১০. সুভসুত্তং

সুভমাণৱৱত্থু

৪৪৪. এৱং মে সুতং – একং সমযং আযস্মা আনন্দো সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে অচিৰপৰিনিব্বুতে ভগৱতি. তেন খো পন সমযেন সুভো মাণৱো তোদেয্যপুত্তো সাৱত্থিযং পটিৱসতি কেনচিদেৱ কৰণীযেন.

৪৪৫. অথ খো সুভো মাণৱো তোদেয্যপুত্তো অঞ্ঞতৰং মাণৱকং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৱং, মাণৱক, যেন সমণো আনন্দো তেনুপসঙ্কম; উপসঙ্কমিত্ৱা মম ৱচনেন সমণং আনন্দং অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৱিহাৰং পুচ্ছ – ‘সুভো মাণৱো তোদেয্যপুত্তো ভৱন্তং আনন্দং অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৱিহাৰং পুচ্ছতী’তি. এৱঞ্চ ৱদেহি – ‘সাধু কিৰ ভৱং আনন্দো যেন সুভস্স মাণৱস্স তোদেয্যপুত্তস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমতু অনুকম্পং উপাদাযা’’’তি.

৪৪৬. ‘‘এৱং, ভো’’তি খো সো মাণৱকো সুভস্স মাণৱস্স তোদেয্যপুত্তস্স পটিস্সুত্ৱা যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মতা আনন্দেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো মাণৱকো আযস্মন্তং আনন্দং এতদৱোচ – ‘‘সুভো মাণৱো তোদেয্যপুত্তো ভৱন্তং আনন্দং অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৱিহাৰং পুচ্ছতি; এৱঞ্চ ৱদেতি – ‘সাধু কিৰ ভৱং আনন্দো যেন সুভস্স মাণৱস্স তোদেয্যপুত্তস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমতু অনুকম্পং উপাদাযা’’’তি.

৪৪৭. এৱং ৱুত্তে, আযস্মা আনন্দো তং মাণৱকং এতদৱোচ – ‘‘অকালো খো, মাণৱক. অত্থি মে অজ্জ ভেসজ্জমত্তা পীতা. অপ্পেৱনাম স্ৱেপি উপসঙ্কমেয্যাম কালঞ্চ সমযঞ্চ উপাদাযা’’তি.

‘‘এৱং, ভো’’তি খো সো মাণৱকো আযস্মতো আনন্দস্স পটিস্সুত্ৱা উট্ঠাযাসনা যেন সুভো মাণৱো তোদেয্যপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা সুভং মাণৱং তোদেয্যপুত্তং এতদৱোচ, ‘‘অৱোচুম্হা খো মযং ভোতো ৱচনেন তং ভৱন্তং আনন্দং – ‘সুভো মাণৱো তোদেয্যপুত্তো ভৱন্তং আনন্দং অপ্পাবাধং অপ্পাতঙ্কং লহুট্ঠানং বলং ফাসুৱিহাৰং পুচ্ছতি, এৱঞ্চ ৱদেতি – ‘‘সাধু কিৰ ভৱং আনন্দো যেন সুভস্স মাণৱস্স তোদেয্যপুত্তস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমতু অনুকম্পং উপাদাযা’’’তি. এৱং ৱুত্তে, ভো, সমণো আনন্দো মং এতদৱোচ – ‘অকালো খো, মাণৱক. অত্থি মে অজ্জ ভেসজ্জমত্তা পীতা. অপ্পেৱনাম স্ৱেপি উপসঙ্কমেয্যাম কালঞ্চ সমযঞ্চ উপাদাযা’তি. এত্তাৱতাপি খো, ভো, কতমেৱ এতং, যতো খো সো ভৱং আনন্দো ওকাসমকাসি স্ৱাতনাযপি উপসঙ্কমনাযা’’তি.

৪৪৮. অথ খো আযস্মা আনন্দো তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায চেতকেন ভিক্খুনা পচ্ছাসমণেন যেন সুভস্স মাণৱস্স তোদেয্যপুত্তস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি.

অথ খো সুভো মাণৱো তোদেয্যপুত্তো যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মতা আনন্দেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সুভো মাণৱো তোদেয্যপুত্তো আযস্মন্তং আনন্দং এতদৱোচ – ‘‘ভৱঞ্হি আনন্দো তস্স ভোতো গোতমস্স দীঘৰত্তং উপট্ঠাকো সন্তিকাৱচৰো সমীপচাৰী. ভৱমেতং আনন্দো জানেয্য, যেসং সো ভৱং গোতমো ধম্মানং ৱণ্ণৱাদী অহোসি, যত্থ চ ইমং জনতং সমাদপেসি নিৱেসেসি পতিট্ঠাপেসি. কতমেসানং খো, ভো আনন্দ, ধম্মানং সো ভৱং গোতমো ৱণ্ণৱাদী অহোসি; কত্থ চ ইমং জনতং সমাদপেসি নিৱেসেসি পতিট্ঠাপেসী’’তি?

৪৪৯. ‘‘তিণ্ণং খো, মাণৱ, খন্ধানং সো ভগৱা ৱণ্ণৱাদী অহোসি; এত্থ চ ইমং জনতং সমাদপেসি নিৱেসেসি পতিট্ঠাপেসি. কতমেসং তিণ্ণং? অৰিযস্স সীলক্খন্ধস্স, অৰিযস্স সমাধিক্খন্ধস্স, অৰিযস্স পঞ্ঞাক্খন্ধস্স. ইমেসং খো, মাণৱ, তিণ্ণং খন্ধানং সো ভগৱা ৱণ্ণৱাদী অহোসি; এত্থ চ ইমং জনতং সমাদপেসি নিৱেসেসি পতিট্ঠাপেসী’’তি.

সীলক্খন্ধো

৪৫০. ‘‘কতমো পন সো, ভো আনন্দ, অৰিযো সীলক্খন্ধো, যস্স সো ভৱং গোতমো ৱণ্ণৱাদী অহোসি, যত্থ চ ইমং জনতং সমাদপেসি নিৱেসেসি পতিট্ঠাপেসী’’তি?

