ভিক্খুনীৱিভঙ্গৱণ্ণনা

১. পাৰাজিককণ্ডং (ভিক্খুনীৱিভঙ্গৱণ্ণনা)

যো ভিক্খূনং ৱিভঙ্গস্স, সঙ্গহিতো অনন্তৰং;

ভিক্খুনীনং ৱিভঙ্গস্স, তস্স সংৱণ্ণনাক্কমো.

পত্তো যতো ততো তস্স, অপুব্বপদৱণ্ণনং;

কাতুং পাৰাজিকে তাৱ, হোতি সংৱণ্ণনা অযং.

১. পঠমপাৰাজিকসিক্খাপদৱণ্ণনা

৬৫৬. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি…পে… সাড়্হো মিগাৰনত্তাতি এত্থ সাড়্হোতি তস্স নামং; মিগাৰমাতুযা পন নত্তা হোতি, তেন ৱুত্তং – ‘‘মিগাৰনত্তা’’তি. নৱকম্মিকন্তি নৱকম্মাধিট্ঠাযিকং. পণ্ডিতাতি পণ্ডিচ্চেন সমন্নাগতা. ব্যত্তাতি ৱেয্যত্তিকেন সমন্নাগতা. মেধাৱিনীতি পাড়িগ্গহণে সতিপুব্বঙ্গমায পঞ্ঞায অত্থগ্গহণে পঞ্ঞাপুব্বঙ্গমায সতিযা সমন্নাগতা. দক্খাতি ছেকা; অৱিৰজ্ঝিত্ৱা সীঘং কত্তব্বকাৰিনীতি অত্থো. অনলসাতি আলসিযৱিৰহিতা. তত্ৰুপাযাযাতি তেসু তেসু কম্মেসু উপাযভূতায. ৱীমংসাযাতি কত্তব্বকম্মুপপৰিক্খায. সমন্নাগতাতি সম্পযুত্তা. অলং কাতুন্তি সমত্থা তং তং কম্মং কাতুং. অলং সংৱিধাতুন্তি এৱঞ্চ এৱঞ্চ ইদং হোতূতি এৱং সংৱিদহিতুম্পি সমত্থা. কতাকতং জানিতুন্তি কতঞ্চ অকতঞ্চ জানিতুং. তেতি তে উভো; সা চ সুন্দৰীনন্দা সো চ সাড়্হোতি অত্থো. ভত্তগ্গেতি পৰিৱেসনট্ঠানে. নিকূটেতি কোণসদিসং কত্ৱা দস্সিতে গম্ভীৰে. ৱিস্সৰো মে ভৱিস্সতীতি ৱিৰূপো মে সৰো ভৱিস্সতি; ৱিপ্পকাৰসদ্দো ভৱিস্সতীতি অত্থো. পতিমানেন্তীতি অপেক্খমানা. ক্যাহন্তি কিং অহং. জৰাদুব্বলাতি জৰায দুব্বলা. চৰণগিলানাতি পাদৰোগেন সমন্নাগতা.

৬৫৭-৮. অৱস্সুতাতি কাযসংসগ্গৰাগেন অৱস্সুতা; তিন্তা কিলিন্নাতি অত্থো. পদভাজনে পনস্স তমেৱ ৰাগং গহেত্ৱা ‘‘সাৰত্তা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ সাৰত্তাতি ৱত্থং ৱিয ৰঙ্গজাতেন কাযসংসগ্গৰাগেন সুট্ঠু ৰত্তা. অপেক্খৱতীতি তস্সেৱ ৰাগস্স ৱসেন তস্মিং পুৰিসে পৱত্তায অপেক্খায সমন্নাগতা. পটিবদ্ধচিত্তাতি তেন ৰাগেন তস্মিং পুৰিসে বন্ধিত্ৱা ঠপিতচিত্তা ৱিয. এস নযো দুতিযপদৱিভঙ্গেপি. পুৰিসপুগ্গলস্সাতি পুৰিসসঙ্খাতস্স পুগ্গলস্স. অধক্খকন্তি অক্খকানং অধো. উব্ভজাণুমণ্ডলন্তি জাণুমণ্ডলানং উপৰি. পদভাজনে পন পদপটিপাটিযা এৱ ‘‘হেট্ঠক্খকং উপৰিজাণুমণ্ডল’’ন্তি ৱুত্তং. এত্থ চ উব্ভকপ্পৰম্পি উব্ভজাণুমণ্ডলেনেৱ সঙ্গহিতং. সেসং মহাৱিভঙ্গে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. পুৰিমাযো উপাদাযাতি সাধাৰণপাৰাজিকেহি পাৰাজিকাযো চতস্সো উপাদাযাতি অত্থো. উব্ভজাণুমণ্ডলিকাতি ইদং পন ইমিস্সা পাৰাজিকায নামমত্তং, তস্মা পদভাজনে ন ৱিচাৰিতং.

৬৫৯. এৱং উদ্দিট্ঠসিক্খাপদং পদানুক্কমেন ৱিভজিত্ৱা ইদানি অৱস্সুতাদিভেদেন আপত্তিভেদং দস্সেতুং ‘‘উভতোঅৱস্সুতে’’তিআদিমাহ. তত্থ উভতোঅৱস্সুতেতি উভতোঅৱস্সৱে; ভিক্খুনিযা চেৱ পুৰিসস্স চ কাযসংসগ্গৰাগেন অৱস্সুতভাৱে সতীতি অত্থো. কাযেন কাযং আমসতীতি ভিক্খুনী যথাপৰিচ্ছিন্নেন কাযেন পুৰিসস্স যংকিঞ্চি কাযং পুৰিসো ৱা যেন কেনচি কাযেন ভিক্খুনিযা যথাপৰিচ্ছিন্নং কাযং আমসতি, উভযথাপি ভিক্খুনিযা পাৰাজিকং. কাযেন কাযপটিবদ্ধন্তি ৱুত্তপ্পকাৰেনেৱ অত্তনো কাযেন পুৰিসস্স কাযপটিবদ্ধং. আমসতীতি এত্থ সযং ৱা আমসতু, তস্স ৱা আমসনং সাদিযতু, থুল্লচ্চযমেৱ. কাযপটিবদ্ধেন কাযন্তি অত্তনো ৱুত্তপ্পকাৰকাযপটিবদ্ধেন পুৰিসস্স কাযং. আমসতীতি ইধাপি সযং ৱা আমসতু, তস্স ৱা আমসনং সাদিযতু, থুল্লচ্চযমেৱ. অৱসেসপদেসুপি ইমিনাৱ নযেন ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো.

সচে পন ভিক্খু চেৱ ভিক্খুনী চ হোতি, তত্ৰ চে ভিক্খুনী আমসতি, ভিক্খু নিচ্চলো হুত্ৱা চিত্তেন সাদিযতি, ভিক্খু আপত্তিযা ন কাৰেতব্বো. সচে ভিক্খু আমসতি, ভিক্খুনী নিচ্চলা হুত্ৱা চিত্তেনেৱ অধিৱাসেতি, কাযঙ্গং অচোপযমানাপি পাৰাজিকক্খেত্তে পাৰাজিকেন, থুল্লচ্চযক্খেত্তে থুল্লচ্চযেন, দুক্কটক্খেত্তে দুক্কটেন কাৰেতব্বা. কস্মা? ‘‘কাযসংসগ্গং সাদিযেয্যা’’তি ৱুত্তত্তা. অযং অট্ঠকথাসু ৱিনিচ্ছযো. এৱং পন সতি কিৰিযাসমুট্ঠানতা ন দিস্সতি, তস্মা তব্বহুলনযেন সা ৱুত্তাতি ৱেদিতব্বা.

৬৬০. উব্ভক্খকন্তি অক্খকানং উপৰি. অধোজাণুমণ্ডলন্তি জাণুমণ্ডলানং হেট্ঠা. এত্থ চ অধোকপ্পৰম্পি অধোজাণুমণ্ডলেনেৱ সঙ্গহিতং.

