায সোতধাতুযা ৱিসুদ্ধায অতিক্কন্তমানুসিকায উভো সদ্দে সুণাতি দিব্বে চ মানুসে চ যে দূৰে সন্তিকে চ.

২৪১. ‘‘সেয্যথাপি, মহাৰাজ, পুৰিসো অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্নো. সো সুণেয্য ভেৰিসদ্দম্পি মুদিঙ্গসদ্দম্পি [মুতিঙ্গসদ্দম্পি (সী. পী.)] সঙ্খপণৱদিন্দিমসদ্দম্পি [সঙ্খপণৱদেণ্ডিমসদ্দম্পি (সী. পী.), সঙ্খসদ্দংপি পণৱসদ্দংপি দেন্দিমসদ্দংপি (স্যা. কং.)]. তস্স এৱমস্স – ‘ভেৰিসদ্দো’ ইতিপি, ‘মুদিঙ্গসদ্দো’ ইতিপি, ‘সঙ্খপণৱদিন্দিমসদ্দো’ ইতিপি [সঙ্খসদ্দো ইতিপি পণৱসদ্দো ইতিপি দেন্দিমসদ্দো ইতিপি (স্যা. কং.)]. এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, ভিক্খু এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে দিব্বায সোতধাতুযা চিত্তং অভিনীহৰতি অভিনিন্নামেতি. সো দিব্বায সোতধাতুযা ৱিসুদ্ধায অতিক্কন্তমানুসিকায উভো সদ্দে সুণাতি দিব্বে চ মানুসে চ যে দূৰে সন্তিকে চ. ইদম্পি খো, মহাৰাজ, সন্দিট্ঠিকং সামঞ্ঞফলং পুৰিমেহি সন্দিট্ঠিকেহি সামঞ্ঞফলেহি অভিক্কন্ততৰঞ্চ পণীততৰঞ্চ.

চেতোপৰিযঞাণং

২৪২. ‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে চেতোপৰিযঞাণায চিত্তং অভিনীহৰতি অভিনিন্নামেতি. সো পৰসত্তানং পৰপুগ্গলানং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানাতি – সৰাগং ৱা চিত্তং ‘সৰাগং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, ৱীতৰাগং ৱা চিত্তং ‘ৱীতৰাগং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, সদোসং ৱা চিত্তং ‘সদোসং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, ৱীতদোসং ৱা চিত্তং ‘ৱীতদোসং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, সমোহং ৱা চিত্তং ‘সমোহং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, ৱীতমোহং ৱা চিত্তং ‘ৱীতমোহং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, সঙ্খিত্তং ৱা চিত্তং ‘সঙ্খিত্তং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, ৱিক্খিত্তং ৱা চিত্তং ‘ৱিক্খিত্তং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, মহগ্গতং ৱা চিত্তং ‘মহগ্গতং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, অমহগ্গতং ৱা চিত্তং ‘অমহগ্গতং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, সউত্তৰং ৱা চিত্তং ‘সউত্তৰং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, অনুত্তৰং ৱা চিত্তং ‘অনুত্তৰং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, সমাহিতং ৱা চিত্তং ‘সমাহিতং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, অসমাহিতং ৱা চিত্তং ‘অসমাহিতং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, ৱিমুত্তং ৱা চিত্তং ‘ৱিমুত্তং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, অৱিমুত্তং ৱা চিত্তং ‘অৱিমুত্তং চিত্ত’ন্তি পজানাতি.

২৪৩. ‘‘সেয্যথাপি, মহাৰাজ, ইত্থী ৱা পুৰিসো ৱা দহৰো যুৱা মণ্ডনজাতিকো আদাসে ৱা পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অচ্ছে ৱা উদকপত্তে সকং মুখনিমিত্তং পচ্চৱেক্খমানো সকণিকং ৱা ‘সকণিক’ন্তি জানেয্য, অকণিকং ৱা ‘অকণিক’ন্তি জানেয্য; এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, ভিক্খু এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে চেতোপৰিযঞাণায চিত্তং অভিনীহৰতি অভিনিন্নামেতি. সো পৰসত্তানং পৰপুগ্গলানং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানাতি – সৰাগং ৱা চিত্তং ‘সৰাগং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, ৱীতৰাগং ৱা চিত্তং ‘ৱীতৰাগং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, সদোসং ৱা চিত্তং ‘সদোসং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, ৱীতদোসং ৱা চিত্তং ‘ৱীতদোসং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, সমোহং ৱা চিত্তং ‘সমোহং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, ৱীতমোহং ৱা চিত্তং ‘ৱীতমোহং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, সঙ্খিত্তং ৱা চিত্তং ‘সঙ্খিত্তং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, ৱিক্খিত্তং ৱা চিত্তং ‘ৱিক্খিত্তং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, মহগ্গতং ৱা চিত্তং ‘মহগ্গতং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, অমহগ্গতং ৱা চিত্তং ‘অমহগ্গতং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, সউত্তৰং ৱা চিত্তং ‘সউত্তৰং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, অনুত্তৰং ৱা চিত্তং ‘অনুত্তৰং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, সমাহিতং ৱা চিত্তং ‘সমাহিতং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, অসমাহিতং ৱা চিত্তং ‘অসমাহিতং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, ৱিমুত্তং ৱা চিত্তং ‘ৱিমুত্তং চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, অৱিমুত্তং ৱা চিত্তং ‘অৱিমুত্তং চিত্ত’ন্তি পজানাতি. ইদম্পি খো, মহাৰাজ, সন্দিট্ঠিকং সামঞ্ঞফলং পুৰিমেহি সন্দিট্ঠিকেহি সামঞ্ঞফলেহি অভিক্কন্ততৰঞ্চ পণীততৰঞ্চ.

পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণং

২৪৪. ‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণায চিত্তং অভিনীহৰতি অভিনিন্নামেতি. সো অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি, সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং দ্ৱেপি জাতিযো তিস্সোপি জাতিযো চতস্সোপি জাতিযো পঞ্চপি জাতিযো দসপি জাতিযো ৱীসম্পি জাতিযো তিংসম্পি জাতিযো চত্তালীসম্পি জাতিযো পঞ্ঞাসম্পি জাতিযো জাতিসতম্পি জাতিসহস্সম্পি জাতিসতসহস্সম্পি অনেকেপি সংৱট্টকপ্পে অনেকেপি ৱিৱট্টকপ্পে অনেকেপি সংৱট্টৱিৱট্টকপ্পে, ‘অমুত্ৰাসিং এৱংনামো এৱংগোত্তো এৱংৱণ্ণো এৱমাহাৰো এৱংসুখদুক্খপ্পটিসংৱেদী এৱমাযুপৰিযন্তো, সো ততো চুতো অমুত্ৰ উদপাদিং; তত্ৰাপাসিং এৱংনামো এৱংগোত্তো এৱংৱণ্ণো এৱমাহাৰো এৱংসুখদুক্খপ্পটিসংৱেদী এৱমাযুপৰিযন্তো, সো ততো চুতো ইধূপপন্নো’তি. ইতি সাকাৰং সউদ্দেসং অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি.

২৪৫. ‘‘সেয্যথাপি, মহাৰাজ, পুৰিসো সকম্হা গামা অঞ্ঞং গামং গচ্ছেয্য, তম্হাপি গামা অঞ্ঞং গামং গচ্ছেয্য. সো তম্হা গামা সকংযেৱ গামং পচ্চাগচ্ছেয্য. তস্স এৱমস্স – ‘অহং খো সকম্হা গামা অমুং গামং অগচ্ছিং [অগঞ্ছিং (স্যা. কং.)], তত্ৰাপি এৱং অট্ঠাসিং, এৱং নিসীদিং, এৱং অভাসিং, এৱং তুণ্হী অহোসিং, তম্হাপি গামা অমুং গামং অগচ্ছিং, তত্ৰাপি এৱং অট্ঠাসিং, এৱং নিসীদিং, এৱং অভাসিং, এৱং তুণ্হী অহোসিং, সোম্হি তম্হা গামা সকংযেৱ গামং পচ্চাগতো’তি. এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, ভিক্খু এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণায চিত্তং অভিনীহৰতি অভিনিন্নামেতি. সো অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি, সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং দ্ৱেপি জাতিযো তিস্সোপি জাতিযো চতস্সোপি জাতিযো পঞ্চপি জাতিযো দসপি জাতিযো ৱীসম্পি জাতিযো তিংসম্পি জাতিযো চত্তালীসম্পি জাতিযো পঞ্ঞাসম্পি জাতিযো জাতিসতম্পি জাতিসহস্সম্পি জাতিসতসহস্সম্পি অনেকেপি সংৱট্টকপ্পে অনেকেপি ৱিৱট্টকপ্পে অনেকেপি সংৱট্টৱিৱট্টকপ্পে, ‘অমুত্ৰাসিং এৱংনামো এৱংগোত্তো এৱংৱণ্ণো এৱমাহাৰো এৱংসুখদুক্খপ্পটিসংৱেদী এৱমাযুপৰিযন্তো, সো ততো চুতো অমুত্ৰ উদপাদিং; তত্ৰাপাসিং এৱংনামো এৱংগোত্তো এৱংৱণ্ণো এৱমাহাৰো এৱংসুখদুক্খপ্পটিসংৱেদী এৱমাযুপৰিযন্তো, সো ততো চুতো ইধূপপন্নো’তি, ইতি সাকাৰং সউদ্দেসং অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি. ইদম্পি খো, মহাৰাজ, সন্দিট্ঠিকং সামঞ্ঞফলং পুৰিমেহি সন্দিট্ঠিকেহি সামঞ্ঞফলেহি অভিক্কন্ততৰঞ্চ পণীততৰঞ্চ.