‘‘ইধ, মাণৱ, তথাগতো লোকে উপ্পজ্জতি অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা. সো ইমং লোকং সদেৱকং সমাৰকং সব্ৰহ্মকং সস্সমণব্ৰাহ্মণিং পজং সদেৱমনুস্সং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেতি. সো ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতি. তং ধম্মং সুণাতি গহপতি ৱা গহপতিপুত্তো ৱা অঞ্ঞতৰস্মিং ৱা কুলে পচ্চাজাতো. সো তং ধম্মং সুত্ৱা তথাগতে সদ্ধং পটিলভতি. সো তেন সদ্ধাপটিলাভেন সমন্নাগতো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘সম্বাধো ঘৰাৱাসো ৰজোপথো, অব্ভোকাসো পব্বজ্জা, নযিদং সুকৰং অগাৰং অজ্ঝাৱসতা একন্তপৰিপুণ্ণং একন্তপৰিসুদ্ধং সঙ্খলিখিতং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিতুং. যংনূনাহং কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজেয্য’ন্তি. সো অপৰেন সমযেন অপ্পং ৱা ভোগক্খন্ধং পহায মহন্তং ৱা ভোগক্খন্ধং পহায অপ্পং ৱা ঞাতিপৰিৱট্টং পহায মহন্তং ৱা ঞাতিপৰিৱট্টং পহায কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজতি. সো এৱং পব্বজিতো সমানো পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো ৱিহৰতি, আচাৰগোচৰসম্পন্নো, অনুমত্তেসু ৱজ্জেসু ভযদস্সাৱী, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু, কাযকম্মৱচীকম্মেন সমন্নাগতো কুসলেন, পৰিসুদ্ধাজীৱো, সীলসম্পন্নো, ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰো, সতিসম্পজঞ্ঞেন সমন্নাগতো, সন্তুট্ঠো.

৪৫১. ‘‘কথঞ্চ, মাণৱ, ভিক্খু সীলসম্পন্নো হোতি? ইধ, মাণৱ, ভিক্খু পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি, নিহিতদণ্ডো নিহিতসত্থো লজ্জী দযাপন্নো, সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী ৱিহৰতি. যম্পি, মাণৱ, ভিক্খু পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি, নিহিতদণ্ডো নিহিতসত্থো লজ্জী দযাপন্নো, সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী ৱিহৰতি; ইদম্পিস্স হোতি সীলস্মিং. (যথা ১৯৪ যাৱ ২১০ অনুচ্ছেদেসু এৱং ৱিত্থাৰেতব্বং).

‘‘যথা ৱা পনেকে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা সদ্ধাদেয্যানি ভোজনানি ভুঞ্জিত্ৱা তে এৱৰূপায তিৰচ্ছানৱিজ্জায মিচ্ছাজীৱেন জীৱিতং কপ্পেন্তি, সেয্যথিদং – সন্তিকম্মং পণিধিকম্মং ভূতকম্মং ভূৰিকম্মং ৱস্সকম্মং ৱোস্সকম্মং ৱত্থুকম্মং ৱত্থুপৰিকম্মং আচমনং ন্হাপনং জুহনং ৱমনং ৱিৰেচনং উদ্ধংৱিৰেচনং অধোৱিৰেচনং সীসৱিৰেচনং কণ্ণতেলং নেত্ততপ্পনং নত্থুকম্মং অঞ্জনং পচ্চঞ্জনং সালাকিযং সল্লকত্তিযং দাৰকতিকিচ্ছা মূলভেসজ্জানং অনুপ্পদানং ওসধীনং পটিমোক্খো ইতি ৱা ইতি এৱৰূপায তিৰচ্ছানৱিজ্জায মিচ্ছাজীৱা পটিৱিৰতো হোতি. যম্পি, মাণৱ, ভিক্খু যথা ৱা পনেকে ভোন্তো সমণব্ৰাহ্মণা সদ্ধাদেয্যানি ভোজনানি ভুঞ্জিত্ৱা তে এৱৰূপায তিৰচ্ছানৱিজ্জায মিচ্ছাজীৱেন জীৱিতং কপ্পেন্তি, সেয্যথিদং, সন্তিকম্মং পণিধিকম্মং…পে… ওসধীনং পটিমোক্খো ইতি ৱা ইতি এৱৰূপায তিৰচ্ছানৱিজ্জায মিচ্ছাজীৱা পটিৱিৰতো হোতি. ইদম্পিস্স হোতি সীলস্মিং.

৪৫২. ‘‘স খো সো [অযং খো সো (ক.)], মাণৱ, ভিক্খু এৱং সীলসম্পন্নো ন কুতোচি ভযং সমনুপস্সতি, যদিদং সীলসংৱৰতো. সেয্যথাপি, মাণৱ, ৰাজা খত্তিযো মুদ্ধাৱসিত্তো নিহতপচ্চামিত্তো ন কুতোচি ভযং সমনুপস্সতি, যদিদং পচ্চত্থিকতো. এৱমেৱ খো, মাণৱ, ভিক্খু এৱং সীলসম্পন্নো ন কুতোচি ভযং সমনুপস্সতি, যদিদং সীলসংৱৰতো. সো ইমিনা অৰিযেন সীলক্খন্ধেন সমন্নাগতো অজ্ঝত্তং অনৱজ্জসুখং পটিসংৱেদেতি. এৱং খো, মাণৱ, ভিক্খু সীলসম্পন্নো হোতি.

৪৫৩. ‘‘অযং খো সো, মাণৱ, অৰিযো সীলক্খন্ধো যস্স সো ভগৱা ৱণ্ণৱাদী অহোসি, যত্থ চ ইমং জনতং সমাদপেসি নিৱেসেসি পতিট্ঠাপেসি. অত্থি চেৱেত্থ উত্তৰিকৰণীয’’ন্তি.

‘‘অচ্ছৰিযং, ভো আনন্দ, অব্ভুতং, ভো আনন্দ! সো চাযং, ভো আনন্দ, অৰিযো সীলক্খন্ধো পৰিপুণ্ণো, নো অপৰিপুণ্ণো. এৱং পৰিপুণ্ণং চাহং, ভো, আনন্দ, অৰিযং সীলক্খন্ধং ইতো বহিদ্ধা অঞ্ঞেসু সমণব্ৰাহ্মণেসু ন সমনুপস্সামি. এৱং পৰিপুণ্ণঞ্চ, ভো আনন্দ, অৰিযং সীলক্খন্ধং ইতো বহিদ্ধা অঞ্ঞে সমণব্ৰাহ্মণা অত্তনি সমনুপস্সেয্যুং, তে তাৱতকেনেৱ অত্তমনা অস্সু – ‘অলমেত্তাৱতা, কতমেত্তাৱতা, অনুপ্পত্তো নো সামঞ্ঞত্থো, নত্থি নো কিঞ্চি উত্তৰিকৰণীয’ন্তি. অথ চ পন ভৱং আনন্দো এৱমাহ – ‘অত্থি চেৱেত্থ উত্তৰিকৰণীয’’’ন্তি [ইমস্স অনন্তৰং সী. পী. পোত্থকেসু ‘‘পঠমভাণৱাৰং’’তি পাঠো দিস্সতি].

সমাধিক্খন্ধো

৪৫৪. ‘‘কতমো পন সো, ভো আনন্দ, অৰিযো সমাধিক্খন্ধো, যস্স সো ভৱং গোতমো ৱণ্ণৱাদী অহোসি, যত্থ চ ইমং জনতং সমাদপেসি নিৱেসেসি পতিট্ঠাপেসী’’তি?