৬৬২. একতোঅৱস্সুতেতি এত্থ কিঞ্চাপি একতোতি অৱিসেসেন ৱুত্তং, তথাপি ভিক্খুনিযা এৱ অৱস্সুতে সতি অযং আপত্তিভেদো ৱুত্তোতি ৱেদিতব্বো.

তত্ৰাযং আদিতো পট্ঠায ৱিনিচ্ছযো – ভিক্খুনী কাযসংসগ্গৰাগেন অৱস্সুতা, পুৰিসোপি তথেৱ. অধক্খকে উব্ভজাণুমণ্ডলে কাযপ্পদেসে কাযসংসগ্গসাদিযনে সতি ভিক্খুনিযা পাৰাজিকং. ভিক্খুনিযা কাযসংসগ্গৰাগো, পুৰিসস্স মেথুনৰাগো ৱা গেহস্সিতপেমং ৱা সুদ্ধচিত্তং ৱা হোতু, থুল্লচ্চযমেৱ. ভিক্খুনিযা মেথুনৰাগো, পুৰিসস্স কাযসংসগ্গৰাগো ৱা মেথুনৰাগো ৱা গহেস্সিতপেমং ৱা সুদ্ধচিত্তং ৱা হোতু, দুক্কটং. ভিক্খুনিযা গেহস্সিতপেমং, পুৰিসস্স ৱুত্তেসু চতূসু যং ৱা তং ৱা হোতু, দুক্কটমেৱ. ভিক্খুনিযা সুদ্ধচিত্তং, পুৰিসস্স ৱুত্তেসু চতূসু যং ৱা তং ৱা হোতু, অনাপত্তি.

সচে পন ভিক্খু চেৱ হোতি ভিক্খুনী চ উভিন্নং কাযসংসগ্গৰাগো, ভিক্খুস্স সঙ্ঘাদিসেসো, ভিক্খুনিযা পাৰাজিকং. ভিক্খুনিযা কাযসংসগ্গৰাগো, ভিক্খুস্স মেথুনৰাগো ৱা গেহস্সিতপেমং ৱা, ভিক্খুনিযা থুল্লচ্চযং, ভিক্খুস্স দুক্কটং. উভিন্নং মেথুনৰাগো ৱা গেহস্সিতপেমং ৱা, উভিন্নম্পি দুক্কটমেৱ. যস্স যত্থ সুদ্ধচিত্তং, তস্স তত্থ অনাপত্তি. উভিন্নম্পি সুদ্ধচিত্তং, উভিন্নম্পি অনাপত্তি.

৬৬৩. অনাপত্তি অসঞ্চিচ্চাতিআদীসু ৱিৰজ্ঝিত্ৱা ৱা আমসন্তিযা অঞ্ঞৱিহিতায ৱা ‘‘অযং পুৰিসো ৱা ইত্থী ৱা’’তি অজানন্তিযা ৱা তেন ফুট্ঠাযপি তং ফস্সং অসাদিযন্তিযা ৱা আমসনেপি সতি অনাপত্তি. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱ.

পঠমপাৰাজিকসমুট্ঠানং – কিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৱজ্জং, কাযকম্মং, অকুসলচিত্তং, দ্ৱিৱেদনন্তি.

পঠমপাৰাজিকং.

২. দুতিযপাৰাজিকসিক্খাপদৱণ্ণনা

৬৬৪. দুতিযে পাৰাজিকে – কচ্চি নো সাতি কচ্চি নু সা. অৱণ্ণোতি অগুণো. অকিত্তীতি নিন্দা. অযসোতি পৰিৱাৰৱিপত্তি; পৰম্মুখগৰহা ৱা.

৬৬৫. ৱজ্জপটিচ্ছাদিকাতি ইদম্পি ইমিস্সা পাৰাজিকায নামমত্তমেৱ, তস্মা পদভাজনে ন ৱিচাৰিতং. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ.

৬৬৬. সা ৱা আৰোচেতীতি যা পাৰাজিকং আপন্না, সা সযং আৰোচেতি. অট্ঠন্নং পাৰাজিকানং অঞ্ঞতৰন্তি ভিক্খূহি সাধাৰণানং চতুন্নং অসাধাৰণানঞ্চ চতুন্নমেৱ অঞ্ঞতৰং. ইদঞ্চ পাৰাজিকং পচ্ছা পঞ্ঞত্তং, তস্মা ‘‘অট্ঠন্ন’’ন্তি ৱিভঙ্গে ৱুত্তং. পুৰিমেন পন সদ্ধিং যুগড়ত্তা ইমস্মিং ওকাসে ঠপিতন্তি ৱেদিতব্বং. ধুৰং নিক্খিত্তমত্তেতি ধুৰে নিক্খিত্তমত্তে. ৱিত্থাৰকথা পনেত্থ সপ্পাণকৱগ্গম্হি দুট্ঠুল্লসিক্খাপদে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বা. তত্ৰ হি পাচিত্তিযং, ইধ পাৰাজিকন্তি অযমেৱ ৱিসেসো. সেসং তাদিসমেৱ. ৱজ্জপটিচ্ছাদিকাতি ইদম্পিইমিস্সা পাৰাজিকায নামমত্থামেৱ, তস্মা পদভাজনে ন ৱিচাৰিতং. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ.

ধুৰনিক্খেপসমুট্ঠানং – কাযৱাচাচিত্ততো সমুট্ঠাতি, অকিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, দুক্খৱেদনন্তি.

দুতিযপাৰাজিকং.

৩. ততিযপাৰাজিকসিক্খাপদৱণ্ণনা

৬৬৯. ততিযে – ধম্মেনাতি ভূতেন ৱত্থুনা. ৱিনযেনাতি চোদেত্ৱা সাৰেত্ৱা. পদভাজনং পনস্স ‘‘যেন ধম্মেন যেন ৱিনযেন উক্খিত্তো সুউক্খিত্তো হোতী’’তি ইমংঅধিপ্পাযমত্তং দস্সেতুং ৱুত্তং. সত্থুসাসনেনাতি ঞত্তিসম্পদায চেৱ অনুসাৱনসম্পদায চ. পদভাজনে পনস্স ‘‘জিনসাসনেন বুদ্ধসাসনেনা’’তি ৱেৱচনমত্তমেৱ ৱুত্তং. সঙ্ঘং ৱা গণং ৱাতিআদীসু যেন সঙ্ঘেন কম্মং কতং, তং সঙ্ঘং ৱা তত্থ সম্বহুলপুগ্গলসঙ্খাতং গণং ৱা, একপুগ্গলং ৱা তং কম্মং ৱা ন আদিযতি, ন অনুৱত্ততি, ন তত্থ আদৰং জনেতীতি অত্থো. সমানসংৱাসকা ভিক্খূ ৱুচ্চন্তি সহাযা, সো তেহি সদ্ধিং নত্থীতি এত্থ ‘‘এককম্মং একুদ্দেসো সমসিক্খতা’’তি অযং তাৱ সংৱাসো; সমানো সংৱাসো এতেসন্তি সমানসংৱাসকা.এৱৰূপা ভিক্খূ ভিক্খুস্স তস্মিং সংৱাসে সহ অযনভাৱেন সহাযাতি ৱুচ্চন্তি. ইদানি যেন সংৱাসেন তে সমানসংৱাসকাতি ৱুত্তা, সো সংৱাসো তস্স উক্খিত্তকস্স তেহি সদ্ধিং নত্থি. যেহি চ সদ্ধিং তস্স সো সংৱাসো নত্থি, ন তেন তে ভিক্খূ অত্তনো সহাযা কতা হোন্তি. তস্মা ৱুত্তং ‘‘সমানসংৱাসকা ভিক্খূ ৱুচ্চন্তি সহাযা, সো তেহি সদ্ধিং নত্থি, তেন ৱুচ্চতি অকতসহাযো’’তি. সেসং সঙ্ঘভেদসিক্খাপদাদীসু ৱুত্তনযত্তা উত্তানত্থমেৱ.

সমনুভাসনসমুট্ঠানং – কাযৱাচাচিত্ততো সমুট্ঠাতি, অকিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, দুক্খৱেদনন্তি.

ততিযপাৰাজিকং.

