১. লসুণৱগ্গো
১. পঠমলসুণসিক্খাপদৱণ্ণনা
তিংসকানন্তৰং ধম্মা, ছসট্ঠিসতসঙ্গহা;
সঙ্গীতা যে অযং দানি, হোতি তেসম্পি ৱণ্ণনা.
৭৯৩. তত্থ লসুণৱগ্গস্স তাৱ পঠমসিক্খাপদে – দ্ৱে তযো ভণ্ডিকেতি দ্ৱে ৱা তযো ৱা পোট্টলিকে; সম্পুণ্ণমিঞ্জানমেতং অধিৱচনং. ন মত্তং জানিত্ৱাতি পমাণং অজানিত্ৱা খেত্তপালস্স ৱাৰেন্তস্স বহুং লসুণং হৰাপেসি.
অঞ্ঞতৰং হংসযোনিন্তি সুৱণ্ণহংসযোনিং. সো তাসং একেকন্তি সো হংসো জাতিস্সৰো অহোসি, অথ পুব্বসিনেহেন আগন্ত্ৱা তাসং একেকং পত্তং দেতি, তং তাপনতালনচ্ছেদনক্খমং সুৱণ্ণমেৱ হোতি.
৭৯৫. মাগধকন্তি মগধেসু জাতং. মগধৰট্ঠে জাতলসুণমেৱ হি ইধ লসুণন্তি অধিপ্পেতং, তম্পি ভণ্ডিকলসুণমেৱ, ন একদ্ৱিতিমিঞ্জকং. কুৰুন্দিযং পন জাতদেসং অৱত্ৱা ‘‘মাগধকং নাম ভণ্ডিকলসুণ’’ন্তি ৱুত্তং. অজ্ঝোহাৰে অজ্ঝোহাৰেতি এত্থ সচে দ্ৱে তযো ভণ্ডিকে একতোযেৱ সঙ্খাদিত্ৱা অজ্ঝোহৰতি, একং পাচিত্তিযং. ভিন্দিত্ৱা একেকং মিঞ্জং খাদন্তিযা পন পযোগগণনায পাচিত্তিযানীতি.
৭৯৭. পলণ্ডুকাদীনং ৱণ্ণেন ৱা মিঞ্জায ৱা নানত্তং ৱেদিতব্বং – ৱণ্ণেন তাৱ পলণ্ডুকো পণ্ডুৱণ্ণো হোতি. ভঞ্জনকো লোহিতৱণ্ণো. হৰিতকো হৰিতপণ্ণৱণ্ণো. মিঞ্জায পন পলণ্ডুকস্স একা মিঞ্জা হোতি, ভঞ্জনকস্স দ্ৱে, হৰিতকস্স তিস্সো. চাপলসুণো অমিঞ্জকো, অঙ্কুৰমত্তমেৱ হি তস্স হোতি. মহাপচ্চৰিযাদীসু পন ‘‘পলণ্ডুকস্স তীণি মিঞ্জানি, ভঞ্জনকস্স দ্ৱে, হৰিতকস্স এক’’ন্তি ৱুত্তং. এতে পলণ্ডুকাদযো সভাৱেনেৱ ৱট্টন্তি. সূপসম্পাকাদীসু পন মাগধকম্পি ৱট্টতি. তঞ্হি পচ্চমানেসু মুগ্গসূপাদীসু ৱা মচ্ছমংসৱিকতিযা ৱা তেলাদীসু ৱা বদৰসাড়ৱাদীসু ৱা অম্বিলসাকাদীসু ৱা উত্তৰিভঙ্গেসু ৱা যত্থ কত্থচি অন্তমসো যাগুভত্তেপি পক্খিপিতুং ৱট্টতি. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ.
এড়কলোমসমুট্ঠানং – কিৰিযং, নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মং, তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.
লসুণসিক্খাপদং পঠমং.
২. দুতিযসিক্খাপদৱণ্ণনা
৭৯৯. দুতিযে – সম্বাধেতি পটিচ্ছন্নোকাসে. তস্স ৱিভাগদস্সনত্থং পন ‘‘উভো উপকচ্ছকা মুত্তকৰণ’’ন্তি ৱুত্তং. একম্পি লোমন্তি কত্তৰিযা ৱা সণ্ডাসকেন ৱা খুৰেন ৱা যেন কেনচি একপযোগেন ৱা নানাপযোগেন ৱা একং ৱা বহূনি ৱা সংহৰাপেন্তিযা পযোগগণনায পাচিত্তিযানি, ন লোমগণনায.
৮০১. আবাধপচ্চযাতি কণ্ডুকচ্ছুআদিআবাধপচ্চযা সংহৰাপেন্তিযা অনাপত্তি. সেসং উত্তানমেৱ. চতুসমুট্ঠানং – কাযতো কাযৱাচতো কাযচিত্ততো কাযৱাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, কিৰিযং, নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.
দুতিযসিক্খাপদং.
৩. ততিযসিক্খাপদৱণ্ণনা
৮০৩-৪. ততিযে – তলঘাতকেতি মুত্তকৰণতলঘাতনে. অন্তমসো উপ্পলপত্তেনাপীতি এত্থ পত্তং তাৱ মহন্তং, কেসৰেনাপি পহাৰং দেন্তিযা আপত্তিযেৱ.
৮০৫. আবাধপচ্চযাতি গণ্ডং ৱা ৱণং ৱা পহৰিতুং ৱট্টতি. সেসং উত্তানমেৱ. পঠমপাৰাজিকসমুট্ঠানং – কিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৱজ্জং, কাযকম্মং, অকুসলচিত্তং, তিৱেদনন্তি.
ততিযসিক্খাপদং.
৪. চতুত্থসিক্খাপদৱণ্ণনা
৮০৬. চতুত্থে – পুৰাণৰাজোৰোধাতি পুৰাণে গিহিভাৱে ৰঞ্ঞো ওৰোধা. চিৰাচিৰং গচ্ছতীতি চিৰেন চিৰেন গচ্ছতি. ধাৰেথাতি সক্কোথ. কস্সিদং কম্মন্তি ৱুত্তে অনাৰোচিতেপি এতা মযি আসঙ্কং কৰিস্সন্তীতি মঞ্ঞমানা এৱমাহ – ‘‘ময্হিদং কম্ম’’ন্তি.
৮০৭. জতুমট্ঠকেতি জতুনা কতে মট্ঠদণ্ডকে. ৱত্থুৱসেনেৱেতং ৱুত্তং, যংকিঞ্চি পন দণ্ডকং পৱেসেন্তিযা আপত্তিযেৱ. তেনাহ – ‘‘অন্তমসো উপ্পলপত্তম্পি মুত্তকৰণং পৱেসেতী’’তি. এতম্পি চ অতিমহন্তং, কেসৰমত্তম্পি পন পৱেসেন্তিযা আপত্তি এৱ. সেসং উত্তানমেৱ. সমুট্ঠানাদীনি তলঘাতকে ৱুত্তসদিসানেৱাতি.
চতুত্থসিক্খাপদং.
৫. পঞ্চমসিক্খাপদৱণ্ণনা
৮১০. পঞ্চমে – অতিগম্ভীৰং উদকসুদ্ধিকং আদিযন্তীতি অতিঅন্তো পৱেসেত্ৱা উদকেন ধোৱনং কুৰুমানা.
৮১২. কেসগ্গমত্তম্পি অতিক্কামেতীতি ৱিত্থাৰতো ততিযং ৱা চতুত্থং ৱা অঙ্গুলং গম্ভীৰতো দ্ৱিন্নং পব্বানং উপৰি কেসগ্গমত্তম্পি পৱেসেন্তিযা পাচিত্তিযন্তি অত্থো. ৱুত্তঞ্হেতং মহাপচ্চৰিযং – ‘‘একিস্সা অঙ্গুলিযা তীণি পব্বানি আদাতুং ন লভতি, তিণ্ণং ৱা চতুন্নং ৱা একেকম্পি পব্বং আদাতুং ন লভতী’’তি. সেসং উত্তানমেৱ. সমুট্ঠানাদীনিপি তলঘাতকে ৱুত্তসদিসানেৱাতি.
পঞ্চমসিক্খাপদং.
৬. ছট্ঠসিক্খাপদৱণ্ণনা
৮১৫. ছট্ঠে – ভত্তৱিস্সগ্গন্তি ভত্তকিচ্চং. পানীযেন চ ৱিধূপনেন চ উপতিট্ঠিত্ৱাতি একেন হত্থেন পানীযথালকং একেন বীজনিং গহেত্ৱা বীজমানা সমীপে ঠত্ৱাতি অত্থো. অচ্চাৱদতীতি পুব্বেপি তুম্হে এৱং ভুঞ্জথ, অহং এৱং উপট্ঠানং কৰোমী’’তি পব্বজিতচাৰিত্তং অতিক্কমিত্ৱা গেহস্সিতকথং কথেতীতি অত্থো.
৮১৭. যংকিঞ্চি পানীযন্তি সুদ্ধউদকং ৱা হোতু, তক্কদধিমত্থুৰসখীৰাদীনং ৱা অঞ্ঞতৰং. যা কাচি বীজনীতি অন্তমসো চীৱৰকণ্ণোপি. হত্থপাসে তিট্ঠতি আপত্তি পাচিত্তিযস্সাতি ইধ ঠানপচ্চযাৱ পাচিত্তিযং ৱুত্তং. পহাৰপচ্চযা পন খন্ধকে দুক্কটং পঞ্ঞত্তং.
৮১৯. দেতি দাপেতীতি পানীযং ৱা সূপাদিং ৱা ইমং পিৱথ, ইমিনা ভুঞ্জথাতি দেতি; তালৱণ্টং ইমিনা বীজন্তা ভুঞ্জথাতি দেতি; অঞ্ঞেন ৱা উভযম্পি দাপেতি, অনাপত্তি. অনুপসম্পন্নং আণাপেতীতি উপতিট্ঠনত্থং সামণেৰিং আণাপেতি, অনাপত্তি. সেসং উত্তানমেৱ.
এড়কলোমসমুট্ঠানং – কিৰিযং, নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মং, তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.
ছট্ঠসিক্খাপদং.
৭. সত্তমসিক্খাপদৱণ্ণনা
৮২২. সত্তমে – ভুঞ্জিস্সামীতি পটিগ্গণ্হাতি আপত্তি দুক্কটস্সাতি ইদং পযোগদুক্কটং নাম, তস্মা ন কেৱলং পটিগ্গহণেযেৱ হোতি, পটিগ্গণ্হিত্ৱা পন অৰঞ্ঞতো আহৰণেপি সুক্খাপনেপি ৱদ্দলিদিৱসে ভজ্জনত্থায উদ্ধনসজ্জনেপি কপল্লসজ্জনেপি দব্বিসজ্জনেপি দাৰূনি আদায অগ্গিকৰণেপি কপল্লম্হি ধঞ্ঞপক্খিপনেপি দব্বিযা সঙ্ঘট্টনেসুপি কোট্টনত্থং উদুক্খলমুসলাদিসজ্জনেসুপি কোট্টনপপ্ফোটনধোৱনাদীসুপি যাৱ মুখে ঠপেত্ৱা অজ্ঝোহৰণত্থং দন্তেহি সঙ্খাদতি, তাৱ সব্বপযোগেসু দুক্কটানি, অজ্ঝোহৰণকালে পন অজ্ঝোহৰণগণনায পাচিত্তিযানি. এত্থ চ ৱিঞ্ঞত্তি চেৱ ভোজনঞ্চ পমাণং. তস্মা সযং ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা অঞ্ঞায ভজ্জনকোট্টনপচনানি কাৰাপেত্ৱা ভুঞ্জন্তিযাপি আপত্তি. অঞ্ঞায ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা সযং ভজ্জনাদীনি কত্ৱা ভুঞ্জন্তিযাপি আপত্তি. মহাপচ্চৰিযং পন ৱুত্তং – ‘‘ইদং আমকধঞ্ঞং নাম মাতৰম্পি ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা ভুঞ্জন্তিযা পাচিত্তিযমেৱ, অৱিঞ্ঞত্তিযা লদ্ধং সযং ভজ্জনাদীনি কত্ৱা ৱা কাৰাপেত্ৱা ৱা ভুঞ্জন্তিযা দুক্কটং. অঞ্ঞায ৱিঞ্ঞত্তিযা লদ্ধং সযং ৱা ভজ্জনাদীনি কত্ৱা তায ৱা কাৰাপেত্ৱা অঞ্ঞায ৱা কাৰাপেত্ৱা ভুঞ্জন্তিযাপি দুক্কটমেৱা’’তি. পুনপি ৱুত্তং ‘‘অঞ্ঞায ৱিঞ্ঞত্তিযা লদ্ধং, সযং ভজ্জনাদীনি কত্ৱা ভুঞ্জন্তিযা পাচিত্তিযমেৱ. ভজ্জনাদীনি কাৰাপেত্ৱা ভুঞ্জন্তিযা পন দুক্কট’’ন্তি. তং পুব্বাপৰৱিৰুদ্ধং হোতি, ন হি ভজ্জনাদীনং কৰণে ৱা কাৰাপনে ৱা ৱিসেসো অত্থি. মহাঅট্ঠকথাযং পন ‘‘অঞ্ঞায ৱিঞ্ঞত্তং ভুঞ্জন্তিযা দুক্কট’’ন্তি অৱিসেসেন ৱুত্তং.
৮২৩. আবাধপচ্চযাতি সেদকম্মাদীনং অত্থায ধঞ্ঞৱিঞ্ঞত্তিযা অনাপত্তি. ‘‘অৱিঞ্ঞত্তিযা লব্ভমানং পন নৱকম্মত্থায সম্পটিচ্ছিতুং ৱট্টতী’’তি মহাপচ্চৰিযং ৱুত্তং. অপৰণ্ণং ৱিঞ্ঞাপেতীতি ঠপেত্ৱা সত্ত ধঞ্ঞানি মুগ্গমাসাদিং ৱা লাবুকুম্ভণ্ডাদিং ৱা অঞ্ঞং যংকিঞ্চি ঞাতকপৱাৰিতট্ঠানে ৱিঞ্ঞাপেন্তিযা অনাপত্তি. আমকধঞ্ঞং পন ঞাতকপৱাৰিতট্ঠানে ন ৱট্টতি. সেসং উত্তানমেৱ.
চতুসমুট্ঠানং – কাযতো কাযৱাচতো কাযচিত্ততো কাযৱাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, কিৰিযং, নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.
সত্তমসিক্খাপদং.
৮. অট্ঠমসিক্খাপদৱণ্ণনা
৮২৪. অট্ঠমে – নিব্বিট্ঠো ৰাজভটো ৰঞ্ঞো ভতি কেণি এতেনাতি নিব্বিট্ঠৰাজভটো, একং ঠানন্তৰং কেণিযা গহেত্ৱা ততো লদ্ধউদযোতি অত্থো. তঞ্ঞেৱ ভটপথং যাচিস্সামীতি ৰঞ্ঞো কেণিং দত্ৱা পুন তংযেৱ ঠানন্তৰং যাচিস্সামীতি চিন্তেন্তো. পৰিভাসীতি তা ভিক্খুনিযো ‘‘মা পুন এৱং কৰিত্থা’’তি সন্তজ্জেসি.
৮২৬. সযং ছড্ডেতীতি চত্তাৰিপি ৱত্থূনি একপযোগেন ছড্ডেন্তিযা একাৱ আপত্তি, পাটেক্কং ছড্ডেন্তিযা ৱত্থুগণনায আপত্তিযো. আণত্তিযম্পি এসেৱ নযো. দন্তকট্ঠছড্ডনেপি ভিক্খুনিযা পাচিত্তিযমেৱ. ভিক্খুস্স সব্বত্থ দুক্কটং. সেসং উত্তানমেৱ.
ছসমুট্ঠানং – কিৰিযাকিৰিযং, নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.
অট্ঠমসিক্খাপদং.
৯. নৱমসিক্খাপদৱণ্ণনা
৮৩০-২. নৱমে – যং মনুস্সানং উপভোগপৰিভোগং ৰোপিমন্তি খেত্তং ৱা হোতু নাড়িকেৰাদিআৰামো ৱা, যত্থ কত্থচি ৰোপিমহৰিতট্ঠানে এতানি ৱত্থূনি ছড্ডেন্তিযা পুৰিমনযেনেৱ আপত্তিভেদো ৱেদিতব্বো. খেত্তে ৱা আৰামে ৱা নিসীদিত্ৱা ভুঞ্জমানা উচ্ছুআদীনি ৱা খাদন্তী; গচ্ছমানা উচ্ছিট্ঠোদকচলকাদীনি হৰিতট্ঠানে ছড্ডেতি, অন্তমসো উদকং পিৱিত্ৱা মত্থকচ্ছিন্ননাড়িকেৰম্পি ছড্ডেতি, পাচিত্তিযমেৱ. ভিক্খুনো দুক্কটং. কসিতট্ঠানে পন নিক্খিত্তবীজে যাৱ অঙ্কুৰং ন উট্ঠহতি, তাৱ সব্বেসং দুক্কটং. অনিক্খিত্তবীজেসু খেত্তকোণাদীসু ৱা অসঞ্জাতৰোপিমেসু খেত্তমৰিযাদাদীসু ৱা ছড্ডেতুং ৱট্টতি. মনুস্সানং কচৱৰছড্ডনট্ঠানেপি ৱট্টতি. ছড্ডিতখেত্তেতি মনুস্সেসু সস্সং উদ্ধৰিত্ৱা গতেসু ছড্ডিতখেত্তং নাম হোতি, তত্থ ৱট্টতি. যত্থ পন লাযিতম্পি পুব্বণ্ণাদি পুন উট্ঠহিস্সতীতি ৰক্খন্তি, তত্থ যথাৱত্থুকমেৱ. সেসং উত্তানমেৱ. ছসমুট্ঠানং – কিৰিযাকিৰিযং…পে… তিৱেদনন্তি.
