১. পাৰাজিককণ্ডং (ভিক্খুনীৱিভঙ্গৱণ্ণনা)

যো ভিক্খূনং ৱিভঙ্গস্স, সঙ্গহিতো অনন্তৰং;

ভিক্খুনীনং ৱিভঙ্গস্স, তস্স সংৱণ্ণনাক্কমো.

পত্তো যতো ততো তস্স, অপুব্বপদৱণ্ণনং;

কাতুং পাৰাজিকে তাৱ, হোতি সংৱণ্ণনা অযং.

১. পঠমপাৰাজিকসিক্খাপদৱণ্ণনা

৬৫৬. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি…পে… সাড়্হো মিগাৰনত্তাতি এত্থ সাড়্হোতি তস্স নামং; মিগাৰমাতুযা পন নত্তা হোতি, তেন ৱুত্তং – ‘‘মিগাৰনত্তা’’তি. নৱকম্মিকন্তি নৱকম্মাধিট্ঠাযিকং. পণ্ডিতাতি পণ্ডিচ্চেন সমন্নাগতা. ব্যত্তাতি ৱেয্যত্তিকেন সমন্নাগতা. মেধাৱিনীতি পাড়িগ্গহণে সতিপুব্বঙ্গমায পঞ্ঞায অত্থগ্গহণে পঞ্ঞাপুব্বঙ্গমায সতিযা সমন্নাগতা. দক্খাতি ছেকা; অৱিৰজ্ঝিত্ৱা সীঘং কত্তব্বকাৰিনীতি অত্থো. অনলসাতি আলসিযৱিৰহিতা. তত্ৰুপাযাযাতি তেসু তেসু কম্মেসু উপাযভূতায. ৱীমংসাযাতি কত্তব্বকম্মুপপৰিক্খায. সমন্নাগতাতি সম্পযুত্তা. অলং কাতুন্তি সমত্থা তং তং কম্মং কাতুং. অলং সংৱিধাতুন্তি এৱঞ্চ এৱঞ্চ ইদং হোতূতি এৱং সংৱিদহিতুম্পি সমত্থা. কতাকতং জানিতুন্তি কতঞ্চ অকতঞ্চ জানিতুং. তেতি তে উভো; সা চ সুন্দৰীনন্দা সো চ সাড়্হোতি অত্থো. ভত্তগ্গেতি পৰিৱেসনট্ঠানে. নিকূটেতি কোণসদিসং কত্ৱা দস্সিতে গম্ভীৰে. ৱিস্সৰো মে ভৱিস্সতীতি ৱিৰূপো মে সৰো ভৱিস্সতি; ৱিপ্পকাৰসদ্দো ভৱিস্সতীতি অত্থো. পতিমানেন্তীতি অপেক্খমানা. ক্যাহন্তি কিং অহং. জৰাদুব্বলাতি জৰায দুব্বলা. চৰণগিলানাতি পাদৰোগেন সমন্নাগতা.

৬৫৭-৮. অৱস্সুতাতি কাযসংসগ্গৰাগেন অৱস্সুতা; তিন্তা কিলিন্নাতি অত্থো. পদভাজনে পনস্স তমেৱ ৰাগং গহেত্ৱা ‘‘সাৰত্তা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ সাৰত্তাতি ৱত্থং ৱিয ৰঙ্গজাতেন কাযসংসগ্গৰাগেন সুট্ঠু ৰত্তা. অপেক্খৱতীতি তস্সেৱ ৰাগস্স ৱসেন তস্মিং পুৰিসে পৱত্তায অপেক্খায সমন্নাগতা. পটিবদ্ধচিত্তাতি তেন ৰাগেন তস্মিং পুৰিসে বন্ধিত্ৱা ঠপিতচিত্তা ৱিয. এস নযো দুতিযপদৱিভঙ্গেপি. পুৰিসপুগ্গলস্সাতি পুৰিসসঙ্খাতস্স পুগ্গলস্স. অধক্খকন্তি অক্খকানং অধো. উব্ভজাণুমণ্ডলন্তি জাণুমণ্ডলানং উপৰি. পদভাজনে পন পদপটিপাটিযা এৱ ‘‘হেট্ঠক্খকং উপৰিজাণুমণ্ডল’’ন্তি ৱুত্তং. এত্থ চ উব্ভকপ্পৰম্পি উব্ভজাণুমণ্ডলেনেৱ সঙ্গহিতং. সেসং মহাৱিভঙ্গে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. পুৰিমাযো উপাদাযাতি সাধাৰণপাৰাজিকেহি পাৰাজিকাযো চতস্সো উপাদাযাতি অত্থো. উব্ভজাণুমণ্ডলিকাতি ইদং পন ইমিস্সা পাৰাজিকায নামমত্তং, তস্মা পদভাজনে ন ৱিচাৰিতং.

৬৫৯. এৱং উদ্দিট্ঠসিক্খাপদং পদানুক্কমেন ৱিভজিত্ৱা ইদানি অৱস্সুতাদিভেদেন আপত্তিভেদং দস্সেতুং ‘‘উভতোঅৱস্সুতে’’তিআদিমাহ. তত্থ উভতোঅৱস্সুতেতি উভতোঅৱস্সৱে; ভিক্খুনিযা চেৱ পুৰিসস্স চ কাযসংসগ্গৰাগেন অৱস্সুতভাৱে সতীতি অত্থো. কাযেন কাযং আমসতীতি ভিক্খুনী যথাপৰিচ্ছিন্নেন কাযেন পুৰিসস্স যংকিঞ্চি কাযং পুৰিসো ৱা যেন কেনচি কাযেন ভিক্খুনিযা যথাপৰিচ্ছিন্নং কাযং আমসতি, উভযথাপি ভিক্খুনিযা পাৰাজিকং. কাযেন কাযপটিবদ্ধন্তি ৱুত্তপ্পকাৰেনেৱ অত্তনো কাযেন পুৰিসস্স কাযপটিবদ্ধং. আমসতীতি এত্থ সযং ৱা আমসতু, তস্স ৱা আমসনং সাদিযতু, থুল্লচ্চযমেৱ. কাযপটিবদ্ধেন কাযন্তি অত্তনো ৱুত্তপ্পকাৰকাযপটিবদ্ধেন পুৰিসস্স কাযং. আমসতীতি ইধাপি সযং ৱা আমসতু, তস্স ৱা আমসনং সাদিযতু, থুল্লচ্চযমেৱ. অৱসেসপদেসুপি ইমিনাৱ নযেন ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো.

সচে পন ভিক্খু চেৱ ভিক্খুনী চ হোতি, তত্ৰ চে ভিক্খুনী আমসতি, ভিক্খু নিচ্চলো হুত্ৱা চিত্তেন সাদিযতি, ভিক্খু আপত্তিযা ন কাৰেতব্বো. সচে ভিক্খু আমসতি, ভিক্খুনী নিচ্চলা হুত্ৱা চিত্তেনেৱ অধিৱাসেতি, কাযঙ্গং অচোপযমানাপি পাৰাজিকক্খেত্তে পাৰাজিকেন, থুল্লচ্চযক্খেত্তে থুল্লচ্চযেন, দুক্কটক্খেত্তে দুক্কটেন কাৰেতব্বা. কস্মা? ‘‘কাযসংসগ্গং সাদিযেয্যা’’তি ৱুত্তত্তা. অযং অট্ঠকথাসু ৱিনিচ্ছযো. এৱং পন সতি কিৰিযাসমুট্ঠানতা ন দিস্সতি, তস্মা তব্বহুলনযেন সা ৱুত্তাতি ৱেদিতব্বা.

৬৬০. উব্ভক্খকন্তি অক্খকানং উপৰি. অধোজাণুমণ্ডলন্তি জাণুমণ্ডলানং হেট্ঠা. এত্থ চ অধোকপ্পৰম্পি অধোজাণুমণ্ডলেনেৱ সঙ্গহিতং.

৬৬২. একতোঅৱস্সুতেতি এত্থ কিঞ্চাপি একতোতি অৱিসেসেন ৱুত্তং, তথাপি ভিক্খুনিযা এৱ অৱস্সুতে সতি অযং আপত্তিভেদো ৱুত্তোতি ৱেদিতব্বো.

তত্ৰাযং আদিতো পট্ঠায ৱিনিচ্ছযো – ভিক্খুনী কাযসংসগ্গৰাগেন অৱস্সুতা, পুৰিসোপি তথেৱ. অধক্খকে উব্ভজাণুমণ্ডলে কাযপ্পদেসে কাযসংসগ্গসাদিযনে সতি ভিক্খুনিযা পাৰাজিকং. ভিক্খুনিযা কাযসংসগ্গৰাগো, পুৰিসস্স মেথুনৰাগো ৱা গেহস্সিতপেমং ৱা সুদ্ধচিত্তং ৱা হোতু, থুল্লচ্চযমেৱ. ভিক্খুনিযা মেথুনৰাগো, পুৰিসস্স কাযসংসগ্গৰাগো ৱা মেথুনৰাগো ৱা গহেস্সিতপেমং ৱা সুদ্ধচিত্তং ৱা হোতু, দুক্কটং. ভিক্খুনিযা গেহস্সিতপেমং, পুৰিসস্স ৱুত্তেসু চতূসু যং ৱা তং ৱা হোতু, দুক্কটমেৱ. ভিক্খুনিযা সুদ্ধচিত্তং, পুৰিসস্স ৱুত্তেসু চতূসু যং ৱা তং ৱা হোতু, অনাপত্তি.