দিব্বচক্খুঞাণং

২৪৬. ‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে সত্তানং চুতূপপাতঞাণায চিত্তং অভিনীহৰতি অভিনিন্নামেতি. সো দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৱমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৱণ্ণে দুব্বণ্ণে সুগতে দুগ্গতে, যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি – ‘ইমে ৱত ভোন্তো সত্তা কাযদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা ৱচীদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা মনোদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা অৰিযানং উপৱাদকা মিচ্ছাদিট্ঠিকা মিচ্ছাদিট্ঠিকম্মসমাদানা. তে কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপন্না. ইমে ৱা পন ভোন্তো সত্তা কাযসুচৰিতেন সমন্নাগতা ৱচীসুচৰিতেন সমন্নাগতা মনোসুচৰিতেন সমন্নাগতা অৰিযানং অনুপৱাদকা সম্মাদিট্ঠিকা সম্মাদিট্ঠিকম্মসমাদানা, তে কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্না’তি. ইতি দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৱমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৱণ্ণে দুব্বণ্ণে সুগতে দুগ্গতে, যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি.

২৪৭. ‘‘সেয্যথাপি, মহাৰাজ, মজ্ঝে সিঙ্ঘাটকে পাসাদো. তত্থ চক্খুমা পুৰিসো ঠিতো পস্সেয্য মনুস্সে গেহং পৱিসন্তেপি নিক্খমন্তেপি ৰথিকাযপি ৱীথিং সঞ্চৰন্তে [ৰথিযাপী ৰথিং সঞ্চৰন্তে (সী.), ৰথিযায ৱিথিং সঞ্চৰন্তেপি (স্যা.)] মজ্ঝে সিঙ্ঘাটকে নিসিন্নেপি. তস্স এৱমস্স – ‘এতে মনুস্সা গেহং পৱিসন্তি, এতে নিক্খমন্তি, এতে ৰথিকায ৱীথিং সঞ্চৰন্তি, এতে মজ্ঝে সিঙ্ঘাটকে নিসিন্না’তি. এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, ভিক্খু এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে সত্তানং চুতূপপাতঞাণায চিত্তং অভিনীহৰতি অভিনিন্নামেতি. সো দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৱমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৱণ্ণে দুব্বণ্ণে সুগতে দুগ্গতে, যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি – ‘ইমে ৱত ভোন্তো সত্তা কাযদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা ৱচীদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা মনোদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা অৰিযানং উপৱাদকা মিচ্ছাদিট্ঠিকা মিচ্ছাদিট্ঠিকম্মসমাদানা, তে কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপন্না. ইমে ৱা পন ভোন্তো সত্তা কাযসুচৰিতেন সমন্নাগতা ৱচীসুচৰিতেন সমন্নাগতা মনোসুচৰিতেন সমন্নাগতা অৰিযানং অনুপৱাদকা সম্মাদিট্ঠিকা সম্মাদিট্ঠিকম্মসমাদানা. তে কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্না’তি. ইতি দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৱমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৱণ্ণে দুব্বণ্ণে সুগতে দুগ্গতে; যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি. ‘ইদম্পি খো, মহাৰাজ, সন্দিট্ঠিকং সামঞ্ঞফলং পুৰিমেহি সন্দিট্ঠিকেহি সামঞ্ঞফলেহি অভিক্কন্ততৰঞ্চ পণীততৰঞ্চ.

আসৱক্খযঞাণং

২৪৮. ‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে আসৱানং খযঞাণায চিত্তং অভিনীহৰতি অভিনিন্নামেতি. সো ইদং দুক্খন্তি যথাভূতং পজানাতি, অযং দুক্খসমুদযোতি যথাভূতং পজানাতি, অযং দুক্খনিৰোধোতি যথাভূতং পজানাতি, অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদাতি যথাভূতং পজানাতি. ইমে আসৱাতি যথাভূতং পজানাতি, অযং আসৱসমুদযোতি যথাভূতং পজানাতি, অযং আসৱনিৰোধোতি যথাভূতং পজানাতি, অযং আসৱনিৰোধগামিনী পটিপদাতি যথাভূতং পজানাতি. তস্স এৱং জানতো এৱং পস্সতো কামাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি, ভৱাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি, অৱিজ্জাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি, ‘ৱিমুত্তস্মিং ৱিমুত্তমি’তি ঞাণং হোতি, ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতি.

