৩. পত্তৱগ্গো
১. পত্তসিক্খাপদৱণ্ণনা
৫৯৮. তেন সমযেনাতি পত্তসিক্খাপদং. তত্থ পত্তৱাণিজ্জন্তি গামনিগমাদীসু ৱিচৰন্তা পত্তৱাণিজ্জং ৱা কৰিস্সন্তি. আমত্তিকাপণং ৱাতি অমত্তানি ৱুচ্চন্তি ভাজনানি, তানি যেসং ভণ্ডং তে আমত্তিকা, তেসং আমত্তিকানং আপণং আমত্তিকাপণং, কুলালভণ্ডৱাণিজকাপণন্তি অত্থো.
৬০২. তযো পত্তস্স ৱণ্ণাতি তীণি পত্তস্স পমাণানি. অড্ঢাড়্হকোদনং গণ্হাতীতি মগধনাড়িযা দ্ৱিন্নং তণ্ডুলনাড়ীনং ওদনং গণ্হাতি. মগধনাড়ি নাম অড্ঢতেৰসপলা হোতীতি অন্ধকট্ঠকথাযং ৱুত্তং. সীহড়দীপে পকতিনাড়ি মহন্তা, দমিড়নাড়ি খুদ্দকা, মগধনাড়ি পমাণযুত্তা, তায মগধনাড়িযা দিযড্ঢনাড়ি একা সীহড়নাড়ি হোতীতি মহাঅট্ঠকথাযং ৱুত্তং. চতুভাগং খাদনন্তি ওদনস্স চতুত্থভাগপ্পমাণং খাদনং, তং হত্থহাৰিযস্স মুগ্গসূপস্স ৱসেন ৱেদিতব্বং. তদুপিযং ব্যঞ্জনন্তি তস্স ওদনস্স অনুৰূপং মচ্ছমংসসাকফলকড়ীৰাদিব্যঞ্জনং.
তত্ৰাযং ৱিনিচ্ছযো – অনুপহতপুৰাণসালিতণ্ডুলানং সুকোট্টিতপৰিসুদ্ধানং দ্ৱে মগধনাড়িযো গহেত্ৱা তেহি তণ্ডুলেহি অনুত্তণ্ডুলং অকিলিন্নং অপিণ্ডিতং সুৱিসদং কুন্দমকুড়ৰাসিসদিসং অৱস্সাৱিতোদনং পচিত্ৱা নিৰৱসেসং পত্তে পক্খিপিত্ৱা তস্স ওদনস্স চতুত্থভাগপ্পমাণো নাতিঘনো নাতিতনুকো হত্থহাৰিযো সব্বসম্ভাৰসঙ্খতো মুগ্গসূপো পক্খিপিতব্বো. ততো আলোপস্স আলোপস্স অনুৰূপং যাৱচৰিমালোপপ্পহোনকং মচ্ছমংসাদিব্যঞ্জনং পক্খিপিতব্বং, সপ্পিতেলতক্কৰসকঞ্জিকাদীনি পন গণনূপগানি ন হোন্তি, তানি হি ওদনগতিকানেৱ, নেৱ হাপেতুং ন ৱড্ঢেতুং সক্কোন্তি. এৱমেতং সব্বম্পি পক্খিত্তং সচে পত্তস্স মুখৱট্টিযা হেট্ঠিমৰাজিসমং তিট্ঠতি, সুত্তেন ৱা হীৰেন ৱা ছিন্দন্তস্স সুত্তস্স ৱা হীৰস্স ৱা হেট্ঠিমন্তং ফুসতি, অযং উক্কট্ঠো নাম পত্তো. সচে তং ৰাজিং অতিক্কম্ম থূপীকতং তিট্ঠতি, অযং উক্কট্ঠোমকো নাম পত্তো. সচে তং ৰাজিং ন সম্পাপুণাতি, অন্তোগতমেৱ হোতি, অযং উক্কট্ঠুক্কট্ঠো নাম পত্তো.
নাড়িকোদনন্তি মগধনাড়িযা একায তণ্ডুলনাড়িযা ওদনং. পত্থোদনন্তি মগধনাড়িযা উপড্ঢনাড়িকোদনং. সেসং ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. অযং পন নামমত্তে ৱিসেসো – সচে নাড়িকোদনাদি সব্বম্পি পক্খিত্তং ৱুত্তনযেনেৱ হেট্ঠিমৰাজিসমং তিট্ঠতি, অযং মজ্ঝিমো নাম পত্তো. সচে তং ৰাজিং অতিক্কম্ম থূপীকতং তিট্ঠতি, অযং মজ্ঝিমোমকো নাম পত্তো. সচে তং ৰাজিং ন সম্পাপুণাতি অন্তোগতমেৱ হোতি, অযং মজ্ঝিমুক্কট্ঠো নাম পত্তো. সচে পত্থোদনাদি সব্বম্পি পক্খিত্তং হেট্ঠিমৰাজিসমং তিট্ঠতি, অযং ওমকো নাম পত্তো. সচে তং ৰাজিং অতিক্কম্ম থূপীকতং তিট্ঠতি, অযং ওমকোমকো নাম পত্তো. সচে তং ৰাজিং ন পাপুণাতি অন্তোগতমেৱ হোতি, অযং ওমকুক্কট্ঠো নাম পত্তোতি এৱমেতে নৱ পত্তা. তেসু দ্ৱে অপত্তা উক্কট্ঠুক্কট্ঠো চ ওমকোমকো চ. ‘‘ততো উক্কট্ঠো অপত্তো ওমকো অপত্তো’’তি ইদঞ্হি এতে সন্ধায ৱুত্তং. উক্কট্ঠুক্কট্ঠো হি এত্থ উক্কট্ঠতো উক্কট্ঠত্তা ‘‘ততো উক্কট্ঠো অপত্তো’’তি ৱুত্তো. ওমকোমকো চ ওমকতো ওমকত্তা ততো ওমকো অপত্তোতি ৱুত্তো. তস্মা এতে ভাজনপৰিভোগেন পৰিভুঞ্জিতব্বা, ন অধিট্ঠানুপগা, ন ৱিকপ্পনুপগা. ইতৰে পন সত্ত অধিট্ঠহিত্ৱা ৱা ৱিকপ্পেত্ৱা ৱা পৰিভুঞ্জিতব্বা, এৱং অকত্ৱা তং দসাহং অতিক্কামযতো নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযন্তি তং সত্তৱিধম্পি পত্তং দসাহপৰমং কালং অতিক্কামযতো নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং.
৬০৭. নিস্সগ্গিযং পত্তং অনিস্সজ্জিত্ৱা পৰিভুঞ্জতীতি যাগুং পিৱিত্ৱা ধোতে দুক্কটং, খঞ্জকং খাদিত্ৱা ভত্তং ভুঞ্জিত্ৱা ধোতে দুক্কটন্তি এৱং পযোগে পযোগে দুক্কটং.
৬০৮. অনাপত্তি অন্তোদসাহং অধিট্ঠেতি ৱিকপ্পেতীতি এত্থ পন পমাণযুত্তস্সপি অধিট্ঠানৱিকপ্পনুপগত্তং এৱং ৱেদিতব্বং – অযোপত্তো পঞ্চহি পাকেহি মত্তিকাপত্তো দ্ৱীহি পাকেহি পক্কো অধিট্ঠানুপগো, উভোপি যং মূলং দাতব্বং, তস্মিং দিন্নেযেৱ. সচে একোপি পাকো ঊনো হোতি, কাকণিকমত্তম্পি ৱা মূলং অদিন্নং, ন অধিট্ঠানুপগো. সচেপি পত্তসামিকো ৱদতি ‘‘যদা তুম্হাকং মূলং ভৱিস্সতি, তদা দস্সথ, অধিট্ঠহিত্ৱা পৰিভুঞ্জথা’’তি নেৱ অধিট্ঠানুপগো হোতি, পাকস্স হি ঊনত্তা পত্তসঙ্খং ন গচ্ছতি, মূলস্স সকলস্স ৱা একদেসস্স ৱা অদিন্নত্তা সকভাৱং ন উপেতি, অঞ্ঞস্সেৱ সন্তকো হোতি, তস্মা পাকে চ মূলে চ নিট্ঠিতেযেৱ অধিট্ঠানুপগো হোতি. যো অধিট্ঠানুপগো, স্ৱেৱ ৱিকপ্পনুপগো, সো হত্থং আগতোপি অনাগতোপি অধিট্ঠাতব্বো ৱিকপ্পেতব্বো ৱা. যদি হি পত্তকাৰকো মূলং লভিত্ৱা সযং ৱা দাতুকামো হুত্ৱা ‘‘অহং, ভন্তে, তুম্হাকং পত্তং কত্ৱা অসুকদিৱসে নাম পচিত্ৱা ঠপেস্সামী’’তি ৱদতি, ভিক্খু চ তেন পৰিচ্ছিন্নদিৱসতো দসাহং অতিক্কামেতি, নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং. সচে পন পত্তকাৰকো ‘‘অহং তুম্হাকং পত্তং কত্ৱা পচিত্ৱা সাসনং পেসেস্সামী’’তি ৱত্ৱা তথেৱ কৰোতি, তেন পেসিতভিক্খু পন তস্স ভিক্খুনো ন আৰোচেতি, অঞ্ঞো দিস্ৱা ৱা সুত্ৱা ৱা ‘‘তুম্হাকং, ভন্তে, পত্তো নিট্ঠিতো’’তি আৰোচেতি, এতস্স আৰোচনং নপমাণং. যদা পন তেন পেসিতোযেৱ আৰোচেতি, তস্স ৱচনং সুতদিৱসতো পট্ঠায দসাহং অতিক্কামযতো নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং. সচে পত্তকাৰকো ‘‘অহং তুম্হাকং পত্তং কত্ৱা পচিত্ৱা কস্সচি হত্থে পহিণিস্সামী’’তি ৱত্ৱা তথেৱ কৰোতি, পত্তং গহেত্ৱা আগতভিক্খু পন অত্তনো পৰিৱেণে ঠপেত্ৱা তস্স ন আৰোচেতি, অঞ্ঞো কোচি ভণতি ‘‘অপি, ভন্তে, অধুনা আভতো পত্তো সুন্দৰো’’তি! ‘‘কুহিং, আৱুসো, পত্তো’’তি? ‘‘ইত্থন্নামস্স হত্থে পেসিতো’’তি. এতস্সপি ৱচনং ন পমাণং. যদা পন সো ভিক্খু পত্তং দেতি, লদ্ধদিৱসতো পট্ঠায দসাহং অতিক্কামযতো নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং. তস্মা দসাহং অনতিক্কামেত্ৱাৱ অধিট্ঠাতব্বো ৱিকপ্পেতব্বো ৱা.
তত্থ দ্ৱে পত্তস্স অধিট্ঠানা – কাযেন ৱা অধিট্ঠাতি, ৱাচায ৱা অধিট্ঠাতি. তেসং ৱসেন অধিট্ঠহন্তেন চ ‘‘ইমং পত্তং পচ্চুদ্ধৰামী’’তি ৱা ‘‘এতং পত্তং পচ্চুদ্ধৰামী’’তি ৱা এৱং সম্মুখে ৱা পৰম্মুখে ৱা ঠিতং পুৰাণপত্তং পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা অঞ্ঞস্স ৱা দত্ৱা নৱং পত্তং যত্থ কত্থচি ঠিতং হত্থেন পৰামসিত্ৱা ‘‘ইমং পত্তং অধিট্ঠামী’’তি চিত্তেন আভোগং কত্ৱা কাযৱিকাৰং কৰোন্তেন কাযেন ৱা অধিট্ঠাতব্বো, ৱচীভেদং কত্ৱা ৱাচায ৱা অধিট্ঠাতব্বো. তত্ৰ দুৱিধং অধিট্ঠানং – সচে হত্থপাসে হোতি ‘‘ইমং পত্তং অধিট্ঠামী’’তি ৱাচা ভিন্দিতব্বা. অথ অন্তোগব্ভে ৱা উপৰিপাসাদে ৱা সামন্তৱিহাৰে ৱা হোতি, ঠপিতট্ঠানং সল্লক্খেত্ৱা ‘‘এতং পত্তং অধিট্ঠামী’’তি ৱাচা ভিন্দিতব্বা.
অধিট্ঠহন্তেন পন এককেন অধিট্ঠাতুম্পি ৱট্টতি, অঞ্ঞস্স সন্তিকে অধিট্ঠাতুম্পি ৱট্টতি. অঞ্ঞস্স সন্তিকে অযমানিসংসো – সচস্স ‘‘অধিট্ঠিতো নু খো মে, নো’’তি ৱিমতি উপ্পজ্জতি, ইতৰো সাৰেত্ৱা ৱিমতিং ছিন্দিস্সতীতি. সচে কোচি দস পত্তে লভিত্ৱা সব্বেৱ অত্তনাৱ পৰিভুঞ্জিতুকামো হোতি, ন সব্বে অধিট্ঠাতব্বা. একং পত্তং অধিট্ঠায পুনদিৱসে তং পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা অঞ্ঞো অধিট্ঠাতব্বো. এতেনুপাযেন ৱস্সসতম্পি পৰিহৰিতুং সক্কা.
এৱং অপ্পমত্তস্স ভিক্খুনো সিযা অধিট্ঠানৱিজহনন্তি? সিযা. সচে হি অযং পত্তং অঞ্ঞস্স ৱা দেতি, ৱিব্ভমতি ৱা সিক্খং ৱা পচ্চক্খাতি, কালং ৱা কৰোতি, লিঙ্গং ৱাস্স পৰিৱত্ততি, পচ্চুদ্ধৰতি ৱা, পত্তে ৱা ছিদ্দং হোতি, অধিট্ঠানং ৱিজহতি. ৱুত্তম্পি চেতং –
‘‘দিন্নৱিব্ভন্তপচ্চক্খা, কালংকিৰিযকতেন চ;
লিঙ্গপচ্চুদ্ধৰা চেৱ, ছিদ্দেন ভৱতি সত্তম’’ন্তি.
চোৰহৰণৱিস্সাসগ্গাহেহিপি ৱিজহতিযেৱ. কিত্তকেন ছিদ্দেন অধিট্ঠানং ভিজ্জতি? যেন কঙ্গুসিত্থং নিক্খমতি চেৱ পৱিসতি চ. ইদঞ্হি সত্তন্নং ধঞ্ঞানং লামকধঞ্ঞসিত্থং, তস্মিং অযচুণ্ণেন ৱা আণিযা ৱা পটিপাকতিকে কতে দসাহব্ভন্তৰে পুন অধিট্ঠাতব্বো. অযং তাৱ ‘‘অন্তোদসাহং অধিট্ঠেতি ৱিকপ্পেতী’’তি এত্থ অধিট্ঠানে ৱিনিচ্ছযো.