সচে পন ভিক্খু চেৱ হোতি ভিক্খুনী চ উভিন্নং কাযসংসগ্গৰাগো, ভিক্খুস্স সঙ্ঘাদিসেসো, ভিক্খুনিযা পাৰাজিকং. ভিক্খুনিযা কাযসংসগ্গৰাগো, ভিক্খুস্স মেথুনৰাগো ৱা গেহস্সিতপেমং ৱা, ভিক্খুনিযা থুল্লচ্চযং, ভিক্খুস্স দুক্কটং. উভিন্নং মেথুনৰাগো ৱা গেহস্সিতপেমং ৱা, উভিন্নম্পি দুক্কটমেৱ. যস্স যত্থ সুদ্ধচিত্তং, তস্স তত্থ অনাপত্তি. উভিন্নম্পি সুদ্ধচিত্তং, উভিন্নম্পি অনাপত্তি.

৬৬৩. অনাপত্তি অসঞ্চিচ্চাতিআদীসু ৱিৰজ্ঝিত্ৱা ৱা আমসন্তিযা অঞ্ঞৱিহিতায ৱা ‘‘অযং পুৰিসো ৱা ইত্থী ৱা’’তি অজানন্তিযা ৱা তেন ফুট্ঠাযপি তং ফস্সং অসাদিযন্তিযা ৱা আমসনেপি সতি অনাপত্তি. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱ.

পঠমপাৰাজিকসমুট্ঠানং – কিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৱজ্জং, কাযকম্মং, অকুসলচিত্তং, দ্ৱিৱেদনন্তি.

পঠমপাৰাজিকং.

২. দুতিযপাৰাজিকসিক্খাপদৱণ্ণনা

৬৬৪. দুতিযে পাৰাজিকে – কচ্চি নো সাতি কচ্চি নু সা. অৱণ্ণোতি অগুণো. অকিত্তীতি নিন্দা. অযসোতি পৰিৱাৰৱিপত্তি; পৰম্মুখগৰহা ৱা.

৬৬৫. ৱজ্জপটিচ্ছাদিকাতি ইদম্পি ইমিস্সা পাৰাজিকায নামমত্তমেৱ, তস্মা পদভাজনে ন ৱিচাৰিতং. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ.

৬৬৬. সা ৱা আৰোচেতীতি যা পাৰাজিকং আপন্না, সা সযং আৰোচেতি. অট্ঠন্নং পাৰাজিকানং অঞ্ঞতৰন্তি ভিক্খূহি সাধাৰণানং চতুন্নং অসাধাৰণানঞ্চ চতুন্নমেৱ অঞ্ঞতৰং. ইদঞ্চ পাৰাজিকং পচ্ছা পঞ্ঞত্তং, তস্মা ‘‘অট্ঠন্ন’’ন্তি ৱিভঙ্গে ৱুত্তং. পুৰিমেন পন সদ্ধিং যুগড়ত্তা ইমস্মিং ওকাসে ঠপিতন্তি ৱেদিতব্বং. ধুৰং নিক্খিত্তমত্তেতি ধুৰে নিক্খিত্তমত্তে. ৱিত্থাৰকথা পনেত্থ সপ্পাণকৱগ্গম্হি দুট্ঠুল্লসিক্খাপদে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বা. তত্ৰ হি পাচিত্তিযং, ইধ পাৰাজিকন্তি অযমেৱ ৱিসেসো. সেসং তাদিসমেৱ. ৱজ্জপটিচ্ছাদিকাতি ইদম্পিইমিস্সা পাৰাজিকায নামমত্থামেৱ, তস্মা পদভাজনে ন ৱিচাৰিতং. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ.

ধুৰনিক্খেপসমুট্ঠানং – কাযৱাচাচিত্ততো সমুট্ঠাতি, অকিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, দুক্খৱেদনন্তি.

দুতিযপাৰাজিকং.

৩. ততিযপাৰাজিকসিক্খাপদৱণ্ণনা

৬৬৯. ততিযে – ধম্মেনাতি ভূতেন ৱত্থুনা. ৱিনযেনাতি চোদেত্ৱা সাৰেত্ৱা. পদভাজনং পনস্স ‘‘যেন ধম্মেন যেন ৱিনযেন উক্খিত্তো সুউক্খিত্তো হোতী’’তি ইমংঅধিপ্পাযমত্তং দস্সেতুং ৱুত্তং. সত্থুসাসনেনাতি ঞত্তিসম্পদায চেৱ অনুসাৱনসম্পদায চ. পদভাজনে পনস্স ‘‘জিনসাসনেন বুদ্ধসাসনেনা’’তি ৱেৱচনমত্তমেৱ ৱুত্তং. সঙ্ঘং ৱা গণং ৱাতিআদীসু যেন সঙ্ঘেন কম্মং কতং, তং সঙ্ঘং ৱা তত্থ সম্বহুলপুগ্গলসঙ্খাতং গণং ৱা, একপুগ্গলং ৱা তং কম্মং ৱা ন আদিযতি, ন অনুৱত্ততি, ন তত্থ আদৰং জনেতীতি অত্থো. সমানসংৱাসকা ভিক্খূ ৱুচ্চন্তি সহাযা, সো তেহি সদ্ধিং নত্থীতি এত্থ ‘‘এককম্মং একুদ্দেসো সমসিক্খতা’’তি অযং তাৱ সংৱাসো; সমানো সংৱাসো এতেসন্তি সমানসংৱাসকা.এৱৰূপা ভিক্খূ ভিক্খুস্স তস্মিং সংৱাসে সহ অযনভাৱেন সহাযাতি ৱুচ্চন্তি. ইদানি যেন সংৱাসেন তে সমানসংৱাসকাতি ৱুত্তা, সো সংৱাসো তস্স উক্খিত্তকস্স তেহি সদ্ধিং নত্থি. যেহি চ সদ্ধিং তস্স সো সংৱাসো নত্থি, ন তেন তে ভিক্খূ অত্তনো সহাযা কতা হোন্তি. তস্মা ৱুত্তং ‘‘সমানসংৱাসকা ভিক্খূ ৱুচ্চন্তি সহাযা, সো তেহি সদ্ধিং নত্থি, তেন ৱুচ্চতি অকতসহাযো’’তি. সেসং সঙ্ঘভেদসিক্খাপদাদীসু ৱুত্তনযত্তা উত্তানত্থমেৱ.

সমনুভাসনসমুট্ঠানং – কাযৱাচাচিত্ততো সমুট্ঠাতি, অকিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, দুক্খৱেদনন্তি.

ততিযপাৰাজিকং.

৪. চতুত্থপাৰাজিকসিক্খাপদৱণ্ণনা

৬৭৫. চতুত্থে – অৱস্সুতাতি লোকস্সাদমিত্তসন্থৱৱসেন কাযসংসগ্গৰাগেন অৱস্সুতা. দুতিযপদেপি এসেৱ নযো. পুৰিসপুগ্গলস্স হত্থগ্গহণং ৱাতিআদীসু পন যং পুৰিসপুগ্গলেন হত্থে গহণং কতং, তং পুৰিসপুগ্গলস্স হত্থগ্গহণন্তি ৱুত্তং. এসেৱ নযো সঙ্ঘাটিকণ্ণগ্গহণেপি. হত্থগ্গহণন্তি এত্থ চ হত্থগ্গহণঞ্চ অঞ্ঞম্পি অপাৰাজিকক্খেত্তে গহণঞ্চ একজ্ঝং কত্ৱা হত্থগ্গহণন্তি ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. তেনেৱস্স পদভাজনে ‘‘হত্থগ্গহণং ৱা সাদিযেয্যাতি হত্থো নাম কপ্পৰং উপাদায যাৱ অগ্গনখা, এতস্স অসদ্ধম্মস্স পটিসেৱনত্থায উব্ভক্খকং অধোজাণুমণ্ডলং গহণং সাদিযতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্সা’’তি ৱুত্তং. এত্থ চ অসদ্ধম্মোতি কাযসংসগ্গো ৱেদিতব্বো, ন মেথুনধম্মো. ন হি মেথুনস্স সামন্তা থুল্লচ্চযং হোতি. ‘‘ৱিঞ্ঞূ পটিবলো কাযসংসগ্গং সমাপজ্জিতুন্তি ৱচনম্পি চেত্থ সাধকং.