‘‘কথঞ্চ, মাণৱ, ভিক্খু ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰো হোতি? ইধ, মাণৱ, ভিক্খু চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহী; যত্ৱাধিকৰণমেনং চক্খুন্দ্ৰিযং অসংৱুতং ৱিহৰন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱেয্যুং তস্স সংৱৰায পটিপজ্জতি, ৰক্খতি চক্খুন্দ্ৰিযং, চক্খুন্দ্ৰিযে সংৱৰং আপজ্জতি. সোতেন সদ্দং সুত্ৱা…পে… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৱা… জিৱ্হায ৰসং সাযিত্ৱা… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৱা… মনসা ধম্মং ৱিঞ্ঞায ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহী; যত্ৱাধিকৰণমেনং মনিন্দ্ৰিযং অসংৱুতং ৱিহৰন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱেয্যুং তস্স সংৱৰায পটিপজ্জতি, ৰক্খতি মনিন্দ্ৰিযং, মনিন্দ্ৰিযে সংৱৰং আপজ্জতি. সো ইমিনা অৰিযেন ইন্দ্ৰিযসংৱৰেন সমন্নাগতো অজ্ঝত্তং অব্যাসেকসুখং পটিসংৱেদেতি. এৱং খো, মাণৱ, ভিক্খু ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰো হোতি.

৪৫৫. ‘‘কথঞ্চ, মাণৱ, ভিক্খু সতিসম্পজঞ্ঞেন সমন্নাগতো হোতি? ইধ, মাণৱ, ভিক্খু অভিক্কন্তে পটিক্কন্তে সম্পজানকাৰী হোতি, আলোকিতে ৱিলোকিতে সম্পজানকাৰী হোতি, সমিঞ্জিতে পসাৰিতে সম্পজানকাৰী হোতি, সঙ্ঘাটিপত্তচীৱৰধাৰণে সম্পজানকাৰী হোতি, অসিতে পীতে খাযিতে সাযিতে সম্পজানকাৰী হোতি, উচ্চাৰপস্সাৱকম্মে সম্পজানকাৰী হোতি, গতে ঠিতে নিসিন্নে সুত্তে জাগৰিতে ভাসিতে তুণ্হীভাৱে সম্পজানকাৰী হোতি. এৱং খো, মাণৱ, ভিক্খু সতিসম্পজঞ্ঞেন সমন্নাগতো হোতি.

৪৫৬. ‘‘কথঞ্চ, মাণৱ, ভিক্খু সন্তুট্ঠো হোতি? ইধ, মাণৱ, ভিক্খু সন্তুট্ঠো হোতি কাযপৰিহাৰিকেন চীৱৰেন কুচ্ছিপৰিহাৰিকেন পিণ্ডপাতেন. সো যেন যেনেৱ পক্কমতি, সমাদাযেৱ পক্কমতি. সেয্যথাপি, মাণৱ, পক্খী সকুণো যেন যেনেৱ ডেতি, সপত্তভাৰোৱ ডেতি; এৱমেৱ খো, মাণৱ, ভিক্খু সন্তুট্ঠো হোতি কাযপৰিহাৰিকেন চীৱৰেন কুচ্ছিপৰিহাৰিকেন পিণ্ডপাতেন. সো যেন যেনেৱ পক্কমতি, সমাদাযেৱ পক্কমতি. এৱং খো, মাণৱ, ভিক্খু সন্তুট্ঠো হোতি.

৪৫৭. ‘‘সো ইমিনা চ অৰিযেন সীলক্খন্ধেন সমন্নাগতো, ইমিনা চ অৰিযেন ইন্দ্ৰিযসংৱৰেন সমন্নাগতো, ইমিনা চ অৰিযেন সতিসম্পজঞ্ঞেন সমন্নাগতো, ইমায চ অৰিযায সন্তুট্ঠিযা সমন্নাগতো ৱিৱিত্তং সেনাসনং ভজতি অৰঞ্ঞং ৰুক্খমূলং পব্বতং কন্দৰং গিৰিগুহং সুসানং ৱনপত্থং অব্ভোকাসং পলালপুঞ্জং. সো পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপ্পটিক্কন্তো নিসীদতি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা, উজুং কাযং পণিধায, পৰিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৱা.

৪৫৮. ‘‘সো অভিজ্ঝং লোকে পহায ৱিগতাভিজ্ঝেন চেতসা ৱিহৰতি অভিজ্ঝায চিত্তং পৰিসোধেতি. ব্যাপাদপদোসং পহায অব্যাপন্নচিত্তো ৱিহৰতি সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী ব্যাপাদপদোসা চিত্তং পৰিসোধেতি. থিনমিদ্ধং পহায ৱিগতথিনমিদ্ধো ৱিহৰতি আলোকসঞ্ঞী সতো সম্পজানো, থিনমিদ্ধা চিত্তং পৰিসোধেতি. উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং পহায অনুদ্ধতো ৱিহৰতি অজ্ঝত্তং ৱূপসন্তচিত্তো উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চা চিত্তং পৰিসোধেতি. ৱিচিকিচ্ছং পহায তিণ্ণৱিচিকিচ্ছো ৱিহৰতি অকথংকথী কুসলেসু ধম্মেসু, ৱিচিকিচ্ছায চিত্তং পৰিসোধেতি.

৪৫৯. ‘‘সেয্যথাপি, মাণৱ, পুৰিসো ইণং আদায কম্মন্তে পযোজেয্য. তস্স তে কম্মন্তা সমিজ্ঝেয্যুং. সো যানি চ পোৰাণানি ইণমূলানি তানি চ ব্যন্তিং কৰেয্য, সিযা চস্স উত্তৰিং অৱসিট্ঠং দাৰভৰণায. তস্স এৱমস্স – ‘অহং খো পুব্বে ইণং আদায কম্মন্তে পযোজেসিং. তস্স মে তে কম্মন্তা সমিজ্ঝিংসু. সোহং যানি চ পোৰাণানি ইণমূলানি তানি চ ব্যন্তিং অকাসিং, অত্থি চ মে উত্তৰিং অৱসিট্ঠং দাৰভৰণাযা’তি. সো ততোনিদানং লভেথ পামোজ্জং, অধিগচ্ছেয্য সোমনস্সং.

৪৬০. ‘‘সেয্যথাপি, মাণৱ, পুৰিসো আবাধিকো অস্স দুক্খিতো বাড়্হগিলানো; ভত্তঞ্চস্স নচ্ছাদেয্য, ন চস্স কাযে বলমত্তা. সো অপৰেন সমযেন তম্হা আবাধা মুচ্চেয্য, ভত্তঞ্চস্স ছাদেয্য, সিযা চস্স কাযে বলমত্তা. তস্স এৱমস্স – ‘অহং খো পুব্বে আবাধিকো অহোসিং দুক্খিতো বাড়্হগিলানো, ভত্তঞ্চ মে নচ্ছাদেসি, ন চ মে আসি কাযে বলমত্তা. সোম্হি এতৰহি তম্হা আবাধা মুত্তো ভত্তঞ্চ মে ছাদেতি, অত্থি চ মে কাযে বলমত্তা’তি. সো ততোনিদানং লভেথ পামোজ্জং, অধিগচ্ছেয্য সোমনস্সং.