৪. চতুত্থপাৰাজিকসিক্খাপদৱণ্ণনা

৬৭৫. চতুত্থে – অৱস্সুতাতি লোকস্সাদমিত্তসন্থৱৱসেন কাযসংসগ্গৰাগেন অৱস্সুতা. দুতিযপদেপি এসেৱ নযো. পুৰিসপুগ্গলস্স হত্থগ্গহণং ৱাতিআদীসু পন যং পুৰিসপুগ্গলেন হত্থে গহণং কতং, তং পুৰিসপুগ্গলস্স হত্থগ্গহণন্তি ৱুত্তং. এসেৱ নযো সঙ্ঘাটিকণ্ণগ্গহণেপি. হত্থগ্গহণন্তি এত্থ চ হত্থগ্গহণঞ্চ অঞ্ঞম্পি অপাৰাজিকক্খেত্তে গহণঞ্চ একজ্ঝং কত্ৱা হত্থগ্গহণন্তি ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. তেনেৱস্স পদভাজনে ‘‘হত্থগ্গহণং ৱা সাদিযেয্যাতি হত্থো নাম কপ্পৰং উপাদায যাৱ অগ্গনখা, এতস্স অসদ্ধম্মস্স পটিসেৱনত্থায উব্ভক্খকং অধোজাণুমণ্ডলং গহণং সাদিযতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্সা’’তি ৱুত্তং. এত্থ চ অসদ্ধম্মোতি কাযসংসগ্গো ৱেদিতব্বো, ন মেথুনধম্মো. ন হি মেথুনস্স সামন্তা থুল্লচ্চযং হোতি. ‘‘ৱিঞ্ঞূ পটিবলো কাযসংসগ্গং সমাপজ্জিতুন্তি ৱচনম্পি চেত্থ সাধকং.

‘‘তিস্সিত্থিযো মেথুনং তং ন সেৱে,

তযো পুৰিসে তযো চ অনৰিযপণ্ডকে;

ন চাচৰে মেথুনং ব্যঞ্জনস্মিং,

ছেজ্জা সিযা মেথুনধম্মপচ্চযা;

পঞ্হা মেসা কুসলেহি চিন্তিতা’’তি. (পৰি. ৪৮১);

ইমায পৰিৱাৰে ৱুত্তায সেদমোচকগাথায ৱিৰুজ্ঝতীতি চে? ন; মেথুনধম্মস্স পুব্বভাগত্তা. পৰিৱাৰেযেৱ হি ‘‘মেথুনধম্মস্স পুব্বভাগো জানিতব্বো’’তি ‘‘ৱণ্ণাৱণ্ণো কাযসংসগ্গো দুট্ঠুল্লৱাচা অত্তকামপাৰিচৰিযাগমনুপ্পাদন’’ন্তি এৱং সুক্কৱিস্সট্ঠিআদীনি পঞ্চ সিক্খাপদানি মেথুনধম্মস্স পুব্বভাগোতি ৱুত্তানি. তস্মা কাযসংসগ্গো মেথুনধম্মস্স পুব্বভাগত্তা পচ্চযো হোতি. ইতি ছেজ্জা সিযা মেথুনধম্মপচ্চযাতি এত্থ ইমিনা পৰিযাযেন অত্থো ৱেদিতব্বো. এতেনুপাযেন সব্বপদেসু ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো. অপিচ ‘‘সঙ্কেতং ৱা গচ্ছেয্যা’’তি এতস্স পদভাজনে ‘‘ইত্থন্নামং আগচ্ছা’’তি. এৱংনামকং ঠানং আগচ্ছাতি অত্থো.

৬৭৬. অট্ঠমং ৱত্থুং পৰিপূৰেন্তী অস্সমণী হোতীতি অনুলোমতো ৱা পটিলোমতো ৱা একন্তৰিকায ৱা যেন তেন নযেন অট্ঠমং ৱত্থুং পৰিপূৰেন্তীযেৱ অস্সমণী হোতি. যা পন একং ৱা ৱত্থুং সত্ত ৱা ৱত্থূনি সতক্খত্তুম্পি পূৰেতি, নেৱ অস্সমণী হোতি. আপন্না আপত্তিযো দেসেত্ৱা মুচ্চতি. অপিচেত্থ গণনূপিকা আপত্তি ৱেদিতব্বা. ৱুত্তঞ্হেতং ‘‘অত্থাপত্তি দেসিতা গণনূপিকা, অত্থাপত্তি দেসিতা ন গণনূপিকা’’তি. তত্ৰাযং ৱিনিচ্ছযো – ইদানি নাপজ্জিস্সামীতি ধুৰনিক্খেপং কত্ৱা দেসিতা গণনূপিকা দেসিতগণনং উপেতি পাৰাজিকস্স অঙ্গং ন হোতি. তস্মা যা একং আপন্না ধুৰনিক্খেপং কত্ৱা দেসেত্ৱা পুন কিলেসৱসেন আপজ্জতি, পুন দেসেতি, এৱং অট্ঠ ৱত্থূনি পূৰেন্তীপি পাৰাজিকা ন হোতি. যা পন আপজ্জিত্ৱা পুনপি অঞ্ঞং ৱত্থুং আপজ্জিস্সামীতি সউস্সাহাৱ দেসেতি, তস্সা সা আপত্তি নগণনূপিকা, দেসিতাপি অদেসিতা হোতি, দেসিতগণনং ন গচ্ছতি, পাৰাজিকস্সেৱ অঙ্গং হোতি. অট্ঠমে ৱত্থুম্হি পৰিপুণ্ণমত্তে পাৰাজিকা হোতি. সেসং উত্তানমেৱাতি.

ধুৰনিক্খেপসমুট্ঠানং – কাযৱাচাচিত্ততো সমুট্ঠাতি, কিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, দ্ৱিৱেদনন্তি.

চতুত্থপাৰাজিকং.

উদ্দিট্ঠা খো অয্যাযো অট্ঠ পাৰাজিকা ধম্মাতি ভিক্খূ আৰব্ভ পঞ্ঞত্তা সাধাৰণা চত্তাৰো ইমে চ চত্তাৰোতি এৱং পাতিমোক্খুদ্দেসমগ্গেন উদ্দিট্ঠা খো অয্যাযো অট্ঠ পাৰাজিকা ধম্মাতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. সেসং মহাৱিভঙ্গে ৱুত্তনযমেৱাতি.

সমন্তপাসাদিকায ৱিনযসংৱণ্ণনায ভিক্খুনীৱিভঙ্গে

পাৰাজিককণ্ডৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পাৰাজিককণ্ডং নিট্ঠিতং.

২. সঙ্ঘাদিসেসকণ্ডং (ভিক্খুনীৱিভঙ্গৱণ্ণনা)

১. পঠমসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৱণ্ণনা

পাৰাজিকানন্তৰস্স, অযং দানি ভৱিস্সতি;

সঙ্ঘাদিসেসকণ্ডস্স, অনুত্তানত্থৱণ্ণনা.

৬৭৮. উদোসিতন্তি ভণ্ডসালা. মায্যো এৱং অৱচাতি অয্যো মা এৱং অৱচ. অপিনায্যাতি অপিনু অয্যা. অচ্চাৱদথাতি অতিক্কমিত্ৱা ৱদথ; অক্কোসথাতি ৱুত্তং হোতি.

৬৭৯. উস্সযৱাদিকাতি মানুস্সযৱসেন কোধুস্সযৱসেন ৱিৱদমানা. যস্মা পন সা অত্থতো অট্টকাৰিকা হোতি, তস্মা ‘‘উস্সযৱাদিকা নাম অড্ডকাৰিকা ৱুচ্চতী’’তি পদভাজনে ৱুত্তং. এত্থ চ অড্ডোতি ৱোহাৰিকৱিনিচ্ছযো ৱুচ্চতি, যং পব্বজিতা ‘‘অধিকৰণ’’ন্তিপি ৱদন্তি. দুতিযং ৱা পৰিযেসতীতি সক্খিং ৱা সহাযং ৱা পৰিযেসতি, দুক্কটং. গচ্ছতি ৱাতি উপস্সযো ৱা হোতু ভিক্খাচাৰমগ্গো ৱা, যত্থ ঠিতায ‘‘অড্ডং কৰিস্সামী’’তি চিত্তং উপ্পজ্জতি, ততো ৱোহাৰিকানং সন্তিকং গচ্ছন্তিযা পদৱাৰে পদৱাৰে দুক্কটং. একস্স আৰোচেতীতি দ্ৱীসু জনেসু যস্স কস্সচি একস্স কথং যো কোচি ৱোহাৰিকানং আৰোচেতি. দুতিযস্স আৰোচেতীতি এত্থাপি এসেৱ নযো.

অযং পনেত্থ অসম্মোহত্থায ৱিত্থাৰকথা – যত্থ কত্থচি অন্তমসো ভিক্খুনুপস্সযং আগতেপি ৱোহাৰিকে দিস্ৱা ভিক্খুনী অত্তনো কথং আৰোচেতি, ভিক্খুনিযা দুক্কটং. উপাসকো অত্তনো কথং আৰোচেতি, ভিক্খুনিযা থুল্লচ্চযং. পঠমং উপাসকো অত্তনো কথং আৰোচেতি, ভিক্খুনিযা দুক্কটং. অথ সা অত্তনো কথং আৰোচেতি, থুল্লচ্চযং. ভিক্খুনী উপাসকং ৱদতি – ‘‘মম চ তৱ চ কথং ত্ৱংযেৱ আৰোচেহী’’তি, সো অত্তনো ৱা কথং পঠমং আৰোচেতু ভিক্খুনিযা ৱা, পঠমাৰোচনে দুক্কটং, দুতিযাৰোচনে থুল্লচ্চযং. উপাসকো ভিক্খুনিং ৱদতি – ‘‘মম চ তৱ চ কথং ত্ৱংযেৱ আৰোচেহী’’তি, এত্থাপি এসেৱ নযো.

ভিক্খুনী কপ্পিযকাৰকেন কথাপেতি, তত্থ কপ্পিযকাৰকো ৱা ভিক্খুনিযা কথং পঠমং আৰোচেতু, ইতৰো ৱা অত্তনো কথং, কপ্পিযকাৰকো ৱা উভিন্নম্পি কথং, ইতৰো ৱা উভিন্নম্পি কথং আৰোচেতু, যথা ৱা তথা ৱা আৰোচিযমানে পঠমে আৰোচনে ভিক্খুনিযা দুক্কটং, দুতিযে থুল্লচ্চযং. যথা ৱা তথা ৱা আৰোচিতং পন উভিন্নম্পি কথং সুত্ৱা ৱোহাৰিকেহি ৱিনিচ্ছযে কতে অড্ডপৰিযোসানং নাম হোতি, তস্মিং অড্ডপৰিযোসানে ভিক্খুনিযা জযেপি পৰাজযেপি সঙ্ঘাদিসেসো. সচে পন গতিগতং অধিকৰণং হোতি, সুতপুব্বং ৱোহাৰিকেহি. অথ তে ভিক্খুনিঞ্চ অড্ডকাৰকঞ্চ দিস্ৱাৱ ‘‘তুম্হাকং কথনকিচ্চং নত্থি, জানাম মযং এত্থ পৱত্তি’’ন্তি সযমেৱ ৱিনিচ্ছিনিত্ৱা দেন্তি, এৱৰূপে অড্ডপৰিযোসানেপি ভিক্খুনিযা অনাপত্তি.

পঠমং আপত্তি এতস্সাতি পঠমাপত্তিকো; ৱীতিক্কমক্খণেযেৱ আপজ্জিতব্বোতি অত্থো, তং পঠমাপত্তিকং. পদভাজনে পন অধিপ্পাযমত্তং দস্সেতুং ‘‘সহ ৱত্থুজ্ঝাচাৰা আপজ্জতি অসমনুভাসনাযা’’তি ৱুত্তং. অযঞ্হেত্থ অত্থো – সহ ৱত্থুজ্ঝাচাৰা যং ভিক্খুনী আপজ্জতি, ন ততিযায সমনুভাসনায, অযং পঠমমেৱ সহ ৱত্থুজ্ঝাচাৰেন আপজ্জিতব্বত্তা পঠমাপত্তিকোতি. ভিক্খুনিসঙ্ঘতো নিস্সাৰেতীতি নিস্সাৰণীযো; তং নিস্সাৰণীযং. পদভাজনে পন অধিপ্পাযমত্তং দস্সেতুং ‘‘সঙ্ঘম্হা নিস্সাৰীযতীতি ৱুত্তং. তত্থ যং আপন্না ভিক্খুনী সঙ্ঘতো নিস্সাৰীযতি, সো নিস্সাৰণীযোতি এৱমত্থো দট্ঠব্বো. ন হি সো এৱ ধম্মো সঙ্ঘম্হা কেনচি নিস্সাৰীযতি. তেন পন ধম্মেন ভিক্খুনী নিস্সাৰীযতি, তস্মা সো নিস্সাৰেতীতি নিস্সাৰণীযো.

আকড্ঢিযমানা গচ্ছতীতি অড্ডকাৰকমনুস্সেহি সযং ৱা আগন্ত্ৱা দূতং ৱা পেসেত্ৱা এহীতি ৱুচ্চমানা ৱোহাৰিকানং সন্তিকং গচ্ছতি, ততো অড্ডকাৰকো অত্তনো ৱা কথং পঠমং আৰোচেতু ভিক্খুনিযা ৱা, নেৱ পঠমাৰোচনে দুক্কটং, ন দুতিযাৰোচনে থুল্লচ্চযং. অমচ্চেহি ৱিনিচ্ছিনিত্ৱা কতে অড্ডপৰিযোসানেপি অনাপত্তিযেৱ. সচেপি অড্ডকাৰকো ভিক্খুনিং ৱদতি ‘‘মম চ তৱ চ কথং ত্ৱমেৱ কথেহী’’তি; কথেন্তিযাপি কথং সুত্ৱা কতে অড্ডপৰিযোসানেপি অনাপত্তিযেৱ.

ৰক্খং যাচতীতি ধম্মিকং ৰক্খং যাচতি, অনাপত্তি. ইদানি যথাযাচিতা ৰক্খা ধম্মিকা হোতি, তং দস্সেতুং অনোদিস্স আচিক্খতীতি আহ. তত্থ অতীতং আৰব্ভ অত্থি ওদিস্সআচিক্খনা, অত্থি অনোদিস্সআচিক্খনা, অনাগতং আৰব্ভাপি অত্থি ওদিস্সআচিক্খনা, অত্থি অনোদিস্সআচিক্খনা.

কথং অতীতং আৰব্ভ ওদিস্সআচিক্খনা হোতি? ভিক্খুনুপস্সযে গামদাৰকা ধুত্তাদযো ৱা যে কেচি অনাচাৰং ৱা আচৰন্তি, ৰুক্খং ৱা ছিন্দন্তি, ফলাফলং ৱা হৰন্তি, পৰিক্খাৰে ৱা অচ্ছিন্দন্তি. ভিক্খুনী ৱোহাৰিকে উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘অম্হাকং উপস্সযে ইদং নাম কত’’ন্তি ৱদতি. ‘‘কেনা’’তি ৱুত্তে ‘‘অসুকেন চ অসুকেন চা’’তি আচিক্খতি. এৱং অতীতং আৰব্ভ ওদিস্সআচিক্খনা হোতি, সা ন ৱট্টতি. তঞ্চে সুত্ৱা তে ৱোহাৰিকা তেসং দণ্ডং কৰোন্তি, সব্বং ভিক্খুনিযা গীৱা হোতি. দণ্ডং গণ্হিস্সন্তীতি অধিপ্পাযেপি সতি গীৱাযেৱ হোতি. সচে পন তস্স দণ্ডং গণ্হথাতি ৱদতি, পঞ্চমাসকমত্তে গহিতে পাৰাজিকং হোতি.

‘‘কেনা’’তি ৱুত্তে পন ‘‘অসুকেনাতি ৱত্তুং অম্হাকং ন ৱট্টতি, তুম্হেযেৱ জানিস্সথ. কেৱলঞ্হি মযং ৰক্খং যাচাম, তং নো দেথ, অৱহটভণ্ডঞ্চ আহৰাপেথা’’তি ৱত্তব্বং. এৱং অনোদিস্স আচিক্খনা হোতি, সা ৱট্টতি. এৱং ৱুত্তে সচেপি তে ৱোহাৰিকা কাৰকে গৱেসিত্ৱা তেসং দণ্ডং কৰোন্তি, সব্বং সাপতেয্যম্পি গহিতং ভিক্খুনিযা, নেৱ গীৱা ন আপত্তি.

পৰিক্খাৰং হৰন্তে দিস্ৱা তেসং অনত্থকামতায চোৰো চোৰোতি ৱত্তুম্পি ন ৱট্টতি. এৱং ৱুত্তেপি হি যং তেসং দণ্ডং কৰোন্তি, সব্বম্পি ভিক্খুনিযা গীৱা হোতি. অত্তনো ৱচনকৰং পন ‘‘ইমিনা মে পৰিক্খাৰো গহিতো, তং আহৰাপেহি, মা চস্স দণ্ডং কৰোহী’’তি ৱত্তুং ৱট্টতি. দাসদাসীৱাপিআদীনং অত্থায অড্ডং কৰোন্তি, অযং অকপ্পিযঅড্ডো নাম, ন ৱট্টতি.

কথং অনাগতং আৰব্ভ ওদিস্সআচিক্খনা হোতি? ৱুত্তনযেনেৱ পৰেহি অনাচাৰাদীসু কতেসু ভিক্খুনী ৱোহাৰিকে এৱং ৱদতি ‘‘অম্হাকং উপস্সযে ইদঞ্চিদঞ্চ কৰোন্তি, ৰক্খং নো দেথ আযতিং অকৰণত্থাযা’’তি. ‘‘কেন এৱং কত’’ন্তি ৱুত্তে চ ‘‘অসুকেন অসুকেন চা’’তি আচিক্খতি. এৱং অনাগতং আৰব্ভ ওদিস্সআচিক্খনা হোতি, সাপি ন ৱট্টতি. তেসঞ্হি দণ্ডে কতে পুৰিমনযেনেৱ সব্বং ভিক্খুনিযা গীৱা. সেসং পুৰিমসদিসমেৱ.

সচে পন ৱোহাৰিকা ‘‘ভিক্খুনুপস্সযে এৱৰূপং অনাচাৰং কৰোন্তানং ইমং নাম দণ্ডং কৰোমা’’তি ভেৰিং চৰাপেত্ৱা আণায অতিট্ঠমানে পৰিযেসিত্ৱা দণ্ডং কৰোন্তি, ভিক্খুনিযা নেৱ গীৱা ন আপত্তি.

যো চাযং ভিক্খুনীনং ৱুত্তো, ভিক্খূনম্পি এসেৱ নযো. ভিক্খুনোপি হি ওদিস্সআচিক্খনা ন ৱট্টতি. যং তথা আচিক্খিতে দণ্ডং কৰোন্তি, সব্বং গীৱা হোতি. ৱুত্তনযেনেৱ দণ্ডং গণ্হাপেন্তস্স পাৰাজিকং. যো পন ‘‘দণ্ডং কৰিস্সন্তী’’তি জানন্তোপি অনোদিস্স কথেতি, তে চ পৰিযেসিত্ৱা দণ্ডং কৰোন্তিযেৱ, ন দোসো. ৱিহাৰসীমায ৰুক্খাদীনি ছিন্দন্তানং ৱাসিফৰসুআদীনি গহেত্ৱা পাসাণেহি কোট্টেন্তি, ন ৱট্টতি. সচে ধাৰা ভিজ্জতি, কাৰাপেত্ৱা দাতব্বা. উপধাৱিত্ৱা তেসং পৰিক্খাৰে গণ্হন্তি, তম্পি ন কাতব্বং, লহুপৰিৱত্তঞ্হি চিত্তং, থেয্যচেতনায উপ্পন্নায মূলচ্ছেজ্জম্পি গচ্ছেয্য. সেসং উত্তানমেৱ.

কথিনসমুট্ঠানং – কিৰিযং, নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.

সত্তৰসকে পঠমসিক্খাপদং.

২. দুতিযসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৱণ্ণনা

৬৮২. দুতিযে – ৱৰভণ্ডন্তি মুত্তামণিৱেড়ুৰিযাদি মহগ্ঘভণ্ডং.

৬৮৩. অনপলোকেত্ৱাতি অনাপুচ্ছিত্ৱা. গণং ৱাতি মল্লগণভটিপুত্তগণাদিকং. পূগন্তি ধম্মগণং. সেণিন্তি গন্ধিকসেণিদুস্সিকসেণিআদিকং. যত্থ যত্থ হি ৰাজানো গণাদীনং গামনিগমে নিয্যাতেন্তি ‘‘তুম্হেৱ এত্থ অনুসাসথা’’তি, তত্থ তত্থ তে এৱ ইস্সৰা হোন্তি. তস্মা তে সন্ধায ইদং ৱুত্তং. এত্থ চ ৰাজানং ৱা গণাদিকে ৱা আপুচ্ছিত্ৱাপি ভিক্খুনিসঙ্ঘো আপুচ্ছিতব্বোৱ. ঠপেত্ৱা কপ্পন্তি তিত্থিযেসু ৱা অঞ্ঞভিক্খুনীসু ৱা পব্বজিতপুব্বং কপ্পগতিকং ঠপেত্ৱাতি. সেসং উত্তানমেৱ.

চোৰীৱুট্ঠাপনসমুট্ঠানং – কেনচি কৰণীযেন পক্কন্তাসু ভিক্খুনীসু অগন্ত্ৱা খণ্ডসীমং যথানিসিন্নট্ঠানেযেৱ অত্তনো নিস্সিতকপৰিসায সদ্ধিং ৱুট্ঠাপেন্তিযা ৱাচাচিত্ততো সমুট্ঠাতি, খণ্ডসীমং ৱা নদিং ৱা গন্ত্ৱা ৱুট্ঠাপেন্তিযা কাযৱাচাচিত্ততো সমুট্ঠাতি, অনাপুচ্ছা ৱুট্ঠাপনৱসেন কিৰিযাকিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.

দুতিযসিক্খাপদং.

৩. ততিযসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৱণ্ণনা

৬৯২. ততিযে – পৰিক্খেপং অতিক্কামেন্তিযাতি এত্থ একং পাদং অতিক্কামেন্তিযা থুল্লচ্চযং, দুতিযেন অতিক্কন্তমত্তে সঙ্ঘাদিসেসো. অপৰিক্খিত্তস্স গামস্স উপচাৰন্তি এত্থ পৰিক্খেপাৰহট্ঠানং একেন পাদেন অতিক্কমতি থুল্লচ্চযং, দুতিযেন অতিক্কন্তমত্তে সঙ্ঘাদিসেসো. অপিচেত্থ সকগামতো নিক্খমন্তিযা গামন্তৰপচ্চযা অনাপত্তি, নিক্খমিত্ৱা পন গামন্তৰং গচ্ছন্তিযা পদৱাৰে পদৱাৰে দুক্কটং, একেন পাদেন ইতৰস্স গামস্স পৰিক্খেপে ৱা উপচাৰে ৱা অতিক্কন্তমত্তে থুল্লচ্চযং, দুতিযেন অতিক্কন্তমত্তে সঙ্ঘাদিসেসো. ততো নিক্খমিত্ৱা পুন সকগামং পৱিসন্তিযাপি এসেৱ নযো. সচে পন খণ্ডপাকাৰেন ৱা ৱতিছিদ্দেন ৱা ভিক্খুনিৱিহাৰভূমিযেৱ সক্কা হোতি পৱিসিতুং, এৱং পৱিসমানায কপ্পিযভূমিং নাম পৱিট্ঠা হোতি, তস্মা ৱট্টতি. সচেপি হত্থিপিট্ঠিআদীহি ৱা ইদ্ধিযা ৱা পৱিসতি, ৱট্টতিযেৱ. পদসা গমনমেৱ হি ইধাধিপ্পেতং. তেনেৱ ‘‘পঠমং পাদং অতিক্কামেন্তিযা’’তিআদিমাহ.

দ্ৱে গামা ভিক্খুনিৱিহাৰেন সম্বদ্ধৱতিকা হোন্তি, যস্মিং গামে ভিক্খুনিৱিহাৰো, তত্থ পিণ্ডায চৰিত্ৱা পুন ৱিহাৰং পৱিসিত্ৱা সচে ৱিহাৰমজ্ঝেন ইতৰস্স গামস্স মগ্গো অত্থি, গন্তুং ৱট্টতি. ততো পন গামতো তেনেৱ মগ্গেন পচ্চাগন্তব্বং. সচে গামদ্ৱাৰেন নিক্খমিত্ৱা আগচ্ছতি, পুৰিমনযেনেৱ আপত্তিভেদো ৱেদিতব্বো. সকগামতো কেনচি কৰণীযেন ভিক্খুনীহি সদ্ধিং নিক্খন্তায পুন পৱিসনকালে হত্থি ৱা মুচ্চতি, উস্সাৰণা ৱা হোতি, ইতৰা ভিক্খুনিযো সহসা গামং পৱিসন্তি, যাৱ অঞ্ঞা ভিক্খুনী আগচ্ছতি, তাৱ বহিগামদ্ৱাৰে ঠাতব্বং. সচে ন আগচ্ছতি, দুতিযিকা ভিক্খুনী পক্কন্তা নাম হোতি, পৱিসিতুং ৱট্টতি.

পুব্বে মহাগামো হোতি, মজ্ঝে ভিক্খুনিৱিহাৰো. পচ্ছা তং গামং চত্তাৰো জনা লভিত্ৱা ৱিসুং ৱিসুং ৱতিপৰিক্খেপং কত্ৱা ৱিভজিত্ৱা ভুঞ্জন্তি, ৱিহাৰতো একং গামং গন্তুং ৱট্টতি. ততো অপৰং গামং দ্ৱাৰেন ৱা ৱতিছিদ্দেন ৱা পৱিসিতুং ন ৱট্টতি. পুন ৱিহাৰমেৱ পচ্চাগন্তুং ৱট্টতি. কস্মা? ৱিহাৰস্স চতুগামসাধাৰণত্তা.

অন্তৰৱাসকো তেমিযতীতি যত্থ যথা তিমণ্ডলপটিচ্ছাদনং হোতি; এৱং নিৱত্থায ভিক্খুনিযা ৱস্সকালে তিত্থেন ৱা অতিত্থেন ৱা ওতৰিত্ৱা যত্থ কত্থচি উত্তৰন্তিযা একদ্ৱঙ্গুলমত্তম্পি অন্তৰৱাসকো তেমিযতি. সেসং নদীলক্খণং নদীনিমিত্তকথায আৱি ভৱিস্সতি. এৱৰূপং নদিং তিত্থেন ৱা অতিত্থেন ৱা ওতৰিত্ৱা উত্তৰণকালে পঠমং পাদং উদ্ধৰিত্ৱা তীৰে ঠপেন্তিযা থুল্লচ্চযং, দুতিযপাদুদ্ধাৰে সঙ্ঘাদিসেসো. সেতুনা গচ্ছতি, অনাপত্তি. পদসা ওতৰিত্ৱা উত্তৰণকালে সেতুং আৰোহিত্ৱা উত্তৰন্তিযাপি অনাপত্তি. সেতুনা পন গন্ত্ৱা উত্তৰণকালে পদসা গচ্ছন্তিযা আপত্তিযেৱ. যাননাৱাআকাসগমনাদীসুপি এসেৱ নযো. ওৰিমতীৰতো পন পৰতীৰমেৱ অক্কমন্তিযা অনাপত্তি. ৰজনকম্মত্থং গন্ত্ৱা দাৰুসঙ্কড্ঢনাদিকিচ্চেন দ্ৱে তিস্সো উভযতীৰেসু ৱিচৰন্তি, ৱট্টতি. সচে পনেত্থ কাচি কলহং কত্ৱা ইতৰং তীৰং গচ্ছতি, আপত্তি. দ্ৱে একতো উত্তৰন্তি, একা মজ্ঝে নদিযা কলহং কত্ৱা নিৱত্তিত্ৱা ওৰিমতীৰমেৱ আগচ্ছতি, আপত্তি. ইতৰিস্সা পন অযং পক্কন্তট্ঠানে ঠিতা হোতি, তস্মা পৰতীৰং গচ্ছন্তিযাপি অনাপত্তি. ন্হাযিতুং ৱা পাতুং ৱা ওতিণ্ণা তমেৱ তীৰং পচ্চুত্তৰতি, অনাপত্তি.

সহ অৰুণুগ্গমনাতি এত্থ সচে সজ্ঝাযং ৱা পধানং ৱা অঞ্ঞং ৱা কিঞ্চি কম্মং কুৰুমানা পুৰেঅৰুণেযেৱ দুতিযিকায সন্তিকং গমিস্সামীতি আভোগং কৰোতি, অজানন্তিযা এৱ চস্সা অৰুণো উগ্গচ্ছতি, অনাপত্তি. অথ পন ‘‘যাৱ অৰুণুগ্গমনা ইধেৱ ভৱিস্সামী’’তি ৱা অনাভোগেন ৱা ৱিহাৰস্স একদেসে অচ্ছতি, দুতিযিকায হত্থপাসং ন ওতৰতি, অৰুণুগ্গমনে সঙ্ঘাদিসেসো. হত্থপাসোযেৱ হি ইধ পমাণং, হত্থপাসাতিক্কমে একগব্ভোপি ন ৰক্খতি.

অগামকে অৰঞ্ঞেতি এত্থ ‘‘নিক্খমিত্ৱা বহি ইন্দখীলা সব্বমেতং অৰঞ্ঞ’’ন্তি এৱং ৱুত্তলক্খণমেৱ অৰঞ্ঞং. তং পনেতং কেৱলং গামাভাৱেন ‘‘অগামক’’ন্তি ৱুত্তং, ন ৱিঞ্ঝাটৱিসদিসতায. তাদিসে অৰঞ্ঞে ওক্কন্তে দস্সনূপচাৰে ৱিজহিতে সচেপি সৱনূপচাৰো অত্থি, আপত্তি. তেনেৱ ৱুত্তং অট্ঠকথাযং ‘‘সচে ভিক্খুনীসু মহাবোধিঅঙ্গণং পৱিসন্তীসু একা বহি তিট্ঠতি, তস্সাপি আপত্তি. লোহপাসাদং পৱিসন্তীসুপি পৰিৱেণং পৱিসন্তীসুপি এসেৱ নযো. মহাচেতিযং ৱন্দমানাসু একা উত্তৰদ্ৱাৰেন নিক্খমিত্ৱা গচ্ছতি, তস্সাপি আপত্তি. থূপাৰামং পৱিসন্তীসু একা বহি তিট্ঠতি, তস্সাপি আপত্তী’’তি. এত্থ চ দস্সনূপচাৰো নাম যত্থ ঠিতং দুতিযিকা পস্সতি. সচে পন সাণিপাকাৰন্তৰিকাপি হোতি, দস্সনূপচাৰং ৱিজহতি নাম. সৱনূপচাৰো নাম যত্থ ঠিতা মগ্গমূড়্হসদ্দেন ৱিয ধম্মসৱনাৰোচনসদ্দেন ৱিয চ ‘‘অয্যে’’তি সদ্দাযন্তিযা সদ্দং সুণাতি. অজ্ঝোকাসে দূৰেপি দস্সনূপচাৰো নাম হোতি. সো এৱৰূপে সৱনূপচাৰে ৱিজহিতে ন ৰক্খতি, ৱিজহিতমত্তেৱ আপত্তি সঙ্ঘাদিসেসস্স.

একা মগ্গং গচ্ছন্তী ওহীযতি. সউস্সাহা চে হুত্ৱা ইদানি পাপুণিস্সামীতি অনুবন্ধতি, অনাপত্তি. সচে পুৰিমাযো অঞ্ঞেন মগ্গেন গচ্ছন্তি, পক্কন্তা নাম হোন্তি, অনাপত্তিযেৱ. দ্ৱিন্নং গচ্ছন্তীনং একা অনুবন্ধিতুং অসক্কোন্তী ‘‘গচ্ছতু অয’’ন্তি ওহীযতি, ইতৰাপি ‘‘ওহীযতু অয’’ন্তি, গচ্ছতি, দ্ৱিন্নম্পি আপত্তি. সচে পন গচ্ছন্তীসু পুৰিমাপি অঞ্ঞং মগ্গং গণ্হাতি, পচ্ছিমাপি অঞ্ঞং, একা একিস্সা পক্কন্তট্ঠানে তিট্ঠতি, দ্ৱিন্নম্পি অনাপত্তি.

৬৯৩. পক্খসঙ্কন্তা ৱাতি তিত্থাযতনং সঙ্কন্তা, সেসং উত্তানমেৱ. পঠমপাৰাজিকসমুট্ঠানং – কিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মং, তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.

ততিযসিক্খাপদং.

৪. চতুত্থসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৱণ্ণনা

৬৯৪-৮. চতুত্থে – পাদপীঠং নাম ধোতপাদট্ঠপনকং. পাদকঠলিকা নাম অধোতপাদট্ঠপনকং. অনঞ্ঞায গণস্স ছন্দন্তি তস্সেৱ কাৰকগণস্স ছন্দং অজানিত্ৱা. ৱত্তে ৱত্তন্তিন্তি তেচত্তালীসপ্পভেদে নেত্থাৰৱত্তে ৱত্তমানং. সেসং উত্তানমেৱ.

ধুৰনিক্খেপসমুট্ঠানং – কাযৱাচাচিত্ততো সমুট্ঠাতি, কিৰিযাকিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, দুক্খৱেদনন্তি.

চতুত্থসিক্খাপদং.

৫. পঞ্চমসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৱণ্ণনা

৭০১. পঞ্চমে – একতো অৱস্সুতেতি এত্থ ‘‘ভিক্খুনিযা অৱস্সুতভাৱো দট্ঠব্বো’’তি মহাপচ্চৰিযং ৱুত্তং. মহাঅট্ঠকথাযং পনেতং ন ৱুত্তং, তং পাড়িযা সমেতি. সেসং উত্তানমেৱ.

পঠমপাৰাজিকসমুট্ঠানং – কিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৱজ্জং, কাযকম্মং, অকুসলচিত্তং, দ্ৱিৱেদনন্তি.

পঞ্চমসিক্খাপদং.

৬. ছট্ঠসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৱণ্ণনা

৭০৫-৬. ছট্ঠে – যতো ত্ৱন্তি যস্মা ত্ৱং. উয্যোজেতি আপত্তি দুক্কটস্সাতিআদিকা সঙ্ঘাদিসেসপৰিযোসানা আপত্তিযো কস্সা হোন্তীতি? উয্যোজিকায. ৱুত্তঞ্চেতং পৰিৱাৰেপি –

‘‘ন দেতি ন পটিগ্গণ্হাতি, পটিগ্গহো তেন ন ৱিজ্জতি;

আপজ্জতি গৰুকং ন লহুকং, তঞ্চ পৰিভোগপচ্চযা;

পঞ্হা মেসা কুসলেহি চিন্তিতা’’তি. (পৰি. ৪৮১);

অযঞ্হি গাথা ইমং উয্যোজিকং সন্ধায ৱুত্তা. ইতৰিস্সা পন আপত্তিভেদো পঠমসিক্খাপদে ৱিভত্তোতি. সেসং উত্তানমেৱ.

তিসমুট্ঠানং – কিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, তিৱেদনন্তি.

ছট্ঠসিক্খাপদং.

৭. সত্তমসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৱণ্ণনা

৭০৯. সত্তমে – যাৱততিযকপদত্থো মহাৱিভঙ্গে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো. সেসং উত্তানমেৱাতি.

সমনুভাসনসমুট্ঠানং – কিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, দুক্খৱেদনন্তি.

সত্তমসিক্খাপদং.

৮. অট্ঠমসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৱণ্ণনা

৭১৫. অট্ঠমে – কিস্মিঞ্চিদেৱ অধিকৰণেতি চতুন্নং অঞ্ঞতৰস্মিং. পদভাজনে পন কেৱলং অধিকৰণৱিভাগং দস্সেতুং ‘‘অধিকৰণং নাম চত্তাৰি অধিকৰণানী’’তিআদি ৱুত্তং. সেসং উত্তানমেৱ সদ্ধিং সমুট্ঠানাদীহীতি.

অট্ঠমসিক্খাপদং.

৯. নৱমসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৱণ্ণনা

৭২৩. নৱমে – সংসট্ঠাতি মিস্সীভূতা. অননুলোমিকেনাতি পব্বজিতানং অননুলোমেন কাযিকৱাচসিকেন. সংসট্ঠাতি গিহীনং কোট্টনপচনগন্ধপিসনমালাগন্থনাদিনা কাযিকেন সাসনপটিসাসনাহৰণসঞ্চৰিত্তাদিনা ৱাচসিকেন চ সংসট্ঠা. পাপো কিত্তিসদ্দো এতাসন্তি পাপসদ্দা. পাপো আজীৱসঙ্খাতো সিলোকো এতাসন্তি পাপসিলোকা. সেসং উত্তানমেৱ সদ্ধিং সমুট্ঠানাদীহীতি.

নৱমসিক্খাপদং.

১০. দসমসঙ্ঘাদিসেসসিক্খাপদৱণ্ণনা

৭২৭. দসমে – এৱাচাৰাতি এৱংআচাৰা. যাদিসো তুম্হাকং আচাৰো, তাদিসা আচাৰাতি অত্থো. এস নযো সব্বত্থ. উঞ্ঞাযাতি অৱঞ্ঞায নীচং কত্ৱা জাননায. পৰিভৱেনাতি কিং ইমা কৰিস্সন্তীতি এৱং পৰিভৱিত্ৱা জাননেন. অক্খন্তিযাতি অসহনতায; কোধেনাতি অত্থো. ৱেভস্সিযাতি বলৱভস্সভাৱেন; অত্তনো বলপ্পকাসনেন সমুত্ৰাসনেনাতি অত্থো. দুব্বল্যাতি তুম্হাকং দুব্বলভাৱেন. সব্বত্থ উঞ্ঞায চ পৰিভৱেন চাতি এৱং সমুচ্চযত্থো দট্ঠব্বো. ৱিৱিচ্চথাতি ৱিনা হোথ. সেসং উত্তানমেৱ সদ্ধিং সমুট্ঠানাদীহীতি.

দসমসিক্খাপদং.

উদ্দিট্ঠা খো অয্যাযো সত্তৰস সঙ্ঘাদিসেসাতি এত্থ ছন্নং পঠমাপত্তিকানং অনন্তৰা সঞ্চৰিত্তং, দ্ৱে দুট্ঠদোসাতি ইমানি তীণি সিক্খাপদানি মহাৱিভঙ্গতো পক্খিপিত্ৱা নৱ পঠমাপত্তিকা, চতুন্নং যাৱততিযকানং অনন্তৰা মহাৱিভঙ্গতোপি চত্তাৰো যাৱততিযকে পক্খিপিত্ৱা অট্ঠ যাৱততিযকা ৱেদিতব্বা. এৱং সব্বেপি পাতিমোক্খুদ্দেসমগ্গেন উদ্দিট্ঠা খো অয্যাযো সত্তৰস সঙ্ঘাদিসেসা ধম্মাতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. সেসং উত্তানমেৱ অঞ্ঞত্ৰ পক্খমানত্তা. তং পন খন্ধকে ৱিত্থাৰেন ৱণ্ণযিস্সামাতি.

সমন্তপাসাদিকায ৱিনযসংৱণ্ণনায ভিক্খুনীৱিভঙ্গে

সত্তৰসকৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সঙ্ঘাদিসেসকণ্ডং নিট্ঠিতং.

৩. নিস্সগ্গিযকণ্ডং (ভিক্খুনীৱিভঙ্গৱণ্ণনা)

পঠমনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৱণ্ণনা

তিংস নিস্সগ্গিযা ধম্মা, ভিক্খুনীনং পকাসিতা;

যে তেসং দানি ভৱতি, অযং সংৱণ্ণনাক্কমো.

৭৩৩. আমত্তিকাপণন্তি অমত্তানি ৱুচ্চন্তি ভাজনানি; তানি যে ৱিক্কিণন্তি, তে ৱুচ্চন্তি আমত্তিকা; তেসং আপণো আমত্তিকাপণো; তং ৱা পসাৰেস্সন্তীতি অত্থো.

৭৩৪. পত্তসন্নিচযং কৰেয্যাতি পত্তসন্নিধিং কৰেয্য; একাহং অনধিট্ঠহিত্ৱা ৱা অৱিকপ্পেত্ৱা ৱা পত্তং ঠপেয্যাতি অত্থো. সেসং মহাৱিভঙ্গে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. অযমেৱ হি ৱিসেসো – তত্থ দসাহং পৰিহাৰো, ইধ একাহম্পি নত্থি. সেসং তাদিসমেৱ.

ইদম্পি কথিনসমুট্ঠানং – কাযৱাচতো কাযৱাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি, অকিৰিযং, নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.

পঠমসিক্খাপদং.

দুতিযনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৱণ্ণনা

৭৩৮. দুতিযে – দুচ্চোড়াতি ৱিৰূপচোড়া; জিণ্ণচোড়াতি অত্থো. অপয্যাহীতি অপি অয্যাহি.

৭৪০. আদিস্স দিন্নন্তি সম্পত্তা ভাজেন্তূতি ৱত্ৱাপি ইদং গণস্স ইদং তুম্হাকং দম্মীতি ৱত্ৱা ৱা দাতুকম্যতায পাদমূলে ঠপেত্ৱা ৱা দিন্নম্পি আদিস্স দিন্নং নাম হোতি. এতং সব্বম্পি অকালচীৱৰং. অয্যায দম্মীতি এৱং পটিলদ্ধং পন যথাদানেযেৱ উপনেতব্বং. সেসং উত্তানমেৱ.

তিসমুট্ঠানং – কিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, তিৱেদনন্তি.

দুতিযসিক্খাপদং.

ততিযনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৱণ্ণনা

৭৪৩-৫. ততিযে – হন্দাতি গণ্হ. সযং অচ্ছিন্দতীতি একং দত্ৱা একং অচ্ছিন্দন্তিযা একং নিস্সগ্গিযং, বহূসু বহূনি. সচে সংহৰিত্ৱা ঠপিতানি একতো অচ্ছিন্দতি, ৱত্থুগণনায আপত্তিযো. বন্ধিত্ৱা ঠপিতেসু পন একাৱ আপত্তি. সেসং উত্তানমেৱ.

তিসমুট্ঠানং – কিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, দুক্খৱেদনন্তি.

ততিযসিক্খাপদং.

চতুত্থনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৱণ্ণনা

৭৪৮. চতুত্থে – কযেনাতি মূলেন. ন মে আৱুসো সপ্পিনা অত্থো; তেলেন মে অত্থোতি ইদং কিৰ সা আহটসপ্পিং দত্ৱা তেলম্পি আহৰিস্সতীতি মঞ্ঞমানা আহ. ৱিঞ্ঞাপেত্ৱাতি জানাপেত্ৱা; ইদং নাম আহৰাতি যাচিত্ৱা ৱা.

৭৫২. তঞ্ঞেৱ ৱিঞ্ঞাপেতীতি যং পঠমং ৱিঞ্ঞত্তং তং থোকং নপ্পহোতি, তস্মা পুন তঞ্ঞেৱ ৱিঞ্ঞাপেতীতি অত্থো. অঞ্ঞঞ্চ ৱিঞ্ঞাপেতীতি সচে পঠমং সপ্পিৱিঞ্ঞত্তং, যমকং পচিতব্বন্তি চ ৱেজ্জেন ৱুত্তত্তা তেলেন অত্থো হোতি, ততো তেলেনাপি মে অত্থোতি এৱং অঞ্ঞঞ্চ ৱিঞ্ঞাপেতি. আনিসংসং দস্সেত্ৱাতি সচে কহাপণস্স সপ্পি আভতং হোতি, ইমিনা মূলেন দিগুণং তেলং লব্ভতি, তেনাপি চ ইদং কিচ্চং নিপ্ফজ্জতি, তস্মা তেলং আহৰাতি এৱং আনিসংসং দস্সেত্ৱা ৱিঞ্ঞাপেতীতি. সেসং উত্তানমেৱ.

ছসমুট্ঠানং – কিৰিযং, নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.

চতুত্থসিক্খাপদং.

পঞ্চমনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৱণ্ণনা

৭৫৩. পঞ্চমে – ন মে সিক্খমানেতি ইদং কিৰ সা কুলধীতা ‘‘অযং অদ্ধা এৱং ৱুত্তা ইদং তেলং ঠপেত্ৱা সপ্পিম্পি মে অত্তনো কুলঘৰা আহৰিস্সতী’’তি মঞ্ঞমানা আহ. চেতাপেত্ৱাতি জানাপেত্ৱা ইচ্চেৱ অত্থো. সেসং সব্বত্থ চতুত্থসদিসমেৱাতি.

পঞ্চমসিক্খাপদং.

ছট্ঠনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৱণ্ণনা

৭৫৮. ছট্ঠে – ছন্দকন্তি ‘‘ইদং নাম ধম্মকিচ্চং কৰিস্সাম, যং সক্কোথ; তং দেথা’’তি এৱং পৰেসং ছন্দঞ্চ ৰুচিঞ্চ উপ্পাদেত্ৱা গহিতপৰিক্খাৰস্সেতং অধিৱচনং. অঞ্ঞদত্থিকেনাতি অঞ্ঞস্সত্থায দিন্নেন. অঞ্ঞুদ্দিসিকেনাতি অঞ্ঞং উদ্দিসিত্ৱা দিন্নেন. সঙ্ঘিকেনাতি সঙ্ঘস্স পৰিচ্চত্তেন.

৭৬২. সেসকং উপনেতীতি যদত্থায দিন্নো, তং চেতাপেত্ৱা অৱসেসং অঞ্ঞস্সত্থায উপনেতি. সামিকে অপলোকেত্ৱাতি ‘‘তুম্হেহি চীৱৰত্থায দিন্নো, অম্হাকঞ্চ চীৱৰং অত্থি, তেলাদীহি পন অত্থো’’তি এৱং আপুচ্ছিত্ৱা উপনেতি. আপদাসূতি তথাৰূপেসু উপদ্দৱেসু; ভিক্খুনিযো ৱিহাৰং ছড্ডেত্ৱা পক্কমন্তি, এৱৰূপাসু আপদাসু যং ৱা তং ৱা চেতাপেতুং ৱট্টতি. সেসং উত্তানমেৱ.

ছসমুট্ঠানং – কিৰিযাকিৰিযং, নোসঞ্ঞাৱিমোক্খং, অচিত্তকং, পণ্ণত্তিৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, তিচিত্তং, তিৱেদনন্তি.

ছট্ঠসিক্খাপদং.

সত্তমনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৱণ্ণনা

৭৬৪. সত্তমে – সঞ্ঞাচিকেনাতি সযং যাচিতকেন. এতদেৱেত্থ নানাকৰণং. সেসং ছট্ঠসদিসমেৱাতি.

সত্তমসিক্খাপদং.

অট্ঠমনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৱণ্ণনা

৭৬৯. অট্ঠমে – মহাজনিকেনাতি গণস্স পৰিচ্চত্তেন. এতদেৱেত্থ নানাকৰণং.

অট্ঠমসিক্খাপদং.

নৱমনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৱণ্ণনা

৭৭৪. নৱমসিক্খাপদে – সঞ্ঞাচিকেনাতি ইদং পদং ইতো অধিকতৰং.

নৱমসিক্খাপদং.

দসমনিস্সগ্গিযপাচিত্তিযসিক্খাপদৱণ্ণনা