‘‘তিস্সিত্থিযো মেথুনং তং ন সেৱে,

তযো পুৰিসে তযো চ অনৰিযপণ্ডকে;

ন চাচৰে মেথুনং ব্যঞ্জনস্মিং,

ছেজ্জা সিযা মেথুনধম্মপচ্চযা;

পঞ্হা মেসা কুসলেহি চিন্তিতা’’তি. (পৰি. ৪৮১);

ইমায পৰিৱাৰে ৱুত্তায সেদমোচকগাথায ৱিৰুজ্ঝতীতি চে? ন; মেথুনধম্মস্স পুব্বভাগত্তা. পৰিৱাৰেযেৱ হি ‘‘মেথুনধম্মস্স পুব্বভাগো জানিতব্বো’’তি ‘‘ৱণ্ণাৱণ্ণো কাযসংসগ্গো দুট্ঠুল্লৱাচা অত্তকামপাৰিচৰিযাগমনুপ্পাদন’’ন্তি এৱং সুক্কৱিস্সট্ঠিআদীনি পঞ্চ সিক্খাপদানি মেথুনধম্মস্স পুব্বভাগোতি ৱুত্তানি. তস্মা কাযসংসগ্গো মেথুনধম্মস্স পুব্বভাগত্তা পচ্চযো হোতি. ইতি ছেজ্জা সিযা মেথুনধম্মপচ্চযাতি এত্থ ইমিনা পৰিযাযেন অত্থো ৱেদিতব্বো. এতেনুপাযেন সব্বপদেসু ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো. অপিচ ‘‘সঙ্কেতং ৱা গচ্ছেয্যা’’তি এতস্স পদভাজনে ‘‘ইত্থন্নামং আগচ্ছা’’তি. এৱংনামকং ঠানং আগচ্ছাতি অত্থো.

৬৭৬. অট্ঠমং ৱত্থুং পৰিপূৰেন্তী অস্সমণী হোতীতি অনুলোমতো ৱা পটিলোমতো ৱা একন্তৰিকায ৱা যেন তেন নযেন অট্ঠমং ৱত্থুং পৰিপূৰেন্তীযেৱ অস্সমণী হোতি. যা পন একং ৱা ৱত্থুং সত্ত ৱা ৱত্থূনি সতক্খত্তুম্পি পূৰেতি, নেৱ অস্সমণী হোতি. আপন্না আপত্তিযো দেসেত্ৱা মুচ্চতি. অপিচেত্থ গণনূপিকা আপত্তি ৱেদিতব্বা. ৱুত্তঞ্হেতং ‘‘অত্থাপত্তি দেসিতা গণনূপিকা, অত্থাপত্তি দেসিতা ন গণনূপিকা’’তি. তত্ৰাযং ৱিনিচ্ছযো – ইদানি নাপজ্জিস্সামীতি ধুৰনিক্খেপং কত্ৱা দেসিতা গণনূপিকা দেসিতগণনং উপেতি পাৰাজিকস্স অঙ্গং ন হোতি. তস্মা যা একং আপন্না ধুৰনিক্খেপং কত্ৱা দেসেত্ৱা পুন কিলেসৱসেন আপজ্জতি, পুন দেসেতি, এৱং অট্ঠ ৱত্থূনি পূৰেন্তীপি পাৰাজিকা ন হোতি. যা পন আপজ্জিত্ৱা পুনপি অঞ্ঞং ৱত্থুং আপজ্জিস্সামীতি সউস্সাহাৱ দেসেতি, তস্সা সা আপত্তি নগণনূপিকা, দেসিতাপি অদেসিতা হোতি, দেসিতগণনং ন গচ্ছতি, পাৰাজিকস্সেৱ অঙ্গং হোতি. অট্ঠমে ৱত্থুম্হি পৰিপুণ্ণমত্তে পাৰাজিকা হোতি. সেসং উত্তানমেৱাতি.

ধুৰনিক্খেপসমুট্ঠানং – কাযৱাচাচিত্ততো সমুট্ঠাতি, কিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, অকুসলচিত্তং, দ্ৱিৱেদনন্তি.

চতুত্থপাৰাজিকং.

উদ্দিট্ঠা খো অয্যাযো অট্ঠ পাৰাজিকা ধম্মাতি ভিক্খূ আৰব্ভ পঞ্ঞত্তা সাধাৰণা চত্তাৰো ইমে চ চত্তাৰোতি এৱং পাতিমোক্খুদ্দেসমগ্গেন উদ্দিট্ঠা খো অয্যাযো অট্ঠ পাৰাজিকা ধম্মাতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. সেসং মহাৱিভঙ্গে ৱুত্তনযমেৱাতি.

সমন্তপাসাদিকায ৱিনযসংৱণ্ণনায ভিক্খুনীৱিভঙ্গে

পাৰাজিককণ্ডৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পাৰাজিককণ্ডং নিট্ঠিতং.