৪৬১. ‘‘সেয্যথাপি, মাণৱ, পুৰিসো বন্ধনাগাৰে বদ্ধো অস্স. সো অপৰেন সমযেন তম্হা বন্ধনাগাৰা মুচ্চেয্য সোত্থিনা অব্ভযেন, ন চস্স কিঞ্চি ভোগানং ৱযো. তস্স এৱমস্স – ‘অহং খো পুব্বে বন্ধনাগাৰে বদ্ধো অহোসিং. সোম্হি এতৰহি তম্হা বন্ধনাগাৰা মুত্তো সোত্থিনা অব্ভযেন, নত্থি চ মে কিঞ্চি ভোগানং ৱযো’তি. সো ততোনিদানং লভেথ পামোজ্জং, অধিগচ্ছেয্য সোমনস্সং.

৪৬২. ‘‘সেয্যথাপি, মাণৱ, পুৰিসো দাসো অস্স অনত্তাধীনো পৰাধীনো ন যেনকামংগমো. সো অপৰেন সমযেন তম্হা দাসব্যা মুচ্চেয্য, অত্তাধীনো অপৰাধীনো ভুজিস্সো যেনকামংগমো. তস্স এৱমস্স – ‘অহং খো পুব্বে দাসো অহোসিং অনত্তাধীনো পৰাধীনো ন যেনকামংগমো. সোম্হি এতৰহি তম্হা দাসব্যা মুত্তো অত্তাধীনো অপৰাধীনো ভুজিস্সো যেনকামংগমো’তি. সো ততোনিদানং লভেথ পামোজ্জং, অধিগচ্ছেয্য সোমনস্সং.

৪৬৩. ‘‘সেয্যথাপি, মাণৱ, পুৰিসো সধনো সভোগো কন্তাৰদ্ধানমগ্গং পটিপজ্জেয্য দুব্ভিক্খং সপ্পটিভযং. সো অপৰেন সমযেন তং কন্তাৰং নিত্থৰেয্য, সোত্থিনা গামন্তং অনুপাপুণেয্য খেমং অপ্পটিভযং. তস্স এৱমস্স – ‘অহং খো পুব্বে সধনো সভোগো কন্তাৰদ্ধানমগ্গং পটিপজ্জিং দুব্ভিক্খং সপ্পটিভযং. সোম্হি এতৰহি কন্তাৰং নিত্থিণ্ণো, সোত্থিনা গামন্তং অনুপ্পত্তো খেমং অপ্পটিভয’ন্তি. সো ততোনিদানং লভেথ পামোজ্জং, অধিগচ্ছেয্য সোমনস্সং.

৪৬৪. ‘‘এৱমেৱ খো, মাণৱ, ভিক্খু যথা ইণং যথা ৰোগং যথা বন্ধনাগাৰং যথা দাসব্যং যথা কন্তাৰদ্ধানমগ্গং, এৱং ইমে পঞ্চ নীৱৰণে অপ্পহীনে অত্তনি সমনুপস্সতি.

৪৬৫. ‘‘সেয্যথাপি, মাণৱ, যথা আণণ্যং যথা আৰোগ্যং যথা বন্ধনামোক্খং যথা ভুজিস্সং যথা খেমন্তভূমিং. এৱমেৱ ভিক্খু ইমে পঞ্চ নীৱৰণে পহীনে অত্তনি সমনুপস্সতি.

৪৬৬. ‘‘তস্সিমে পঞ্চ নীৱৰণে পহীনে অত্তনি সমনুপস্সতো পামোজ্জং জাযতি, পমুদিতস্স পীতি জাযতি, পীতিমনস্স কাযো পস্সম্ভতি, পস্সদ্ধকাযো সুখং ৱেদেতি, সুখিনো চিত্তং সমাধিযতি.

৪৬৭. ‘‘সো ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো ইমমেৱ কাযং ৱিৱেকজেন পীতিসুখেন অভিসন্দেতি পৰিসন্দেতি পৰিপূৰেতি পৰিপ্ফৰতি, নাস্স কিঞ্চি সব্বাৱতো কাযস্স ৱিৱেকজেন পীতিসুখেন অপ্ফুটং হোতি.

‘‘সেয্যথাপি, মাণৱ, দক্খো ন্হাপকো ৱা ন্হাপকন্তেৱাসী ৱা কংসথালে ন্হানীযচুণ্ণানি আকিৰিত্ৱা উদকেন পৰিপ্ফোসকং পৰিপ্ফোসকং সন্দেয্য. সাযং ন্হানীযপিণ্ডি স্নেহানুগতা স্নেহপৰেতা সন্তৰবাহিৰা ফুটা স্নেহেন, ন চ পগ্ঘৰণী. এৱমেৱ খো, মাণৱ, ভিক্খু ইমমেৱ কাযং ৱিৱেকজেন পীতিসুখেন অভিসন্দেতি পৰিসন্দেতি পৰিপূৰেতি পৰিপ্ফৰতি, নাস্স কিঞ্চি সব্বাৱতো কাযস্স ৱিৱেকজেন পীতিসুখেন অপ্ফুটং হোতি. যম্পি, মাণৱ, ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো ইমমেৱ কাযং ৱিৱেকজেন পীতিসুখেন অভিসন্দেতি পৰিসন্দেতি পৰিপূৰেতি পৰিপ্ফৰতি, নাস্স কিঞ্চি সব্বাৱতো কাযস্স ৱিৱেকজেন পীতিসুখেন অপ্ফুটং হোতি. ইদম্পিস্স হোতি সমাধিস্মিং.

৪৬৮. ‘‘পুন চপৰং, মাণৱ, ভিক্খু ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৱং অৱিতক্কং অৱিচাৰং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো ইমমেৱ কাযং সমাধিজেন পীতিসুখেন অভিসন্দেতি পৰিসন্দেতি পৰিপূৰেতি পৰিপ্ফৰতি, নাস্স কিঞ্চি সব্বাৱতো কাযস্স সমাধিজেন পীতিসুখেন অপ্ফুটং হোতি.

‘‘সেয্যথাপি, মাণৱ, উদকৰহদো গম্ভীৰো উব্ভিদোদকো. তস্স নেৱস্স পুৰত্থিমায দিসায উদকস্স আযমুখং, ন দক্খিণায দিসায উদকস্স আযমুখং, ন পচ্ছিমায দিসায উদকস্স আযমুখং, ন উত্তৰায দিসায উদকস্স আযমুখং, দেৱো চ ন কালেন কালং সম্মা ধাৰং অনুপৱেচ্ছেয্য. অথ খো তম্হাৱ উদকৰহদা সীতা ৱাৰিধাৰা উব্ভিজ্জিত্ৱা তমেৱ উদকৰহদং সীতেন ৱাৰিনা অভিসন্দেয্য পৰিসন্দেয্য পৰিপূৰেয্য পৰিপ্ফৰেয্য, নাস্স কিঞ্চি সব্বাৱতো উদকৰহদস্স সীতেন ৱাৰিনা অপ্ফুটং অস্স. এৱমেৱ খো, মাণৱ, ভিক্খু…পে… যম্পি, মাণৱ, ভিক্খু ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা… পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, সো ইমমেৱ কাযং সমাধিজেন পীতিসুখেন অভিসন্দেতি পৰিসন্দেতি পৰিপূৰেতি পৰিপ্ফৰতি, নাস্স কিঞ্চি সব্বাৱতো কাযস্স সমাধিজেন পীতিসুখেন অপ্ফুটং হোতি. ইদম্পিস্স হোতি সমাধিস্মিং.

৪৬৯. ‘‘পুন চপৰং, মাণৱ, ভিক্খু পীতিযা চ ৱিৰাগা উপেক্খকো চ ৱিহৰতি সতো সম্পজানো, সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৱেদেতি, যং তং অৰিযা আচিক্খন্তি – ‘‘উপেক্খকো সতিমা সুখৱিহাৰী’’তি, ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো ইমমেৱ কাযং নিপ্পীতিকেন সুখেন অভিসন্দেতি পৰিসন্দেতি পৰিপূৰেতি পৰিপ্ফৰতি, নাস্স কিঞ্চি সব্বাৱতো কাযস্স নিপ্পীতিকেন সুখেন অপ্ফুটং হোতি.

‘‘সেয্যথাপি, মাণৱ, উপ্পলিনিযং ৱা পদুমিনিযং ৱা পুণ্ডৰীকিনিযং ৱা অপ্পেকচ্চানি উপ্পলানি ৱা পদুমানি ৱা পুণ্ডৰীকানি ৱা উদকে জাতানি উদকে সংৱড্ঢানি উদকানুগ্গতানি অন্তোনিমুগ্গপোসীনি, তানি যাৱ চগ্গা যাৱ চ মূলা সীতেন ৱাৰিনা অভিসন্নানি পৰিসন্নানি পৰিপূৰানি পৰিপ্ফুটানি, নাস্স কিঞ্চি সব্বাৱতং উপ্পলানং ৱা পদুমানং ৱা পুণ্ডৰীকানং ৱা সীতেন ৱাৰিনা অপ্ফুটং অস্স. এৱমেৱ খো, মাণৱ, ভিক্খু…পে… যম্পি, মাণৱ, ভিক্খু পীতিযা চ ৱিৰাগা…পে… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো ইমমেৱ কাযং নিপ্পীতিকেন সুখেন অভিসন্দেতি পৰিসন্দেতি পৰিপূৰেতি পৰিপ্ফৰতি, নাস্স কিঞ্চি সব্বাৱতো কাযস্স নিপ্পীতিকেন সুখেন অপ্ফুটং হোতি. ইদম্পিস্স হোতি সমাধিস্মিং.

৪৭০. ‘‘পুন চপৰং, মাণৱ, ভিক্খু সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৱ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপাৰিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো ইমমেৱ কাযং পৰিসুদ্ধেন চেতসা পৰিযোদাতেন ফৰিত্ৱা নিসিন্নো হোতি; নাস্স কিঞ্চি সব্বাৱতো কাযস্স পৰিসুদ্ধেন চেতসা পৰিযোদাতেন অপ্ফুটং হোতি.

‘‘সেয্যথাপি, মাণৱ, পুৰিসো ওদাতেন ৱত্থেন সসীসং পাৰুপিত্ৱা নিসিন্নো অস্স, নাস্স কিঞ্চি সব্বাৱতো কাযস্স ওদাতেন ৱত্থেন অপ্ফুটং অস্স. এৱমেৱ খো, মাণৱ, ভিক্খু…পে… যম্পি, মাণৱ, ভিক্খু সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৱ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপাৰিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো ইমমেৱ কাযং পৰিসুদ্ধেন চেতসা পৰিযোদাতেন ফৰিত্ৱা নিসিন্নো হোতি; নাস্স কিঞ্চি সব্বাৱতো কাযস্স পৰিসুদ্ধেন চেতসা পৰিযোদাতেন অপ্ফুটং হোতি. ইদম্পিস্স হোতি সমাধিস্মিং.

৪৭১. ‘‘অযং খো সো, মাণৱ, অৰিযো সমাধিক্খন্ধো যস্স সো ভগৱা ৱণ্ণৱাদী অহোসি, যত্থ চ ইমং জনতং সমাদপেসি নিৱেসেসি পতিট্ঠাপেসি. অত্থি চেৱেত্থ উত্তৰিকৰণীয’’ন্তি.

‘‘অচ্ছৰিযং, ভো আনন্দ, অব্ভুতং, ভো আনন্দ! সো চাযং, ভো আনন্দ, অৰিযো সমাধিক্খন্ধো পৰিপুণ্ণো, নো অপৰিপুণ্ণো. এৱং পৰিপুণ্ণং চাহং, ভো আনন্দ, অৰিযং সমাধিক্খন্ধং ইতো বহিদ্ধা অঞ্ঞেসু সমণব্ৰাহ্মণেসু ন সমনুপস্সামি. এৱং পৰিপুণ্ণঞ্চ, ভো আনন্দ, অৰিযং সমাধিক্খন্ধং ইতো বহিদ্ধা অঞ্ঞে সমণব্ৰাহ্মণা অত্তনি সমনুপস্সেয্যুং, তে তাৱতকেনেৱ অত্তমনা অস্সু – ‘অলমেত্তাৱতা, কতমেত্তাৱতা, অনুপ্পত্তো নো সামঞ্ঞত্থো, নত্থি নো কিঞ্চি উত্তৰিকৰণীয’ন্তি. অথ চ পন ভৱং আনন্দো এৱমাহ – ‘অত্থি চেৱেত্থ উত্তৰিকৰণীয’’’ন্তি.

পঞ্ঞাক্খন্ধো

৪৭২. ‘‘কতমো পন সো, ভো আনন্দ, অৰিযো পঞ্ঞাক্খন্ধো, যস্স ভো ভৱং গোতমো ৱণ্ণৱাদী অহোসি, যত্থ চ ইমং জনতং সমাদপেসি নিৱেসেসি পতিট্ঠাপেসী’’তি?

‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে ঞাণদস্সনায চিত্তং অভিনীহৰতি অভিনিন্নামেতি. সো এৱং পজানাতি – ‘অযং খো মে কাযো ৰূপী চাতুমহাভূতিকো মাতাপেত্তিকসম্ভৱো ওদনকুম্মাসূপচযো অনিচ্চুচ্ছাদনপৰিমদ্দনভেদনৱিদ্ধংসনধম্মো; ইদঞ্চ পন মে ৱিঞ্ঞাণং এত্থ সিতং এত্থ পটিবদ্ধ’ন্তি.

‘‘সেয্যথাপি, মাণৱ, মণি ৱেড়ুৰিযো সুভো জাতিমা অট্ঠংসো সুপৰিকম্মকতো অচ্ছো ৱিপ্পসন্নো অনাৱিলো সব্বাকাৰসম্পন্নো. তত্ৰাস্স সুত্তং আৱুতং নীলং ৱা পীতং ৱা লোহিতং ৱা ওদাতং ৱা পণ্ডুসুত্তং ৱা. তমেনং চক্খুমা পুৰিসো হত্থে কৰিত্ৱা পচ্চৱেক্খেয্য – ‘অযং খো মণি ৱেড়ুৰিযো সুভো জাতিমা অট্ঠংসো সুপৰিকম্মকতো অচ্ছো ৱিপ্পসন্নো অনাৱিলো সব্বাকাৰসম্পন্নো. তত্ৰিদং সুত্তং আৱুতং নীলং ৱা পীতং ৱা লোহিতং ৱা ওদাতং ৱা পণ্ডুসুত্তং ৱা’তি. এৱমেৱ খো, মাণৱ, ভিক্খু এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে ঞাণদস্সনায চিত্তং অভিনীহৰতি অভিনিন্নামেতি. সো এৱং পজানাতি – ‘অযং খো মে কাযো ৰূপী চাতুমহাভূতিকো মাতাপেত্তিকসম্ভৱো ওদনকুম্মাসূপচযো অনিচ্চুচ্ছাদনপৰিমদ্দনভেদন-ৱিদ্ধংসনধম্মো. ইদঞ্চ পন মে ৱিঞ্ঞাণং এত্থ সিতং এত্থ পটিবদ্ধ’ন্তি. যম্পি, মাণৱ, ভিক্খু এৱং সমাহিতে চিত্তে…পে… আনেঞ্জপ্পত্তে ঞাণদস্সনায চিত্তং অভিনীহৰতি অভিনিন্নামেতি. সো এৱং পজানাতি…পে… এত্থ পটিবদ্ধন্তি. ইদম্পিস্স হোতি পঞ্ঞায.

৪৭৩. ‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে মনোমযং কাযং অভিনিম্মানায চিত্তং অভিনীহৰতি অভিনিন্নামেতি. সো ইমম্হা কাযা অঞ্ঞং কাযং অভিনিম্মিনাতি ৰূপিং মনোমযং সব্বঙ্গপচ্চঙ্গিং অহীনিন্দ্ৰিযং.

‘‘সেয্যথাপি, মাণৱ, পুৰিসো মুঞ্জম্হা ঈসিকং পৱাহেয্য. তস্স এৱমস্স – ‘অযং মুঞ্জো অযং ঈসিকা; অঞ্ঞো মুঞ্জো অঞ্ঞা ঈসিকা; মুঞ্জম্হা ত্ৱেৱ ঈসিকা পৱাড়্হা’তি. সেয্যথা ৱা পন, মাণৱ, পুৰিসো অসিং কোসিযা পৱাহেয্য. তস্স এৱমস্স – ‘অযং অসি, অযং কোসি; অঞ্ঞো অসি, অঞ্ঞা কোসি; কোসিযা ত্ৱেৱ অসি পৱাড়্হো’তি. সেয্যথা ৱা পন, মাণৱ, পুৰিসো অহিং কৰণ্ডা উদ্ধৰেয্য. তস্স এৱমস্স – ‘অযং অহি, অযং কৰণ্ডো; অঞ্ঞো অহি, অঞ্ঞো কৰণ্ডো; কৰণ্ডা ত্ৱেৱ অহি উব্ভতো’তি. এৱমেৱ খো, মাণৱ, ভিক্খু…পে… যম্পি, মাণৱ, ভিক্খু এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে মনোমযং কাযং অভিনিম্মানায চিত্তং অভিনীহৰতি অভিনিন্নামেতি…পে…. ইদম্পিস্স হোতি পঞ্ঞায.

৪৭৪. ‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে ইদ্ধিৱিধায চিত্তং অভিনীহৰতি অভিনিন্নামেতি. সো অনেকৱিহিতং ইদ্ধিৱিধং পচ্চনুভোতি. একোপি হুত্ৱা বহুধা হোতি, বহুধাপি হুত্ৱা একো হোতি. আৱিভাৱং তিৰোভাৱং তিৰোকুট্টং তিৰোপাকাৰং তিৰোপব্বতং অসজ্জমানো গচ্ছতি সেয্যথাপি আকাসে. পথৱিযাপি উম্মুজ্জনিমুজ্জং কৰোতি, সেয্যথাপি উদকে. উদকেপি অভিজ্জমানে গচ্ছতি সেয্যথাপি পথৱিযং. আকাসেপি পল্লঙ্কেন কমতি সেয্যথাপি পক্খী সকুণো. ইমেপি চন্দিমসূৰিযে এৱং মহিদ্ধিকে এৱং মহানুভাৱে পাণিনা পৰামসতি পৰিমজ্জতি. যাৱ ব্ৰহ্মলোকাপি কাযেন ৱসং ৱত্তেতি.

‘‘সেয্যথাপি, মাণৱ, দক্খো কুম্ভকাৰো ৱা কুম্ভকাৰন্তেৱাসী ৱা সুপৰিকম্মকতায মত্তিকায যঞ্ঞদেৱ ভাজনৱিকতিং আকঙ্খেয্য, তং তদেৱ কৰেয্য অভিনিপ্ফাদেয্য. সেয্যথা ৱা পন, মাণৱ, দক্খো দন্তকাৰো ৱা দন্তকাৰন্তেৱাসী ৱা সুপৰিকম্মকতস্মিং দন্তস্মিং যঞ্ঞদেৱ দন্তৱিকতিং আকঙ্খেয্য, তং তদেৱ কৰেয্য অভিনিপ্ফাদেয্য. সেয্যথা ৱা পন, মাণৱ, দক্খো সুৱণ্ণকাৰো ৱা সুৱণ্ণকাৰন্তেৱাসী ৱা সুপৰিকম্মকতস্মিং সুৱণ্ণস্মিং যঞ্ঞদেৱ সুৱণ্ণৱিকতিং আকঙ্খেয্য, তং তদেৱ কৰেয্য অভিনিপ্ফাদেয্য. এৱমেৱ খো, মাণৱ, ভিক্খু …পে… যম্পি মাণৱ ভিক্খু এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে ইদ্ধিৱিধায চিত্তং অভিনীহৰতি অভিনিন্নামেতি. সো অনেকৱিহিতং ইদ্ধিৱিধং পচ্চনুভোতি. একোপি হুত্ৱা বহুধা হোতি …পে… যাৱ ব্ৰহ্মলোকাপি কাযেন ৱসং ৱত্তেতি. ইদম্পিস্স হোতি পঞ্ঞায.

৪৭৫. ‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে…পে… আনেঞ্জপ্পত্তে দিব্বায সোতধাতুযা চিত্তং অভিনীহৰতি অভিনিন্নামেতি. সো দিব্বায সোতধাতুযা ৱিসুদ্ধায অতিক্কন্তমানুসিকায উভো সদ্দে সুণাতি দিব্বে চ মানুসে চ যে দূৰে সন্তিকে চ. সেয্যথাপি, মাণৱ, পুৰিসো অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্নো. সো সুণেয্য ভেৰিসদ্দম্পি মুদিঙ্গসদ্দম্পি সঙ্খপণৱদিন্দিমসদ্দম্পি. তস্স এৱমস্স – ‘ভেৰিসদ্দো ইতিপি মুদিঙ্গসদ্দো ইতিপি সঙ্খপণৱদিন্দিমসদ্দো ইতি’পি [ইতিপীতি (ক.)]. এৱমেৱ খো, মাণৱ, ভিক্খু…পে…. যম্পি মাণৱ, ভিক্খু এৱং সমাহিতে চিত্তে…পে… আনেঞ্জপ্পত্তে দিব্বায সোতধাতুযা চিত্তং অভিনীহৰতি অভিনিন্নামেতি. সো দিব্বায সোতধাতুযা ৱিসুদ্ধায অতিক্কন্তমানুসিকায উভো সদ্দে সুণাতি দিব্বে চ মানুসে চ যে দূৰে সন্তিকে চ. ইদম্পিস্স হোতি পঞ্ঞায.

৪৭৬. ‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে চেতোপৰিযঞাণায চিত্তং অভিনীহৰতি অভিনিন্নামেতি. সো পৰসত্তানং পৰপুগ্গলানং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানাতি, ‘সৰাগং ৱা চিত্তং সৰাগং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, ‘ৱীতৰাগং ৱা চিত্তং ৱীতৰাগং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, ‘সদোসং ৱা চিত্তং সদোসং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, ‘ৱীতদোসং ৱা চিত্তং ৱীতদোসং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, ‘সমোহং ৱা চিত্তং সমোহং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, ‘ৱীতমোহং ৱা চিত্তং ৱীতমোহং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, ‘সঙ্খিত্তং ৱা চিত্তং সঙ্খিত্তং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, ‘ৱিক্খিত্তং ৱা চিত্তং ৱিক্খিত্তং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, ‘মহগ্গতং ৱা চিত্তং মহগ্গতং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, ‘অমহগ্গতং ৱা চিত্তং অমহগ্গতং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, ‘সউত্তৰং ৱা চিত্তং সউত্তৰং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, ‘অনুত্তৰং ৱা চিত্তং অনুত্তৰং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, ‘সমাহিতং ৱা চিত্তং সমাহিতং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, ‘অসমাহিতং ৱা চিত্তং অসমাহিতং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, ‘ৱিমুত্তং ৱা চিত্তং ৱিমুত্তং চিত্ত’ন্তি পজানাতি, ‘অৱিমুত্তং ৱা চিত্তং অৱিমুত্তং চিত্ত’ন্তি পজানাতি.

‘‘সেয্যথাপি, মাণৱ, ইত্থী ৱা পুৰিসো ৱা দহৰো যুৱা মণ্ডনজাতিকো আদাসে ৱা পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অচ্ছে ৱা উদকপত্তে সকং মুখনিমিত্তং পচ্চৱেক্খমানো সকণিকং ৱা সকণিকন্তি জানেয্য, অকণিকং ৱা অকণিকন্তি জানেয্য. এৱমেৱ খো, মাণৱ, ভিক্খু…পে… যম্পি, মাণৱ, ভিক্খু এৱং সমাহিতে…পে… আনেঞ্জপ্পত্তে চেতোপৰিযঞাণায চিত্তং অভিনীহৰতি অভিনিন্নামেতি. সো পৰসত্তানং পুৰপুগ্গলানং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানাতি, সৰাগং ৱা চিত্তং সৰাগং চিত্তন্তি পজানাতি…পে… অৱিমুত্তং ৱা চিত্তং অৱিমুত্তং চিত্তন্তি পজানাতি. ইদম্পিস্স হোতি পঞ্ঞায.

৪৭৭. ‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে…পে… আনেঞ্জপ্পত্তে পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণায চিত্তং অভিনীহৰতি অভিনিন্নামেতি. সো অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি. সেয্যথিদং, একম্পি জাতিং দ্ৱেপি জাতিযো তিস্সোপি জাতিযো চতস্সোপি জাতিযো পঞ্চপি জাতিযো দসপি জাতিযো ৱীসম্পি জাতিযো তিংসম্পি জাতিযো চত্তালীসম্পি জাতিযো পঞ্ঞাসম্পি জাতিযো জাতিসতম্পি জাতিসহস্সম্পি জাতিসতসহস্সম্পি অনেকেপি সংৱট্টকপ্পে অনেকেপি ৱিৱট্টকপ্পে অনেকেপি সংৱট্টৱিৱট্টকপ্পে – ‘অমুত্ৰাসিং এৱংনামো এৱংগোত্তো এৱংৱণ্ণো এৱমাহাৰো এৱংসুখদুক্খপ্পটিসংৱেদী এৱমাযুপৰিযন্তো. সো ততো চুতো অমুত্ৰ উদপাদিং; তত্ৰাপাসিং এৱংনামো এৱংগোত্তো এৱংৱণ্ণো এৱমাহাৰো এৱংসুখদুক্খপ্পটিসংৱেদী এৱমাযুপৰিযন্তো; সো ততো চুতো ইধূপপন্নো’তি. ইতি সাকাৰং সউদ্দেসং অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি.

‘‘সেয্যথাপি, মাণৱ, পুৰিসো সকম্হা গামা অঞ্ঞং গামং গচ্ছেয্য; তম্হাপি গামা অঞ্ঞং গামং গচ্ছেয্য; সো তম্হা গামা সকংযেৱ গামং পচ্চাগচ্ছেয্য. তস্স এৱমস্স – ‘অহং খো সকম্হা গামা অমুং গামং অগচ্ছিং, তত্ৰ এৱং অট্ঠাসিং এৱং নিসীদিং এৱং অভাসিং এৱং তুণ্হী অহোসিং. সো তম্হাপি গামা অমুং গামং গচ্ছিং, তত্ৰাপি এৱং অট্ঠাসিং এৱং নিসীদিং এৱং অভাসিং এৱং তুণ্হী অহোসিং. সোম্হি তম্হা গামা সকংযেৱ গামং পচ্চাগতো’তি. এৱমেৱ খো, মাণৱ, ভিক্খু…পে… যম্পি, মাণৱ, ভিক্খু এৱং সমাহিতে চিত্তে…পে… আনেঞ্জপ্পত্তে পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণায চিত্তং অভিনীহৰতি অভিনিন্নামেতি. সো অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি. সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং…পে… ইতি সাকাৰং সউদ্দেসং অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি. ইদম্পিস্স হোতি পঞ্ঞায.

৪৭৮. ‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে…পে… আনেঞ্জপ্পত্তে সত্তানং চুতূপপাতঞাণায চিত্তং অভিনীহৰতি অভিনিন্নামেতি. সো দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৱমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৱণ্ণে দুব্বণ্ণে সুগতে দুগ্গতে, যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি – ‘ইমে ৱত ভোন্তো সত্তা কাযদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা ৱচীদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা মনোদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা অৰিযানং উপৱাদকা মিচ্ছাদিট্ঠিকা মিচ্ছাদিট্ঠিকম্মসমাদানা. তে কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপন্না. ইমে ৱা পন ভোন্তো সত্তা কাযসুচৰিতেন সমন্নাগতা ৱচীসুচৰিতেন সমন্নাগতা মনোসুচৰিতেন সমন্নাগতা অৰিযানং অনুপৱাদকা সম্মাদিট্ঠিকা সম্মাদিট্ঠিকম্মসমাদানা. তে কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্না’তি. ইতি দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৱমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৱণ্ণে দুব্বণ্ণে সুগতে দুগ্গতে, যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি.

‘‘সেয্যথাপি, মাণৱ, মজ্ঝেসিঙ্ঘাটকে পাসাদো, তত্থ চক্খুমা পুৰিসো ঠিতো পস্সেয্য মনুস্সে গেহং পৱিসন্তেপি নিক্খমন্তেপি ৰথিকাযপি ৱীথিং সঞ্চৰন্তে মজ্ঝেসিঙ্ঘাটকে নিসিন্নেপি. তস্স এৱমস্স – ‘এতে মনুস্সা গেহং পৱিসন্তি, এতে নিক্খমন্তি, এতে ৰথিকায ৱীথিং সঞ্চৰন্তি, এতে মজ্ঝেসিঙ্ঘাটকে নিসিন্না’তি. এৱমেৱ খো, মাণৱ, ভিক্খু…পে… যম্পি, মাণৱ, ভিক্খু এৱং সমাহিতে চিত্তে…পে… আনেঞ্জপ্পত্তে সত্তানং চুতূপপাতঞাণায চিত্তং অভিনীহৰতি অভিনিন্নামেতি. সো দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৱমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৱণ্ণে দুব্বণ্ণে সুগতে দুগ্গতে, যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি. ইদম্পিস্স হোতি পঞ্ঞায.

৪৭৯. ‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে আসৱানং খযঞাণায চিত্তং অভিনীহৰতি অভিনিন্নামেতি. সো ইদং দুক্খন্তি যথাভূতং পজানাতি, অযং দুক্খসমুদযোতি যথাভূতং পজানাতি, অযং দুক্খনিৰোধোতি যথাভূতং পজানাতি, অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদাতি যথাভূতং পজানাতি; ইমে আসৱাতি যথাভূতং পজানাতি, অযং আসৱসমুদযোতি যথাভূতং পজানাতি, অযং আসৱনিৰোধোতি যথাভূতং পজানাতি, অযং আসৱনিৰোধগামিনী পটিপদাতি যথাভূতং পজানাতি. তস্স এৱং জানতো এৱং পস্সতো কামাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি, ভৱাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি, অৱিজ্জাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি, ৱিমুত্তস্মিং ৱিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতি.

‘‘সেয্যথাপি, মাণৱ, পব্বতসঙ্খেপে উদকৰহদো অচ্ছো ৱিপ্পসন্নো অনাৱিলো. তত্থ চক্খুমা পুৰিসো তীৰে ঠিতো পস্সেয্য সিপ্পিকসম্বুকম্পি সক্খৰকথলম্পি মচ্ছগুম্বম্পি চৰন্তম্পি তিট্ঠন্তম্পি. তস্স এৱমস্স – ‘অযং খো উদকৰহদো অচ্ছো ৱিপ্পসন্নো অনাৱিলো. তত্ৰিমে সিপ্পিকসম্বুকাপি সক্খৰকথলাপি মচ্ছগুম্বাপি চৰন্তিপি তিট্ঠন্তিপী’তি. এৱমেৱ খো, মাণৱ, ভিক্খু…পে… যম্পি, মাণৱ, ভিক্খু এৱং সমাহিতে চিত্তে…পে… আনেঞ্জপ্পত্তে আসৱানং খযঞাণায চিত্তং অভিনীহৰতি অভিনিন্নামেতি. সো ইদং দুক্খন্তি যথাভূতং পজানাতি…পে… আসৱনিৰোধগামিনী পটিপদাতি যথাভূতং পজানাতি. তস্স এৱং জানতো এৱং পস্সতো কামাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি, ভৱাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি, অৱিজ্জাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি, ৱিমুত্তস্মিং ৱিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি, ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতি. ইদম্পিস্স হোতি পঞ্ঞায.

৪৮০. ‘‘অযং খো, সো মাণৱ, অৰিযো পঞ্ঞাক্খন্ধো যস্স সো ভগৱা ৱণ্ণৱাদী অহোসি, যত্থ চ ইমং জনতং সমাদপেসি নিৱেসেসি পতিট্ঠাপেসি. নত্থি চেৱেত্থ উত্তৰিকৰণীয’’ন্তি.

‘‘অচ্ছৰিযং, ভো আনন্দ, অব্ভুতং, ভো আনন্দ! সো চাযং, ভো আনন্দ, অৰিযো পঞ্ঞাক্খন্ধো পৰিপুণ্ণো, নো অপৰিপুণ্ণো. এৱং পৰিপুণ্ণং চাহং, ভো আনন্দ, অৰিযং পঞ্ঞাক্খন্ধং ইতো বহিদ্ধা অঞ্ঞেসু সমণব্ৰাহ্মণেসু ন সমনুপস্সামি. নত্থি চেৱেত্থ [ন সমনুপস্সামি…পে… নত্থি নো কিঞ্চি (স্যা. ক.)] উত্তৰিকৰণীযং [উত্তৰিং কৰণীযন্তি (সী. স্যা. পী.) উত্তৰিকৰণীযন্তি (ক.)]. অভিক্কন্তং, ভো আনন্দ, অভিক্কন্তং, ভো আনন্দ! সেয্যথাপি, ভো আনন্দ, নিক্কুজ্জিতং ৱা উক্কুজ্জেয্য, পটিচ্ছন্নং ৱা ৱিৱৰেয্য, মূড়্হস্স ৱা মগ্গং আচিক্খেয্য, অন্ধকাৰে ৱা তেলপজ্জোতং ধাৰেয্য ‘চক্খুমন্তো ৰূপানি দক্খন্তী’তি. এৱমেৱং ভোতা আনন্দেন অনেকপৰিযাযেন ধম্মো পকাসিতো. এসাহং, ভো আনন্দ, তং ভৱন্তং গোতমং সৰণং গচ্ছামি ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. উপাসকং মং ভৱং আনন্দো ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গত’’ন্তি.

সুভসুত্তং নিট্ঠিতং দসমং.