পঞ্চৱগ্গো
কম্মৱগ্গৱণ্ণনা
৪৮২. কম্মৱগ্গে চতুন্নং কম্মানং নানাকৰণং সমথক্খন্ধকে ৱুত্তমেৱ. কিঞ্চাপি ৱুত্তং, অথ খো অযং কম্মৱিনিচ্ছযো নাম আদিতো পট্ঠায ৱুচ্চমানো পাকটো হোতি, তস্মা আদিতো পট্ঠাযেৱেত্থ ৱত্তব্বং ৱদিস্সাম. চত্তাৰীতি কম্মানং গণনপৰিচ্ছেদৱচনমেতং. কম্মানীতি পৰিচ্ছিন্নকম্মনিদস্সনং. অপলোকনকম্মং নাম সীমট্ঠকসঙ্ঘং সোধেত্ৱা ছন্দাৰহানং ছন্দং আহৰিত্ৱা সমগ্গস্স সঙ্ঘস্স অনুমতিযা তিক্খত্তুং সাৱেত্ৱা কত্তব্বং কম্মং. ঞত্তিকম্মং নাম ৱুত্তনযেনেৱ সমগ্গস্স সঙ্ঘস্স অনুমতিযা একায ঞত্তিযা কত্তব্বং কম্মং. ঞত্তিদুতিযকম্মং নাম ৱুত্তনযেনেৱ সমগ্গস্স সঙ্ঘস্স অনুমতিযা একায ঞত্তিযা একায চ অনুস্সাৱনাযাতি এৱং ঞত্তিদুতিযায অনুস্সাৱনায কত্তব্বং কম্মং. ঞত্তিচতুত্থকম্মং নাম ৱুত্তনযেনেৱ সমগ্গস্স সঙ্ঘস্স অনুমতিযা একায ঞত্তিযা তীহি চ অনুস্সাৱনাহীতি এৱং ঞত্তিচতুত্থাহি তীহি অনুস্সাৱনাহি কত্তব্বং কম্মং.
তত্থ অপলোকনকম্মং অপলোকেত্ৱাৱ কাতব্বং, ঞত্তিকম্মাদিৱসেন ন কাতব্বং. ঞত্তিকম্মম্পি একং ঞত্তিং ঠপেত্ৱাৱ কাতব্বং, অপলোকনকম্মাদিৱসেন ন কাতব্বং. ঞত্তিদুতিযকম্মং পন অপলোকেত্ৱা কাতব্বম্পি অত্থি, অকাতব্বম্পি অত্থি.
তত্থ সীমাসম্মুতি, সীমাসমূহননং, কথিনদানং, কথিনুদ্ধাৰো, কুটিৱত্থুদেসনা, ৱিহাৰৱত্থুদেসনাতি ইমানি ছ কম্মানি গৰুকানি অপলোকেত্ৱা কাতুং ন ৱট্টন্তি, ঞত্তিদুতিযকম্মৱাচং সাৱেত্ৱাৱ কাতব্বানি. অৱসেসা তেৰস সম্মুতিযো সেনাসনগ্গাহকমতকচীৱৰদানাদিসম্মুতিযো চাতি এতানি লহুককম্মানি অপলোকেত্ৱাপি কাতুং ৱট্টন্তি, ঞত্তিকম্ম-ঞত্তিচতুত্থকম্মৱসেন পন ন কাতব্বমেৱ. ঞত্তিচতুত্থকম্মৱসেন কযিৰমানং দড়্হতৰং হোতি, তস্মা কাতব্বন্তি একচ্চে ৱদন্তি. এৱং পন সতি কম্মসঙ্কৰো হোতি, তস্মা ন কাতব্বন্তি পটিক্খিত্তমেৱ. সচে পন অক্খৰপৰিহীনং ৱা পদপৰিহীনং ৱা দুৰুত্তপদং ৱা হোতি, তস্স সোধনত্থং পুনপ্পুনং ৱত্তুং ৱট্টতি. ইদং অকুপ্পকম্মস্স দড়্হীকম্মং হোতি, কুপ্পকম্মে কম্মং হুত্ৱা তিট্ঠতি.
ঞত্তিচতুত্থকম্মং ঞত্তিঞ্চ তিস্সো চ কম্মৱাচাযো সাৱেত্ৱাৱ কাতব্বং, অপলোকনকম্মাদিৱসেন ন কাতব্বং. পঞ্চহাকাৰেহি ৱিপজ্জন্তীতি পঞ্চহি কাৰণেহি ৱিপজ্জন্তি.
৪৮৩. সম্মুখাকৰণীযং কম্মং অসম্মুখা কৰোতি, ৱত্থুৱিপন্নং অধম্মকম্মন্তি এত্থ অত্থি কম্মং সম্মুখাকৰণীযং; অত্থি অসম্মুখাকৰণীযং; তত্থ অসম্মুখাকৰণীযং নাম দূতেনুপসম্পদা, পত্তনিক্কুজ্জনং, পত্তুক্কুজ্জনং, উম্মত্তকস্স ভিক্খুনো উম্মত্তকসম্মুতি, সেক্খানং কুলানং সেক্খসম্মুতি, ছন্নস্স ভিক্খুনো ব্ৰহ্মদণ্ডো, দেৱদত্তস্স পকাসনীযকম্মং, অপ্পসাদনীযং দস্সেন্তস্স ভিক্খুনো ভিক্খুনিসঙ্ঘেন কাতব্বং অৱন্দনীযকম্মন্তি অট্ঠৱিধং হোতি, তং সব্বং তত্থ তত্থ ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. ইদং অট্ঠৱিধম্পি কম্মং অসম্মুখা কতং সুকতং হোতি অকুপ্পং.
সেসানি সব্বকম্মানি সম্মুখা এৱ কাতব্বানি – সঙ্ঘসম্মুখতা, ধম্মসম্মুখতা, ৱিনযসম্মুখতা, পুগ্গলসম্মুখতাতি ইমং চতুব্বিধং সম্মুখাৱিনযং উপনেত্ৱাৱ কাতব্বানি. এৱং কতানি হি সুকতানি হোন্তি. এৱং অকতানি পনেতানি ইমং সম্মুখাৱিনযসঙ্খাতং ৱত্থুং ৱিনা কতত্তা ৱত্থুৱিপন্নানি নাম হোন্তি. তেন ৱুত্তং – ‘‘সম্মুখাকৰণীযং কম্মং অসম্মুখা কৰোতি, ৱত্থুৱিপন্নং অধম্মকম্ম’’ন্তি.
পটিপুচ্ছাকৰণীযাদীসুপি পটিপুচ্ছাদিকৰণমেৱ ৱত্থু, তং ৱত্থুং ৱিনা কতত্তা তেসম্পি ৱত্থুৱিপন্নতা ৱেদিতব্বা. ইদং পনেত্থ ৱচনত্থমত্তং. পটিপুচ্ছা কৰণীযং অপ্পটিপুচ্ছা কৰোতীতি পুচ্ছিত্ৱা চোদেত্ৱা সাৰেত্ৱা কাতব্বং অপুচ্ছিত্ৱা অচোদেত্ৱা অসাৰেত্ৱা কৰোতি. পটিঞ্ঞায কৰণীযং অপ্পটিঞ্ঞায কৰোতীতি পটিঞ্ঞং আৰোপেত্ৱা যথাদিন্নায পটিঞ্ঞায কাতব্বং অপ্পটিঞ্ঞায কৰোন্তস্স ৱিপ্পলপন্তস্স বলক্কাৰেন কৰোতি. সতিৱিনযাৰহস্সাতি দব্বমল্লপুত্তত্থেৰসদিসস্স খীণাসৱস্স. অমূড়্হৱিনযাৰহস্সাতি গগ্গভিক্খুসদিসস্স উম্মত্তকস্স. তস্সপাপিযসিককম্মাৰহস্সাতি উপৱাড়ভিক্খুসদিসস্স উস্সন্নপাপস্স. এস নযো সব্বত্থ.
অনুপোসথে উপোসথং কৰোতীতি অনুপোসথদিৱসে উপোসথং কৰোতি. উপোসথদিৱসো নাম ঠপেত্ৱা কত্তিকমাসং অৱসেসেসু একাদসসু মাসেসু ভিন্নস্স সঙ্ঘস্স সামগ্গিদিৱসো চ যথাৱুত্তচাতুদ্দসপন্নৰসা চ. এতং তিপ্পকাৰম্পি উপোসথদিৱসং ঠপেত্ৱা অঞ্ঞস্মিং দিৱসে উপোসথং কৰোন্তো অনুপোসথে উপোসথং কৰোতি নাম. যত্ৰ হি পত্তচীৱৰাদীনং অত্থায অপ্পমত্তকেন কাৰণেন ৱিৱদন্তা উপোসথং ৱা পৱাৰণং ৱা ঠপেন্তি, তত্থ তস্মিং অধিকৰণে ৱিনিচ্ছিতে ‘‘সমগ্গা জাতাম্হা’’তি অন্তৰা সামগ্গিউপোসথং কাতুং ন লভন্তি, কৰোন্তেহি অনুপোসথে উপোসথো কতো নাম হোতি.
অপৱাৰণায পৱাৰেতীতি অপৱাৰণাদিৱসে পৱাৰেতি; পৱাৰণাদিৱসো নাম একস্মিং কত্তিকমাসে ভিন্নস্স সঙ্ঘস্স সামগ্গিদিৱসো চ পচ্চুক্কড্ঢিত্ৱা ঠপিতদিৱসো চ দ্ৱে চ পুণ্ণমাসিযো. এৱং চতুব্বিধম্পি পৱাৰণাদিৱসং ঠপেত্ৱা অঞ্ঞস্মিং দিৱসে পৱাৰেন্তো অপৱাৰণায পৱাৰেতি নাম. ইধাপি অপ্পমত্তকস্স ৱিৱাদস্স ৱূপসমে সামগ্গিপৱাৰণং কাতুং ন লভন্তি, কৰোন্তেহি অপৱাৰণায পৱাৰণা কতা হোতি. অপিচ ঊনৱীসতিৱস্সং ৱা অন্তিমৱত্থুং অজ্ঝাপন্নপুব্বং ৱা একাদসসু ৱা অভব্বপুগ্গলেসু অঞ্ঞতৰং উপসম্পাদেন্তস্সপি ৱত্থুৱিপন্নং অধম্মকম্মং হোতি. এৱং ৱত্থুতো কম্মানি ৱিপজ্জন্তি.