ৱিকপ্পনে পন দ্ৱে ৱিকপ্পনা – সম্মুখাৱিকপ্পনা চ পৰম্মুখাৱিকপ্পনা চ. কথং সম্মুখাৱিকপ্পনা হোতি? পত্তানং একবহুভাৱং সন্নিহিতাসন্নিহিতভাৱঞ্চ ঞত্ৱা ‘‘ইমং পত্ত’’ন্তি ৱা ‘‘ইমে পত্তে’’তি ৱা ‘‘এতং পত্ত’’ন্তি ৱা ‘‘এতে পত্তে’’তি ৱা ৱত্ৱা ‘‘তুয্হং ৱিকপ্পেমী’’তি ৱত্তব্বং. অযমেকা সম্মুখাৱিকপ্পনা. এত্তাৱতা নিধেতুং ৱট্টতি, পৰিভুঞ্জিতুং ৱা ৱিস্সজ্জেতুং ৱা অধিট্ঠাতুং ৱা ন ৱট্টতি. ‘‘ময্হং সন্তকং পৰিভুঞ্জ ৱা ৱিস্সজ্জেহি ৱা যথাপচ্চযং ৱা কৰোহী’’তি এৱং পন ৱুত্তে পচ্চুদ্ধাৰো নাম হোতি, ততোপভুতি পৰিভোগাদযোপি ৱট্টন্তি.
অপৰো নযো – তথেৱ পত্তানং একবহুভাৱং সন্নিহিতাসন্নিহিতভাৱঞ্চ ঞত্ৱা তস্সেৱ ভিক্খুনো সন্তিকে ‘‘ইমং পত্ত’’ন্তি ৱা ‘‘ইমে পত্তে’’তি ৱা ‘‘এতং পত্ত’’ন্তি ৱা ‘‘এতে পত্তে’’তি ৱা ৱত্ৱা পঞ্চসু সহধম্মিকেসু অঞ্ঞতৰস্স অত্তনা অভিৰুচিতস্স যস্স কস্সচি নামং গহেত্ৱা ‘‘তিস্সস্স ভিক্খুনো ৱিকপ্পেমী’’তি ৱা ‘‘তিস্সায ভিক্খুনিযা সিক্খমানায সামণেৰস্স তিস্সায সামণেৰিযা ৱিকপ্পেমী’’তি ৱা ৱত্তব্বং, অযং অপৰাপি সম্মুখাৱিকপ্পনা. এত্তাৱতা নিধেতুং ৱট্টতি, পৰিভোগাদীসু পন একম্পি ন ৱট্টতি. তেন পন ভিক্খুনা ‘‘তিস্সস্স ভিক্খুনো সন্তকং…পে… তিস্সায সামণেৰিযা সন্তকং পৰিভুঞ্জ ৱা ৱিস্সজ্জেহি ৱা যথাপচ্চযং ৱা কৰোহী’’তি ৱুত্তে পচ্চুদ্ধাৰো নাম হোতি. ততোপভুতি পৰিভোগাদযোপি ৱট্টন্তি.
কথং পৰম্মুখাৱিকপ্পনা হোতি? পত্তানং তথেৱ একবহুভাৱং সন্নিহিতাসন্নিহিতভাৱঞ্চ ঞত্ৱা ‘‘ইমং পত্ত’’ন্তি ৱা ‘‘ইমে পত্তে’’তি ৱা ‘‘এতং পত্ত’’ন্তি ৱা ‘‘এতে পত্তে’’তি ৱা ৱত্ৱা ‘‘তুয্হং ৱিকপ্পনত্থায দম্মী’’তি ৱত্তব্বং. তেন ৱত্তব্বো – ‘‘কো তে মিত্তো ৱা সন্দিট্ঠো ৱা’’তি? ততো ইতৰেন পুৰিমনযেনেৱ ‘‘তিস্সো ভিক্খূতি ৱা…পে… তিস্সা সামণেৰী’’তি ৱা ৱত্তব্বং. পুন তেন ভিক্খুনা ‘‘অহং তিস্সস্স ভিক্খুনো দম্মী’’তি ৱা…পে… ‘‘তিস্সায সামণেৰিযা দম্মী’’তি ৱা ৱত্তব্বং, অযং পৰম্মুখাৱিকপ্পনা. এত্তাৱত্তা নিধেতুং ৱট্টতি, পৰিভোগাদীসু পন একম্পি ন ৱট্টতি. তেন পন ভিক্খুনা দুতিযসম্মুখাৱিকপ্পনাযং ৱুত্তনযেনেৱ ‘‘ইত্থন্নামস্স সন্তকং পৰিভুঞ্জ ৱা ৱিস্সজ্জেহি ৱা যথাপচ্চযং ৱা কৰোহী’’তি ৱুত্তে পচ্চুদ্ধাৰো নাম হোতি. ততোপভুতি পৰিভোগাদযোপি ৱট্টন্তি.
ইমাসং পন দ্ৱিন্নং ৱিকপ্পনানং নানাকৰণং, অৱসেসো চ ৱচনক্কমো সব্বো পঠমকথিনসিক্খাপদৱণ্ণনাযং ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো সদ্ধিং সমুট্ঠানাদীহীতি.
পত্তসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. ঊনপঞ্চবন্ধনসিক্খাপদৱণ্ণনা
৬০৯. তেন সমযেনাতি ঊনপঞ্চবন্ধনসিক্খাপদং. তত্থ ন যাপেতীতি সো কিৰ যদি অৰিযসাৱকো নাভৱিস্সা, অঞ্ঞথত্তম্পি অগমিস্সা, এৱং তেহি উব্বাড়্হো, সোতাপন্নত্তা পন কেৱলং সৰীৰেনেৱ ন যাপেতি, তেন ৱুত্তং – ‘‘অত্তনাপি ন যাপেতি, পুত্তদাৰাপিস্স কিলমন্তী’’তি.
৬১২-৩. ঊনপঞ্চবন্ধনেনাতি এত্থ ঊনানি পঞ্চ বন্ধনানি অস্সাতি ঊনপঞ্চবন্ধনো, নাস্স পঞ্চ বন্ধনানি পূৰেন্তীতি অত্থো, তেন ঊনপঞ্চবন্ধনেন. ইত্থম্ভূতস্স লক্খণে কৰণৱচনং. তত্থ যস্মা অবন্ধনস্সাপি পঞ্চ বন্ধনানি ন পূৰেন্তি, সব্বসো নত্থিতায, তস্মা পদভাজনে ‘‘অবন্ধনো ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. ‘‘ঊনপঞ্চবন্ধনেনা’’তি চ ৱুত্তত্তা যস্স পঞ্চবন্ধনো পত্তো হোতি, তস্স সো অপত্তো, তস্মা অঞ্ঞং ৱিঞ্ঞাপেতুং ৱট্টতি. বন্ধনঞ্চ নামেতং যস্মা বন্ধনোকাসে সতি হোতি, অসতি ন হোতি, তস্মা তস্স লক্খণং দস্সেতুং ‘‘অবন্ধনোকাসো নামা’’তিআদি ৱুত্তং.
দ্ৱঙ্গুলা ৰাজি ন হোতীতি মুখৱট্টিতো হেট্ঠা দ্ৱঙ্গুলপ্পমাণা একাপি ৰাজি ন হোতি. যস্স দ্ৱঙ্গুলা ৰাজি হোতীতি যস্স পন তাদিসা একা ৰাজি হোতি, সো তস্সা ৰাজিযা হেট্ঠিমপৰিযন্তে পত্তৱেধকেন ৱিজ্ঝিত্ৱা পচিত্ৱা সুত্তৰজ্জুক-মকচিৰজ্জুকাদীহি ৱা তিপুসুত্তকেন ৱা বন্ধিতব্বো, তং বন্ধনং আমিসস্স অলগ্গনত্থং তিপুপট্টকেন ৱা কেনচি বদ্ধসিলেসেন ৱা পটিচ্ছাদেতব্বং. সো চ পত্তো অধিট্ঠহিত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্বো, সুখুমং ৱা ছিদ্দং কত্ৱা বন্ধিতব্বো. সুদ্ধেহি পন মধুসিত্থকলাখাসজ্জুলসাদীহি বন্ধিতুং ন ৱট্টতি. ফাণিতং ঝাপেত্ৱা পাসাণচুণ্ণেন বন্ধিতুং ৱট্টতি. মুখৱট্টিসমীপে পন পত্তৱেধকেন ৱিজ্ঝিযমানো কপালস্স বহলত্তা ভিজ্জতি, তস্মা হেট্ঠা ৱিজ্ঝিতব্বো. যস্স পন দ্ৱে ৰাজিযো একাযেৱ ৱা চতুৰঙ্গুলা, তস্স দ্ৱে বন্ধনানি দাতব্বানি. যস্স তিস্সো একাযেৱ ৱা ছড়ঙ্গুলা, তস্স তীণি. যস্স চতস্সো একাযেৱ ৱা অট্ঠঙ্গুলা, তস্স চত্তাৰি. যস্স পঞ্চ একাযেৱ ৱা দসঙ্গুলা, সো বদ্ধোপি অবদ্ধোপি অপত্তোযেৱ, অঞ্ঞো ৱিঞ্ঞাপেতব্বো. এস তাৱ মত্তিকাপত্তে ৱিনিচ্ছযো.
অযোপত্তে পন সচেপি পঞ্চ ৱা অতিৰেকানি ৱা ছিদ্দানি হোন্তি, তানি চে অযচুণ্ণেন ৱা আণিযা ৱা লোহমণ্ডলকেন ৱা বদ্ধানি মট্ঠানি হোন্তি, স্ৱেৱ পত্তো পৰিভুঞ্জিতব্বো, ন অঞ্ঞো ৱিঞ্ঞাপেতব্বো. অথ পন একম্পি ছিদ্দং মহন্তং হোতি, লোহমণ্ডলকেন বদ্ধম্পি মট্ঠং ন হোতি, পত্তে আমিসং লগ্গতি, অকপ্পিযো হোতি, অযং অপত্তো. অঞ্ঞো ৱিঞ্ঞাপেতব্বো.
৬১৫. থেৰো ৱত্তব্বোতি পত্তে আনিসংসং দস্সেত্ৱা ‘‘অযং, ভন্তে, পত্তো পমাণযুত্তো সুন্দৰো থেৰানুৰূপো, তং গণ্হথা’’তি ৱত্তব্বো. যো ন গণ্হেয্যাতি অনুকম্পায ন গণ্হন্তস্স দুক্কটং. যো পন সন্তুট্ঠিযা ‘‘কিং মে অঞ্ঞেন পত্তেনা’’তি ন গণ্হাতি, তস্স অনাপত্তি. পত্তপৰিযন্তোতি এৱং পৰিৱত্তেত্ৱা পৰিযন্তে ঠিতপত্তো.
ন অদেসেতি মঞ্চপীঠছত্তনাগদন্তকাদিকে অদেসে, ন নিক্খিপিতব্বো. যত্থ পুৰিমং সুন্দৰং পত্তং ঠপেতি, তত্থেৱ ঠপেতব্বো. পত্তস্স হি নিক্খিপনদেসো ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, আধাৰক’’ন্তিআদিনা নযেন খন্ধকে ৱুত্তোযেৱ.
ন অভোগেনাতি যাগুৰন্ধনৰজনপচনাদিনা অপৰিভোগেন ন পৰিভুঞ্জিতব্বো. অন্তৰামগ্গে পন ব্যাধিম্হি উপ্পন্নে অঞ্ঞস্মিং ভাজনে অসতি মত্তিকায লিম্পেত্ৱা যাগুং ৱা পচিতুং উদকং ৱা তাপেতুং ৱট্টতি.
ন ৱিস্সজ্জেতব্বোতি অঞ্ঞস্স ন দাতব্বো. সচে পন সদ্ধিৱিহাৰিকো ৱা অন্তেৱাসিকো ৱা অঞ্ঞং ৱৰপত্তং ঠপেত্ৱা ‘‘অযং ময্হং সাৰুপ্পো, অযং থেৰস্সা’’তি গণ্হাতি, ৱট্টতি. অঞ্ঞো ৱা তং গহেত্ৱা অত্তনো পত্তং দেতি, ৱট্টতি. ‘‘ময্হমেৱ পত্তং আহৰা’’তি ৱত্তব্বকিচ্চং নত্থি.
৬১৭. পৱাৰিতানন্তি এত্থ সঙ্ঘৱসেন পৱাৰিতট্ঠানে পঞ্চবন্ধনেনেৱ ৱট্টতি. পুগ্গলৱসেন পৱাৰিতট্ঠানে ঊনপঞ্চবন্ধনেনাপি ৱট্টতীতি কুৰুন্দিযং ৱুত্তং. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৱ.
ছসমুট্ঠানং, কিৰিযং, নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মৱচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.
ঊনপঞ্চবন্ধনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. ভেসজ্জসিক্খাপদৱণ্ণনা
৬১৮. তেন সমযেনাতি ভেসজ্জসিক্খাপদং. তত্থ অত্থো, ভন্তেতি ৰাজা ভিক্খূ উয্যুত্তপ্পযুত্তে থেৰস্স লেণত্থায পব্ভাৰং সোধেন্তে দিস্ৱা আৰামিকং দাতুকামো পুচ্ছি.
৬১৯-২১. পাটিযেক্কোতি ৱিসুং একো. মালাকিতেতি কতমালে মালাধৰে, কুসুমমালাপটিমণ্ডিতেতি অত্থো. তিণণ্ডুপকন্তি তিণচুম্বটকং. পটিমুঞ্চীতি ঠপেসি. সা অহোসি সুৱণ্ণমালাতি দাৰিকায সীসে ঠপিতমত্তাযেৱ থেৰস্স অধিট্ঠানৱসেন সুৱণ্ণপদুমমালা অহোসি. তঞ্হি তিণণ্ডুপকং সীসে ঠপিতমত্তমেৱ ‘‘সুৱণ্ণমালা হোতূ’’তি থেৰো অধিট্ঠাসি. দুতিযম্পি খো…পে…. তেনুপসঙ্কমীতি দুতিযদিৱসেযেৱ উপসঙ্কমি.
সুৱণ্ণন্তি অধিমুচ্চীতি ‘‘সোৱণ্ণমযো হোতূ’’তি অধিট্ঠাসি. পঞ্চন্নং ভেসজ্জানন্তি সপ্পিআদীনং. বাহুলিকাতি পচ্চযবাহুলিকতায পটিপন্না. কোলম্বেপি ঘটেপীতিএত্থ কোলম্বা নাম মহামুখচাটিযো ৱুচ্চন্তি. ওলীনৱিলীনানীতি হেট্ঠা চ উভতোপস্সেসু চ গড়িতানি. ওকিণ্ণৱিকিণ্ণাতি সপ্পিআদীনং গন্ধেন ভূমিং খনন্তেহি ওকিণ্ণা, ভিত্তিযো খনন্তেহি উপৰি সঞ্চৰন্তেহি চ ৱিকিণ্ণা. অন্তোকোট্ঠাগাৰিকাতি অব্ভন্তৰে সংৱিহিতকোট্ঠাগাৰা.
৬২২. পটিসাযনীযানীতি পটিসাযিতব্বানি, পৰিভুঞ্জিতব্বানীতি অত্থো. ভেসজ্জানীতি ভেসজ্জকিচ্চং কৰোন্তু ৱা মা ৱা, এৱং লদ্ধৱোহাৰানি. ‘‘গোসপ্পী’’তিআদীহি লোকে পাকটং দস্সেত্ৱা ‘‘যেসং মংসং কপ্পতী’’তি ইমিনা অঞ্ঞেসম্পি মিগৰোহিতসসাদীনং সপ্পিং সঙ্গহেত্ৱা দস্সেসি. যেসঞ্হি খীৰং অত্থি, সপ্পিপি তেসং অত্থিযেৱ, তং পন সুলভং ৱা হোতু দুল্লভং ৱা, অসম্মোহত্থং ৱুত্তং. এৱং নৱনীতম্পি.
সন্নিধিকাৰকং পৰিভুঞ্জিতব্বানীতি সন্নিধিং কত্ৱা নিদহিত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্বানি. কথং? পাড়িযা আগতসপ্পিআদীসু সপ্পি তাৱ পুৰেভত্তং পটিগ্গহিতং তদহুপুৰেভত্তং সামিসম্পি নিৰামিসম্পি পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায সত্তাহং নিৰামিসং পৰিভুঞ্জিতব্বং. সত্তাহাতিক্কমে সচে একভাজনে ঠপিতং, একং নিস্সগ্গিযং. সচে বহূসু ৱত্থুগণনায নিস্সগ্গিযানি, পচ্ছাভত্তং পটিগ্গহিতং সত্তাহং নিৰামিসমেৱ ৱট্টতি. পুৰেভত্তং ৱা পচ্ছাভত্তং ৱা উগ্গহিতকং কত্ৱা নিক্খিত্তং অজ্ঝোহৰিতুং ন ৱট্টতি; অব্ভঞ্জনাদীসু উপনেতব্বং. সত্তাহাতিক্কমেপি অনাপত্তি, অনজ্ঝোহৰণীযতং আপন্নত্তা. ‘‘পটিসাযনীযানী’’তি হি ৱুত্তং. সচে অনুপসম্পন্নো পুৰেভত্তং পটিগ্গহিতনৱনীতেন সপ্পিং কত্ৱা দেতি, পুৰেভত্তং সামিসং ৱট্টতি. সচে সযং কৰোতি, সত্তাহম্পি নিৰামিসমেৱ ৱট্টতি. পচ্ছাভত্তং পটিগ্গহিতনৱনীতেন পন যেন কেনচি কতসপ্পি সত্তাহম্পি নিৰামিসমেৱ ৱট্টতি. উগ্গহিতকেন কতে পুব্বে ৱুত্তসুদ্ধসপ্পিনযেনেৱ ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো.
পুৰেভত্তং পটিগ্গহিতখীৰেন ৱা দধিনা ৱা কতসপ্পি অনুপসম্পন্নেন কতং সামিসম্পি তদহুপুৰেভত্তং ৱট্টতি. সযংকতং নিৰামিসমেৱ ৱট্টতি. নৱনীতং তাপেন্তস্স হি সামংপাকো ন হোতি, সামংপক্কেন পন তেন সদ্ধিং আমিসং ন ৱট্টতি. পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায চ ন ৱট্টতিযেৱ. সত্তাহাতিক্কমেপি অনাপত্তি, সৱত্থুকস্স পটিগ্গহিতত্তা, ‘‘তানি পটিগ্গহেত্ৱা’’তি হি ৱুত্তং. পচ্ছাভত্তং পটিগ্গহিতেহি কতং পন অব্ভঞ্জনাদীসু উপনেতব্বং. পুৰেভত্তম্পি চ উগ্গহিতকেহি কতং উভযেসম্পি সত্তাহাতিক্কমে অনাপত্তি. এসেৱ নযো অকপ্পিযমংসসপ্পিম্হি. অযং পন ৱিসেসো – যত্থ পাড়িযং আগতসপ্পিনা নিস্সগ্গিযং, তত্থ ইমিনা দুক্কটং. অন্ধকট্ঠকথাযং কাৰণপতিৰূপকং ৱত্ৱা মনুস্সসপ্পি চ নৱনীতঞ্চ পটিক্খিত্তং, তং দুপ্পটিক্খিত্তং, সব্বঅট্ঠকথাসু অনুঞ্ঞাতত্তা. পৰতো চস্স ৱিনিচ্ছযোপি আগচ্ছিস্সতি.
পাড়িযং আগতং নৱনীতম্পি পুৰেভত্তং পটিগ্গহিতং তদহুপুৰেভত্তং সামিসম্পি ৱট্টতি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায নিৰামিসমেৱ. সত্তাহাতিক্কমে নানাভাজনেসু ঠপিতে ভাজনগণনায একভাজনেপি অমিস্সেত্ৱা পিণ্ডপিণ্ডৱসেন ঠপিতে পিণ্ডগণনায নিস্সগ্গিযানি. পচ্ছাভত্তং পটিগ্গহিতং সপ্পিনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. এত্থ পন দধিগুড়িকাযোপি তক্কবিন্দূনিপি হোন্তি, তস্মা তং ধোতং ৱট্টতীতি উপড্ঢত্থেৰা আহংসু. মহাসীৱত্থেৰো পন ‘‘ভগৱতা অনুঞ্ঞাতকালতো পট্ঠায তক্কতো উদ্ধটমত্তমেৱ খাদিংসূ’’তি আহ. তস্মা নৱনীতং পৰিভুঞ্জন্তেন ধোৱিত্ৱা দধিতক্কমক্খিকাকিপিল্লিকাদীনি অপনেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্বং. পচিত্ৱা সপ্পিং কত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুকামেন অধোতম্পি পচিতুং ৱট্টতি. যং তত্থ দধিগতং ৱা তক্কগতং ৱা তং খযং গমিস্সতি, এত্তাৱতা হি সৱত্থুকপটিগ্গহিতং নাম ন হোতীতি অযমেত্থ অধিপ্পাযো. আমিসেন সদ্ধিং পক্কত্তা পন তস্মিম্পি কুক্কুচ্চাযন্তি কুক্কুচ্চকা. ইদানি উগ্গহেত্ৱা ঠপিতনৱনীতে চ পুৰেভত্তং খীৰদধীনি পটিগ্গহেত্ৱা কতনৱনীতে চ পচ্ছাভত্তং তানি পটিগ্গহেত্ৱা কতনৱনীতে চ উগ্গহিতেহি কতনৱৱীতে চ অকপ্পিযমংসনৱনীতে চ সব্বো আপত্তানাপত্তিপৰিভোগাপৰিভোগনযো সপ্পিম্হি ৱুত্তক্কমেনেৱ গহেতব্বো.
তেলভিক্খায পৱিট্ঠানং পন ভিক্খূনং তত্থেৱ সপ্পিম্পি নৱনীতম্পি পক্কতেলম্পি অপক্কতেলম্পি আকিৰন্তি, তত্থ তক্কদধিবিন্দূনিপি ভত্তসিত্থানিপি তণ্ডুলকণাপি মক্খিকাদযোপি হোন্তি. আদিচ্চপাকং কত্ৱা পৰিস্সাৱেত্ৱা গহিতং সত্তাহকালিকং হোতি, পটিগ্গহেত্ৱা ঠপিতভেসজ্জেহি সদ্ধিং পচিত্ৱা নত্থুপানম্পি কাতুং ৱট্টতি. সচে ৱদ্দলিসমযে লজ্জি সামণেৰো যথা তত্থ পতিততণ্ডুলকণাদযো ন পচ্চন্তি, এৱং সামিসপাকং মোচেন্তো অগ্গিম্হি ৱিলীযাপেত্ৱা পৰিস্সাৱেত্ৱা পুন পচিত্ৱা দেতি, পুৰিমনযেনেৱ সত্তাহং ৱট্টতি.
তেলেসু তিলতেলং তাৱ পুৰেভত্তং পটিগ্গহিতং পুৰেভত্তং সামিসম্পি ৱট্টতি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায নিৰামিসমেৱ. সত্তাহাতিক্কমে পনস্স ভাজনগণনায নিস্সগ্গিযভাৱো ৱেদিতব্বো. পচ্ছাভত্তং পটিগ্গহিতং সত্তাহং নিৰামিসমেৱ ৱট্টতি. উগ্গহিতকং কত্ৱা নিক্খিত্তং অজ্ঝোহৰিতুং ন ৱট্টতি, সীসমক্খনাদীসু উপনেতব্বং, সত্তাহাতিক্কমেপি অনাপত্তি. পুৰেভত্তং তিলে পটিগ্গহেত্ৱা কততেলং পুৰেভত্তং সামিসম্পি ৱট্টতি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায অনজ্ঝোহৰণীযং হোতি, সীসমক্খনাদীসু উপনেতব্বং, সত্তাহাতিক্কমেপি অনাপত্তি. পচ্ছাভত্তং তিলে পটিগ্গহেত্ৱা কততেলং অনজ্ঝোহৰণীযমেৱ, সৱত্থুকপটিগ্গহিতত্তা, সত্তাহাতিক্কমেপি অনাপত্তি, সীসমক্খনাদীসু উপনেতব্বং. পুৰেভত্তং ৱা পচ্ছাভত্তং ৱা উগ্গহিতকতিলেহি কততেলেপি এসেৱ নযো.
পুৰেভত্তং পটিগ্গহিতকতিলে ভজ্জিত্ৱা ৱা তিলপিট্ঠং ৱা সেদেত্ৱা উণ্হোদকেন ৱা তেমেত্ৱা কততেলং সচে অনুপসম্পন্নেন কতং পুৰেভত্তং সামিসম্পি ৱট্টতি. অত্তনা কততেলং পন নিব্বট্টিতত্তা পুৰেভত্তং নিৰামিসমেৱ ৱট্টতি. সামংপক্কত্তা সামিসং ন ৱট্টতি, সৱত্থুকপটিগ্গহিতত্তা পন পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায উভযম্পি অনজ্ঝোহৰণীযং, সীসমক্খনাদীসু উপনেতব্বং, সত্তাহাতিক্কমেপি অনাপত্তি. যদি পন অপ্পং উণ্হোদকং হোতি অব্ভুক্কিৰণমত্তং, অব্বোহাৰিকং হোতি, সামপাকগণনং ন গচ্ছতি. সাসপতেলাদীসুপি অৱত্থুকপটিগ্গহিতেসু অৱত্থুকতিলতেলে ৱুত্তসদিসোৱ ৱিনিচ্ছযো.
সচে পন পুৰেভত্তং পটিগ্গহিতানং সাসপাদীনং চুণ্ণেহি আদিচ্চপাকেন সক্কা তেলং কাতুং, তং পুৰেভত্তং সামিসম্পি ৱট্টতি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায নিৰামিসমেৱ, সত্তাহাতিক্কমে নিস্সগ্গিযং. যস্মা পন সাসপমধুকচুণ্ণাদীনি সেদেত্ৱা এৰণ্ডকট্ঠীনি চ ভজ্জিত্ৱা এৱ তেলং কৰোন্তি, তস্মা তেসং তেলং অনুপসম্পন্নেহি কতং পুৰেভত্তং সামিসম্পি ৱট্টতি. ৱত্থূনং যাৱজীৱিকত্তা পন সৱত্থুকপটিগ্গহণে দোসো নত্থীতি. অত্তনা কতং সত্তাহং নিৰামিসপৰিভোগেনেৱ পৰিভুঞ্জিতব্বং. উগ্গহিতকেহি কতং অনজ্ঝোহৰণীযং বাহিৰপৰিভোগে ৱট্টতি, সত্তাহাতিক্কমেপি অনাপত্তি.
তেলকৰণত্থায সাসপমধুকএৰণ্ডকট্ঠীনি ৱা পটিগ্গহেত্ৱা কতং তেলং সত্তাহকালিকং. দুতিযদিৱসে কতং ছাহং ৱট্টতি. ততিযদিৱসে কতং পঞ্চাহং ৱট্টতি. চতুত্থ-পঞ্চম-ছট্ঠসত্তামদিৱসে কতং তদহেৱ ৱট্টতি. সচে যাৱ অৰুণস্স উগ্গমনা তিট্ঠতি, নিস্সগ্গিযং. অট্ঠমে দিৱসে কতং অনজ্ঝোহৰণীযং. অনিস্সগ্গিযত্তা পন বাহিৰপৰিভোগে ৱট্টতি. সচেপি ন কৰোতি, তেলত্থায গহিতসাসপাদীনং সত্তাহাতিক্কমনে দুক্কটমেৱ. পাড়িযং পন অনাগতানি অঞ্ঞানিপি নাড়িকেৰনিম্বকোসম্বককৰমন্দঅতসীআদীনং তেলানি অত্থি, তানি পটিগ্গহেত্ৱা সত্তাহং অতিক্কামযতো দুক্কটং হোতি. অযমেতেসু ৱিসেসো. সেসং যাৱকালিকৱত্থুং যাৱজীৱিকৱত্থুঞ্চ সল্লক্খেত্ৱা সামংপাকসৱত্থুকপুৰেভত্তপচ্ছাভত্তপটিগ্গহিতউগ্গহিতকৱত্থুৱিধানং সব্বং ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.
৬২৩. ৱসাতেলন্তি ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৱসানি ভেসজ্জানি, অচ্ছৱসং, মচ্ছৱসং, সুসুকাৱসং, সূকৰৱসং, গদ্ৰভৱস’’ন্তি (মহাৱ. ২৬২) এৱং অনুঞ্ঞাতৱসানং তেলং. এত্থ চ ‘‘অচ্ছৱস’’ন্তি ৱচনেন ঠপেত্ৱা মনুস্সৱসং সব্বেসং অকপ্পিযমংসান ৱসা অনুঞ্ঞাতা. মচ্ছগ্গহণেন চ সুসুকাপি গহিতা হোন্তি, ৱাড়মচ্ছত্তা পন ৱিসুং ৱুত্তং. মচ্ছাদিগ্গহণেন চেত্থ সব্বেসম্পি কপ্পিযমংসানং ৱসা অনুঞ্ঞাতা. মংসেসু হি দসমনউস্স-হত্থি-অস্স-সুনখ-অহি-সীহ-ব্যগ্ঘ-দীপি-অচ্ছ-তৰচ্ছানং মংসানি অকপ্পিযানি. ৱসাসু একা মনুস্সৱসাৱ. খীৰাদীসু অকপ্পিযং নাম নত্থি.
অনুপসম্পন্নেহি কতনিব্বট্টিতৱসাতেলং পুৰেভত্তং পটিগ্গহিতং পুৰেভত্তং সামিসম্পি ৱট্টতি. পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায সত্তাহং নিৰামিসমেৱ ৱট্টতি. যং পন তত্থ সুখুমৰজসদিসং মংসং ৱা ন্হাৰু ৱা অট্ঠি ৱা লোহিতং ৱা হোতি, তং অব্বোহাৰিকং. সচে পন ৱসং পটিগ্গহেত্ৱা সযং কৰোতি, পুৰেভত্তং পটিগ্গহেত্ৱা পচিত্ৱা পৰিস্সাৱেত্ৱা সত্তাহং নিৰামিসপৰিভোগেন পৰিভুঞ্জিতব্বং. নিৰামিসপৰিভোগঞ্হি সন্ধায ইদং ৱুত্তং – ‘‘কালে পটিগ্গহিতং কালে নিপ্পক্কং কালে সংসট্ঠং তেলপৰিভোগেন পৰিভুঞ্জিতু’’ন্তি (মহাৱ. ২৬২). তত্ৰাপি অব্বোহাৰিকং অব্বোহাৰিকমেৱ. পচ্ছাভত্তং পন পটিগ্গহিতুং ৱা কাতুং ৱা ন ৱট্টতিযেৱ. ৱুত্তঞ্হেতং –
‘‘ৱিকালে চে, ভিক্খৱে, পটিগ্গহিতং ৱিকালে নিপ্পক্কং ৱিকালে সংসট্ঠং, তং চে পৰিভুঞ্জেয্য, আপত্তি তিণ্ণং দুক্কটানং. কালে চে, ভিক্খৱে, পটিগ্গহিতং ৱিকালে নিপ্পক্কং ৱিকালে সংসট্ঠং, তং চে পৰিভুঞ্জেয্য, আপত্তি দ্ৱিন্নং দুক্কটানং. কালে চে, ভিক্খৱে, পটিগ্গহিতং কালে নিপ্পক্কং ৱিকালে সংসট্ঠং, তং চে পৰিভুঞ্জেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. কালে চে, ভিক্খৱে, পটিগ্গহিতং কালে নিপ্পক্কং কালে সংসট্ঠং, তং চে পৰিভুঞ্জেয্য, অনাপত্তী’’তি.
উপতিস্সত্থেৰং পন অন্তেৱাসিকা পুচ্ছিংসু – ‘‘ভন্তে, সপ্পিনৱনীতৱসানি একতো পচিত্ৱা নিব্বট্টিতানি ৱট্টন্তি, ন ৱট্টন্তী’’তি? ‘‘ন ৱট্টন্তি, আৱুসো’’তি. থেৰো কিৰেত্থ পক্কতেলকসটে ৱিয কুক্কুচ্চাযতি. ততো নং উত্তৰি পুচ্ছিংসু – ‘‘ভন্তে, নৱনীতে দধিগুড়িকা ৱা তক্কবিন্দু ৱা হোতি, এতং ৱট্টতী’’তি? ‘‘এতম্পি, আৱুসো, ন ৱট্টতী’’তি. ততো নং আহংসু – ‘‘ভন্তে, একতো পচিত্ৱা সংসট্ঠানি তেজৱন্তানি হোন্তি, ৰোগং নিগ্গণ্হন্তী’’তি? ‘‘সাধাৱুসো’’তি থেৰো সম্পটিচ্ছি.
মহাসুমত্থেৰো পনাহ – ‘‘কপ্পিযমংসৱসা সামিসপৰিভোগে ৱট্টতি, ইতৰা নিৰামিসপৰিভোগে ৱট্টতী’’তি. মহাপদুমত্থেৰো পন ‘‘ইদং কি’’ন্তি পটিক্খিপিত্ৱা ‘‘ননু ৱাতাবাধিকা ভিক্খূ পঞ্চমূলকসাৱযাগুযং অচ্ছসূকৰতেলাদীনি পক্খিপিত্ৱা যাগুং পিৱন্তি, সা তেজুস্সদত্তা ৰোগং নিগ্গণ্হাতী’’তি ৱত্ৱা ‘‘ৱট্টতী’’তি আহ.
মধু নাম মক্খিকামধূতি মধুকৰীহি নাম মধুমক্খিকাহি খুদ্দকমক্খিকাহি ভমৰমক্খিকাহি চ কতং মধু. তং পুৰেভত্তং পটিগ্গহিতং পুৰেভত্তং সামিসপৰিভোগম্পি ৱট্টতি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায সত্তাহং নিৰামিসপৰিভোগমেৱ ৱট্টতি. সত্তাহাতিক্কমে সচে সিলেসসদিসং মহামধুং খণ্ডং খণ্ডং কত্ৱা ঠপিতং, ইতৰং ৱা নানাভাজনেসু, ৱত্থুগণনায নিস্সগ্গিযানি. সচে একমেৱ খণ্ডং, একভাজনে ৱা ইতৰং একমেৱ নিস্সগ্গিযং. উগ্গহিতকং ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং, অৰুমক্খনাদীসু উপনেতব্বং. মধুপটলং ৱা মধুসিত্থকং ৱা সচে মধুনা অমক্খিতং পৰিসুদ্ধং, যাৱজীৱিকং. মধুমক্খিতং পন মধুগতিকমেৱ. চীৰিকা নাম সপক্খা দীঘমক্খিকা, তুম্বলনামিকা চ অট্ঠিপক্খা কাড়মহাভমৰা হোন্তি, তেসং আসযেসু নিয্যাসসদিসং মধু হোতি, তং যাৱজীৱিকং.
ফাণিতং নাম উচ্ছুম্হা নিব্বত্তন্তি উচ্ছুৰসং উপাদায অপক্কা ৱা অৱত্থুকপক্কা ৱা সব্বাপি অৱত্থুকা উচ্ছুৱিকতি ফাণিতন্তি ৱেদিতব্বা. তং ফাণিতং পুৰেভত্তং পটিগ্গহিতং পুৰেভত্তং সামিসম্পি ৱট্টতি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায সত্তাহং নিৰামিসমেৱ ৱট্টতি. সত্তাহাতিক্কমে ৱত্থুগণনায নিস্সগ্গিযং. বহূ পিণ্ডা চুণ্ণেত্ৱা একভাজনে পক্খিত্তা হোন্তি ঘনসন্নিৱেসা, একমেৱ নিস্সগ্গিযং. উগ্গহিতকং ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং, ঘৰধূপনাদীসু উপনেতব্বং. পুৰেভত্তং পটিগ্গহিতেন অপৰিস্সাৱিতউচ্ছুৰসেন কতফাণিতং সচে অনুপসম্পন্নেন কতং, সামিসম্পি ৱট্টতি. সযংকতং নিৰামিসমেৱ ৱট্টতি. পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায পন সৱত্থুকপটিগ্গহিতত্তা অনজ্ঝোহৰণীযং, সত্তাহাতিক্কমেপি অনাপত্তি. পচ্ছাভত্তং অপৰিস্সাৱিতপটিগ্গহিতেন কতম্পি অনজ্ঝোহৰণীযমেৱ, সত্তাহাতিক্কমেপি অনাপত্তি. এস নযো উচ্ছুং পটিগ্গহেত্ৱা কতফাণিতেপি. পুৰেভত্তং পন পৰিস্সাৱিতপটিগ্গহিতকেন কতং সচে অনুপসম্পন্নেন কতং পুৰেভত্তং সামিসম্পি ৱট্টতি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায সত্তাহং নিৰামিসমেৱ. সযংকতং পুৰেভত্তম্পি নিৰামিসমেৱ. পচ্ছাভত্তং পৰিস্সাৱিতপটিগ্গহিতেন কতং পন নিৰামিসমেৱ সত্তাহং ৱট্টতি. উগ্গহিতককতং ৱুত্তনযমেৱ. ‘‘ঝামউচ্ছুফাণিতং ৱা কোট্টিতউচ্ছুফাণিতং ৱা পুৰেভত্তমেৱ ৱট্টতী’’তি মহাঅট্ঠকথাযং ৱুত্তং.
মহাপচ্চৰিযং পন ‘‘এতং সৱত্থুকপক্কং ৱট্টতি, নো ৱট্টতী’’তি পুচ্ছং কত্ৱা ‘‘উচ্ছুফাণিতং পচ্ছাভত্তং নোৱট্টনকং নাম নত্থী’’তি ৱুত্তং, তং যুত্তং. সীতুদকেন কতং মধুকপুপ্ফফাণিতং পুৰেভত্তং সামিসং ৱট্টতি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায সত্তাহং নিৰামিসমেৱ. সত্তাহাতিক্কমে ৱত্থুগণনায দুক্কটং. খীৰং পক্খিপিত্ৱা কতং মধুকফাণিতং যাৱকালিকং. খণ্ডসক্খৰং পন খীৰজল্লিকং অপনেত্ৱা সোধেন্তি, তস্মা ৱট্টতি. মধুকপুপ্ফং পন পুৰেভত্তং অল্লং ৱট্টতি, ভজ্জিতম্পি ৱট্টতি. ভজ্জিত্ৱা তিলাদীহি মিস্সং ৱা অমিস্সং ৱা কত্ৱা কোট্টিতম্পি ৱট্টতি. যদি পন তং গহেত্ৱা মেৰযত্থায যোজেন্তি, যোজিতং বীজতো পট্ঠায ন ৱট্টতি. কদলী-খজ্জূৰী-অম্ব-লবুজ-পনস-চিঞ্চাদীনং সব্বেসং যাৱকালিকফলানং ফাণিতং যাৱকালিকমেৱ. মৰিচপক্কেহি ফাণিতং কৰোন্তি, তং যাৱজীৱিকং.
তানি পটিগ্গহেত্ৱাতি সচেপি সব্বানিপি পটিগ্গহেত্ৱা এক ঘটে অৱিনিব্ভোগানি কত্ৱা নিক্খিপতি, সত্তাহাতিক্কমে একমেৱ নিস্সগ্গিযং. ৱিনিভুত্তেসু পঞ্চ নিস্সগ্গিযানি. সত্তাহং পন অনতিক্কামেত্ৱা গিলানেনপি অগিলানেনপি ৱুত্তনযেনেৱ যথাসুখং পৰিভুঞ্জিতব্বং. সত্তৱিধঞ্হি ওদিস্সং নাম – ব্যাধিওদিস্সং, পুগ্গলোদিস্সং, কালোদিস্সং, সমযোদিস্সং, দেসোদিস্সং, ৱসোদিস্সং, ভেসজ্জোদিস্সন্তি.
তত্থ ব্যাধিওদিস্সং নাম – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, অমনুস্সিকাবাধে আমকমংসং আমকলোহিত’’ন্তি (মহাৱ. ২৬৪) এৱং ব্যাধিং উদ্দিস্স অনুঞ্ঞাতং, তং তেনেৱ আবাধেন আবাধিকস্স ৱট্টতি, ন অঞ্ঞস্স. তঞ্চ খো কালেপি ৱিকালেপি কপ্পিযম্পি অকপ্পিযম্পি ৱট্টতিযেৱ.
পুগ্গলোদিস্সং নাম – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৰোমন্থকস্স ৰোমন্থনং. ন চ, ভিক্খৱে, বহিমুখদ্ৱাৰং নীহৰিত্ৱা অজ্ঝোহৰিতব্ব’’ন্তি (চূড়ৱ. ২৭৩) এৱং পুগ্গলং উদ্দিস্স অনুঞ্ঞাতং, তং তস্সেৱ ৱট্টতি, ন অঞ্ঞস্স.
কালোদিস্সং নাম – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, চত্তাৰি মহাৱিকটানি দাতুং – গূথং, মুত্তং, ছাৰিকং, মত্তিক’’ন্তি (মহাৱ. ২৬৮) এৱং অহিনা দট্ঠকালং উদ্দিস্স অনুঞ্ঞাতং, তং তস্মিংযেৱ কালে অপ্পটিগ্গহিতকম্পি ৱট্টতি, ন অঞ্ঞস্মিং.
সমযোদিস্সং নাম – ‘‘গণভোজনে অঞ্ঞত্ৰ সমযা’’তিআদিনা (পাচি. ২১৭) নযেন তং তং সমযং উদ্দিস্স অনুঞ্ঞাতা অনাপত্তিযো, তা তস্মিং তস্মিংযেৱ সমযে অনাপত্তিযো হোন্তি, ন অঞ্ঞদা.
দেসোদিস্সং নাম – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, এৱৰূপেসু পচ্চন্তিমেসু জনপদেসু ৱিনযধৰপঞ্চমেন গণেন উপসম্পদ’’ন্তি (মহাৱ. ২৫৯) এৱং পচ্চন্তদেসে উদ্দিস্স অনুঞ্ঞাতানি উপসম্পদাদীনি, তানি তত্থেৱ ৱট্টন্তি, ন মজ্ঝিমদেসে.
ৱসোদিস্সং নাম – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৱসানি ভেসজ্জানী’’তি (মহাৱ. ২৬২) এৱং ৱসানামেন অনুঞ্ঞাতং, তং ঠপেত্ৱা মনুস্সৱসং সব্বেসং কপ্পিযাকপ্পিযৱসানং তেলং তংতদত্থিকানং তেলপৰিভোগেন পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতি.
ভেসজ্জোদিস্সং নাম – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পঞ্চ ভেসজ্জানী’’তি (মহাৱ. ২৬০-২৬১) এৱং ভেসজ্জনামেন অনুঞ্ঞাতানি আহাৰত্থং ফৰিতুং সমত্থানি সপ্পিনৱনীততেলমধুফাণিতন্তি. তানি পটিগ্গহেত্ৱা তদহুপুৰেভত্তং যথাসুখং পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায সতি পচ্চযে ৱুত্তনযেনেৱ সত্তাহং পৰিভুঞ্জিতব্বানি.
৬২৪. সত্তাহাতিক্কন্তে অতিক্কন্তসঞ্ঞী নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযন্তি সচেপি সাসপমত্তং হোতি সকিং ৱা অঙ্গুলিযা গহেত্ৱা জিৱ্হায সাযনমত্তং নিস্সজ্জিতব্বমেৱ, পাচিত্তিযঞ্চ দেসেতব্বং.
ন কাযিকেন পৰিভোগেন পৰিভুঞ্জিতব্বন্তি কাযো ৱা কাযে অৰু ৱা ন মক্খেতব্বং. তেহি মক্খিতানি কাসাৱকত্তৰযট্ঠিউপাহনপাদকথলিকমঞ্চপীঠাদীনিপি অপৰিভোগানি. ‘‘দ্ৱাৰৱাতপানকৱাটেসুপি হত্থেন গহণট্ঠানং ন মক্খেতব্ব’’ন্তি মহাপচ্চৰিযং ৱুত্তং. ‘‘কসাৱে পন পক্খিপিত্ৱা দ্ৱাৰৱাতপানকৱাটানি মক্খেতব্বানী’’তি মহাঅট্ঠকথাযং ৱুত্তং.
অনাপত্তি অন্তোসত্তাহং অধিট্ঠেতীতি সত্তাহব্ভন্তৰে সপ্পিঞ্চ তেলঞ্চ ৱসঞ্চ মুদ্ধনিতেলং ৱা অব্ভঞ্জনং ৱা মধুং অৰুমক্খনং ফাণিতং ঘৰধূপনং অধিট্ঠেতি, অনাপত্তি. সচে অধিট্ঠিততেলং অনধিট্ঠিততেলভাজনে আকিৰিতুকামো হোতি, ভাজনে চে সুখুমং ছিদ্দং পৱিট্ঠং পৱিট্ঠং তেলং পুৰাণতেলেন অজ্ঝোত্থৰীযতি, পুন অধিট্ঠাতব্বং. অথ মহামুখং হোতি, সহসাৱ বহুতেলং পৱিসিত্ৱা পুৰাণতেলং অজ্ঝোত্থৰতি, পুন অধিট্ঠানকিচ্চং নত্থি. অধিট্ঠিতগতিকমেৱ হি তং হোতি, এতেন নযেন অধিট্ঠিততেলভাজনে অনধিট্ঠিততেলাকিৰণম্পি ৱেদিতব্বং.
৬২৫. ৱিস্সজ্জেতীতি এত্থ সচে দ্ৱিন্নং সন্তকং একেন পটিগ্গহিতং অৱিভত্তং হোতি, সত্তাহাতিক্কমে দ্ৱিন্নম্পি অনাপত্তি, পৰিভুঞ্জিতুং পন ন ৱট্টতি. সচে যেন পটিগ্গহিতং, সো ইতৰং ভণতি – ‘‘আৱুসো, ইমং তেলং সত্তাহমত্তং পৰিভুঞ্জ ত্ৱ’’ন্তি. সো চ পৰিভোগং ন কৰোতি, কস্স আপত্তি? ন কস্সচিপি আপত্তি. কস্মা? যেন পটিগ্গহিতং তেন ৱিস্সজ্জিতত্তা, ইতৰস্স অপ্পটিগ্গহিতত্তা.
ৱিনস্সতীতি অপৰিভোগং হোতি. চত্তেনাতিআদীসু যেন চিত্তেন ভেসজ্জং চত্তঞ্চ ৱন্তঞ্চ মুত্তঞ্চ হোতি, তং চিত্তং চত্তং ৱন্তং মুত্তন্তি ৱুচ্চতি. তেন চিত্তেন পুগ্গলো অনপেক্খোতি ৱুচ্চত্তি, এৱং অনপেক্খো সামণেৰস্স দত্ৱাতি অত্থো. ইদং কস্মা ৱুত্তং? ‘‘এৱং অন্তোসত্তাহে দত্ৱা পচ্ছা লভিত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তস্স অনাপত্তিদস্সনত্থ’’ন্তি মহাসুমত্থেৰো আহ. মহাপদুমত্থেৰো পনাহ – ‘‘নযিদং যাচিতব্বং, অন্তোসত্তাহে দিন্নস্স হি পুন পৰিভোগে আপত্তিযেৱ নত্থি. সত্তাহাতিক্কন্তস্স পন পৰিভোগে অনাপত্তিদস্সনত্থমিদং ৱুত্ত’’ন্তি. তস্মা এৱং দিন্নং ভেসজ্জং সচে সামণেৰো অভিসঙ্খৰিত্ৱা ৱা অনভিসঙ্খৰিত্ৱা ৱা তস্স ভিক্খুনো নত্থুকম্মত্থং দদেয্য, গহেত্ৱা নত্থুকম্মং কাতব্বং. সচে বালো হোতি, দাতুং ন জানাতি, অঞ্ঞেন ভিক্খুনা ৱত্তব্বো – ‘‘অত্থি তে, সামণেৰ, তেল’’ন্তি ‘‘আম, ভন্তে, অত্থী’’তি. ‘‘আহৰ, থেৰস্স ভেসজ্জং কৰিস্সামা’’তি. এৱম্পি ৱট্টতি. সেসং উত্তানত্থমেৱ.
কথিনসমুট্ঠানং, অকিৰিযং, নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মৱচীকম্মং,
তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.
ভেসজ্জসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. ৱস্সিকসাটিকসিক্খাপদৱণ্ণনা
৬২৬. তেন সমযেনাতি ৱস্সিকসাটিকসিক্খাপদং. তত্থ ৱস্সিকসাটিকা অনুঞ্ঞাতাতি চীৱৰক্খন্ধকে ৱিসাখাৱত্থুস্মিং (মহাৱ. ৩৪৯ আদযো) অনুঞ্ঞাতা. পটিকচ্চেৱাতি পুৰেযেৱ.
৬২৭. মাসো সেসো গিম্হানন্তি চতুন্নং গিম্হমাসানং একো পচ্ছিমমাসো সেসো. কত্ৱাতি সিব্বনৰজনকপ্পপৰিযোসানেন নিট্ঠপেত্ৱা. কৰোন্তেন চ একমেৱ কত্ৱা সমযে অধিট্ঠাতব্বং, দ্ৱে অধিট্ঠাতুং ন ৱট্টন্তি.
অতিৰেকমাসে সেসে গিম্হানেতি গিম্হাননামকে অতিৰেকমাসে সেসে.
অতিৰেকদ্ধমাসে সেসে গিম্হানে কত্ৱা নিৱাসেতীতি এত্থ পন ঠত্ৱা ৱস্সিকসাটিকায পৰিযেসনক্খেত্তং কৰণক্খেত্তং নিৱাসনক্খেত্তং অধিট্ঠানক্খেত্তন্তি চতুব্বিধং খেত্তং, কুচ্ছিসমযো পিট্ঠিসমযোতি দুৱিধো সমযো, পিট্ঠিসমযচতুক্কং কুচ্ছিসমযচতুক্কন্তি দ্ৱে চতুক্কানি চ ৱেদিতব্বানি.
তত্থ জেট্ঠমূলপুণ্ণমাসিযা পচ্ছিমপাটিপদদিৱসতো পট্ঠায যাৱ কাড়পক্খুপোসথা, অযমেকো অদ্ধমাসো পৰিযেসনক্খেত্তঞ্চেৱ কৰণক্খেত্তঞ্চ. এতস্মিঞ্হি অন্তৰে ৱস্সিকসাটিকং অলদ্ধং পৰিযেসিতুং লদ্ধং কাতুঞ্চ ৱট্টতি, নিৱাসেতুং অধিট্ঠাতুঞ্চ ন ৱট্টতি. কাড়পক্খুপোসথস্স পচ্ছিমপাটিপদদিৱসতো পট্ঠায যাৱ আসাড়্হীপুণ্ণমা, অযমেকো অদ্ধমাসো পৰিযেসনকৰণনিৱাসনানং তিণ্ণম্পি খেত্তং. এতস্মিঞ্হি অন্তৰে পৰিযেসিতুং কাতুং নিৱাসেতুঞ্চ ৱট্টতি, অধিট্ঠাতুংযেৱ ন ৱট্টতি. আসাড়্হীপুণ্ণমাসিযা পচ্ছিমপাটিপদদিৱসতো পট্ঠায যাৱ কত্তিকপুণ্ণমা, ইমে চত্তাৰো মাসা পৰিযেসনকৰণনিৱাসনাধিট্ঠানানং চতুন্নং খেত্তং. এতস্মিঞ্হি অন্তৰে অলদ্ধং পৰিযেসিতুং লদ্ধং কাতুং নিৱাসেতুং অধিট্ঠাতুঞ্চ ৱট্টতি. ইদং তাৱ চতুব্বিধং খেত্তং ৱেদিতব্বং.
কত্তিকপুণ্ণমাসিযা পন পচ্ছিমপাটিপদদিৱসতো পট্ঠায যাৱ জেট্ঠমূলপুণ্ণমা, ইমে সত্ত মাসা পিট্ঠিসমযো নাম. এতস্মিঞ্হি অন্তৰে ‘‘কালো ৱস্সিকসাটিকাযা’’তিআদিনা নযেন সতুপ্পাদং কত্ৱা অঞ্ঞাতকঅপ্পৱাৰিতট্ঠানতো ৱস্সিকসাটিকচীৱৰং নিপ্ফাদেন্তস্স ইমিনা সিক্খাপদেন নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং. ‘‘দেথ মে ৱস্সিকসাটিকচীৱৰ’’ন্তিআদিনা নযেন ৱিঞ্ঞত্তিং কত্ৱা নিপ্ফাদেন্তস্স অঞ্ঞাতকৱিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদেন নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং. ৱুত্তনযেনেৱ সতুপ্পাদং কত্ৱা ঞাতকপৱাৰিতট্ঠানতো নিপ্ফাদেন্তস্স ইমিনাৱ সিক্খাপদেন নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং. ৱিঞ্ঞত্তিং কত্ৱা নিপ্ফাদেন্তস্স অঞ্ঞাতকৱিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদেন অনাপত্তি. ৱুত্তঞ্হেতং পৰিৱাৰে –
‘‘মাতৰং চীৱৰং যাচে, নো চ সঙ্ঘে পৰিণতং;
কেনস্স হোতি আপত্তি, অনাপত্তি চ ঞাতকে;
পঞ্হা মেসা কুসলেহি চিন্তিতা’’তি. (পৰি. ৪৮১);
অযঞ্হি পঞ্হো ইমমত্থং সন্ধায ৱুত্তোতি. এৱং পিট্ঠিসমযচতুক্কং ৱেদিতব্বং.
জেট্ঠমূলপুণ্ণমাসিযা পন পচ্ছিমপাটিপদদিৱসতো পট্ঠায যাৱ কত্তিকপুণ্ণমা, ইমে পঞ্চ মাসা কুচ্ছিসমযো নাম. এতস্মিঞ্হি অন্তৰে ৱুত্তনযেন সতুপ্পাদং কত্ৱা অঞ্ঞাতকঅপ্পৱাৰিতট্ঠানতো ৱস্সিকসাটিকচীৱৰং নিপ্ফাদেন্তস্স ৱত্তভেদে দুক্কটং. যে মনুস্সা পুব্বেপি ৱস্সিকসাটিকচীৱৰং দেন্তি, ইমে পন সচেপি অত্তনো অঞ্ঞাতকঅপ্পৱাৰিতা হোন্তি, ৱত্তভেদো নত্থি, তেসু সতুপ্পাদকৰণস্স অনুঞ্ঞাতত্তা. ৱিঞ্ঞতিং কত্ৱা নিপ্ফাদেন্তস্স অঞ্ঞাতকৱিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদেন নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং. ইদং পন পকতিযা ৱস্সিকসাটিকদাযকেসুপি হোতিযেৱ. ৱুত্তনযেনেৱ সতুপ্পাদং কত্ৱা ঞাতকপৱাৰিতট্ঠানতো নিপ্ফাদেন্তস্স ইমিনা সিক্খাপদেন অনাপত্তি. ৱিঞ্ঞত্তিং কত্ৱা নিপ্ফাদেন্তস্স অঞ্ঞাতকৱিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদেন অনাপত্তি. ‘‘ন ৱত্তব্বা দেথ মে’’তি ইদঞ্হি পৰিযেসনকালে অঞ্ঞাতকঅপ্পৱাৰিতেযেৱ সন্ধায ৱুত্তং. এৱং কুচ্ছিসমযচতুক্কং ৱেদিতব্বং.
নগ্গো কাযং ওৱস্সাপেতি, আপত্তি দুক্কটস্সাতি এত্থ উদকফুসিতগণনায অকত্ৱা ন্হানপৰিযোসানৱসেন পযোগে পযোগে দুক্কটেন কাৰেতব্বো. সো চ খো ৱিৱটঙ্গণে আকাসতো পতিতউদকেনেৱ ন্হাযন্তো. ন্হানকোট্ঠকৱাপিআদীসু ঘটেহি আসিত্তউদকেন ৱা ন্হাযন্তস্স অনাপত্তি.
ৱস্সং উক্কড্ঢিযতীতি এত্থ সচে কতপৰিযেসিতায ৱস্সিকসাটিকায গিম্হানং পচ্ছিম মাসং খেপেত্ৱা পুন ৱস্সানস্স পঠমমাসং উক্কড্ঢিত্ৱা গিম্হানং পচ্ছিমমাসমেৱ কৰোন্তি, ৱস্সিকসাটিকা ধোৱিত্ৱা নিক্খিপিতব্বা. অনধিট্ঠিতা অৱিকপ্পিতা দ্ৱে মাসে পৰিহাৰং লভতি, ৱস্সূপনাযিকদিৱসে অধিট্ঠাতব্বা. সচে সতিসম্মোসেন ৱা অপ্পহোনকভাৱেন ৱা অকতা হোতি, তে চ দ্ৱে মাসে ৱস্সানস্স চ চাতুমাসন্তি ছ মাসে পৰিহাৰং লভতি. সচে পন কত্তিকমাসে কথিনং অত্থৰীযতি, অপৰেপি চত্তাৰো মাসে লভতি, এৱং দস মাসা হোন্তি. ততো পৰম্পি সতিযা পচ্চাসায মূলচীৱৰং কত্ৱা ঠপেন্তস্স একমাসন্তি এৱং একাদস মাসে পৰিহাৰং লভতি. সচে পন একাহদ্ৱীহাদিৱসেন যাৱ দসাহানাগতায ৱস্সূপনাযিকায অন্তোৱস্সে ৱা লদ্ধা চেৱ নিট্ঠিতা চ, কদা অধিট্ঠাতব্বাতি এতং অট্ঠকথাসু ন ৱিচাৰিতং. লদ্ধদিৱসতো পট্ঠায অন্তোদসাহে নিট্ঠিতা পন তস্মিংযেৱ অন্তোদসাহে অধিট্ঠাতব্বা. দসাহাতিক্কমে নিট্ঠিতা তদহেৱ অধিট্ঠাতব্বা. দসাহে অপ্পহোন্তে চীৱৰকালং নাতিক্কমেতব্বাতি অযং নো অত্তনোমতি. কস্মা? ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, তিচীৱৰং অধিট্ঠাতুং ন ৱিকপ্পেতুং; ৱস্সিকসাটিকং ৱস্সানং চাতুমাসং অধিট্ঠাতুং, ততো পৰং ৱিকপ্পেতু’’ন্তি (মহাৱ. ৩৫৮) হি ৱুত্তং. তস্মা ৱস্সূপনাযিকতো পুব্বে দসাহাতিক্কমেপি অনাপত্তি. ‘‘দসাহপৰমং অতিৰেকচীৱৰং ধাৰেতব্ব’’ন্তি (পাৰা. ৪৬২) চ ৱুত্তং. তস্মা একাহদ্ৱীহাদিৱসেন যাৱ দসাহানাগতায ৱস্সূপনাযিকায অন্তোৱস্সে ৱা লদ্ধা চেৱ নিট্ঠিতা চ ৱুত্তনযেনেৱ অন্তোদসাহে ৱা তদহু ৱা অধিট্ঠাতব্বা, দসাহে অপ্পহোন্তে চীৱৰকালং নাতিক্কমেতব্বা.
তত্থ সিযা ‘‘ৱস্সানং চাতুমাসং অধিট্ঠাতু’’ন্তি ৱচনতো ‘‘চাতুমাসব্ভন্তৰে যদা ৱা তদা ৱা অধিট্ঠাতুং ৱট্টতী’’তি. যদি এৱং, ‘‘কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদিং যাৱ আবাধা অধিট্ঠাতু’’ন্তি ৱুত্তং সাপি, চ দসাহং অতিক্কামেতব্বা সিযা. এৱঞ্চ সতি ‘‘দসাহপৰমং অতিৰেকচীৱৰং ধাৰেতব্ব’’ন্তি ইদং ৱিৰুজ্ঝতি. তস্মা যথাৱুত্তমেৱ গহেতব্বং, অঞ্ঞং ৱা অচলং কাৰণং লভিত্ৱা ছড্ডেতব্বং. অপিচ কুৰুন্দিযম্পি নিস্সগ্গিযাৱসানে ৱুত্তং – ‘‘কদা অধিট্ঠাতব্বা? লদ্ধদিৱসতো পট্ঠায অন্তোদসাহে নিট্ঠিতা পন তস্মিংযেৱ অন্তোদসাহে অধিট্ঠাতব্বা. যদি নপ্পহোতি যাৱ কত্তিকপুণ্ণমা পৰিহাৰং লভতী’’তি.
৬৩০. অচ্ছিন্নচীৱৰস্সাতি এতং ৱস্সিকসাটিকমেৱ সন্ধায ৱুত্তং. তেসঞ্হি নগ্গানং কাযোৱস্সাপনে অনাপত্তি. এত্থ চ মহগ্ঘৱস্সিকসাটিকং নিৱাসেত্ৱা ন্হাযন্তস্স চোৰুপদ্দৱো আপদা নাম. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ.
ছসমুট্ঠানং, কিৰিযং, নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মৱচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.
ৱস্সিকসাটিকসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. চীৱৰঅচ্ছিন্দনসিক্খাপদৱণ্ণনা
৬৩১. তেন সমযেনাতি চীৱৰঅচ্ছিন্দনসিক্খাপদং. তত্থ যম্পি ত্যাহন্তি যম্পি তে অহং. সো কিৰ ‘‘মম পত্তচীৱৰউপাহনপচ্চত্থৰণানি ৱহন্তো মযা সদ্ধিং চাৰিকং পক্কমিস্সতী’’তি অদাসি. তেনেৱমাহ. অচ্ছিন্দীতি বলক্কাৰেন অগ্গহেসি, সকসঞ্ঞায গহিতত্তা পনস্স পাৰাজিকং নত্থি, কিলমেত্ৱা গহিতত্তা আপত্তি পঞ্ঞত্তা.
৬৩৩. সযং অচ্ছিন্দতি নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযন্তি একং চীৱৰং একাবদ্ধানি চ বহূনি অচ্ছিন্দতো একা আপত্তি. একতো অবদ্ধানি ৱিসুং ৱিসুং ঠিতানি চ বহূনি অচ্ছিন্দতো ‘‘সঙ্ঘাটিং আহৰ, উত্তৰাসঙ্গং আহৰা’’তি এৱং আহৰাপযতো চ ৱত্থুগণনায আপত্তিযো. ‘‘মযা দিন্নানি সব্বানি আহৰা’’তি ৱদতোপি একৱচনেনেৱ সম্বহুলা আপত্তিযো.
অঞ্ঞং আণাপেতি আপত্তি দুক্কটস্সাতি ‘‘চীৱৰং গণ্হা’’তি আণাপেতি, একং দুক্কটং. আণত্তো বহূনি গণ্হাতি, একং পাচিত্তিযং ‘‘সঙ্ঘাটিং গণ্হ, উত্তৰাসঙ্গং গণ্হা’’তি ৱদতো ৱাচায ৱাচায দুক্কটং. ‘‘মযা দিন্নানি সব্বানি গণ্হা’’তি ৱদতো একৱাচায সম্বহুলা আপত্তিযো.
৬৩৪. অঞ্ঞং পৰিক্খাৰন্তি ৱিকপ্পনুপগপচ্ছিমচীৱৰং ঠপেত্ৱা যং কিঞ্চি অন্তমসো সূচিম্পি. ৱেঠেত্ৱা ঠপিতসূচীসুপি ৱত্থুগণনায দুক্কটানি. সিথিলৱেঠিতাসু এৱং. গাড়্হং কত্ৱা বদ্ধাসু পন একমেৱ দুক্কটন্তি মহাপচ্চৰিযং ৱুত্তং. সূচিঘৰে পক্খিত্তাসুপি এসেৱ নযো. থৱিকায পক্খিপিত্ৱা সিথিলবদ্ধ গাড়্হবদ্ধেসু তিকটুকাদীসু ভেসজ্জেসুপি এসেৱ নযো.
৬৩৫. সো ৱা দেতীতি ‘‘ভন্তে, তুম্হাকংযেৱ ইদং সাৰুপ্প’’ন্তি এৱং ৱা দেতি, অথ ৱা পন ‘‘আৱুসো, মযং তুয্হং ‘ৱত্তপটিপত্তিং কৰিস্সতি, অম্হাকং সন্তিকে উপজ্ঝং গণ্হিস্সতি, ধম্মং পৰিযাপুণিস্সতী’তি চীৱৰং অদম্হ, সো দানি ত্ৱং ন ৱত্তং কৰোসি, ন উপজ্ঝং গণ্হাসি, ন ধম্মং পৰিযাপুণাসী’’তি এৱমাদীনি ৱুত্তো ‘‘ভন্তে, চীৱৰত্থায মঞ্ঞে ভণথ, ইদং ৱো চীৱৰ’’ন্তি দেতি, এৱম্পি সো ৱা দেতি. দিসাপক্কন্তং ৱা পন দহৰং ‘‘নিৱত্তেথ ন’’ন্তি ভণতি, সো ন নিৱত্ততি. চীৱৰং গহেত্ৱা ৰুন্ধথাতি, এৱং চে নিৱত্ততি, সাধু. সচে ‘‘পত্তচীৱৰত্থায মঞ্ঞে তুম্হে ভণথ, গণ্হথ ন’’ন্তি দেতি. এৱম্পি সো ৱা দেতি, ৱিব্ভন্তং ৱা দিস্ৱা ‘‘মযং তুয্হং ‘ৱত্তং কৰিস্সতী’তি পত্তচীৱৰং অদম্হ, সো দানি ত্ৱং ৱিব্ভমিত্ৱা চৰসী’’তি ৱদতি. ইতৰো ‘‘গণ্হথ তুম্হাকং পত্তচীৱৰ’’ন্তি দেতি, এৱম্পি সো ৱা দেতি. ‘‘মম সন্তিকে উপজ্ঝং গণ্হন্তস্সেৱ দেমি, অঞ্ঞত্থ গণ্হন্তস্স ন দেমি. ৱত্তং কৰোন্তস্সেৱ দেমি, অকৰোন্তস্স ন দেমি, ধম্মং পৰিযাপুণন্তস্সেৱ দেমি, অপৰিযাপুণন্তস্স ন দেমি, অৱিব্ভমন্তস্সেৱ দেমি, ৱিব্ভমন্তস্স ন দেমী’’তি এৱং পন দাতুং ন ৱট্টতি, দদতো দুক্কটং. আহৰাপেতুং পন ৱট্টতি. চজিত্ৱা দিন্নং অচ্ছিন্দিত্ৱা গণ্হন্তো ভণ্ডগ্ঘেন কাৰেতব্বো. সেসমেত্থ উত্তানমেৱাতি.
তিসমুট্ঠানং – কাযচিত্ততো ৱাচাচিত্ততো কাযৱাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, কিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৱজ্জং, কাযকম্মৱচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, দুক্খৱেদনন্তি.
চীৱৰঅচ্ছিন্দনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. সুত্তৱিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদৱণ্ণনা
৬৩৬. তেন সমযেনাতি সুত্তৱিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদং. তত্থ খোমন্তি খোমৱাকেহি কতসুত্তং. কপ্পাসিকন্তি কপ্পাসতো নিব্বত্তং. কোসেয্যন্তি কোসিযংসূহি কন্তিত্ৱা কতসুত্তং. কম্বলন্তি এড়কলোমসুত্তং. সাণন্তি সাণৱাকসুত্তং. ভঙ্গন্তি পাটেক্কং ৱাকসুত্তমেৱাতি একে. এতেহি পঞ্চহি মিস্সেত্ৱা কতসুত্তং পন ‘‘ভঙ্গ’’ন্তি ৱেদিতব্বং.
ৱাযাপেতি পযোগে পযোগে দুক্কটন্তি সচে তন্তৱাযস্স তুৰিৱেমাদীনি নত্থি, তানি ‘‘অৰঞ্ঞতো আহৰিস্সামী’’তি ৱাসিং ৱা ফৰসুং ৱা নিসেতি, ততো পট্ঠায যং যং উপকৰণত্থায ৱা চীৱৰৱাযনত্থায ৱা কৰোতি, সব্বত্থ তন্তৱাযস্স পযোগে পযোগে ভিক্খুস্স দুক্কটং. দীঘতো ৱিদত্থিমত্তে তিৰিযঞ্চ হত্থমত্তে ৱীতে নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং. মহাপচ্চৰিযং পন ‘‘যাৱ পৰিযোসানং ৱাযাপেন্তস্স ফলকে ফলকে নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিয’’ন্তি ৱুত্তং. তম্পি ইদমেৱ পমাণং সন্ধায ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. ৱিকপ্পনুপগপচ্ছিমঞ্হি চীৱৰসঙ্খ্যং গচ্ছতীতি.
অপিচেত্থ এৱং ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো – সুত্তং তাৱ সামং ৱিঞ্ঞাপিতং অকপ্পিযং, সেসং ঞাতকাদিৱসেন উপ্পন্নং কপ্পিযং. তন্তৱাযোপি অঞ্ঞাতকঅপ্পৱাৰিতো ৱিঞ্ঞত্তিযা লদ্ধো অকপ্পিযো, সেসো কপ্পিযো. তত্থ অকপ্পিযসুত্তং অকপ্পিযতন্তৱাযেন ৱাযাপেন্তস্স পুব্বে ৱুত্তনযেন নিস্সগ্গিযং. তেনেৱ পন কপ্পিযসুত্তং ৱাযাপেন্তস্স যথা পুব্বে নিস্সগ্গিযং, এৱং দুক্কটং. তেনেৱ কপ্পিযং অকপ্পিযঞ্চ সুত্তং ৱাযাপেন্তস্স যদি পচ্ছিমচীৱৰপ্পমাণেন একো পৰিচ্ছেদো সুদ্ধকপ্পিযসুত্তমযো, একো অকপ্পিযসুত্তমযোতি এৱং কেদাৰবদ্ধং ৱিয চীৱৰং হোতি, অকপ্পিযসুত্তমযে পৰিচ্ছেদে পাচিত্তিযং, ইতৰস্মিং তথেৱ দুক্কটং. যদি ততো ঊনপৰিচ্ছেদা হোন্তি, অন্তমসো অচ্ছিমণ্ডলপ্পমাণাপি, সব্বপৰিচ্ছেদেসু পৰিচ্ছেদগণনায দুক্কটং. অথ একন্তৰিকেন ৱা সুত্তেন দীঘতো ৱা কপ্পিযং তিৰিযং অকপ্পিযং কত্ৱা ৱীতং হোতি, ফলকে ফলকে দুক্কটং. কপ্পিযতন্তৱাযেনপি অকপ্পিযসুত্তং ৱাযাপেন্তস্স যথা পুব্বে নিস্সগ্গিযং, এৱং দুক্কটং. তেনেৱ কপ্পিযঞ্চ অকপ্পিযঞ্চ সুত্তং ৱাযাপেন্তস্স সচে পচ্ছিমচীৱৰপ্পমাণা ঊনকা ৱা অকপ্পিযসুত্তপৰিচ্ছেদা হোন্তি, তেসু পৰিচ্ছেদগণনায দুক্কটং. কপ্পিযসুত্তপৰিচ্ছেদেসু অনাপত্তি. অথ একন্তৰিকেন ৱা সুত্তেন দীঘতো ৱা কপ্পিযং তিৰিযং অকপ্পিযং কত্ৱা ৱীতং হোতি, ফলকে ফলকে দুক্কটং.
যদি পন দ্ৱে তন্তৱাযা হোন্তি, একো কপ্পিযো একো অকপ্পিযো, সুত্তঞ্চ অকপ্পিযং, তে চে ৱাৰেন ৱিনন্তি, অকপ্পিযতন্তৱাযেন ৱীতে ফলকে ফলকে পাচিত্তিযং, ঊনতৰে দুক্কটং. ইতৰেন ৱীতে উভযত্থ দুক্কটং. সচে দ্ৱেপি ৱেমং গহেত্ৱা একতো ৱিনন্তি, ফলকে ফলকে পাচিত্তিযং. অথ সুত্তং কপ্পিযং, চীৱৰঞ্চ কেদাৰবদ্ধাদীহি সপৰিচ্ছেদং, অকপ্পিযতন্তৱাযেন ৱীতে পৰিচ্ছেদে পৰিচ্ছেদে দুক্কটং, ইতৰেন ৱীতে অনাপত্তি. সচে দ্ৱেপি ৱেমং গহেত্ৱা একতো ৱিনন্তি, ফলকে ফলকে দুক্কটং. অথ সুত্তম্পি কপ্পিযঞ্চ অকপ্পিযঞ্চ, তে চে ৱাৰেন ৱিনন্তি, অকপ্পিযতন্তৱাযেন অকপ্পিযসুত্তমযেসু পচ্ছিমচীৱৰপ্পমাণেসু পৰিচ্ছেদেসু ৱীতেসু পৰিচ্ছেদগণনায পাচিত্তিযং. ঊনকতৰেসু কপ্পিযসুত্তমযেসু চ দুক্কটং. কপ্পিযতন্তৱাযেন অকপ্পিযসুত্তমযেসু পমাণযুত্তেসু ৱা ঊনকেসু ৱা দুক্কটমেৱ. কপ্পিযসুত্তমযেসু অনাপত্তি.
অথ একন্তৰিকেন ৱা সুত্তেন দীঘতো ৱা অকপ্পিযং তিৰিযং কপ্পিযং কত্ৱা ৱিনন্তি, উভোপি ৱা তে ৱেমং গহেত্ৱা একতো ৱিনন্তি, অপৰিচ্ছেদে চীৱৰে ফলকে ফলকে দুক্কটং, সপৰিচ্ছেদে পৰিচ্ছেদৱসেন দুক্কটানীতি. অযং পন অত্থো মহাঅট্ঠকথাযং অপাকটো, মহাপচ্চৰিযাদীসু পাকটো. ইধ সব্বাকাৰেনেৱ পাকটো.
সচে সুত্তম্পি কপ্পিযং, তন্তৱাযোপি কপ্পিযো ঞাতকপ্পৱাৰিতো ৱা মূলেন ৱা পযোজিতো, ৱাযাপনপচ্চযা অনাপত্তি. দসাহাতিক্কমনপচ্চযা পন আপত্তিং ৰক্খন্তেন ৱিকপ্পনুপগপ্পমাণমত্তে ৱীতে তন্তে ঠিতংযেৱ অধিট্ঠাতব্বং. দসাহাতিক্কমেন নিট্ঠাপিযমানঞ্হি নিস্সগ্গিযং ভৱেয্যাতি. ঞাতকাদীহি তন্তং আৰোপেত্ৱা ‘‘তুম্হাকং, ভন্তে, ইদং চীৱৰং গণ্হেয্যাথা’’তি নিয্যাতিতেপি এসেৱ নযো.
সচে তন্তৱাযো এৱং পযোজিতো ৱা সযং দাতুকামো ৱা হুত্ৱা ‘‘অহং, ভন্তে, তুম্হাকং চীৱৰং অসুকদিৱসে নাম ৱাযিত্ৱা ঠপেস্সামী’’তি ৱদতি, ভিক্খু চ তেন পৰিচ্ছিন্নদিৱসতো দসাহং অতিক্কামেতি, নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং.
সচে পন তন্তৱাযো ‘‘অহং তুম্হাকং চীৱৰং ৱাযিত্ৱা সাসনং পেসেস্সামী’’তি ৱত্ৱা তথেৱ কৰোতি, তেন পেসিতভিক্খু পন তস্স ভিক্খুনো ন আৰোচেতি, অঞ্ঞো দিস্ৱা ৱা সুত্ৱা ৱা ‘‘তুম্হাকং, ভন্তে, চীৱৰং নিট্ঠিত’’ন্তি আৰোচেতি, এতস্স আৰোচনং ন পমাণং. যদা পন তেন পেসিতোযেৱ আৰোচেতি, তস্স ৱচনং সুতদিৱসতো পট্ঠায দসাহং অতিক্কামযতো নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং.
সচে তন্তৱাযো ‘‘অহং তুম্হাকং চীৱৰং ৱাযিত্ৱা কস্সচি হত্থে পহিণিস্সামী’’তি ৱত্ৱা তথেৱ কৰোতি, চীৱৰং গহেত্ৱা গতভিক্খু পন অত্তনো পৰিৱেণে ঠপেত্ৱা তস্স ন আৰোচেতি, অঞ্ঞো কোচি ভণতি ‘‘অপি, ভন্তে, অধুনা আভতং চীৱৰং সুন্দৰ’’ন্তি? ‘‘কুহিং, আৱুসো, চীৱৰ’’ন্তি? ‘‘ইত্থন্নামস্স হত্থে পেসিত’’ন্তি. এতস্সপি ৱচনং ন পমাণং. যদা পন সো ভিক্খু চীৱৰং দেতি, লদ্ধদিৱসতো পট্ঠায দসাহং অতিক্কামযতো নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং. সচে পন ৱাযাপনমূলং অদিন্নং হোতি, যাৱ কাকণিকমত্তম্পি অৱসিট্ঠং, তাৱ ৰক্খতি.
৬৪০. অনাপত্তি চীৱৰং সিব্বেতুন্তি চীৱৰসিব্বনত্থায সুত্তং ৱিঞ্ঞাপেন্তস্স অনাপত্তীতি অত্থো. আযোগেতিআদীসুপি নিমিত্তত্থে ভুম্মৱচনং, আযোগাদিনিমিত্তং ৱিঞ্ঞাপেন্তস্স অনাপত্তীতি ৱুত্তং হোতি. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.
ছসমুট্ঠানং, কিৰিযং, নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মৱচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.
সুত্তৱিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. মহাপেসকাৰসিক্খাপদৱণ্ণনা
৬৪১. তেন সমযেনাতি মহাপেসকাৰসিক্খাপদং. তত্থ সুত্তং ধাৰযিত্ৱাতি সুত্তং তুলেত্ৱা পলপৰিচ্ছেদং কত্ৱা. অপ্পিতন্তি ঘনং. সুৱীতন্তি সুট্ঠু ৱীতং, সব্বট্ঠানেসু সমং কত্ৱা ৱীতং. সুপ্পৱাযিতন্তি সুট্ঠু পৱাযিতং সব্বট্ঠানেসু সমং কত্ৱা তন্তে পসাৰিতং. সুৱিলেখিতন্তি লেখনিযা সুট্ঠু ৱিলিখিতং. সুৱিতচ্ছিতন্তি কোচ্ছেন সুট্ঠু ৱিতচ্ছিতং, সুনিদ্ধোতন্তি অত্থো. পটিবদ্ধন্তি ৱেকল্লং. তন্তেতি তন্তে দীঘতো পসাৰণেযেৱ উপনেত্ৱাতি অত্থো.
৬৪২. তত্ৰ চে সো ভিক্খূতি যত্ৰ গামে ৱা নিগমে ৱা তে তন্তৱাযা তত্ৰ. ৱিকপ্পং আপজ্জেয্যাতি ৱিসিট্ঠং কপ্পং অধিকৱিধানং আপজ্জেয্য. পাড়িযং পন যেনাকাৰেন ৱিকপ্পং আপন্নো হোতি, তং দস্সেতুং ‘‘ইদং খো, আৱুসো’’তিআদি ৱুত্তং.
ধম্মম্পি ভণতীতি ধম্মকথম্পি কথেতি, ‘‘তস্স ৱচনেন আযতং ৱা ৱিত্থতং ৱা অপ্পিতং ৱা’’তি সুত্তৱড্ঢনআকাৰমেৱ দস্সেতি.
পুব্বে অপ্পৱাৰিতোতি চীৱৰসামিকেহি পুব্বে অপ্পৱাৰিতো হুত্ৱা. সেসং উত্তানত্থমেৱাতি.
ছসমুট্ঠানং, কিৰিযং, নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মৱচীকম্মং,
তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.
মহাপেসকাৰসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. অচ্চেকচীৱৰসিক্খাপদৱণ্ণনা
৬৪৬-৯. তেন সমযেনাতি অচ্চেকচীৱৰসিক্খাপদং. তত্থ দসাহানাগতন্তি দস অহানি দসাহং, তেন দসাহেন অনাগতা দসাহানাগতা, দসাহেন অসম্পত্তাতি অত্থো, তং দসাহানাগতং, অচ্চন্তসংযোগৱসেন ভুম্মত্থে উপযোগৱচনং, তেনেৱস্স পদভাজনে ‘‘দসাহানাগতাযা’’তি ৱুত্তং. পৱাৰণাযাতি ইদং পন যা সা দসাহানাগতাতি ৱুত্তা, তং সৰূপতো দস্সেতুং অসম্মোহত্থং অনুপযোগৱচনং.
কত্তিকতেমাসিকপুণ্ণমন্তি পঠমকত্তিকতেমাসিকপুণ্ণমং. ইধাপি পঠমপদস্স অনুপযোগত্তা পুৰিমনযেনেৱ ভুম্মত্থে উপযোগৱচনং. ইদং ৱুত্তং হোতি – ‘‘‘যতো পট্ঠায পঠমমহাপৱাৰণা দসাহানাগতা’তি ৱুচ্চতি, সচেপি তানি দিৱসানি অচ্চন্তমেৱ ভিক্খুনো অচ্চেকচীৱৰং উপ্পজ্জেয্য, ‘অচ্চেকং ইদ’ন্তি জানমানেন ভিক্খুনা সব্বম্পি পটিগ্গহেতব্ব’’ন্তি. তেন পৱাৰণামাসস্স জুণ্হপক্খপঞ্চমিতো পঠায উপ্পন্নস্স চীৱৰস্স নিধানকালো দস্সিতো হোতি. কামঞ্চেস ‘‘দসাহপৰমং অতিৰেকচীৱৰং ধাৰেতব্ব’’ন্তি ইমিনাৱ সিদ্ধো, অত্থুপ্পত্তিৱসেন পন অপুব্বং ৱিয অত্থং দস্সেত্ৱা সিক্খাপদং ঠপিতং.
অচ্চেকচীৱৰন্তি অচ্চাযিকচীৱৰং ৱুচ্চতি, তস্স পন অচ্চাযিকভাৱং দস্সেতুং ‘‘সেনায ৱা গন্তুকামো হোতী’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ সদ্ধাতি ইমিনা সদ্ধামত্তকমেৱ দস্সিতং. পসাদোতি ইমিনা সুপ্পসন্না বলৱসদ্ধা. এতং অচ্চেকচীৱৰং নামাতি এতং ইমেহি কাৰণেহি দাতুকামেন দূতং ৱা পেসেত্ৱা সযং ৱা আগন্ত্ৱা ‘‘ৱস্সাৱাসিকং দস্সামী’’তি এৱং আৰোচিতং চীৱৰং অচ্চেকচীৱৰং নাম হোতী. ছট্ঠিতো পট্ঠায পন উপ্পন্নং অনচ্চেকচীৱৰম্পি পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা ঠপিতচীৱৰম্পি এতং পৰিহাৰং লভতিযেৱ.
সঞ্ঞাণং কত্ৱা নিক্খিপিতব্বন্তি কিঞ্চি নিমিত্তং কত্ৱা ঠপেতব্বং. কস্মা এতং ৱুত্তং? যদি হি তং পুৰে পৱাৰণায ৱিভজন্তি. যেন গহিতং, তেন ছিন্নৱস্সেন ন ভৱিতব্বং. সচে পন হোতি, তং চীৱৰং সঙ্ঘিকমেৱ হোতি. ততো সল্লক্খেত্ৱা সুখং দাতুং ভৱিস্সতীতি.
৬৫০. অচ্চেকচীৱৰে অচ্চেকচীৱৰসঞ্ঞীতি এৱমাদি ৱিভজিত্ৱা গহিতমেৱ সন্ধায ৱুত্তং. সচে পন অৱিভত্তং হোতি, সঙ্ঘস্স ৱা ভণ্ডাগাৰে, চীৱৰসমযাতিক্কমেপি অনাপত্তি. ইতি অতিৰেকচীৱৰস্স দসাহং পৰিহাৰো. অকতস্স ৱস্সিকসাটিকচীৱৰস্স অনত্থতে কথিনে পঞ্চ মাসা, ৱস্সে উক্কড্ঢিতে ছ মাসা, অত্থতে কথিনে অপৰে চত্তাৰো মাসা. হেমন্তস্স পচ্ছিমে দিৱসে মূলচীৱৰাধিট্ঠানৱসেন অপৰোপি একো মাসোতি একাদস মাসা পৰিহাৰো. সতিযা পচ্চাসায মূলচীৱৰস্স একো মাসো, অচ্চেকচীৱৰস্স অনত্থতে কথিনে একাদসদিৱসাধিকো মাসো, অত্থতে কথিনে একাদসদিৱসাধিকা পঞ্চ মাসা, ততো পৰং একদিৱসম্পি পৰিহাৰো নত্থীতি ৱেদিতব্বং.
অনচ্চেকচীৱৰেতি অচ্চেকচীৱৰসদিসে অঞ্ঞস্মিং. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.
কথিনসমুট্ঠানং – অকিৰিযং, নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মৱচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.
অচ্চেকচীৱৰসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. সাসঙ্কসিক্খাপদৱণ্ণনা
৬৫২. তেন সমযেনাতি সাসঙ্কসিক্খাপদং. তত্থ ৱুত্থৱস্সা আৰঞ্ঞকেসূতি তে পুব্বেপি অৰঞ্ঞেযেৱ ৱিহৰিংসু. দুব্বলচীৱৰত্তা পন পচ্চযৱসেন গামন্তসেনাসনে ৱস্সং ৱসিত্ৱা নিট্ঠিতচীৱৰা হুত্ৱা ‘‘ইদানি নিপ্পলিবোধা সমণধম্মং কৰিস্সামা’’তি আৰঞ্ঞকেসু সেনাসনেসু ৱিহৰন্তি. কত্তিকচোৰকাতি কত্তিকমাসে চোৰা. পৰিপাতেন্তীতি উপদ্দৱন্তি, তত্থ তত্থ আধাৱিত্ৱা উত্তাসেন্তি পলাপেন্তি. অন্তৰঘৰে নিক্খিপিতুন্তি অন্তোগামে নিক্খিপিতুং. ভগৱা যস্মা পচ্চযা নাম ধম্মেন সমেন দুল্লভা, সল্লেখৱা হি ভিক্খু মাতৰম্পি ৱিঞ্ঞাপেতুং ন সক্কোতি. তস্মা চীৱৰগুত্তত্থং অন্তৰঘৰে নিক্খিপিতুং অনুজানাতি. ভিক্খূনং পন অনুৰূপত্তা অৰঞ্ঞৱাসং ন পটিক্খিপি.
৬৫৩. উপৱস্সং খো পনাতি এত্থ উপৱস্সন্তি উপৱস্স; উপৱসিত্ৱাতি ৱুত্তং হোতি. উপসম্পজ্জন্তিআদীসু ৱিয হি এত্থ অনুনাসিকো দট্ঠব্বো. ৱস্সং উপগন্ত্ৱা ৱসিত্ৱা চাতি অত্থো. ইমস্স চ পদস্স ‘‘তথাৰূপেসু ভিক্খু সেনাসনেসু ৱিহৰন্তো’’তি ইমিনা সম্বন্ধো. কিং ৱুত্তং হোতি? ৱস্সং উপগন্ত্ৱা ৱসিত্ৱা চ ততো পৰং পচ্ছিমকত্তিকপুণ্ণমপৰিযোসানকালং যানি খো পন তানি আৰঞ্ঞকানি সেনাসনানি সাসঙ্কসম্মতানি সপ্পটিভযানি; তথাৰূপেসু ভিক্খু সেনাসনেসু ৱিহৰন্তো আকঙ্খমানো তিণ্ণং চীৱৰানং অঞ্ঞতৰং চীৱৰং অন্তৰঘৰে নিক্খিপেয্যাতি. যস্মা পন যো ৱস্সং উপগন্ত্ৱা যাৱ পঠমকত্তিকপুণ্ণমং ৱসতি, সো ৱুট্ঠৱস্সানং অব্ভন্তৰো হোতি, তস্মা ইদং অতিগহনং ব্যঞ্জনৱিচাৰণং অকত্ৱা পদভাজনে কেৱলং চীৱৰনিক্খেপাৰহং পুগ্গলং দস্সেতুং ‘‘ৱুট্ঠৱস্সান’’ন্তি ৱুত্তং. তস্সাপি ‘‘ভিক্খু সেনাসনেসু ৱিহৰন্তো’’তি ইমিনা সম্বন্ধো. অযঞ্হি এত্থ অত্থো ‘‘ৱুট্ঠৱস্সানং ভিক্খু সেনাসনেসু ৱিহৰন্তো’’তি এৱৰূপানং ভিক্খূনং অব্ভন্তৰে যো কোচি ভিক্খূতি ৱুত্তং হোতি.
অৰঞ্ঞলক্খণং অদিন্নাদানৱণ্ণনাযং ৱুত্তং. অযং পন ৱিসেসো – সচে ৱিহাৰো পৰিক্খিত্তো হোতি, পৰিক্খিত্তস্স গামস্স ইন্দখীলতো অপৰিক্খিত্তস্স পৰিক্খেপাৰহট্ঠানতো পট্ঠায যাৱ ৱিহাৰপৰিক্খেপা মিনিতব্বং. সচে ৱিহাৰো অপৰিক্খিত্তো হোতি, যং সব্বপঠমং সেনাসনং ৱা ভত্তসালা ৱা ধুৱসন্নিপাতট্ঠানং ৱা বোধিৱা চেতিযং ৱা দূৰে চেপি সেনাসনতো হোতি, তং পৰিচ্ছেদং কত্ৱা মিনিতব্বং. সচেপি আসন্নে গামো হোতি, ৱিহাৰে ঠিতেহি ঘৰমানুসকানং সদ্দো সূযতি, পব্বতনদীআদীহি পন অন্তৰিতত্তা ন সক্কা উজুং গন্তুং, যো চস্স পকতিমগ্গো হোতি, সচেপি নাৱায সঞ্চৰিতব্বো, তেন মগ্গেন গামতো পঞ্চধনুসতিকং গহেতব্বং. যো আসন্নগামস্স অঙ্গসম্পাদনত্থং ততো ততো মগ্গং পিদহতি, অযং ‘‘ধুতঙ্গচোৰো’’তি ৱেদিতব্বো.
সাসঙ্কসম্মতানীতি ‘‘সাসঙ্কানী’’তি সম্মতানি; এৱং সঞ্ঞাতানীতি অত্থো. পদভাজনে পন যেন কাৰণেন তানি সাসঙ্কসম্মতানি, তং দস্সেতুং ‘‘আৰামে আৰামূপচাৰে’’তিআদি ৱুত্তং.
সহ পটিভযেন সপ্পটিভযানি, সন্নিহিতবলৱভযানীতি অত্থো. পদভাজনে পন যেন কাৰণেন তানি সপ্পটিভযানি; তং দস্সেতুং ‘‘আৰামে আৰামূপচাৰে’’তিআদি ৱুত্তং.
সমন্তা গোচৰগামে নিক্খিপেয্যাতি আৰঞ্ঞকস্স সেনাসনস্স সমন্তা সব্বদিসাভাগেসু অত্তনা অভিৰুচিতে গোচৰগামে সতিযা অঙ্গসম্পত্তিযা নিক্খিপেয্য.
তত্ৰাযং অঙ্গসম্পত্তি – পুৰিমিকায উপগন্ত্ৱা মহাপৱাৰণায পৱাৰিতো হোতি, ইদমেকং অঙ্গং. সচে পচ্ছিমিকায ৱা উপগতো হোতি ছিন্নৱস্সো ৱা, নিক্খিপিতুং ন লভতি. কত্তিকমাসোযেৱ হোতি, ইদং দুতিযং অঙ্গং. কত্তিকমাসতো পৰং ন লভতি, পঞ্চধনুসতিকং পচ্ছিমমেৱ পমাণযুত্তং সেনাসনং হোতি, ইদং ততিযং অঙ্গং. ঊনপ্পমাণে ৱা গাৱুততো অতিৰেকপ্পমাণে ৱা ন লভতি, যত্ৰ হি পিণ্ডায চৰিত্ৱা পুন ৱিহাৰং ভত্তৱেলাযং সক্কা আগন্তুং, তদেৱ ইধ অধিপ্পেতং. নিমন্তিতো পন অদ্ধযোজনম্পি যোজনম্পি গন্ত্ৱা ৱসিতুং পচ্চেতি, ইদমপ্পমাণং. সাসঙ্কসপ্পটিভযমেৱ হোতি, ইদং চতুত্থং অঙ্গং. অনাসঙ্কঅপ্পটিভযে হি অঙ্গযুত্তেপি সেনাসনে ৱসন্তো নিক্খিপিতুং ন লভতীতি.
অঞ্ঞত্ৰ ভিক্খুসম্মুতিযাতি যা উদোসিতসিক্খাপদে কোসম্বকসম্মুতি (পাৰা. ৪৭৫) অনুঞ্ঞাতা তস্সা সম্মুতিযা অঞ্ঞত্ৰ; সচে সা লদ্ধা হোতি, ছাৰত্তাতিৰেকম্পি ৱিপ্পৱসিতুং ৱট্টতি.
পুন গামসীমং ওক্কমিত্ৱাতি সচে গোচৰগামতো পুৰত্থিমায দিসায সেনাসনং; অযঞ্চ পচ্ছিমদিসং গতো হোতি, সেনাসনং আগন্ত্ৱা সত্তমং অৰুণং উট্ঠাপেতুং অসক্কোন্তেন গামসীমম্পি ওক্কমিত্ৱা সভাযং ৱা যত্থ কত্থচি ৱা ৱসিত্ৱা চীৱৰপ্পৱত্তিং ঞত্ৱা পক্কমিতুং ৱট্টতীতি অত্থো. এৱং অসক্কোন্তেন তত্থেৱ ঠিতেন পচ্চুদ্ধৰিতব্বং, অতিৰেকচীৱৰট্ঠানে ঠস্সতীতি. সেসং উত্তানমেৱ.
কথিনসমুট্ঠানং – কাযৱাচতো কাযৱাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, অকিৰিযা, নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মৱচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.
সাসঙ্কসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. পৰিণতসিক্খাপদৱণ্ণনা
৬৫৭. তেন সমযেনাতি পৰিণতসিক্খাপদং. তত্থ পূগস্সাতি সমূহস্স; ধম্মগণস্সাতি অত্থো. পটিযত্তন্তি পটিযাদিতং. বহূ সঙ্ঘস্স ভত্তাতি সঙ্ঘস্স বহূনি ভত্তানি অনেকানি লাভমুখানি; ন সঙ্ঘস্স কেনচি পৰিহানীতি দীপেন্তি. ওণোজেথাতি দেথ. কিং পনেৱং ৱত্তুং ৱট্টতীতি কস্মা ন ৱট্টতি? অযঞ্হি অভিহটভিক্খা অভিহৰিত্ৱা একস্মিং ওকাসে সঙ্ঘস্সত্থায পটিযত্তা অভিহটপটিযত্তে চ উদ্দিস্স ঠপিতভাগে চ পযুত্তৱাচা নাম নত্থি.
৬৫৮. সঙ্ঘিকন্তি সঙ্ঘস্স সন্তকং. সো হি সঙ্ঘস্স পৰিণতত্তা হত্থং অনাৰূড়্হোপি একেন পৰিযাযেন সঙ্ঘস্স সন্তকো হোতি, পদভাজনে পন ‘‘সঙ্ঘিকং নাম সঙ্ঘস্স দিন্নং হোতি পৰিচ্চত্ত’’ন্তি এৱং অত্থুদ্ধাৰৱসেন নিপ্পৰিযাযতোৱ সঙ্ঘিকং দস্সিতং. লাভন্তি পটিলভিতব্বৱত্থুং আহ. তেনেৱস্স নিদ্দেসে ‘‘চীৱৰম্পী’’তিআদি ৱুত্তং. পৰিণতন্তি সঙ্ঘস্স নিন্নং সঙ্ঘস্স পোণং সঙ্ঘস্স পব্ভাৰং হুত্ৱা ঠিতং. যেন পন কাৰণেন সো পৰিণতো হোতি, তং দস্সেতুং ‘‘দস্সাম কৰিস্সামাতি ৱাচা ভিন্না হোতী’’তি পদভাজনং ৱুত্তং.
৬৫৯. পযোগে দুক্কটন্তি পৰিণতলাভস্স অত্তনো পৰিণামনপযোগে দুক্কটং, পটিলাভেন তস্মিং হত্থং আৰূড়্হে নিস্সগ্গিযং. সচে পন সঙ্ঘস্স দিন্নং হোতি, তং গহেতুং ন ৱট্টতি, সঙ্ঘস্সেৱ দাতব্বং. যোপি আৰামিকেহি সদ্ধিং একতো খাদতি, ভণ্ডং অগ্ঘাপেত্ৱা কাৰেতব্বো. পৰিণতং পন সহধম্মিকানং ৱা গিহীনং ৱা অন্তমসো মাতুসন্তকম্পি ‘‘ইদং ময্হং দেহী’’তি সঙ্ঘস্স পৰিণতভাৱং ঞত্ৱা অত্তনো পৰিণামেত্ৱা গণ্হন্তস্স নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং. ‘‘ইমস্স ভিক্খুনো দেহী’’তি এৱং অঞ্ঞস্স পৰিণামেন্তস্স সুদ্ধিকপাচিত্তিযং. একং পত্তং ৱা চীৱৰং ৱা অত্তনো, একং অঞ্ঞস্স পৰিণামেতি, নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযঞ্চেৱ সুদ্ধিকপাচিত্তিযঞ্চ. এসেৱ নযো বহূসু. ৱুত্তম্পি চেতং –
‘‘নিস্সগ্গিযেন আপত্তিং, সুদ্ধিকেন পাচিত্তিযং;
আপজ্জেয্য একতো;
পঞ্হা মেসা কুসলেহি চিন্তিতা’’তি. (পৰি. ৪৮০);
অযঞ্হি পৰিণামনং সন্ধায ৱুত্তো. যোপি ৱস্সিকসাটিকসমযে মাতুঘৰেপি সঙ্ঘস্স পৰিণতং ৱস্সিকসাটিকং ঞত্ৱা অত্তনো পৰিণামেতি, নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং. পৰস্স পৰিণামেতি, সুদ্ধিকপাচিত্তিযং. মনুস্সা ‘‘সঙ্ঘভত্তং কৰিস্সামা’’তি সপ্পিতেলাদীনি আহৰন্তি, গিলানো চেপি ভিক্খু সঙ্ঘস্স পৰিণতভাৱং ঞত্ৱা কিঞ্চি যাচতি, নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযমেৱ. সচে পন সো ‘‘তুম্হাকং সপ্পিআদীনি আভটানি অত্থী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘আম, অত্থী’’তি ৱুত্তে ‘‘ময্হম্পি দেথা’’তি ৱদতি, ৱট্টতি. অথাপি নং কুক্কুচ্চাযন্তং উপাসকা ৱদন্তি – ‘‘সঙ্ঘোপি অম্হেহি দিন্নমেৱ লভতি; গণ্হথ, ভন্তে’’তি এৱম্পি ৱট্টতি.
৬৬০. সঙ্ঘস্স পৰিণতং অঞ্ঞসঙ্ঘস্সাতি একস্মিং ৱিহাৰে সঙ্ঘস্স পৰিণতং অঞ্ঞং ৱিহাৰং উদ্দিসিত্ৱা ‘‘অসুকস্মিং নাম মহাৱিহাৰে সঙ্ঘস্স দেথা’’তি পৰিণামেতি.
চেতিযস্স ৱাতি ‘‘কিং সঙ্ঘস্স দিন্নেন, চেতিযস্সপূজং কৰোথা’’তি এৱং চেতিযস্স ৱা পৰিণামেতি.
চেতিযস্স পৰিণতন্তি এত্থ নিযমেত্ৱা অঞ্ঞচেতিযস্সত্থায ৰোপিতমালাৱচ্ছতো অঞ্ঞচেতিযম্হি পুপ্ফম্পি আৰোপেতুং ন ৱট্টতি. একস্স চেতিযস্স পন ছত্তং ৱা পটাকং ৱা আৰোপেত্ৱা ঠিতং দিস্ৱা সেসং অঞ্ঞস্স চেতিযস্স দাপেতুং ৱট্টতি.
পুগ্গলস্স পৰিণতন্তি অন্তমসো সুনখস্সাপি পৰিণতং ‘‘ইমস্স সুনখস্স মা দেহি, এতস্স দেহী’’তি এৱং অঞ্ঞপুগ্গলস্স পৰিণামেতি, দুক্কটং. সচে পন দাযকা ‘‘মযং সঙ্ঘস্স ভত্তং দাতুকামা, চেতিযস্স পূজং কাতুকামা, একস্স ভিক্খুনো পৰিক্খাৰং দাতুকামা, তুম্হাকং ৰুচিযা দস্সাম; ভণথ, কত্থ দেমা’’তি ৱদন্তি. এৱং ৱুত্তে তেন ভিক্খুনা ‘‘যত্থ ইচ্ছথ, তত্থ দেথা’’তি ৱত্তব্বা. সচে পন কেৱলং ‘‘কত্থ দেমা’’তি পুচ্ছন্তি, পাড়িযং আগতনযেনেৱ ৱত্তব্বং. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৱ.
তিসমুট্ঠানং – কাযচিত্ততো ৱাচাচিত্ততো কাযৱাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, কিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৱজ্জং, কাযকম্মৱচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, তিৱেদনন্তি.
সমন্তপাসাদিকায ৱিনযসংৱণ্ণনায