নৱমসিক্খাপদং.
১০. দসমসিক্খাপদৱণ্ণনা
৮৩৫. দসমে – যংকিঞ্চি নচ্চন্তি নটাদযো ৱা নচ্চন্তু সোণ্ডা ৱা, অন্তমসো মোৰসুৱমক্কটাদযোপি, সব্বম্পেতং নচ্চমেৱ. যংকিঞ্চি গীতন্তি যংকিঞ্চি নটাদীনং ৱা গীতং হোতু, অৰিযানং পৰিনিব্বানকালে ৰতনত্তযগুণূপসংহিতং সাধুকীড়িতগীতং ৱা অসংযতভিক্খূনং ধম্মভাণকগীতং ৱা, সব্বম্পেতং গীতমেৱ. যংকিঞ্চি ৱাদিতন্তি তন্তিবদ্ধাদিৱাদনীযভণ্ডৱাদিতং ৱা হোতু, কুটভেৰিৱাদিতং ৱা, অন্তমসো উদকভেৰিৱাদিতম্পি, সব্বম্পেতং ৱাদিতমেৱ.
৮৩৬. দস্সনায গচ্ছতি আপত্তি দুক্কটস্সাতি পদৱাৰগণনায আপত্তি দুক্কটস্স. যত্থ ঠিতা পস্সতি ৱা সুণাতি ৱাতি একপযোগেন ওলোকেন্তী পস্সতি, তেসংযেৱ গীতৱাদিতং সুণাতি, একমেৱ পাচিত্তিযং. সচে পন একং দিসং ওলোকেত্ৱা নচ্চং পস্সতি, পুন অঞ্ঞতো ওলোকেত্ৱা গাযন্তে পস্সতি অঞ্ঞতো ৱাদেন্তে, পাটেক্কা আপত্তিযো. ভিক্খুনী সযম্পি নচ্চিতুং ৱা গাযিতুং ৱা ৱাদিতুং ৱা ন লভতি, অঞ্ঞে ‘‘নচ্চ, গায, ৱাদেহী’’তি ৱত্তুম্পি ন লভতি. ‘‘চেতিযস্স উপহাৰং দেথ, উপাসকা’’তি ৱত্তুম্পি ‘‘তুম্হাকং চেতিযস্স উপট্ঠানং কৰোমা’’তি ৱুত্তে ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিতুম্পি ন লভতি. সব্বত্থ পাচিত্তিযন্তি সব্বঅট্ঠকথাসু ৱুত্তং. ভিক্খুনো দুক্কটং. ‘‘তুম্হাকং চেতিযস্স উপট্ঠানং কৰোমা’’তি ৱুত্তে পন ‘‘উপট্ঠানকৰণং নাম সুন্দৰ’’ন্তি ৱত্তুং ৱট্টতি.
৮৩৭. আৰামে ঠিতাতি আৰামে ঠত্ৱা অন্তৰাৰামে ৱা বহিআৰামে ৱা নচ্চাদীনি পস্সতি ৱা সুণাতি ৱা, অনাপত্তি. সতি কৰণীযেতি সলাকভত্তাদীনং ৱা অত্থায অঞ্ঞেন ৱা কেনচি কৰণীযেন গন্ত্ৱা গতট্ঠানে পস্সতি ৱা সুণাতি ৱা, অনাপত্তি. আপদাসূতি তাদিসেন উপদ্দৱেন উপদ্দুতা সমজ্জট্ঠানং পৱিসতি, এৱং পৱিসিত্ৱা পস্সন্তিযা ৱা সুণন্তিযা ৱা অনাপত্তি. সেসং উত্তানমেৱ.
এড়কলোমসমুট্ঠানং – কিৰিযং, নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, লোকৱজ্জং, কাযকম্মং, অকুসলচিত্তং, তিৱেদনন্তি.
দসমসিক্খাপদং.
লসুণৱগ্গো পঠমো.