৪৮৪. ঞত্তিতো ৱিপত্তিযং পন ৱত্থুং ন পৰামসতীতি যস্স উপসম্পদাদিকম্মং কৰোতি, তং ন পৰামসতি, তস্স নামং ন গণ্হাতি. ‘‘সুণাতু মে ভন্তে সঙ্ঘো, অযং ধম্মৰক্খিতো আযস্মতো বুদ্ধৰক্খিতস্স উপসম্পদাপেক্খো’’তি ৱত্তব্বে ‘‘সুণাতু মে ভন্তে সঙ্ঘো, আযস্মতো বুদ্ধৰক্খিতস্স উপসম্পদাপেক্খো’’তি ৱদতি; এৱং ৱত্থুং ন পৰামসতি.
সঙ্ঘং ন পৰামসতীতি সঙ্ঘস্স নামং ন গণ্হাতি. ‘‘সুণাতু মে ভন্তে সঙ্ঘো, অযং ধম্মৰক্খিতো’’তি ৱত্তব্বে ‘‘সুণাতু মে ভন্তে, অযং ধম্মৰক্খিতো’’তি ৱদতি; এৱং সঙ্ঘং ন পৰামসতি.
পুগ্গলং ন পৰামসতীতি যো উপসম্পদাপেক্খস্স উপজ্ঝাযো, তং ন পৰামসতি, তস্স নামং ন গণ্হাতি. ‘‘সুণাতু মে ভন্তে সঙ্ঘো, অযং ধম্মৰক্খিতো আযস্মতো বুদ্ধৰক্খিতস্স উপসম্পদাপেক্খো’’তি ৱত্তব্বে ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে সঙ্ঘো, অযং ধম্মৰক্খিতো উপসম্পদাপেক্খো’’তি ৱদতি; এৱং পুগ্গলং ন পৰামসতি.
ঞত্তিং ন পৰামসতীতি সব্বেন সব্বং ঞত্তিং ন পৰামসতি. ঞত্তিদুতিযকম্মে ঞত্তিং অট্ঠপেত্ৱা দ্ৱিক্খত্তুং কম্মৱাচায এৱ অনুস্সাৱনকম্মং কৰোতি. ঞত্তিচতুত্থকম্মেপি ঞত্তিং অট্ঠপেত্ৱা চতুক্খত্তুং কম্মৱাচায এৱ অনুস্সাৱনকম্মং কৰোতি; এৱং ঞত্তিং ন পৰামসতি.
পচ্ছা ৱা ঞত্তিং ঠপেতীতি পঠমং কম্মৱাচায অনুস্সাৱনকম্মং কত্ৱা ‘‘এসা ঞত্তী’’তি ৱত্ৱা ‘‘খমতি সঙ্ঘস্স তস্মা তুণ্হী এৱমেতং ধাৰযামী’’তি ৱদতি; এৱং পচ্ছা ঞত্তিং ঠপেতি. ইতি ইমেহি পঞ্চহাকাৰেহি ঞত্তিতো কম্মানি ৱিপজ্জন্তি.
৪৮৫. অনুস্সাৱনতো ৱিপত্তিযং পন ৱত্থুআদীনি ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বানি. এৱং পন নেসং অপৰামসনং হোতি – ‘‘সুণাতু মে ভন্তে সঙ্ঘো’’তি পঠমানুস্সাৱনে ‘‘দুতিযম্পি এতমত্থং ৱদামি, ততিযম্পি এতমত্থং ৱদামি, সুণাতু মে ভন্তে সঙ্ঘো’’তি দুতিযততিযানুস্সাৱনাসু ৱা ‘‘অযং ধম্মৰক্খিতো আযস্মতো বুদ্ধৰক্খিতস্স উপসম্পদাপেক্খো’’তি ৱত্তব্বে ‘‘সুণাতু মে ভন্তে সঙ্ঘো, আযস্মতো বুদ্ধৰক্খিতস্সা’’তি ৱদন্তো ৱত্থুং ন পৰামসতি নাম. ‘‘সুণাতু মে ভন্তে সঙ্ঘো, অযং ধম্মৰক্খিতো’’তি ৱত্তব্বে ‘‘সুণাতু মে ভন্তে, অযং ধম্মৰক্খিতো’’তি ৱদন্তো সঙ্ঘং ন পৰামসতি নাম. ‘‘সুণাতু মে ভন্তে সঙ্ঘো, অযং ধম্মৰক্খিতো আযস্মতো বুদ্ধৰক্খিতস্সা’’তি ৱত্তব্বে ‘‘সুণাতু মে ভন্তে সঙ্ঘো, অযং ধম্মৰক্খিতো উপসম্পদাপেক্খো’’তি ৱদন্তো পুগ্গলং ন পৰামসতি নাম.
সাৱনং হাপেতীতি সব্বেন সব্বং কম্মৱাচায অনুস্সাৱনং ন কৰোতি, ঞত্তিদুতিযকম্মে দ্ৱিক্খত্তুং ঞত্তিমেৱ ঠপেতি, ঞত্তিচতুত্থকম্মে চতুক্খত্তুং ঞত্তিমেৱ ঠপেতি; এৱং অনুস্সাৱনং হাপেতি. যোপি ঞত্তিদুতিযকম্মে একং ঞত্তিং ঠপেত্ৱা একং কম্মৱাচং অনুস্সাৱেন্তো অক্খৰং ৱা ছড্ডেতি, পদং ৱা দুৰুত্তং কৰোতি, অযম্পি অনুস্সাৱনং হাপেতিযেৱ. ঞত্তিচতুত্থকম্মে পন একং ঞত্তিং ঠপেত্ৱা সকিমেৱ ৱা দ্ৱিক্খত্তুং ৱা কম্মৱাচায অনুস্সাৱনং কৰোন্তোপি অক্খৰং ৱা পদং ৱা ছড্ডেন্তোপি দুৰুত্তং কৰোন্তোপি অনুস্সাৱনং হাপেতিযেৱাতি ৱেদিতব্বো.
দুৰুত্তং কৰোতীতি এত্থ পন অযং ৱিনিচ্ছযো – যো হি অঞ্ঞস্মিং অক্খৰে ৱত্তব্বে অঞ্ঞং ৱদতি, অযং দুৰুত্তং কৰোতি নাম. তস্মা কম্মৱাচং কৰোন্তেন ভিক্খুনা য্ৱাযং –
‘‘সিথিলং ধনিতঞ্চ দীঘৰস্সং, গৰুকং লহুকঞ্চ নিগ্গহিতং;
সম্বন্ধং ৱৱত্থিতং ৱিমুত্তং, দসধা ব্যঞ্জনবুদ্ধিযা পভেদো’’তি.
ৱুত্তো, অযং সুট্ঠু উপলক্খেতব্বো. এত্থ হি ‘‘সিথিলং’’ নাম পঞ্চসু ৱগ্গেসু পঠমততিযং. ‘‘ধনিতং’’ নাম তেস্ৱেৱ দুতিযচতুত্থং. ‘‘দীঘ’’ন্তি দীঘেন কালেন ৱত্তব্বং আকাৰাদি. ‘‘ৰস্স’’ন্তি ততো উপড্ঢকালেন ৱত্তব্বং অকাৰাদি. ‘‘গৰুক’’ন্তি দীঘমেৱ. যং ৱা আযস্মতো বুদ্ধৰক্খিতত্থেৰস্স যস্স নক্খমতীতি এৱং সংযোগপৰং কত্ৱা ৱুচ্চতি. ‘‘লহুক’’ন্তি ৰস্সমেৱ. যং ৱা আযস্মতো বুদ্ধৰক্খিতথেৰস্স যস্স ন খমতীতি এৱং অসংযোগপৰং কত্ৱা ৱুচ্চতি. ‘‘নিগ্গহিত’’ন্তি যং কৰণানি নিগ্গহেত্ৱা অৱিস্সজ্জেত্ৱা অৱিৱটেন মুখেন সানুনাসিকং কত্ৱা ৱত্তব্বং. ‘‘সম্বন্ধ’’ন্তি যং পৰপদেন সম্বন্ধিত্ৱা ‘‘তুণ্হিস্সা’’তি ৱা ‘‘তুণ্হস্সা’’তি ৱা ৱুচ্চতি. ‘‘ৱৱত্থিত’’ন্তি যং পৰপদেন অসম্বন্ধং কত্ৱা ৱিচ্ছিন্দিত্ৱা ‘‘তুণ্হী অস্সা’’তি ৱা ‘‘তুণ্হ অস্সা’’তি ৱা ৱুচ্চতি. ‘‘ৱিমুত্ত’’ন্তি যং কৰণানি অনিগ্গহেত্ৱা ৱিস্সজ্জেত্ৱা ৱিৱটেন মুখেন অনুনাসিকং অকত্ৱা ৱুচ্চতি.
তত্থ ‘‘সুণাতু মে’’তি ৱত্তব্বে ত-কাৰস্স থ-কাৰং কত্ৱা ‘‘সুণাথু মে’’তি ৱচনং সিথিলস্স ধনিতকৰণং নাম. তথা ‘‘পত্তকল্লং, এসা ঞত্তী’’তি ৱত্তব্বে ‘‘পত্থকল্লং, এসা ঞত্থী’’তিআদিৱচনঞ্চ. ‘‘ভন্তে সঙ্ঘো’’তি ৱত্তব্বে ভ-কাৰ ঘ-কাৰানং ব-কাৰ গ-কাৰে কত্ৱা ‘‘বন্তে সঙ্গো’’তি ৱচনং ধনিতস্স সিথিলকৰণং নাম. ‘‘সুণাতু মে’’তি ৱিৱটেন মুখেন ৱত্তব্বে পন ‘‘সুণংতু মে’’তি ৱা ‘‘এসা ঞত্তী’’তি ৱত্তব্বে ‘‘এসং ঞত্তী’’তি ৱা অৱিৱটেন মুখেন অনুনাসিকং কত্ৱা ৱচনং ৱিমুত্তস্স নিগ্গহিতৱচনং নাম. ‘‘পত্তকল্ল’’ন্তি অৱিৱটেন মুখেন অনুনাসিকং কত্ৱা ৱত্তব্বে ‘‘পত্তকল্লা’’তি ৱিৱটেন মুখেন অনুনাসিকং অকত্ৱা ৱচনং নিগ্গহিতস্স ৱিমুত্তৱচনং নাম.
ইতি সিথিলে কত্তব্বে ধনিতং, ধনিতে কত্তব্বে সিথিলং, ৱিমুত্তে কত্তব্বে নিগ্গহিতং, নিগ্গহিতে কত্তব্বে ৱিমুত্তন্তি ইমানি চত্তাৰি ব্যঞ্জনানি অন্তোকম্মৱাচায কম্মং দূসেন্তি. এৱং ৱদন্তো হি অঞ্ঞস্মিং অক্খৰে ৱত্তব্বে অঞ্ঞং ৱদতি, দুৰুত্তং কৰোতীতি ৱুচ্চতি. ইতৰেসু পন দীঘৰস্সাদীসু ছসু ব্যঞ্জনেসু দীঘট্ঠানে দীঘমেৱ, ৰস্সট্ঠানে চ ৰস্সমেৱাতি এৱং যথাঠানে তং তদেৱ অক্খৰং ভাসন্তেন অনুক্কমাগতং পৱেণিং অৱিনাসেন্তেন কম্মৱাচা কাতব্বা. সচে পন এৱং অকত্ৱা দীঘে ৱত্তব্বে ৰস্সং, ৰস্সে ৱা ৱত্তব্বে দীঘং ৱদতি; তথা গৰুকে ৱত্তব্বে লহুকং, লহুকে ৱা ৱত্তব্বে গৰুকং ৱদতি; সম্বন্ধে ৱা পন ৱত্তব্বে ৱৱত্থিতং, ৱৱত্থিতে ৱা ৱত্তব্বে সম্বন্ধং ৱদতি; এৱং ৱুত্তেপি কম্মৱাচা ন কুপ্পতি. ইমানি হি ছ ব্যঞ্জনানি কম্মং ন কোপেন্তি.
যং পন সুত্তন্তিকত্থেৰা ‘‘দ-কাৰো ত-কাৰমাপজ্জতি, ত-কাৰো দ-কাৰমাপজ্জতি, চ-কাৰো জ-কাৰমাপজ্জতি, জ-কাৰো চ-কাৰমাপজ্জতি, য-কাৰো ক-কাৰমাপজ্জতি, ক-কাৰো য-কাৰমাপজ্জতি; তস্মা দ-কাৰাদীসু ৱত্তব্বেসু ত-কাৰাদিৱচনং ন ৱিৰুজ্ঝতী’’তি ৱদন্তি, তং কম্মৱাচং পত্ৱা ন ৱট্টতি. তস্মা ৱিনযধৰেন নেৱ দ-কাৰো ত-কাৰো কাতব্বো…পে… ন ক-কাৰো য-কাৰো. যথাপাড়িযা নিৰুত্তিং সোধেত্ৱা দসৱিধায ব্যঞ্জননিৰুত্তিযা ৱুত্তদোসে পৰিহৰন্তেন কম্মৱাচা কাতব্বা. ইতৰথা হি সাৱনং হাপেতি নাম.
অকালে ৱা সাৱেতীতি সাৱনায অকালে অনোকাসে ঞত্তিং অট্ঠপেত্ৱা পঠমংযেৱ অনুস্সাৱনকম্মং কত্ৱা পচ্ছা ঞত্তিং ঠপেতি. ইতি ইমেহি পঞ্চহাকাৰেহি অনুস্সাৱনতো কম্মানি ৱিপজ্জন্তি.
৪৮৬. সীমতো ৱিপত্তিযং পন অতিখুদ্দকসীমা নাম যা একৱীসতি ভিক্খূ ন গণ্হাতি. কুৰুন্দিযং পন ‘‘যত্থ একৱীসতি ভিক্খূ নিসীদিতুং ন সক্কোন্তী’’তি ৱুত্তং. তস্মা যা এৱৰূপা সীমা, অযং সম্মতাপি অসম্মতা, গামখেত্তসদিসাৱ হোতি, তত্থ কতং কম্মং কুপ্পতি. এস নযো সেসসীমাসুপি. এত্থ পন অতিমহতী নাম যা কেসগ্গমত্তেনাপি তিযোজনং অতিক্কামেত্ৱা সম্মতা হোতি. খণ্ডনিমিত্তা নাম অঘটিতনিমিত্তা ৱুচ্চতি. পুৰত্থিমায দিসায নিমিত্তং কিত্তেত্ৱা অনুক্কমেনেৱ দক্খিণায পচ্ছিমায উত্তৰায দিসায কিত্তেত্ৱা পুন পুৰত্থিমায দিসায পুব্বকিত্তিতং নিমিত্তং পটিকিত্তেত্ৱাৱ ঠপেতুং ৱট্টতি; এৱং অখণ্ডনিমিত্তা হোতি. সচে পন অনুক্কমেন আহৰিত্ৱা উত্তৰায দিসায নিমিত্তং কিত্তেত্ৱা তত্থেৱ ঠপেতি, খণ্ডনিমিত্তা হোতি. অপৰাপি খণ্ডনিমিত্তা নাম যা অনিমিত্তুপগং তচসাৰৰুক্খং ৱা খাণুকং ৱা পংসুপুঞ্জৱালিকাপুঞ্জানং ৱা অঞ্ঞতৰং অন্তৰা একং নিমিত্তং কত্ৱা সম্মতা হোতি. ছাযানিমিত্তা নাম যা পব্বতচ্ছাযাদীনং যংকিঞ্চি ছাযং নিমিত্তং কত্ৱা সম্মতা হোতি. অনিমিত্তা নাম যা সব্বেন সব্বং নিমিত্তানি অকিত্তেত্ৱা সম্মতা হোতি.
বহিসীমে ঠিতো সীমং সম্মন্নতি নাম নিমিত্তানি কিত্তেত্ৱা নিমিত্তানং বহি ঠিতো সম্মন্নতি. নদিযা সমুদ্দে জাতস্সৰে সীমং সম্মন্নতীতি এতেসু নদিআদীসু যং সম্মন্নতি, সা এৱং সম্মতাপি ‘‘সব্বা, ভিক্খৱে, নদী অসীমা, সব্বো সমুদ্দো অসীমো, সব্বো জাতস্সৰো অসীমো’’তি (মহাৱ. ১৪৭) ৱচনতো অসম্মতাৱ হোতি. সীমায সীমং সম্ভিন্দতীতি অত্তনো সীমায পৰেসং সীমং সম্ভিন্দতি. অজ্ঝোত্থৰতীতি অত্তনো সীমায পৰেসং সীমং অজ্ঝোত্থৰতি. তত্থ যথা সম্ভেদো চ অজ্ঝোত্থৰণঞ্চ হোতি, তং সব্বং উপোসথক্খন্ধকে ৱুত্তমেৱ. ইতি ইমা একাদসপি সীমা অসীমা গামখেত্তসদিসা এৱ, তাসু নিসীদিত্ৱা কতং কম্মং কুপ্পতি. তেন ৱুত্তং ‘‘ইমেহি একাদসহি আকাৰেহি সীমতো কম্মানি ৱিপজ্জন্তী’’তি.
৪৮৭-৪৮৮. পৰিসতো কম্মৱিপত্তিযং পন কিঞ্চি অনুত্তানং নাম নত্থি. যম্পি তত্থ কম্মপ্পত্তছন্দাৰহলক্খণং ৱত্তব্বং সিযা, তম্পি পৰতো ‘‘চত্তাৰো ভিক্খূ পকতত্তা কম্মপ্পত্তা’’তিআদিনা নযেন ৱুত্তমেৱ. তত্থ পকতত্তা কম্মপ্পত্তাতি চতুৱগ্গকৰণে কম্মে চত্তাৰো পকতত্তা অনুক্খিত্তা অনিস্সাৰিতা পৰিসুদ্ধসীলা চত্তাৰো ভিক্খূ কম্মপ্পত্তা কম্মস্স অৰহা অনুচ্ছৱিকা সামিনো. ন তেহি ৱিনা তং কম্মং কযিৰতি, ন তেসং ছন্দো ৱা পাৰিসুদ্ধি ৱা এতি. অৱসেসা পন সচেপি সহস্সমত্তা হোন্তি, সচে সমানসংৱাসকা, সব্বে ছন্দাৰহাৱ হোন্তি. ছন্দপাৰিসুদ্ধিং দত্ৱা আগচ্ছন্তু ৱা মা ৱা, কম্মং পন তিট্ঠতি. যস্স পন সঙ্ঘো পৰিৱাসাদিকম্মং কৰোতি, সো নেৱ কম্মপ্পত্তো, নাপি ছন্দাৰহো. অপিচ যস্মা তং পুগ্গলং ৱত্থুং কত্ৱা সঙ্ঘো কম্মং কৰোতি, তস্মা ‘‘কম্মাৰহো’’তি ৱুচ্চতি. সেসকম্মেসুপি এসেৱ নযো.
৪৮৯. পুন চত্তাৰি কম্মানীতিআদিকো নযো পণ্ডকাদীনং অৱত্থুভাৱদস্সনত্থং ৱুত্তো. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ.
অপলোকনকম্মকথা
৪৯৫-৪৯৬. ইদানি তেসং কম্মানং পভেদদস্সনত্থং ‘‘অপলোকনকম্মং কতি ঠানানি গচ্ছতী’’তিআদিমাহ. তত্থ ‘‘অপলোকনকম্মং পঞ্চ ঠানানি গচ্ছতি – ওসাৰণং, নিস্সাৰণং, ভণ্ডুকম্মং, ব্ৰহ্মদণ্ডং, কম্মলক্খণঞ্ঞেৱ পঞ্চম’’ন্তি এত্থ ‘‘ওসাৰণং নিস্সাৰণ’’ন্তি পদসিলিট্ঠতাযেতং ৱুত্তং. পঠমং পন নিস্সাৰণা হোতি, পচ্ছা ওসাৰণা. তত্থ যা কণ্টকসামণেৰস্স দণ্ডকম্মনাসনা, সা ‘‘নিস্সাৰণা’’তি ৱেদিতব্বা. তস্মা এতৰহি সচেপি সামণেৰো বুদ্ধস্স ৱা ধম্মস্স ৱা সঙ্ঘস্স ৱা অৱণ্ণং ভণতি, ‘‘অকপ্পিযং কপ্পিয’’ন্তি দীপেতি, মিচ্ছাদিট্ঠিকো হোতি অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা সমন্নাগতো, সো যাৱততিযং নিৱাৰেত্ৱা তং লদ্ধিং নিস্সজ্জাপেতব্বো. নো চে ৱিস্সজ্জেতি, সঙ্ঘং সন্নিপাতেত্ৱা ‘‘ৱিস্সজ্জেহী’’তি ৱত্তব্বো. নো চে ৱিস্সজ্জেতি, ব্যত্তেন ভিক্খুনা অপলোকনকম্মং কত্ৱা নিস্সাৰেতব্বো. এৱঞ্চ পন কম্মং কাতব্বং –
‘‘সঙ্ঘং, ভন্তে, পুচ্ছামি – ‘অযং ইত্থন্নামো সামণেৰো বুদ্ধস্স ধম্মস্স সঙ্ঘস্স অৱণ্ণৱাদী মিচ্ছাদিট্ঠিকো, যং অঞ্ঞে সামণেৰা লভন্তি, দিৰত্ততিৰত্তং ভিক্খূহি সদ্ধিং সহসেয্যং, তস্স অলাভায নিস্সাৰণা ৰুচ্চতি সঙ্ঘস্সা’তি. দুতিযম্পি… ততিযম্পি, ভন্তে, সঙ্ঘং পুচ্ছামি – ‘অযং ইত্থন্নামো সামণেৰো বুদ্ধস্স…পে… ৰুচ্চতি সঙ্ঘস্সা’তি চৰ পিৰে ৱিনস্সা’’তি.
সো অপৰেন সমযেন ‘‘অহং, ভন্তে, বালতায অঞ্ঞাণতায অলক্খিকতায এৱং অকাসিং, স্ৱাহং সঙ্ঘং খমাপেমী’’তি খমাপেন্তো যাৱততিযং যাচাপেত্ৱা অপলোকনকম্মেনেৱ ওসাৰেতব্বো. এৱং পন ওসাৰেতব্বো, সঙ্ঘমজ্ঝে ব্যত্তেন ভিক্খুনা সঙ্ঘস্স অনুমতিযা সাৱেতব্বং –
‘‘সঙ্ঘং, ভন্তে, পুচ্ছামি – অযং ইত্থন্নামো সামণেৰো বুদ্ধস্স ধম্মস্স সঙ্ঘস্স অৱণ্ণৱাদী মিচ্ছাদিট্ঠিকো, যং অঞ্ঞে সামণেৰা লভন্তি, ভিক্খূহি সদ্ধিং দিৰত্ততিৰত্তং সহসেয্যং, তস্স অলাভায নিস্সাৰিতো, স্ৱাযং ইদানি সোৰতো নিৱাতৱুত্তি লজ্জিধম্মং ওক্কন্তো হিৰোত্তপ্পে পতিট্ঠিতো কতদণ্ডকম্মো অচ্চযং দেসেতি, ইমস্স সামণেৰস্স যথা পুৰে কাযসম্ভোগসামগ্গিদানং ৰুচ্চতি সঙ্ঘস্সা’’তি.
এৱং তিক্খত্তুং ৱত্তব্বং. এৱং অপলোকনকম্মং ওসাৰণঞ্চ নিস্সাৰণঞ্চ গচ্ছতি. ভণ্ডুকম্মং মহাখন্ধকৱণ্ণনাযং ৱুত্তমেৱ. ব্ৰহ্মদণ্ডো পঞ্চসতিকক্খন্ধকে ৱুত্তোযেৱ. ন কেৱলং পনেস ছন্নস্সেৱ পঞ্ঞত্তো, যো অঞ্ঞোপি ভিক্খু মুখৰো হোতি, ভিক্খূ দুৰুত্তৱচনেহি ঘট্টেন্তো খুংসেন্তো ৱম্ভেন্তো ৱিহৰতি, তস্সপি দাতব্বো. এৱঞ্চ পন দাতব্বো, সঙ্ঘমজ্ঝে ব্যত্তেন ভিক্খুনা সঙ্ঘস্স অনুমতিযা সাৱেতব্বং –
‘‘ভন্তে, ইত্থন্নামো ভিক্খু মুখৰো, ভিক্খূ দুৰুত্তৱচনেহি ঘট্টেন্তো ৱিহৰতি. সো ভিক্খু যং ইচ্ছেয্য, তং ৱদেয্য. ভিক্খূহি ইত্থন্নামো ভিক্খু নেৱ ৱত্তব্বো, ন ওৱদিতব্বো, ন অনুসাসিতব্বো. সঙ্ঘং, ভন্তে, পুচ্ছামি – ‘ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো ব্ৰহ্মদণ্ডস্স দানং, ৰুচ্চতি সঙ্ঘস্সা’তি. দুতিযম্পি পুচ্ছামি, ততিযম্পি পুচ্ছামি – ‘ইত্থন্নামস্স, ভন্তে, ভিক্খুনো ব্ৰহ্মদণ্ডস্স দানং, ৰুচ্চতি সঙ্ঘস্সা’’’তি.
তস্স অপৰেন সমযেন সম্মা ৱত্তিত্ৱা খমাপেন্তস্স ব্ৰহ্মদণ্ডো পটিপ্পস্সম্ভেতব্বো. এৱঞ্চ পন পটিপ্পস্সম্ভেতব্বো, ব্যত্তেন ভিক্খুনা সঙ্ঘমজ্ঝে সাৱেতব্বং –
‘‘ভন্তে, ভিক্খুসঙ্ঘো অসুকস্স ভিক্খুনো ব্ৰহ্মদণ্ডং অদাসি, সো ভিক্খু সোৰতো নিৱাতৱুত্তি লজ্জিধম্মং ওক্কন্তো হিৰোত্তপ্পে পতিট্ঠিতো, পটিসঙ্খা আযতিং সংৱৰে তিট্ঠতি, সঙ্ঘং, ভন্তে, পুচ্ছামি, তস্স ভিক্খুনো ব্ৰহ্মদণ্ডস্স পটিপ্পস্সদ্ধি, ৰুচ্চতি সঙ্ঘস্সা’’তি.
এৱং যাৱততিযং ৱত্ৱা অপলোকনকম্মেনেৱ ব্ৰহ্মদণ্ডো পটিপ্পস্সম্ভেতব্বোতি.
কম্মলক্খণঞ্ঞেৱ পঞ্চমন্তি যং তং ভগৱতা ভিক্খুনিক্খন্ধকে ‘‘তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ ভিক্খুনিযো কদ্দমোদকেন ওসিঞ্চন্তি, ‘অপ্পেৱ নাম অম্হেসু সাৰজ্জেয্যু’ন্তি, কাযং ৱিৱৰিত্ৱা ভিক্খুনীনং দস্সেন্তি, ঊৰুং ৱিৱৰিত্ৱা ভিক্খুনীনং দস্সেন্তি, অঙ্গজাতং ৱিৱৰিত্ৱা ভিক্খুনীনং দস্সেন্তি, ভিক্খুনিযো ওভাসেন্তি, ভিক্খুনীহি সদ্ধিং সম্পযোজেন্তি, ‘অপ্পেৱ নাম অম্হেসু সাৰজ্জেয্যু’ন্তি. ইমেসু ৱত্থূসু তেসং ভিক্খূনং দুক্কটং পঞ্ঞপেত্ৱা ‘অনুজানামি ভিক্খৱে তস্স ভিক্খুনো দণ্ডকম্মং কাতু’ন্তি. অথ খো ভিক্খুনীনং এতদহোসি – ‘কিং নু খো দণ্ডকম্মং কাতব্ব’ন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং – ‘অৱন্দিযো সো ভিক্খৱে ভিক্খু ভিক্খুনিসঙ্ঘেন কাতব্বো’’’তি এৱং অৱন্দিযকম্মং অনুঞ্ঞাতং, তং কম্মলক্খণঞ্ঞেৱ পঞ্চমং ইমস্স অপলোকনকম্মস্স ঠানং হোতি. তস্স হি কম্মঞ্ঞেৱ লক্খণং, ন ওসাৰণাদীনি; তস্মা ‘‘কম্মলক্খণ’’ন্তি ৱুচ্চতি. তস্স কৰণং তত্থেৱ ৱুত্তং. অপিচ নং পটিপ্পস্সদ্ধিযা সদ্ধিং ৱিত্থাৰতো দস্সেতুং ইধাপি ৱদাম, ভিক্খুনুপস্সযে সন্নিপতিতস্স ভিক্খুনিসঙ্ঘস্স অনুমতিযা ব্যত্তায ভিক্খুনিযা সাৱেতব্বং –
‘‘অয্যে অসুকো নাম অয্যো ভিক্খুনীনং অপাসাদিকং দস্সেতি, এতস্স অয্যস্স অৱন্দিযকৰণং ৰুচ্চতীতি ভিক্খুনিসঙ্ঘং পুচ্ছামি, দুতিযম্পি… ততিযম্পি ভিক্খুনিসঙ্ঘং পুচ্ছামী’’তি.
এৱং তিক্খত্তুং সাৱেত্ৱা অপলোকনকম্মেন অৱন্দিযকম্মং কাতব্বং.
ততো পট্ঠায সো ভিক্খু ভিক্খুনীহি ন ৱন্দিতব্বো. সচে অৱন্দিযমানো হিৰোত্তপ্পং পচ্চুপট্ঠপেত্ৱা সম্মা ৱত্ততি, তেন ভিক্খুনিযো খমাপেতব্বা. খমাপেন্তেন ভিক্খুনুপস্সযং অগন্ত্ৱা ৱিহাৰেযেৱ সঙ্ঘং ৱা গণং ৱা একং ভিক্খুং ৱা উপসঙ্কমিত্ৱা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা ‘‘অহং ভন্তে পটিসঙ্খা আযতিং সংৱৰে তিট্ঠামি, ন পুন অপাসাদিকং দস্সেস্সামি, ভিক্খুনিসঙ্ঘো ময্হং খমতূ’’তি খমাপেতব্বং. তেন সঙ্ঘেন ৱা গণেন ৱা একং ভিক্খুং পেসেত্ৱা একভিক্খুনা ৱা সযমেৱ গন্ত্ৱা ভিক্খুনিযো ৱত্তব্বা – ‘‘অযং ভিক্খু পটিসঙ্খা আযতিং সংৱৰে ঠিতো, ইমিনা অচ্চযং দেসেত্ৱা ভিক্খুনিসঙ্ঘো খমাপিতো, ভিক্খুনিসঙ্ঘো ইমং ৱন্দিযং কৰোতূ’’তি. সো ৱন্দিযো কাতব্বো. এৱঞ্চ পন কাতব্বো, ভিক্খুনুপস্সযে সন্নিপতিতস্স ভিক্খুনিসঙ্ঘস্স অনুমতিযা ব্যত্তায ভিক্খুনিযা সাৱেতব্বং –
‘‘অযং অয্যে অসুকো নাম অয্যো ভিক্খুনীনং অপাসাদিকং দস্সেতীতি ভিক্খুনিসঙ্ঘেন অৱন্দিযো কতো, সো লজ্জিধম্মং ওক্কমিত্ৱা পটিসঙ্খা আযতিং সংৱৰে ঠিতো অচ্চযং দেসেত্ৱা ভিক্খুনিসঙ্ঘং খমাপেসি, তস্স অয্যস্স ৱন্দিযকৰণং ৰুচ্চতীতি ভিক্খুনিসঙ্ঘং পুচ্ছামী’’তি –
তিক্খত্তুং ৱত্তব্বং এৱং অপলোকনকম্মেনেৱ ৱন্দিযো কাতব্বো.
অযং পনেত্থ পাড়িমুত্তকোপি কম্মলক্খণৱিনিচ্ছযো. ইদঞ্হি কম্মলক্খণং নাম ভিক্খুনিসঙ্ঘমূলকং পঞ্ঞত্তং, ভিক্খুসঙ্ঘস্সাপি পনেতং লব্ভতিযেৱ. যঞ্হি ভিক্খুসঙ্ঘো সলাকগ্গযাগগ্গভত্তগ্গউপোসথগ্গেসু অপলোকনকম্মং কৰোতি, এতম্পি কম্মলক্খণমেৱ. অচ্ছিন্নচীৱৰজিণ্ণচীৱৰনট্ঠচীৱৰানঞ্হি সঙ্ঘং সন্নিপাতেত্ৱা ব্যত্তেন ভিক্খুনা যাৱততিযং সাৱেত্ৱা অপলোকনকম্মং কত্ৱা চীৱৰং দাতুং ৱট্টতি. অপ্পমত্তকৱিস্সজ্জকেন পন চীৱৰং কৰোন্তস্স সেনাসনক্খন্ধকৱণ্ণনাযং ৱুত্তপ্পভেদানি সূচিআদীনি অনপলোকেত্ৱাপি দাতব্বানি. তেসং দানে সোযেৱ ইস্সৰো, ততো অতিৰেকং দেন্তেন অপলোকেত্ৱা দাতব্বং. ততো হি অতিৰেকদানে সঙ্ঘো সামী. গিলানভেসজ্জম্পি তত্থ ৱুত্তপ্পকাৰং সযমেৱ দাতব্বং. অতিৰেকং ইচ্ছন্তস্স অপলোকেত্ৱা দাতব্বং. যোপি চ দুব্বলো ৱা ছিন্নিৰিযাপথো ৱা পচ্ছিন্নভিক্খাচাৰপথো ৱা মহাগিলানো, তস্স মহাৱাসেসু তত্ৰুপ্পাদতো দেৱসিকং নাড়ি ৱা উপড্ঢনাড়ি ৱা একদিৱসংযেৱ ৱা পঞ্চ ৱা দস ৱা তণ্ডুলনাড়িযো দেন্তেন অপলোকনকম্মং কত্ৱাৱ দাতব্বা. পেসলস্স ভিক্খুনো তত্ৰুপ্পাদতো ইণপলিবোধম্পি বহুস্সুতস্স সঙ্ঘভাৰনিত্থাৰকস্স ভিক্খুনো অনুট্ঠাপনীযসেনাসনম্পি সঙ্ঘকিচ্চং কৰোন্তানং কপ্পিযকাৰকাদীনং ভত্তৱেতনম্পি অপলোকনকম্মেন দাতুং ৱট্টতি.
চতুপচ্চযৱসেন দিন্নতত্ৰুপ্পাদতো সঙ্ঘিকং আৱাসং জগ্গাপেতুং ৱট্টতি. ‘‘অযং ভিক্খু ইস্সৰৱতায ৱিচাৰেতী’’তি কথাপচ্ছিন্দনত্থং পন সলাকগ্গাদীসু ৱা অন্তৰসন্নিপাতে ৱা সঙ্ঘং পুচ্ছিত্ৱাৱ জগ্গাপেতব্বো. চীৱৰপিণ্ডপাতত্থায ওদিস্সদিন্নতত্ৰুপ্পাদতোপি অপলোকেত্ৱা আৱাসো জগ্গাপেতব্বো. অনপলোকেত্ৱাপি ৱট্টতি. ‘‘সূৰো ৱতাযং ভিক্খু চীৱৰপিণ্ডপাতত্থায দিন্নতো আৱাসং জগ্গাপেতী’’তি এৱং উপ্পন্নকথাপচ্ছেদনত্থং পন অপলোকনকম্মমেৱ কত্ৱা জগ্গাপেতব্বো.
চেতিযে ছত্তং ৱা ৱেদিকং ৱা বোধিঘৰং ৱা আসনঘৰং ৱা অকতং ৱা কৰোন্তেন জিণ্ণং ৱা পটিসঙ্খৰোন্তেন সুধাকম্মং ৱা কৰোন্তেন মনুস্সে সমাদপেত্ৱা কাতুং ৱট্টতি. সচে কাৰকো নত্থি, চেতিযস্স উপনিক্খেপতো কাৰেতব্বং. উপনিক্খেপেপি অসতি অপলোকনকম্মং কত্ৱা তত্ৰুপ্পাদতো কাৰেতব্বং, সঙ্ঘিকেনপি. সঙ্ঘিকেন হি অপলোকেত্ৱা চেতিযকিচ্চং কাতুং ৱট্টতি. চেতিযস্স সন্তকেন অপলোকেত্ৱাপি সঙ্ঘিককিচ্চং কাতুং ন ৱট্টতি. তাৱকালিকং পন গহেত্ৱা পাকতিকং কাতুং ৱট্টতি.
চেতিযে সুধাকম্মাদীনি কৰোন্তেহি পন ভিক্খাচাৰতো ৱা সঙ্ঘতো ৱা যাপনমত্তং অলভন্তেহি চেতিযসন্তকতো যাপনমত্তং গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তেহি ৱত্তং কাতুং ৱট্টতি, ‘‘ৱত্তং কৰোমা’’তি মচ্ছমংসাদীহি সঙ্ঘভত্তং কাতুং ন ৱট্টতি. যে ৱিহাৰে ৰোপিতা ফলৰুক্খা সঙ্ঘেন পৰিগ্গহিতা হোন্তি, জগ্গনকম্মং লভন্তি, যেসং ফলানি ঘণ্টিং পহৰিত্ৱা ভাজেত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তি, তেসু অপলোকনকম্মং ন কাতব্বং. যে পন অপৰিগ্গহিতা, তেসু অপলোকনকম্মং কাতব্বং. তং পন সলাকগ্গযাগগ্গভত্তগ্গঅন্তৰসন্নিপাতেসুপি কাতুং ৱট্টতি, উপোসথগ্গে পন ৱট্টতিযেৱ. তত্থ হি অনাগতানম্পি ছন্দপাৰিসুদ্ধি আহৰিযতি, তস্মা তং সুৱিসোধিতং হোতি.
এৱঞ্চ পন কাতব্বং, ব্যত্তেন ভিক্খুনা ভিক্খুসঙ্ঘস্স অনুমতিযা সাৱেতব্বং –
‘‘ভন্তে, যং ইমস্মিং ৱিহাৰে অন্তোসীমায সঙ্ঘসন্তকং মূলতচপত্তঅঙ্কুৰপুপ্ফফলখাদনীযাদি অত্থি, তং সব্বং আগতাগতানং ভিক্খূনং যথাসুখং পৰিভুঞ্জিতুং ৰুচ্চতীতি সঙ্ঘং পুচ্ছামী’’তি তিক্খত্তুং পুচ্ছিতব্বং.
চতূহি পঞ্চহি ভিক্খূহি কতং সুকতমেৱ. যস্মিং ৱিহাৰে দ্ৱে তযো জনা ৱসন্তি, তেহি নিসীদিত্ৱা কতম্পি সঙ্ঘেন কতসদিসমেৱ. যস্মিং পন ৱিহাৰে একো ভিক্খু হোতি, তেন ভিক্খুনা উপোসথদিৱসে পুব্বকৰণপুব্বকিচ্চং কত্ৱা নিসিন্নেন কতম্পি কতিকৱত্তং সঙ্ঘেন কতসদিসমেৱ হোতি.
কৰোন্তেন পন ফলৱাৰেন কাতুম্পি চত্তাৰো মাসে ছ মাসে একসংৱচ্ছৰন্তি এৱং পৰিচ্ছিন্দিত্ৱাপি অপৰিচ্ছিন্দিত্ৱাপি কাতুং ৱট্টতি. পৰিচ্ছিন্নে যথাপৰিচ্ছেদং পৰিভুঞ্জিত্ৱা পুন কাতব্বং. অপৰিচ্ছিন্নে যাৱ ৰুক্খা ধৰন্তি তাৱ ৱট্টতিযেৱ. যেপি তেসং ৰুক্খানং বীজেহি অঞ্ঞে ৰুক্খা ৰোপিতা হোন্তি, তেসম্পি সা এৱ কতিকা.
সচে পন অঞ্ঞস্মিং ৱিহাৰে ৰোপিতা হোন্তি, তেসং যত্থ ৰোপিতা, তস্মিংযেৱ ৱিহাৰে সঙ্ঘো সামী. যেপি অঞ্ঞতো বীজানি আহৰিত্ৱা পুৰিমৱিহাৰে পচ্ছা ৰোপিতা, তেসু অঞ্ঞা কতিকা কাতব্বা. কতিকায কতায পুগ্গলিকট্ঠানে তিট্ঠন্তি, যথাসুখং ফলাদীনি পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতি. সচে পনেত্থ তং তং ওকাসং পৰিক্খিপিত্ৱা পৰিৱেণানি কত্ৱা জগ্গন্তি, তেসং ভিক্খূনং পুগ্গলিকট্ঠানে তিট্ঠন্তি. অঞ্ঞে পৰিভুঞ্জিতুং ন লভন্তি, তেহি পন সঙ্ঘস্স দসভাগং দত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্বানি. যোপি মজ্ঝেৱিহাৰে ৰুক্খং সাখাহি পৰিৱাৰেত্ৱা ৰক্খতি, তস্সাপি এসেৱ নযো.
পোৰাণৱিহাৰং গতস্স সম্ভাৱনীযভিক্খুনো ‘‘থেৰো আগতো’’তি ফলাফলং আহৰন্তি, সচে তত্থ মূলে সব্বপৰিযত্তিধৰো বহুস্সুতভিক্খু ৱিহাসি, ‘‘অদ্ধা এত্থ দীঘা কতিকা কতা ভৱিস্সতী’’তি নিক্কুক্কুচ্চেন পৰিভুঞ্জিতব্বং. ৱিহাৰে ফলাফলং পিণ্ডপাতিকানম্পি ৱট্টতি, ধুতঙ্গং ন কোপেতি. সামণেৰা অত্তনো আচৰিযুপজ্ঝাযানং বহূনি ফলানি দেন্তি, অঞ্ঞে ভিক্খূ অলভন্তা খিয্যন্তি, খিয্যনমত্তমেৱ চেতং হোতি.
সচে পন দুব্ভিক্খং হোতি, একং পনসৰুক্খং নিস্সায সট্ঠিপি জনা জীৱন্তি, তাদিসে কালে সব্বেসং সঙ্গহকৰণত্থায ভাজেত্ৱা খাদিতব্বং, অযং সামীচি. যাৱ পন কতিকৱত্তং ন পটিপ্পস্সম্ভতি, তাৱ তেহি খাযিতং সুখাযিতমেৱ. কদা পন কতিকৱত্তং পটিপ্পস্সম্ভতি? যদা সমগ্গো সঙ্ঘো সন্নিপতিত্ৱা ‘‘ইতো পট্ঠায ভাজেত্ৱা খাদন্তূ’’তি সাৱেতি. একভিক্খুকে পন ৱিহাৰে একেন সাৱিতেপি পুৰিমকতিকা পটিপ্পস্সম্ভতিযেৱ. সচে পটিপ্পস্সদ্ধায কতিকায সামণেৰা নেৱ ৰুক্খতো পাতেন্তি, ন ভূমিতো গহেত্ৱা ভিক্খূনং দেন্তি, পতিতফলানি পাদেহি পহৰন্তা ৱিচৰন্তি, তেসং দসভাগতো পট্ঠায যাৱ উপড্ঢফলভাগেন ফাতিকম্মং কাতব্বং. অদ্ধা ফাতিকম্মলোভেন আহৰিত্ৱা দস্সন্তি. পুন সুভিক্খে জাতে কপ্পিযকাৰকেসু আগন্ত্ৱা সাখাপৰিৱাৰাদীনি কত্ৱা ৰুক্খে ৰক্খন্তেসু সামণেৰানং ফাতিকম্মং ন দাতব্বং, ভাজেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্বং.
‘‘ৱিহাৰে ফলাফলং অত্থী’’তি সামন্তগামেহি মনুস্সা গিলানানং ৱা গব্ভিনীনং ৱা অত্থায আগন্ত্ৱা ‘‘একং নাড়িকেৰং দেথ, অম্বং দেথ, লবুজং দেথা’’তি যাচন্তি, দাতব্বং ন দাতব্বন্তি? দাতব্বং. অদীযমানে হি তে দোমনস্সিকা হোন্তি, দেন্তেন পন সঙ্ঘং সন্নিপাতেত্ৱা যাৱততিযং সাৱেত্ৱা অপলোকনকম্মং কত্ৱাৱ দাতব্বং, কতিকৱত্তং ৱা কত্ৱা ঠপেতব্বং, এৱঞ্চ পন কাতব্বং, ব্যত্তেন ভিক্খুনা সঙ্ঘস্স অনুমতিযা সাৱেতব্বং –
‘‘সামন্তগামেহি মনুস্সা আগন্ত্ৱা গিলানাদীনং অত্থায ফলাফলং যাচন্তি, দ্ৱে নাড়িকেৰানি, দ্ৱে তালফলানি, দ্ৱে পনসানি, পঞ্চ অম্বানি, পঞ্চ কদলিফলানি গণ্হন্তানং অনিৱাৰণং, অসুকৰুক্খতো চ অসুকৰুক্খতো চ ফলং গণ্হন্তানং অনিৱাৰণং ৰুচ্চতি ভিক্খুসঙ্ঘস্সা’’তি তিক্খত্তুং ৱত্তব্বং.
ততো পট্ঠায গিলানাদীনং নামং গহেত্ৱা যাচন্তা ‘‘গণ্হথা’’তি ন ৱত্তব্বা, ৱত্তং পন আচিক্খিতব্বং – ‘‘নাড়িকেৰাদীনি ইমিনা নাম পৰিচ্ছেদেন গণ্হন্তানং অসুকৰুক্খতো চ অসুকৰুক্খতো চ ফলং গণ্হন্তানং অনিৱাৰণং কত’’ন্তি. অনুৱিচৰিত্ৱা পন ‘‘অযং মধুৰফলো অম্বো, ইতো গণ্হথা’’তিপি ন ৱত্তব্বা. ফলভাজনকালে পন আগতানং সম্মতেন উপড্ঢভাগো দাতব্বো, অসম্মতেন অপলোকেত্ৱা দাতব্বং.
খীণপৰিব্বযো ৱা মগ্গগমিযসত্থৱাহো ৱা অঞ্ঞো ৱা ইস্সৰো আগন্ত্ৱা যাচতি, অপলোকেত্ৱাৱ দাতব্বং. বলক্কাৰেন গহেত্ৱা খাদন্তো ন ৱাৰেতব্বো. কুদ্ধো হি সো ৰুক্খেপি ছিন্দেয্য, অঞ্ঞম্পি অনত্থং কৰেয্য. পুগ্গলিকপৰিৱেণং আগন্ত্ৱা গিলানস্স গামেন যাচন্তো ‘‘অম্হেহি ছাযাদীনং অত্থায ৰোপিতং, সচে অত্থি, তুম্হে জানাথা’’তি ৱত্তব্বো. যদি পন ফলভৰিতাৱ ৰুক্খা হোন্তি, কণ্টকে বন্ধিত্ৱা ফলৱাৰেন খাদন্তি, অপচ্চাসীসন্তেন হুত্ৱা দাতব্বং. বলক্কাৰেন গণ্হন্তো ন ৱাৰেতব্বো, পুব্বে ৱুত্তমেৱেত্থ কাৰণং.
সঙ্ঘস্স ফলাৰামো হোতি, পটিজগ্গনং ন লভতি, সচে তং কোচি ৱত্তসীসেন জগ্গতি, সঙ্ঘস্সেৱ হোতি. অথাপি কস্সচি পটিবলস্স ভিক্খুনো ‘‘ইমং সপ্পুৰিস জগ্গিত্ৱা দেহী’’তি সঙ্ঘো ভাৰং কৰোতি, সো চে ৱত্তসীসেন জগ্গতি, এৱম্পি সঙ্ঘস্সেৱ হোতি. ফাতিকম্মং পচ্চাসীসন্তস্স পন ততিযভাগেন ৱা উপড্ঢভাগেন ৱা ফাতিকম্মং কাতব্বং. ‘‘ভাৰিযং কম্ম’’ন্তি ৱত্ৱা এত্তকেন অনিচ্ছন্তো পন সব্বং তৱেৱ সন্তকং কত্ৱা ‘‘মূলভাগং দসভাগমত্তং দত্ৱা জগ্গাহী’’তিপি ৱত্তব্বো. গৰুভণ্ডত্তা পন মূলচ্ছেজ্জৱসেন ন দাতব্বং. সো মূলভাগং দত্ৱা খাদন্তো অকতাৱাসং ৱা কত্ৱা কতাৱাসং ৱা জগ্গিত্ৱা নিস্সিতকানং আৰামং নিয্যাদেতি, তেহিপি মূলভাগো দাতব্বোৱ. যদা পন ভিক্খূ সযং জগ্গিতুং পহোন্তি, অথ তেসং জগ্গিতুঞ্চ ন দাতব্বং, জগ্গিতকালে চ ন ৱাৰেতব্বা, জগ্গনকালেযেৱ ৱাৰেতব্বা. ‘‘বহুং তুম্হেহি খাযিতং, ইদানি মা জগ্গিত্থ, ভিক্খুসঙ্ঘোযেৱ জগ্গিস্সতী’’তি ৱত্তব্বং.
সচে পন নেৱ ৱত্তসীসেন জগ্গন্তো অত্থি, ন ফাতিকম্মেন, ন সঙ্ঘো জগ্গিতুং পহোতি, একো অনাপুচ্ছিত্ৱাৱ জগ্গিত্ৱা ফাতিকম্মং ৱড্ঢেত্ৱা পচ্চাসীসতি, অপলোকনকম্মেন ফাতিকম্মং ৱড্ঢেত্ৱা দাতব্বং. ইতি ইমং সব্বম্পি কম্মলক্খণমেৱ হোতি. অপলোকনকম্মং ইমানি পঞ্চ ঠানানি গচ্ছতি.
ঞত্তিকম্মট্ঠানভেদে পন ‘‘সুণাতু মে ভন্তে সঙ্ঘো, ইত্থন্নামো ইত্থন্নামস্স আযস্মতো উপসম্পদাপেক্খো, অনুসিট্ঠো সো মযা. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, ইত্থন্নামো আগচ্ছেয্যাতি, আগচ্ছাহীতি ৱত্তব্বো’’তি এৱং উপসম্পদাপেক্খস্স ওসাৰণা ওসাৰণা নাম.
‘‘সুণন্তু মে আযস্মন্তা, অযং ইত্থন্নামো ভিক্খু ধম্মকথিকো ইমস্স নেৱ সুত্তং আগচ্ছতি, নো সুত্তৱিভঙ্গো, সো অত্থং অসল্লক্খেত্ৱা ব্যঞ্জনচ্ছাযায অত্থং পটিবাহতি. যদাযস্মন্তানং পত্তকল্লং, ইত্থন্নামং ভিক্খুং ৱুট্ঠাপেত্ৱা অৱসেসা ইমং অধিকৰণং ৱূপসমেয্যামা’’তি এৱং উব্বাহিকাৱিনিচ্ছযে ধম্মকথিকস্স ভিক্খুনো নিস্সাৰণা নিস্সাৰণা নাম.
‘‘সুণাতু মে ভন্তে সঙ্ঘো, অজ্জুপোসথো পন্নৰসো. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো উপোসথং কৰেয্যা’’তি এৱং উপোসথকম্মৱসেন ঠপিতা ঞত্তি উপোসথো নাম.
‘‘সুণাতু মে ভন্তে সঙ্ঘো, অজ্জ পৱাৰণা পন্নৰসী. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো পৱাৰেয্যা’’তি এৱং পৱাৰণাকম্মৱসেন ঠপিতা ঞত্তি পৱাৰণা নাম.
‘‘সুণাতু মে ভন্তে সঙ্ঘো, ইত্থন্নামো ইত্থন্নামস্স আযস্মতো উপসম্পদাপেক্খো. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, অহং ইত্থন্নামং অনুসাসেয্য’’ন্তি. ‘‘যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, ইত্থন্নামো ইত্থন্নামং অনুসাসেয্যা’’তি. ‘‘যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, অহং ইত্থন্নামং অন্তৰাযিকে ধম্মে পুচ্ছেয্য’’ন্তি. ‘‘যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, ইত্থন্নামো ইত্থন্নামং অন্তৰাযিকে ধম্মে পুচ্ছেয্যা’’তি. ‘‘যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, অহং ইত্থন্নামং ৱিনযং পুচ্ছেয্য’’ন্তি. ‘‘যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, ইত্থন্নামো ইত্থন্নামং ৱিনযং পুচ্ছেয্যা’’তি. ‘‘যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, অহং ইত্থন্নামেন ৱিনযং পুট্ঠো ৱিস্সজ্জেয্য’’ন্তি. ‘‘যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, ইত্থন্নামো ইত্থন্নামেন ৱিনযং পুট্ঠো ৱিস্সজ্জেয্যা’’তি এৱং অত্তানং ৱা পৰং ৱা সম্মন্নিতুং ঠপিতা ঞত্তি সম্মুতি নাম.
‘‘সুণাতু মে ভন্তে সঙ্ঘো, ইদং চীৱৰং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো নিস্সগ্গিযং সঙ্ঘস্স নিস্সট্ঠং. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ইমং চীৱৰং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দদেয্যা’’তি. ‘‘যদাযস্মন্তানং পত্তকল্লং, আযস্মন্তা ইমং চীৱৰং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দদেয্যু’’ন্তি এৱং নিস্সট্ঠচীৱৰপত্তাদীনং দানং দানং নাম.
‘‘সুণাতু মে ভন্তে সঙ্ঘো, অযং ইত্থন্নামো ভিক্খু আপত্তিং সৰতি, ৱিৱৰতি, উত্তানিং কৰোতি, দেসেতি. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, অহং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো আপত্তিং পটিগ্গণ্হেয্যন্তি. যদাযস্মন্তানং পত্তকল্লং, অহং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো আপত্তিং পটিগ্গণ্হেয্য’’ন্তি. তেন ৱত্তব্বো ‘‘পস্সসী’’তি. ‘‘আম পস্সামী’’তি. আযতিং সংৱৰেয্যাসীতি এৱং আপত্তিপটিগ্গহো পটিগ্গহো নাম.
‘‘সুণন্তু মে, আযস্মন্তা আৱাসিকা. যদাযস্মন্তানং পত্তকল্লং, ইদানি উপোসথং কৰেয্যাম, পাতিমোক্খং উদ্দিসেয্যাম, আগমে কাড়ে পৱাৰেয্যামা’’তি. তে চে, ভিক্খৱে, ভিক্খূ ভণ্ডনকাৰকা কলহকাৰকা ৱিৱাদকাৰকা ভস্সকাৰকা সঙ্ঘে অধিকৰণকাৰকা তং কাড়ং অনুৱসেয্যুং, আৱাসিকেন ভিক্খুনা ব্যত্তেন পটিবলেন আৱাসিকা ভিক্খূ ঞাপেতব্বা – ‘‘সুণন্তু মে, আযস্মন্তা আৱাসিকা. যদাযস্মন্তানং পত্তকল্লং, ইদানি উপোসথং কৰেয্যাম, পাতিমোক্খং উদ্দিসেয্যাম, আগমে জুণ্হে পৱাৰেয্যামা’’তি এৱং কতা পৱাৰণাপচ্চুক্কড্ঢনা পচ্চুক্কড্ঢনা নাম.
সব্বেহেৱ একজ্ঝং সন্নিপতিতব্বং, সন্নিপতিত্ৱা ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো – ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো অম্হাকং ভণ্ডনজাতানং কলহজাতানং ৱিৱাদাপন্নানং ৱিহৰতং বহুং অস্সামণকং অজ্ঝাচিণ্ণং ভাসিতপৰিক্কন্তং. সচে মযং ইমাহি আপত্তীহি অঞ্ঞমঞ্ঞং কাৰেস্সাম, সিযাপি তং অধিকৰণং কক্খড়ত্তায ৱাড়ত্তায ভেদায সংৱত্তেয্য. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ইমং অধিকৰণং তিণৱত্থাৰকেন ৱূপসমেয্য ঠপেত্ৱা থুল্লৱজ্জং, ঠপেত্ৱা গিহিপটিসযুত্ত’’ন্তি এৱং তিণৱত্থাৰকসমথেন কত্ৱা সব্বপঠমা সব্বসঙ্গাহিকঞত্তি কম্মলক্খণং নাম.
তথা ততো পৰা একেকস্মিং পক্খে একেকং কত্ৱা দ্ৱে ঞত্তিযো ইতি যথাৱুত্তপ্পভেদং ওসাৰণং নিস্সাৰণং…পে… কম্মলক্খণঞ্ঞেৱ নৱমন্তি ঞত্তিকম্মং ইমানি নৱ ঠানানি গচ্ছতি.
ঞত্তিদুতিযকম্মট্ঠানভেদে পন ৱড্ঢস্স লিচ্ছৱিনো পত্তনিক্কুজ্জনৱসেন খন্ধকে ৱুত্তা নিস্সাৰণা. তস্সেৱ পত্তুক্কুজ্জনৱসেন ৱুত্তা ওসাৰণা চ ৱেদিতব্বা.
সীমাসম্মুতি তিচীৱৰেন অৱিপ্পৱাসসম্মুতি, সন্থতসম্মুতি, ভত্তুদ্দেসক-সেনাসনগ্গাহাপক-ভণ্ডাগাৰিক-চীৱৰপটিগ্গাহক-চীৱৰভাজক-যাগুভাজকফলভাজক-খজ্জভাজক-অপ্পমত্তকৱিস্সজ্জক-সাটিযগ্গাহাপক-পত্তগ্গাহাপক-আৰামিকপেসকসামণেৰপেসকসম্মুতীতি এতাসং সম্মুতীনং ৱসেন সম্মুতি ৱেদিতব্বা. কথিনচীৱৰদানমতকচীৱৰদানৱসেন দানং ৱেদিতব্বং.
কথিনুদ্ধাৰৱসেন উদ্ধাৰো ৱেদিতব্বো. কুটিৱত্থুৱিহাৰৱত্থুদেসনাৱসেন দেসনা ৱেদিতব্বা. যা পন তিণৱত্থাৰকসমথে সব্বসঙ্গাহিকঞত্তিঞ্চ একেকস্মিং পক্খে একেকং ঞত্তিঞ্চাতি তিস্সো ঞত্তিযো ঠপেত্ৱা পুন একস্মিং পক্খে একা, একস্মিং পক্খে একাতি দ্ৱে ঞত্তিদুতিযকম্মৱাচা ৱুত্তা, তাসং ৱসেন কম্মলক্খণং ৱেদিতব্বং. ইতি ঞত্তিদুতিযকম্মং ইমানি সত্ত ঠানানি গচ্ছতি.
ঞত্তিচতুত্থকম্মট্ঠানভেদে পন তজ্জনীযকম্মাদীনং সত্তন্নং কম্মানং ৱসেন নিস্সাৰণা, তেসংযেৱ চ কম্মানং পটিপ্পস্সম্ভনৱসেন ওসাৰণা ৱেদিতব্বা. ভিক্খুনোৱাদকসম্মুতিৱসেন সম্মুতি ৱেদিতব্বা. পৰিৱাসদানমানত্তদানৱসেন দানং ৱেদিতব্বং. মূলাযপটিকস্সনকম্মৱসেন নিগ্গহো ৱেদিতব্বো. ‘‘উক্খিত্তানুৱত্তিকা অট্ঠ, যাৱততিযকা অৰিট্ঠো চণ্ডকাড়ী চ ইমে তে যাৱততিযকা’’তি ইমাসং একাদসন্নং সমনুভাসনানং ৱসেন সমনুভাসনা ৱেদিতব্বা. উপসম্পদাকম্মঅব্ভানকম্মৱসেন পন কম্মলক্খণং ৱেদিতব্বং. ইতি ঞত্তিচতুত্থকম্মং ইমানি সত্ত ঠানানি গচ্ছতি.
৪৯৭. ইতি কম্মানি চ কম্মৱিপত্তিঞ্চ ৱিপত্তিৱিৰহিতানং কম্মানং ঠানপভেদগমনঞ্চ দস্সেত্ৱা ইদানি তেসং কম্মানং কাৰকস্স সঙ্ঘস্স পৰিচ্ছেদং দস্সেন্তো পুন ‘‘চতুৱগ্গকৰণে কম্মে’’তিআদিমাহ. তস্সত্থো পৰিসতো কম্মৱিপত্তিৱণ্ণনাযং ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বোতি.
কম্মৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
অত্থৱসৱগ্গাদিৱণ্ণনা
৪৯৮. ইদানি যানি তানি তেসং কম্মানং ৱত্থুভূতানি সিক্খাপদানি, তেসং পঞ্ঞত্তিযং আনিসংসং দস্সেতুং ‘‘দ্ৱে অত্থৱসে পটিচ্চা’’তিআদি আৰদ্ধং. তত্থ দিট্ঠধম্মিকানং ৱেৰানং সংৱৰাযাতি পাণাতিপাতাদীনং পঞ্চন্নং দিট্ঠধম্মিকৱেৰানং সংৱৰত্থায পিদহনত্থায. সম্পৰাযিকানং ৱেৰানং পটিঘাতাযাতি ৱিপাকদুক্খসঙ্খাতানং সম্পৰাযিকৱেৰানং পটিঘাতত্থায, সমুচ্ছেদনত্থায অনুপ্পজ্জনত্থায. দিট্ঠধম্মিকানং ৱজ্জানং সংৱৰাযাতি তেসংযেৱ পঞ্চন্নং ৱেৰানং সংৱৰত্থায. সম্পৰাযিকানং ৱজ্জানন্তি তেসংযেৱ ৱিপাকদুক্খানং. ৱিপাকদুক্খানেৱ হি ইধ ৱজ্জনীযভাৱতো ৱজ্জানীতি ৱুত্তানি. দিট্ঠধম্মিকানং ভযানন্তি গৰহা উপৱাদো তজ্জনীযাদীনি কম্মানি উপোসথপৱাৰণানং ঠপনং অকিত্তিপকাসনীযকম্মন্তি এতানি দিট্ঠধম্মিকভযানি নাম, এতেসং সংৱৰত্থায. সম্পৰাযিকভযানি পন ৱিপাকদুক্খানিযেৱ, তেসং পটিঘাতত্থায. দিট্ঠধম্মিকানং অকুসলানন্তি পঞ্চৱেৰদসঅকুসলকম্মপথপ্পভেদানং অকুসলানং সংৱৰত্থায. ৱিপাকদুক্খানেৱ পন অক্খমট্ঠেন সম্পৰাযিকঅকুসলানীতি ৱুচ্চন্তি, তেসং পটিঘাতত্থায. গিহীনং অনুকম্পাযাতি অগাৰিকানং সদ্ধাৰক্খণৱসেন অনুকম্পনত্থায. পাপিচ্ছানং পক্খুপচ্ছেদাযাতি পাপিচ্ছপুগ্গলানং গণবন্ধভেদনত্থায গণভোজনসিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱ. যঞ্হেত্থ ৱত্তব্বং সিযা, তং সব্বং পঠমপাৰাজিকৱণ্ণনাযমেৱ ৱুত্তন্তি.
সিক্খাপদেসু অত্থৱসেন ৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪৯৯. পাতিমোক্খাদীসু পাতিমোক্খুদ্দেসোতি ভিক্খূনং পঞ্চৱিধো ভিক্খুনীনং চতুব্বিধো. পৰিৱাসদানাদীসু ওসাৰণীযং পঞ্ঞত্তন্তি অট্ঠাৰসসু ৱা তেচত্তালীসায ৱা ৱত্তেসু ৱত্তমানস্স ওসাৰণীযং পঞ্ঞত্তং. যেন কম্মেন ওসাৰীযতি, তং কম্মং পঞ্ঞত্তন্তি অত্থো. নিস্সাৰণীযং পঞ্ঞত্তন্তি ভণ্ডনকাৰকাদযো যেন কম্মেন নিস্সাৰীযন্তি, তং কম্মং পঞ্ঞত্তন্তি অত্থো.
৫০০. অপঞ্ঞত্তেতিআদীসু অপঞ্ঞত্তে পঞ্ঞত্তন্তি সত্তাপত্তিক্খন্ধা ককুসন্ধঞ্চ সম্মাসম্বুদ্ধং কোণাগমনঞ্চ কস্সপঞ্চ সম্মাসম্বুদ্ধং ঠপেত্ৱা অন্তৰা কেনচি অপঞ্ঞত্তে সিক্খাপদে পঞ্ঞত্তং নাম. মক্কটিৱত্থুআদিৱিনীতকথা সিক্খাপদে পঞ্ঞত্তে অনুপঞ্ঞত্তং নাম. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.
আনিসংসৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫০১. ইদানি সব্বসিক্খাপদানং একেকেন আকাৰেন নৱধা সঙ্গহং দস্সেতুং ‘‘নৱ সঙ্গহা’’তিআদিমাহ. তত্থ ৱত্থুসঙ্গহোতি ৱত্থুনা সঙ্গহো. এৱং সেসেসুপি পদত্থো ৱেদিতব্বো. অযং পনেত্থ অত্থযোজনা – যস্মা হি একসিক্খাপদম্পি অৱত্থুস্মিং পঞ্ঞত্তং নত্থি, তস্মা সব্বানি ৱত্থুনা সঙ্গহিতানীতি এৱং তাৱ ৱত্থুসঙ্গহো ৱেদিতব্বো.
যস্মা পন দ্ৱে আপত্তিক্খন্ধা সীলৱিপত্তিযা সঙ্গহিতা, পঞ্চাপত্তিক্খন্ধা আচাৰৱিপত্তিযা, ছ সিক্খাপদানি আজীৱৱিপত্তিযা সঙ্গহিতানি, তস্মা সব্বানিপি ৱিপত্তিযা সঙ্গহিতানীতি এৱং ৱিপত্তিসঙ্গহো ৱেদিতব্বো.
যস্মা পন সত্তহাপত্তীহি মুত্তং একসিক্খাপদম্পি নত্থি, তস্মা সব্বানি আপত্তিযা সঙ্গহিতানীতি এৱং আপত্তিসঙ্গহো ৱেদিতব্বো.
সব্বানি চ সত্তসু নগৰেসু পঞ্ঞত্তানীতি নিদানেন সঙ্গহিতানীতি এৱং নিদানসঙ্গহো ৱেদিতব্বো.
যস্মা পন একসিক্খাপদম্পি অজ্ঝাচাৰিকপুগ্গলে অসতি পঞ্ঞত্তং নত্থি, তস্মা সব্বানি পুগ্গলেন সঙ্গহিতানীতি এৱং পুগ্গলসঙ্গহো ৱেদিতব্বো.
সব্বানি পন পঞ্চহি চেৱ সত্তহি চ আপত্তিক্খন্ধেহি সঙ্গহিতানি, সব্বানি ন ৱিনা ছহি সমুট্ঠানেহি সমুট্ঠন্তীতি সমুট্ঠানেন সঙ্গহিতানি. সব্বানি চ চতূসু অধিকৰণেসু আপত্তাধিকৰণেন সঙ্গহিতানি. সব্বানি সত্তহি সমথেহি সমথং গচ্ছন্তীতি সমথেহি সঙ্গহিতানি. এৱমেত্থ খন্ধসমুট্ঠানঅধিকৰণসমথসঙ্গহাপি ৱেদিতব্বা. সেসং পুব্বে ৱুত্তনযমেৱাতি.
সমন্তপাসাদিকায ৱিনযসংৱণ্ণনায
নৱসঙ্গহিতৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নিট্ঠিতা চ পৰিৱাৰস্স অনুত্তানত্থপদৱণ্ণনাতি.
নিগমনকথা
এত্তাৱতা চ –
উভতো ৱিভঙ্গখন্ধক-পৰিৱাৰৱিভত্তিদেসনং নাথো;
ৱিনযপিটকং ৱিনেন্তো, ৱেনেয্যং যং জিনো আহ.
সমধিকসত্তৱীসতি-সহস্সমত্তেন তস্স গন্থেন;
সংৱণ্ণনা সমত্তা, সমন্তপাসাদিকা নাম.
তত্ৰিদং সমন্তপাসাদিকায সমন্তপাসাদিকত্তস্মিং –
আচৰিযপৰম্পৰতো, নিদানৱত্থুপ্পভেদদীপনতো;
পৰসমযৱিৱজ্জনতো, সকসমযৱিসুদ্ধিতো চেৱ.
ব্যঞ্জনপৰিসোধনতো, পদত্থতো পাড়িযোজনক্কমতো;
সিক্খাপদনিচ্ছযতো, ৱিভঙ্গনযভেদদস্সনতো.
সম্পস্সতং ন দিস্সতি, কিঞ্চি অপাসাদিকং যতো এত্থ;
ৱিঞ্ঞূনমযং তস্মা, সমন্তপাসাদিকাত্ৱেৱ.
সংৱণ্ণনা পৱত্তা, ৱিনযস্স ৱিনেয্যদমনকুসলেন;
ৱুত্তস্স লোকনাথেন, লোকমনুকম্পমানেনাতি.
মহাঅট্ঠকথঞ্চেৱ, মহাপচ্চৰিমেৱচ;
কুৰুন্দিঞ্চাতি তিস্সোপি, সীহড়ট্ঠকথা ইমা.
বুদ্ধমিত্তোতি নামেন, ৱিস্সুতস্স যসস্সিনো;
ৱিনযঞ্ঞুস্স ধীৰস্স, সুত্ৱা থেৰস্স সন্তিকে.
মহামেঘৱনুয্যানে, ভূমিভাগে পতিট্ঠিতো;
মহাৱিহাৰো যো সত্থু, মহাবোধিৱিভূসিতো.
যং তস্স দক্খিণে ভাগে, পধানঘৰমুত্তমং;
সুচিচাৰিত্তসীলেন, ভিক্খুসঙ্ঘেন সেৱিতং.
উড়াৰকুলসম্ভূতো, সঙ্ঘুপট্ঠাযকো সদা;
অনাকুলায সদ্ধায, পসন্নো ৰতনত্তযে.
মহানিগমসামীতি, ৱিস্সুতো তত্থ কাৰযি;
চাৰুপাকাৰসঞ্চিতং, যং পাসাদং মনোৰমং.
সীতচ্ছাযতৰূপেতং, সম্পন্নসলিলাসযং;
ৱসতা তত্ৰ পাসাদে, মহানিগমসামিনো.
সুচিসীলসমাচাৰং, থেৰং বুদ্ধসিৰিৱ্হযং;
যা উদ্দিসিত্ৱা আৰদ্ধা, ইদ্ধা ৱিনযৱণ্ণনা.
পালযন্তস্স সকলং, লঙ্কাদীপং নিৰব্বুদং;
ৰঞ্ঞো সিৰিনিৱাসস্স, সিৰিপালযসস্সিনো.
সমৱীসতিমে খেমে, জযসংৱচ্ছৰে অযং;
আৰদ্ধা একৱীসম্হি, সম্পত্তে পৰিনিট্ঠিতা.
উপদ্দৱা কুলে লোকে, নিৰুপদ্দৱতো অযং;
একসংৱচ্ছৰেনেৱ, যথা নিট্ঠং উপাগতা.
এৱং সব্বস্স লোকস্স, নিট্ঠং ধম্মূপসংহিতা;
সীঘং গচ্ছন্তু আৰম্ভা, সব্বেপি নিৰুপদ্দৱা.
চিৰট্ঠিতত্থং ধম্মস্স, কৰোন্তেন মযা ইমং;
সদ্ধম্মবহুমানেন, যঞ্চ পুঞ্ঞং সমাচিতং.
সব্বস্স আনুভাৱেন, তস্স সব্বেপি পাণিনো;
ভৱন্তু ধম্মৰাজস্স, সদ্ধম্মৰসসেৱিনো.
চিৰং তিট্ঠতু সদ্ধম্মো, কালে ৱস্সং চিৰং পজং;
তপ্পেতু দেৱো ধম্মেন, ৰাজা ৰক্খতু মেদিনিন্তি.
পৰমৱিসুদ্ধসদ্ধাবুদ্ধিৱীৰিযপটিমণ্ডিতেন সীলাচাৰজ্জৱমদ্দৱাদিগুণসমুদযসমুদিতেন সকসমযসমযন্তৰগহনজ্ঝোগাহণসমত্থেন পঞ্ঞাৱেয্যত্তিযসমন্নাগতেন তিপিটকপৰিযত্তিপ্পভেদে সাট্ঠকথে সত্থুসাসনে অপ্পটিহতঞ্ঞাণপ্পভাৱেন মহাৱেয্যাকৰণেন কৰণসম্পত্তিজনিতসুখৱিনিগ্গতমধুৰোদাৰৱচনলাৱণ্ণযুত্তেন যুত্তমুত্তৱাদিনা ৱাদিৱৰেন মহাকৱিনা পভিন্নপঅসম্ভিদাপৰিৱাৰে ছড়ভিঞ্ঞাদিপভেদগুণপটিমণ্ডিতে উত্তৰিমনুস্সধম্মে সুপ্পতিট্ঠিতবুদ্ধীনং থেৰৱংসপ্পদীপানং থেৰানং মহাৱিহাৰৱাসীনং ৱংসালঙ্কাৰভূতেন ৱিপুলৱিসুদ্ধবুদ্ধিনা বুদ্ধঘোসোতি গৰূহি গহিতনামধেয্যেন থেৰেন কতা অযং সমন্তপাসাদিকা নাম ৱিনযসংৱণ্ণনা –
তাৱ তিট্ঠতু লোকস্মিং, লোকনিত্থৰণেসিনং;
দস্সেন্তী কুলপুত্তানং, নযং সীলৱিসুদ্ধিযা.
যাৱ বুদ্ধোতি নামম্পি, সুদ্ধচিত্তস্স তাদিনো;
লোকম্হি লোকজেট্ঠস্স, পৱত্ততি মহেসিনোতি.
সমন্তপাসাদিকা নাম
ৱিনয-অট্ঠকথা নিট্ঠিতা.