২৪৯. ‘‘সেয্যথাপি, মহাৰাজ, পব্বতসঙ্খেপে উদকৰহদো অচ্ছো ৱিপ্পসন্নো অনাৱিলো. তত্থ চক্খুমা পুৰিসো তীৰে ঠিতো পস্সেয্য সিপ্পিসম্বুকম্পি সক্খৰকথলম্পি মচ্ছগুম্বম্পি চৰন্তম্পি তিট্ঠন্তম্পি. তস্স এৱমস্স – ‘অযং খো উদকৰহদো অচ্ছো ৱিপ্পসন্নো অনাৱিলো. তত্ৰিমে সিপ্পিসম্বুকাপি সক্খৰকথলাপি মচ্ছগুম্বাপি চৰন্তিপি তিট্ঠন্তিপী’তি. এৱমেৱ খো, মহাৰাজ, ভিক্খু এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে আসৱানং খযঞাণায চিত্তং অভিনীহৰতি অভিনিন্নামেতি. ‘সো ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিৰোধো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানাতি. ‘ইমে আসৱাতি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং আসৱসমুদযো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং আসৱনিৰোধো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং আসৱনিৰোধগামিনী পটিপদাতি যথাভূতং পজানাতি. তস্স এৱং জানতো এৱং পস্সতো কামাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি, ভৱাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি, অৱিজ্জাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি, ‘ৱিমুত্তস্মিং ৱিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি, ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতি. ইদং খো, মহাৰাজ, সন্দিট্ঠিকং সামঞ্ঞফলং পুৰিমেহি সন্দিট্ঠিকেহি সামঞ্ঞফলেহি অভিক্কন্ততৰঞ্চ পণীততৰঞ্চ. ইমস্মা চ পন, মহাৰাজ, সন্দিট্ঠিকা সামঞ্ঞফলা অঞ্ঞং সন্দিট্ঠিকং সামঞ্ঞফলং উত্তৰিতৰং ৱা পণীততৰং ৱা নত্থী’’তি.

অজাতসত্তুউপাসকত্তপটিৱেদনা

২৫০. এৱং ৱুত্তে, ৰাজা মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কন্তং, ভন্তে, অভিক্কন্তং, ভন্তে. সেয্যথাপি, ভন্তে, নিক্কুজ্জিতং ৱা উক্কুজ্জেয্য, পটিচ্ছন্নং ৱা ৱিৱৰেয্য, মূড়্হস্স ৱা মগ্গং আচিক্খেয্য, অন্ধকাৰে ৱা তেলপজ্জোতং ধাৰেয্য ‘চক্খুমন্তো ৰূপানি দক্খন্তী’তি; এৱমেৱং, ভন্তে, ভগৱতা অনেকপৰিযাযেন ধম্মো পকাসিতো. এসাহং, ভন্তে, ভগৱন্তং সৰণং গচ্ছামি ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. উপাসকং মং ভগৱা ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গতং. অচ্চযো মং, ভন্তে, অচ্চগমা যথাবালং যথামূড়্হং যথাঅকুসলং, যোহং পিতৰং ধম্মিকং ধম্মৰাজানং ইস্সৰিযকাৰণা জীৱিতা ৱোৰোপেসিং. তস্স মে, ভন্তে ভগৱা অচ্চযং অচ্চযতো পটিগ্গণ্হাতু আযতিং সংৱৰাযা’’তি.

২৫১. ‘‘তগ্ঘ ত্ৱং, মহাৰাজ, অচ্চযো অচ্চগমা যথাবালং যথামূড়্হং যথাঅকুসলং, যং ত্ৱং পিতৰং ধম্মিকং ধম্মৰাজানং জীৱিতা ৱোৰোপেসি. যতো চ খো ত্ৱং, মহাৰাজ, অচ্চযং অচ্চযতো দিস্ৱা যথাধম্মং পটিকৰোসি, তং তে মযং পটিগ্গণ্হাম. ৱুদ্ধিহেসা, মহাৰাজ, অৰিযস্স ৱিনযে, যো অচ্চযং অচ্চযতো দিস্ৱা যথাধম্মং পটিকৰোতি, আযতিং সংৱৰং আপজ্জতী’’তি.

২৫২. এৱং ৱুত্তে, ৰাজা মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘হন্দ চ দানি মযং, ভন্তে, গচ্ছাম বহুকিচ্চা মযং বহুকৰণীযা’’তি. ‘‘যস্সদানি ত্ৱং, মহাৰাজ, কালং মঞ্ঞসী’’তি. অথ খো ৰাজা মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি.